Skip to main content

Full text of "Historie van de oorlogen en geschiedenissen der Nederlanderen, en der zelver naburen: beginnende ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 




Over dit boek 

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 
doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 
domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteur srechttermijn is verlopen. Het kan per land 
verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van 
geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de 
lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automatisch zoeken. 

Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is 
voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 



op het web via http: //books .google . com 






A 



O 



\ 




^ï^ffCWVAN^l^ 




r 



lOveU' 






i. f- 



ü 



> 



^ 






/^Vi, 



1 



s 



1 



• r 



'i\ 



i 



of" 






HIST o R ÏE 

Van de 

OORLOGEN en GESGHIEDENISSEi^ 

dct JJcderbndcren, en der zdvcr Naburen: 

Beginnende met den Jare 13 15, en eindigende 
met den Jare lóii : 

door ' 

EMANUËL VAN METEREN, 

^an Antwerpen i ' 

Voorzien met Afbeeldingen der voottréf- 
lykfte Perzonagiën van diea tyd; 

Verbeterden Drok^ 

EERSTE DEEL. 




*fe Gorinchem, \si NI COL AAS GOETZEE, 
Tc Breda, by WILLEM GOE TZEE, 
En te Gorinchem, by pi ETER GO£TZSB« 
MD CC XLVIII. 



o P D R A G T. 
^ HET EERSTE DEEL 






r9 



V 



van de 

H I S T o R*I E 

der OQ&LOGf^r en GESCHIEDENISSEN 
van Ncdfrland,^ 

uitgegeven door deo vennaaideii Schryver 

EMANUÊL VAN METEREN, 

Wordt met alle eerbied en icbuldige 
hooga^luing qpgedngen, 

AAN DB 

WELEEh GR: ACHTB: 

H E E RE N, 

DROSSAARD, BURGERMEESTEREN. 
en VROEDSCHAPPEN der. Stad 
GOB.INCHEM, * 

met derzelver 

tMirSJONJJLJS M SECtiETARISSEm 

door bun 

WELED: GR: ACHTBAARHEDENS 



^ OndèrdamgJU m ganscb wr* 



rdemdU 
^ pUme Di9naars 



GtrfKfcm, im O^ Hl^OLAAS G0BT2B.B; 









\ 



j .- * 



. j r. / 

i; * . .' ' ... 












• ••'.1 *'»v"»*'f *»' 






•:i - . 









^ '. J ." : K^ \ \ i .\ Q o 



i^ > . 









1 O 






> \.i «»« v^ 



n - A - 



A-:» a «* , . ' .. 



' ■» « * 




j'Mj'véÓRREliÉ 'van cle'6[RÖKï:Éfe'S; ' 

lè bier , gunftige het&t, c^ nieuw ulceé»- 

geVen , doeb in een andier formaat ^ icjil 

en ^kld)g dan de-vori^ drukken, de 

drie eerfte Boeken (by ons uitmakenf 

de hkvEerfie /kt^ der Nederlandfibê 

09rbgm.ftt' Gefcbiedenisjèn van den alom b&> 

kenden en zeer vermaarden' lUiftorielcbryvec 

£manuei^ vam M's.TZKifi t ^an jltftwgfpeH» 

De Naam des Autheurs, ,de ftoffe die by vcft 
bandeld , len vooral zyne onpartydigheid in*t &fary> 
ven , zynde bet beste meïktekéo tan ieen goed m- 
ftoriefcbryver', is zo bekend, én bebaaid zo Veel 
lof by aüe beminnaan der Hotbtndfbbe Oudbeden» 
dat wy, door on2e aanpryzioge, desz^ scbting 
i^etzouden kufanen vermeerderen, waarom wy *er 
liever lueis van willen melden* 

AUeen zeggen wy, 't geetf xmè verfcbeidem 
mde is voorgekomen , dat vele Liefhebbers der 
oude Nederlandfche gebsurtenisfen, die eneVe* 
zends^ zucht voöT dé oprechtheid van den 
Scbryver badden , warm a^efobrikt zyn werk 
geheel te doorlezen , alleen om deszelft bardeft 
en ouden Duitichen ftyl: welke wel voldaan beeft 
aan de Tydgenoten van den Autheür; maar door 
de vennderin^ der iprake;, voor ons zyne kuere 
nakonaeUngen tendeele lastig, ten deelemoei^ 
om te vedtei geworden zy. 

Dit beeft enen liefbebber der Nederduitfóhie 
Taal , die ene zonderlinge hoogachting voor dit. 
werk beeft, opgewekt de band daar aan te (laan^ 
om 't zelve^geM te bericbryven , 'én van on- 
duitfirbe woorden, zo veel immdr^ doeolyk, te 

♦ 3 mi' 



zuiveren :• als mede yah ^codanige ó^f^^^zen i 

en manieren Van uMmid|Ui^W,r die f^gam weinig 
in, of byna geheel buiten -gebFuik Z9^f brei^en- 
é9iéiabfit werk js am^ klareo eiv «lo6)t»óe& j^ $ 
Ip(>.iV)c1mmi«« éu 4e 2»keQ «n (iwe^wy^V $1^ 
tfea AuMviar t^powoiiii^o , dercelveir s igelfiaabt «n 
teèksois bebouden» ' 
t:JDit./]!i(«^ beeft de Schryver:heg$9rc dat mfet 
«stb«^dg ym exoen osftqi bet licht zon ncAi 
vitt(|S))de met 4^)«|if» tHXHi wat ndver 4e Sdsüde* 
nrdo>|Amfr# om «a^ier. te veroemita wnt men ^vsm 
«yaeoiupheid Siefgeo zal; ^btflr. zyo de DnèAkn 
'ran'^èdacbtèJi.'i d9C ^i( in 'f vervolg den zelvieii wel 
%Él vitten bekeiMgisixMaktbebbeflu. : . 
:viyecde7,iKbb4a4e J)rukk0m-(iaftr Jbgr te voegen t 
^ttèe fl»» h«c jmr«Q[ek van- zodaoige Boelkvetko; 
f«is 2uUiSD'VOid9Cii,.OBivxiiPbtrkostra ((Jievoov 
dié yer mm-de/lvlQ^ wéoe»^ 'zokerlyk bezwacenie 
zyn , wanneer elk Uakift byzsDder koaat> uit ts 
wii&ieii ,. \m mefkjwKvdgep^b^ Q»Ua JtQ.lien 
toe cc xé0deaicJlit»li4e.óochtiibf J99 «e vi^heid mm 
«uüens^ om ^ l^ukje, «1$ netls jiftedhikt^te kim» 
oea (vordenei»; £dd^ de Drokkea vtmt^Éssoï^ 
de Platen;, .fisx elk Qeei brbor^fc »: itiet j^ .elk 
fli^, maartltyd tv d«t .ftukjc cemogpsn voegen^ 
!i .gene Juü dot van: dat i?^ zal immakcn^ kuch 
msde dit.tQC b«t6i:«0 voortgaog des- .werks ditwis. 
' . jQok iretzoeken die Pnddcefs z^ ^vneoddyk^ 
iM d0 HeciKS lafie^eiMars nodi eep weioiggedüld 
gelieven te oe^nen .ovqt deo üi^ppB^ «oongang «i 
die$i»ieik8» daet inerzekerit^; datn, seq ni de 
BYBELS, eer hunser Orukpwift syade^ eddie 
pnr) eiode t>o«deii» zuUQB.xy9 a^e^kukt « aK 
leS' in 't werk zullen fteUea, om déo .tjrd, jdién zy 
»x;]gzyii,.^rtdcrieitebdea. ^/teroMl. . ..- 



VOORREDE VD. 

fM EMAI9UEL mtt MST£REft 
AAN DBN 

L E Z ER; 

^^I^sB^^ï^ïEwyl meest alte Nitil» 
W®^»?i|f ter wacrcld' zeer lorj- 

Df|| yuldig geweest zyii , om 
^|f if de voornaamfte gefbhie^ 
,®if^--^ï?.ë [| demsfen en . yrranderii»* 
i^^^èl gen>xó in deiï Godsdienst 
als Politie voorgevallen, hunne nakooiei* 
Üagén in gefchrift na teiaten, donktlieè 
ons *met oodienftig de gebetirtenislffi 
duinen de Nederlandfche.^ ProviRti^> 
die vyftig jaren herwaarda zo ^dcién 
waerdig zyii , als men by enige Natie 
kan vinden , by het later(& nageflagt . ooi 
te vereeuwen ; doch het ïs van dT tüt^r- 
fie noodzakelykheid , dat men in *t by« 
zoader wète. de rechte oorzaak derzel* 
ver gefehiedenisfen» wat privileg^n en 
frryheden onze Vooronders gehadt kdi* 
hen , wat .middelen 'er aangewend zyn 
die te krenken» en ook «ied«r Aaandetip 
honden ren eiadd}'k hoc men attet in 'c 

werk 



wer^c héiffift'^'ftéld öm 3e' Cahden tot ene 
dienstbare odda-ditirgbcid te brengen > 
et^ door der^clver ^wclgcftekie gelegen ■ 
hsii 9 bekwdanahe'id en middelen , qpil- 
questen yande byleggende Koningryken 
«h Laiideh.te .niaken» cij.te ge}yk oölc , 
Meester vanlde^grate-Oceaanfche 2^ee^én 
ScheepyaardjtciwordénY óm dus dcn'ger 
hèelen aardbodem wetten te mog^i ftel* 
len : Hoejnea daar toe, ge(>,ruikt heeft het 
'voor'wendzei óm den Room$ch JCathoIy* 
ken Godsdienst te bevorderen, en\hde , 
jiet zelve OKra'gwerf .het tegendeel hieeft 
vóohgebragt j waar van véle ProvinV^nv 
Steden en Leden. van dien, die venroest 
zyn gewocdeb,. en vele duizenden 'Ment 
ddtéil van.i3l|^ei üaat^ die *t hmi'ievea 
igekost hebben V' ten wdortieeldé kunneii 
•vedkdiken,} hoe vele neringen uitd&'Ne^ 
•dórlandén : .verdreven , % é^' in naèartgié 
Landen ovctgevocrd zfi , daar dooi 
over de z^honderd duizend h'uisgezin*^ 
■ucxi gedWongeii wierden ban Vaderland 
te verlaten 5 Hoe, en door war. roiddc-? . 
lende oorlog Jianbeide>Ztyden aingevan<» 
feu $n voortgezet ^ én de. Nederlanden 

. t05 



van "EM. Vaii; METEREN. IX 

eot èen 'fchoowtoi^eei. van 's nviaerelds 
rbloedigen ooflog se worden is: -vaar de 
Spaanfchc en Indiiche rykdonunen > als 
mede dé grote fchattingen der Neder^ 
ianderen geUeven zyn^ op^ dat de In- 
gezetenen v4n deze en aile-andsre Lan- 
den, ^lisni enen fpiegel , ^t.'zeive zouden 
zien en weten , en daarenboven ook be- 
-grypen , de.rcchtvaerdtgè oordcclen , ge- 
nade en voorzienigheid van God , daar 
.uit aiïe üienfohenV van ^at gezag of aan- 
zien zf ook zyn, kuniïen' leren ,• waar 
na zy zich in allé hunne Regeeringen 
.eji handelingen te fchikken hebbén , aan- 
•nserkende Ciods réchtvaetdige. hand aan 
rbeide. dezydén, en zyne byzondefe gcr 
-nade aan ide kleine iNederianden » daar 
:door Hy dezelve, tegen alle geweld en 
.aanzienlykc macht huni^er vyanden , in 
•zo enen tangdurigen Oorlog , te water 
.-ca te land ^: wonderlyk' bewaard en be- 
•vryd , én in «egendeel de macht van der- 
iZclver.Kgjwipartyea,: zo in aanzien als 
uitteering- hunner middeled» ten uiterfte 
gekrenkt heeft» -zo^ d^t dezelve in' gro- 
te fch^kkli-.vervaHen,*€n, d^ Vereende 

*'S Ne- 



X VOOR RE DE 

Kederiindcli tor eer» vermaarilhenit eil 
welvarvR : vtéttvtn «yn > e» dos ; by de 
gatifidwr witeteld' bekene gèvordeto , gsyn- 
de;in' Ryiulotn > Zeéveard > Koo^iaiir 
dd >; eerste en ^anderzins seer eoegency 
men, xot^Ét zy eindelyk» by een openr- 
baar tradaac vaivTrev^f de yry&eid be^» 
komen hebben « daar ran nu aan alle zy- 
den by de Onderdanen de vrttchcen ge» 
noten worden. / • 

Dos faeb ik dan ook , toe Gods eer> 
dienst van alle Liefhebbert der ware ge- 
ichiedenisfen» Voerftanders de» Vadeiv 
lands^. en van alte goede Regeeringe^, 
voorgenomen deze aantekeningen te ver»- 
«amdUn» zo uit het gene ik zelfs gezien 
en opgemerkt heb, als nic het gene 
.«y va«» vele gelotf^erdige, geleerde én 
ervaro pe^zoilen in zaken v£^ Staat» 
ifearik-mode verkeert heb f k medege- 
^eêlt i tlMgelyks. pic ene menigte van 
-Becken» Ttadatei^en. A^ithentieke ge- 
Ifehrifiètt: eindeMhèb ikicop den raad 
.van mynen bloéwerwand» den. vemiaar- 
^ien kmneri^ GeognHphie v^r^tfOiOr- 
Méfmf deze Memorfan in erde^t^m Jaren 
'j^j, ' en 



vaii EM. wn METEREN, XI. 

tn tyde^^dbr^cht ^ on.icen nutte Kan fnigp 
jbekwraine pii geerde J^istorijpfcHry vers 
te Juinneii.' ^iej>è|i > : ^n .iJiir uit , mcjt 
coen a^ngenamen .flyf, ené. voUedigp 
iH istorie op te ■ftellen > oit beeft my opr 
gl^^ict Qm dpbr. myne. Vrienden alofi 
te yeriiénièn naar ile .gc!<jq:clftp . en , ey* 
varende. m^nneiT) om rnyr\f^ vqotï^^ M^ 
jDoriieri onder deriely^r ogen te AeUei) , 
ailee.n met. dat doelwit» . om jio ene 
zonderlinge H is^torie w^bI . bcfchrjfivf n. tp 
zien: edoch zulks, is tegen mynehppp 
cii . vjeVwachthig . nitgevaficft,. w^rit de 

voprfz: QruRm yerzqcjit . y^n . my ^^^ 
Copie mybëiTjSitémpriën^ qö) jfjcibtver aan 
4cnen Vrii^d ip^. Puitsphismd.te ^ndcn; 
doch alleen met dat oogmerk 'om 4e 
voprnaam^ gefchièdcnisfen in '' kope- 
re platen di^ar te laten fiiyden;^ ca 
geenzinsf om 'hêt> wérk tér Prul^p^sle 
te fièliefi? te^en myne yejpvagtuig, ao- 
ders :^pude ;k g^tcagt-hèbj^en, myn|!^ 
Icorte. Koopmans-ilyl 9 4>t manier v^p 
ichryven te verbeierea^ en vatbg^rdor 
te maken : doch . na, hft i>verlydeii y^ 
' desxn ^y hen Vriend ))l4>^n 4^ii(euf |]rf 

* ^ gena* 



XfL VOORREDE «ïj 

'genatxien dezelve Memoriën , bulten niyn^ 
kennis, in'*t Hoogduitsche^i Latyn latei) 
'overzptten * en dezelve mét aanhangzélen 
op mynen najini , en tot my n groot nadeel^ ^ 
vermengt met ene menigte van onwaarhe- ai 
den, dóen' vermeerderen en drukken j »i 
"vaarotja ik , oin ïuik$ te verantwoorden > |i 
fieb tbegefateh (maar njet gezocht) dat ze- \\ 
kefe Drukker te Delf , (dje reeds enige | 
VrivÜegie hadi» Verkregen ; om \t drukken i 
'ene Copie van*t vporfz. werk» uit het :i 
Döógdüitsch in 't Ncderduitsch overge- i 
letjfde voóm. Memoriën zou drukken ) 
naar myne eige Copie \ gelyk gcfchied is \ 
snden Jaré ijfpp: doch daar na is, met w 
•nïyne Bewilliging en 'vermeerdering, het 
zelve gedrukt te ^mfterdam , en einde- 
lyk te Dordrecht , ^elkè drukken ik ook 
alleen als myn w<erk zou erkent , en 
noch' daar vóór gehouden hébbeft , indien 
'ifjier Weder in den druk van ,Delf enig^ 
'dingen-, degene of andere ten gevalle', 
*1)Vitcnf myne' kennis, veranderd waren ; 
Vaarom ik teyne ^emoriëh zederd voor 
<Ic kiitfte m^ overzien , verbetert, 
irfcriseerderd, en van nieuws geconfén- 

teert 



4 



van ÉM. van MET|REN. X;iï. 

teert heb .te dcakkcai .wdke druk, ben» 

fiaande iaXXXH Boeken, 'en ftrck» 

kende tot den Jare, 1 6j i iogeuotca^ wj 

pok allee? houden voor ons echr jivcrkj 

Wat zwarigheid cnoprp!;aak het aan ^jBii 

Schryver over verfchillende zakep toe- 

brengt) wannepr dcs^eïfs: jwerk by zyn 

leven $ buiten, zyne kennja enteget^ zynen 

wil » gedrulct wor(^t » wjsten .zul|^ pè^ti 

diejiet t>iidervÖQden,i)ebbcn; en w^a^Iyk 

daar i^ voorzichtigKeid-ên ^beleid. liqd^ 

oni: dk zynen:ra|ng>4aa|; Qi? titel ,jd^ bfni 

toekoipat fj^r .jcnoegen i^geycp'^ fsjfant 

als zonu^ige' oordeél^ji dot xnea^yaii d^ 

ene party te w^nig H^efr gfzcgt^ iillleii 

andere wefl^ het tegei^^eel, omtrent en^ 

andere .Qordéelen : én Ik .beken .gftera 

4at ik , in 't Vj^rzamelen' van mync.liletiio^ 

xi^, weinig. o£ niet daar op gefet heb^ 

waarom ik y^rzoek^dat/ny zulks voor gen^ 

misdaad ma^ ^rekeqt \^3rden> béniigea* 

de datik nieinands leet, Ichade of nadeel^ 

maar. integeodeei elks- gunst en vriend- 

fcbap zócjk i;zd nochtans , .^at ik de blote 

.waarheid tot mynea jeidsman gekozea 

'heb> biiit^a welke ik ^n VorfUSa* noch 



XIV: V OÖ RR E D E 

rötentatèii wH 'gelioudèn zyii , zyndê 
myn oogAierk ^llcèn , de waafKeid fn *t . 
daglicht . te ftelfeh, en. elk, in beden- 
king te geven J wat hy niyden trfvoIgierL . 

tal.-' ■ •••/^; 

Ik Ixcb.» «ed^rd dpn eerften Holland- 
fclïtn» drnk Van' dèifï- Jrfre f'y^p /'vele vaf< 
tiiyh^fc^cnf^ketsr kennis' dóeri- erlang^ 
ViiiTdet)orzaa^V3)iC^arbn[t dèzé niëüWe di^ük 
hétlicltt.iièc,'*crt ^nvér2;qcht,my aah te 
wyten^ waar ik' te veelof tèwëHiignJÖgt 
geiièj^t iwbbën •• jna^ik liéb *tt^wciiiigë|^ 
gevëntifeh ', • diè pp': go'ëdfc - gt^dcii wat 
wisfèh'c^ te ^vétiyéiti: ik -yetmchtüti 
Waarom ifc te -vryibdcdigct bêii voorts 
Ïpei^aaTiy ^llëcn. zöckchdé', /«öHder asfi- 
«icfi.yan 'God^iferisr,' waar ttjède nqcJh- 
tati$: Hrélëihcrtfch^rt artlè^ fdibott of Vuil 
l^éketT td mikèrt ; "de vriendfcliap^ v'a^ 
idé wyie, gctcdèëh opfeditei die myt- 
hen; jbrnd^l -' en -wandel • gekëtit JieS- 

- Vjrfé zikëtï heb ik in^ 't btede V£r- 
ftiatt.', attdero V .daatr ik' dé rcebtc wé- 
tënïchajp niet vaiti hadcb, iüizt met d^ 
^hgör aangëröeftj dert toeköthcfn'den 
'-^ • His- 



., .^ 



▼an £M. van METEREN. X V: 

Histoiicicfaryviem arawvzendé^ waar tf 
breder bericht ^zoadeo Kuninen viaden t 
met aanhaling van dé Jaren » tyden , plaat* 
2ca» boeken en fchriftcn, ötSkixdihfXtt 
te kunnen ihformeeren' > hebbende zülka 
gedaan niiar myn vermogen» gedurende 
ae voorgaande en dese * noch vervaarde 
£euW) tot dat betm HistOrièfc^yveri 
velkodienery en de .Onderting twiscèbdé 
partyen oetelkanderen ^ in dctt gt^èAii* 
ten vrede mogfen'Conléreertn»' iiidieii 
detdvf uit dm Trevtfs naar iraisd^ 
voortkom^. 

Ik heb wd de hulp ^hadt yaH ver» 
feheide péraonen der OAderliiig tii^istt»^ 
de part^eo-v Liefhebber» van Hisft)fi0^ 
ichryvêrg>> myne goede Vrienéei^ V- cü 
lanfle verhalen met den aadefeti v^f^léi 
lEeiij doch ^beb daar 4]tt;g«homefi,^t gé^ 
aav vdoii#am met de mm^ pisfte'ge^ 
bmenxkt en de waarheid Jaütt 'dÜrHiül^ 
ca E|tB> alle voor 4^ tikg«a rtdc^eè vife<> 
iKMde ca la^nde- •■ •• -^ * .■■.•u.;Iv('i ;^. 
. Ook hebben my ondcS' andere titii iréêl 
aot feireeat beide de Boeken öf^Wèrlèéii 
«M Jtaw Jémfêim vaa Delf 4 Iroóat 

van 



Xïl. r'y: o .0:R R/EIIX E v 

gogöi^e Vorüéh iXé AvtvtèvfaaSbjL Skn* 
tynK:en;;^.t.cndei»5\Kln de ;yier rOostent 
rykfcbö :Ywfteji,.nwde te Amuierfka ge-? 
dtukjt ;l : öis Qok (iï. twc: wörken . .van >ir* 
/^r ^(w^Clarjsuj^iiszijy.^ntelke in^c ene l^e^ 
fckt&vf^ h^$fc;d]en-0Qir^6ng:,. begin et» 
I9ia^v/ip|^ d^r. ^l^deJÜandfcHe Oorlogen i 
en id 'jt. apidefc^ .^ftt. V 'gefcived is . iofïder 
de regecfing van den H ertog .««an } Ahra | 
jv^K in^ d^ C?ehodén^; Placateil , ; Büq-i 
Ten^ l^e^e^ea» jS^^tentiënj'sn .pubi^^ 
Ice AÉtcn geheel ingevoegt zynrj.lgelyb 
?pnm fleüterus^ mdb doêfvnópéns-de 
Contra^cn ,en .dergelyke , W3el^ jSöi; iii 
zyne befchryvlng '.^orvölgeadcv .eeh 
eeuwig gedenktekciijsal £yn valide N'c4 
d^rl^ndkhc gefc^iccC&nisleQ! rooier;. :tyri 
de|i: ^e|; welke gdbofwaéodigb üukkeii 
ik cfe: Wf«W4i >^ i«nynng*zfegder be* 
Jkt^chtig^;;) -^iy^ -endere .Histpciefoh^y» 
yer^ #eA^ ?iilte^ iPQgcn doeoi rQ^ heb 
ik my bedient \an de Dancekeniii|eii vaA 
den Jlfere, Jaq«e^: de. Csy^dj^l ^eweze 
Geneü^luV^a ide/Vlyrèsy insgeJyks» van 
4die ifaa lulr, Apt(«v{^;\Düykv^ gtweze 

Fiscaal 



van EM. van METEREN. X VIT. - 

', Fiscaal van de Generaliteit, en van an- 
; dere goede Heeren en ■ Vrienden^ welke 
( ik daar over ten hoogden te danken heb. 
? Biddende voorts den Lezer , onzen 

• arbeid ten besten te nemen, en zo ie-; 
\ Hiand ons werk wilde nadrukken, of in 

; andere Talen overzetten ,^ wenCdie ik 
f datze hun werk op mynen naam daar 

onder niet vermengen mogen,, gelyk. tOs 
! voren , tot myn groot ongclyk' en han-' 

ne eige fchande gefchied is 

De Lezer zy mede gewaarfchuwd ,; 

• dat ik in dit werk het Jaar beginne met 
den 1**^° January, volgens den nieuwen, 
ilyl 9 in Nederland aangenomen den; 
jjden December 1582 > makende den; 

25^^ daar aan volgende Kersdag. 

• ■ ' i 

Gedaan tot Gods eer, en ftichting^desj 

■ naasten , en gèëihdigt mét lüyöéj 

zwakheid, die my naar dé andere 

wacreld fchyrit, te willen overvop-^! 

ren, -^ 

, EMANÜÊ^ VAN MÉXERE3„ 

van Jintweifin, ; ^ , ^' 






** HTT 



MET. 

LEVE N en ST ERVEN 

^; f^ den Serwaerde»^ Vromen en Firmaarden 

EMANUËL VAN METEREN, 

ll^ *t kort lieföbreveD door zyden 
Setrouwen Vriend» 

SIMON RUITINK. 



^wmtM. 



^der de Sdiriften van onze» Eer- 

w^etden Vtiend Emanukl van 

^^'^^^^[]( Metshen» hebben wy gevDti^ 

^ |J dcfi zyne naerftige en wydclopige 

^^Ë aantekening van de voornaamtte 

\ dingen» die bem en de zync zyn 



r^^^j^j^^ Ë wedeivacen; waar cxider gonengt 



zya vele fchone Spreuken, zo uit 
de H. Schrift, abnit de Oudvado» 
len, Philozóphen en Poëten geax>kken, tot verkwik* 
kp^vm i^n gemoed, ea vermaning van zfnt Klade- 
ren • Ae ny hun 'nalia als een zeker pand van zync 
Obdtracht en Liefde. 

Hkr wt btebben wf de gcdeokwaerdig^ zaken ge* 
trokken, om daar mede zyn Boek voor het laatst te 
vertcncn; op dat de naam van dien votstrdlyktn Per* 
zoon altyd in z^ening^ Uyve, wiens dei^d^ «:rfiand 
en ouderdom wy altyd gcëot hebben. 

£mahit^ van Meteren , die met. groten vlyt en 
venmfedit Boek bf een vernmeld heeft, was g^boien 
ie Antweipen» dcno'^^Jnny 1535. 

Zyn Vader was Jakob van Metcren^ van Breda ^ een 
Zqdq van CmfcJismx Meterem: zync Mooier was Or^ 

uUé 



iKm £M. van METERËM XtXJ 

felia Orieis^ dochter van WilUm Qrüh^ vm -^i&K^f* 
de GtodVMkr van dea wydttxrrocmdcii WaereldiÜuf^ 
fcr Arétbam Orttlmk 

Zvn Vacier had in zyae ^gd gelcett de edele kuatf 
van t Letteraeicen; by was begaaft met de kennis vaa 
vcrfehdde Talen» en andeie ira)e wetenicb^qppen ; hy 
wilt in die tyden het Ucbt van de duiftemis zeer wel t« 
ondetfiiKiden, en toonde zynén by zonderen yver in \ 
bekest^en van de Overzütinge des Engtlfchtm By« 
BEX^s^ giedrukt ce Mtwtrpen^ daar toe gebruikende 
den <fiemt van een geleerd Student , Mücs c^meréal^ 
tot.^grote btvocdeiing des Ryks van Jezus Cbristua ia 
Engeland. 

Zync Moeder was ene troostclyke Jufroaw , die ins^ 
gelyks de kennis der waarheid omfangen^ en met haicn 
man veel daar voor geleden hadt. 

Het is gebeart , als haar Man om Koophandel naat 
ingeland Mreisr» en zy van dezen Zoon zwanger was> 
dat men. Boor last van de Overheid» haar huis kwaiA 
doorzoeken» om Lemard Qrtels^ haren Oom», die by 
baar hadt tf huis gelegen» over het ftuk vaa den God^ 
dienst te vangen; en te onderzoeken^ of 'er gene vci^ 
bode Boeken te vinden waren: de wreedheid van ótt^ 
onderzoekers bewoog deze goede Juffrouw den Heetc 
vurig te bidden » datze dezelve met mochten vinden^ 
gelyk ixk niet jgefchiedde; niet tege^ftaande zy vth 
fiiheiden malen de handen op de kist hadden^ daar de 
Boeken in waren» en vermits zy Gods genadige hulp e^ 
bcfcherming daar in befpeurde» begoot zy» zoze enen 
Zoem ter waereld mocht brengen » ' den zetven Bmd^ 
wêél^ d. is» God met ms^ te noemen » welke belofte ^ 
ook volbracht heeft» Bpnamél » tot zyne manlyke ia* 
ren gekomen» heeft hier uit oorzaadh: gqiomen» om bjr 
bet woord Emam^i menigmaal te voegen» Nèiffcitm 
DemSf ^is wttra tMf d. is» h Godm^tns^ 'éHc /> teffm 
mtsf om dus aan die vorige weldaad van God te beter te 
«denken» en in aiie gevaar zyh vertrouwen ^een 49 
hem te ftelien. 

Deze Godvmehtigc en yytrige Oudetii faebbcn Jimk' 

** a mm 



XX.- HET LEVEN eo STERVEN 

3 en ZooOyVan km<is been af, ter.Scholc b^fteld, om in. 
e Talm en goode wetenfchappep onderwiezcn ce weer- 
den , dezelve houdende voor de nuctigifte en zekerftc 
goedöretii zyne eerfte School was te Am werpen; zyne 
twcde te Doornik, daar hy in den Jare 1547 het Land^ 
Juweel ;2ag; de derde teDuflfclen, daar hy, tot vreugd* 
van zyne Ouders, in de Latynfche Taal zeer tocnam.t 
welke hem t* huis ontboden, om de Uyde Inkomst te. 
zien, in den Jare 1549 befchrevcn door Qornclis Qra^ 
pheiis. 

Ema^melj Vzdct f ter verrichting jyner zaken inEn- 

Sdand zynde,. heeft,, in den Jare ijfjo, zynen Zooa 
erwaards ontboden, en hem, alzo hy reeds vyftien Ja* 
'j»n oud. was, voorgcfteld, waar hy zich nu liefst toe 
wilde fchiï^krn , tot den Koophandel, of Studie? ea 
indien de Studie hem beviel, dat hy hem wist be-» 
'fteed by den vermaarden ETnanuél Tretnellius^ die, n^et 
jaadere treflyke mannen uit Duirschland daar gekomen , 
in, groot aanzien by Koning Eduari den Zesden was. 
Hier op antwoordde hy zyncn Vader, dat hy wel ge^ 
n^en was eet> Koopman te dienen,, om den handel t^ 
leren , en zich ter bekwamer ryd daar mede te genee- 
'fea ; dies men hem voor den ryd van tien Jaren bc^ 
fteedde.by Sr, Seb ast taan Dankaarts^ van J4Wai^^r^^«, 
die, in den Jare j 5^2, een jaar voor het overleiden van 
.Xoning £^i?r^ , met zyne woning van Londen naar 
•Antwerpen trok. 

; £n vermits dé vervoeging om dpn Codsdieiist in 't 
JVaderl^u^d d^elyks vermeerderde , zo hebben Jckah 
.yan M^tetM^ en OrteUa zyne huisvrouw , voorgeno* 
men met hunne woning naar landen te vertrekken, 
.öm onder £^rrf den Msdèn^ een Godzalig Vorsr, 

(db gerustheid desgemoeds te genieten^, doch het heetc 
;..den Heere behaagt dit hun voornemen te ftuiten» zyn* 

de.de vervolging d^ ofk. voor de deure: want het ge- 
:, beurde, tcrwyl de Oorlog' tusfchen.-fT^r^/ den 'vyfden,^ 
t.«;n H«^rM dcn/af/i^» zeer hevig was.,, dat een Fransch 
^Obrlogfchip liet viiur in *t kmid gefchoten heeft, van •t 
^iE^P^^^f^e ^o|i^.W9iea, eq 4ds zynz^ op ?ee in den 
♦••;.: . ^ * ' Hecï^ 



' van EM van METEREN. XXL. 

Heere ont(hpen/in cnc zekere hope dat ook de zee, 
tel jongftcn dage, hare doden geven zal. 

]b»anutl ^ zyne Ueve en Godvrezende Ouders dus 
verloren hebbende , heeft zich in zynen langdurigen^ 
dknst gdrouv gekweten , na welke getrouwheid en 
fydzaamheld over zyn perzoon gekomen is, Gods me«* 
nigvuldigen asegea 

Gedurende zynen dienst wierd hy, in den Jare i Jjt^^ 
en 15^8, twemaal naar Engeland gezonden, daar hy 
o<^getu%€ was van de grote wreedheid , die men , ten 
tyac van Maria, tegen den Hervormden Godsdienst 
fa 'r werk ftelde, daar van hy dikwaf- my het verhaal- 
heeft gedaan. 

Toen hy te Londen was , ftorf zyn Meester te 
AntwCTpen; dies hy den overigen tyd by de Wcdawo 
bleef dienen: welken tyd volbragt zyndc, koos hy zync 
wooni^aats te Londen, daar hy^Fadoor werd van vele 
trefiyke Kooplieden, zich daar in kiockmofcdig gedra*. 
^dc : ea merkende dat het.Huwiyk de haven det 
longheid was, heeft hy den Heere gebeden, om ena 
ijodzalige en bekwame Huisvrouw, zich daar over ook 
beradende met S'. Johan Baptist a Bgrtelotti^ die hem 
aanweesjuffrouw Maria van Loobroek^ welke kort te 
venen te Antwerpen op Steen gevangen was geweest ^ 
om datze te Hoboke hadt horen prediken, doch was 
'er op ene wonderlyke wyze uirgeraakt, door een gac 
dat in den muur geboort was; deze nam hy voor zyoe 
Huisvrouw, van den Heere hem to^fchikts wcfi;? 
cfende in *t Huwiyk bevestigt, in den Jare 156a, zyo:* 
de toen zesentwintig, en zy tweëntwintig jaren oud« 

Het huishouden aanvangende, namen zy by zich ter 
tafel enen Edelman van Trenten , genoemt Jakobus 
^jcontiuSy die veel gezien ,: gehoort, gedaan, gefchre* 
ven en geleden hadt, en zeer gemeen met Keizer Maxi- 
miliaaa was geweest, daar door Efnanf4€l kennis kre^ 
van vde- (chone en nuttige zaken . 

En dewyl de Hecrc, tot beproeving des gelooft en dCt 
'lydzaaAhdd, de vreugd wel met droefheid mengc^ 20 
'heeft Hy^ dfize.fzynowaerde Huisvrouw cot zidi geno* 



JOOL HETXEVEN e» STERVEN i 

nsra^ den i|^Vati WinMcfniand des Jtan if^f » In ai 

welk jaar te Lonim ftkrvcn» zo vaa. de Pen; tl$ a^era ii 

siektea » diiieeiitwintigditteead «e^cniioQderd e& «a» i 

tifr menlcben • » 

Ërïigt maanden na deze droefhcad, de ttfx^ oj^km^ i 
dttide,iiam JBmamtl vcoc«zyn iiuisgzzia cc Itenbouwioi 



1 



door ene andere huisvroav: naar Aacv4arpen gerasCj i 



ttt Tettkhtmg van zyne zaken» raakce hy iii^c jgcziü: 
fthap van jnifraavr Esther it^am ém C^fmf^ dod»«: vaa t 
JtM^s van èk» Corpff , Scattma ce Bredd , Zoon 
van Jan van den Oorpnt^ ecrtyds Bucgermcestcr der fsel* 
nr Stad , 't geen zodanige uit werking hadt » dat do 
Heere hun beider harten zo tot elkander ac^dc^ dat^ | 
Aa zekeren tfd, met toeOeinaiing cft Mlidcwo&lchïi^ 
Tan hare Ouders» bet huvelyk voor^ng » komfiade 
met dete zyne htitsvroutt^ naar Londen in den Jfar« 
1^54: by deze zyne huisvrciu>xr , welke noch leete^ 
hedt hem de Heere verrykt met dertien kiodo-en , waar 
▼an *er noch negen overig zyn, te weten» dfic Zoncft 
m zes Dochters. 

Een det Toornaamfte zwarigheden» étlt hem« gcd» 
lende zyn huwtyk» oyericwatnen» was zyne gevaogc-* 
ftis te Antwerpen» in den Jare 1 5S5 » daar hy » «er vepr 
riditing zyner zaken» naar toe gereist was» \ geen vaa 
bem in *t bnsde befchrevoi» en dos van ons verkort ia. 

Den twoden van Bk>eimaand » na dt» middag» gaaiv- 
A: van de Seim naar" myncn Neef ^akam Oriels^ 
daar ik huisvestfö » wierd ik gevangen genomen van 
enen Spanjaard» gcnocmr ^i^^i» de IsSiema^ Luicc* 
nantvan Camergo^ Provoost van den Hove» vetgezeli- 
fthapt met zes ik acht Hdinadtos : deze vingen my 
iBlit 0aam Tan den Commandeur Aia>or » Gouverneur 
Oeneraal des Lands ; my aawottfinde en knevdendjs 
«m handen en vootea » ab «non ihaatfiiiendcr : hier 
|M^ geen viagfon of iptéken ^ maar wind mafthaa 
twe Heibardiers» de ^pimjaard vooraf gaande» naar de 
Sakkers Toren gevangen gebracht, waar óver ik zeer 
fcrüagen was: zy oamamea ny myne Bdcven» SkKt- 
feU «Q Xaf0ttK)il9e» -vxageadettfik iQtt lif S\ éairief 
:•; . ' ia 



^ vm EM. mn METEREM. XXOL 

lüGflflkSal'htfishoocde» wmx ooéniaiÉ^émcém 
tfchMn wmn tém voor hadden» x(Met xyn Ey ttrflfind 
msr my&Lodcs gegaan, en )icbbm alk mfnc fiapcsov 
Bodben «i Briev^en wc^onamciL Uc vat vol angst» 
«I focv^de m^ het kwaadfte, tt weton, d^tze nf 
pfD%en cm ter 4ood brcn^ zoodca. ^s Am6d6 vioh 
4iea wy met ons vieroi m €en klein bonte iuiisjA ge- 
floten ^ daar ma^ 4rie kldne gaten , elk een vmu 
grooCy iH wMtsa, waar door wy iuoht kragnr '% and» 
ten daags zeer onrufitig zynde » kwim xr ene CHade 
Vrouw bj ons» dk 4^ gevangene aakEioesica hradit, 
«1 op flay sdende^vco^^ of ik Ematmïl was) daar ikya 
ëop antwoofdde , mecenen vragende^ hoc t^ mf kondcl 
«y zeidc my 9 dat ik go(dai moed «cu hebben, dewyl 
wie goede Vrienden , te weten, HoefnagH^ iUfman^ 
«nz. voor my (^aken: zulks gaf my weder nipfd» en 
ix^ my eri^er tot den G^ede, en tot het hesden- 
èxn van myhe «verantwoording, 'e Avonds over ta£pl 
«ide de Cepier^ dat 'er '^s aadeien da^ jenen S^aao- 
iAitn kwaaddorader zou Aervên, dat men ene MisÊ 
veor hem zou doen , en dat wy die souden fcomenho* 
fcn; dit beviel my zeer kwaljrk, A)e% ik in myn bed 
Merf leggen, en den Heece vung bad» die my nut ey* 
flea Geest byAond 'is Mkidags daar aan zddea nf 4e 
ttdcre gevangenen, dat de tlcpi^r ten Hove en alom 
nwbrddt had, dat ik gene Misft h^d witten horen, waar 
op ik, de ge^cnheid waarnemende, tegen den C^ier 
«fde, dat ik gene M^ ixioeht horen, om dat ik een 
Engelsman was, en dat zulks ki Ëi^eknd de hecok 
4«an bonderd Maik onderworpen was, enz. De Cepier 
ttsmn zulks aan, en snoeide niy idet moer. Twe «f dtk 
dagen dos twyfelmoedig gez^m bci9ètende, t<Mider iet 
« hepen <tf fevcfoemen, de^ ik anders niet dan God 
tftdden , en overdenken hoe ik my beft ¥crantw<io** 
dm -zon; ik was in toaad,^ik my ^sBoofter<vaii 
A m w eip e n , of ate em Eng^sman «on veirdedigen : 
met dease gedachten «y bekommerende , kwam de 
dediter ^mi den ónderOater ^adiffes aan *c flot vip 
myne deur roepen; EngelsmaiH E ng t toaao ! ^ ^ro^ 



XXSV. HET LEVEN en STERVEN 

yx, 37 daar mede vilde zeggen ) zy zeifev ^ ^ 
^0u my als een Engelsman veraacwooiden ; daar by s 
^o^eiide, dat ik dim dag door den Raadsheer Bomf ^ 
zcfa 'onderzocht worden; maar het zou wei zyn» enz. > 
"waar op ik beflooc niet verichrikt te zyn, maar jróedea f 
moed te houden. God dankende voor zynen byftand. < 2 
' Den zevenden van Bloeimaand, na den middags i 
'kwam de Raadsheer Boone^ en my alleen in de Ectka- i 
mer nemende, gebood dat ik zou nederzieten, hebboi^ g 
d€ alle mynê papieren voor zich: Hy belastte my , op 3 
den Eed , de waarheid te antwoordep , op al dat k^r 
tragen zon: hier t^cn wendde ik vele redenen voor^ 1 
'en vcrhidf jgrotelyks zyne eerlykheid en oprechtheid» 
^daar op bacl hy my zulks op zyn woord te doen, met ^ 
.verzekering dat het wel zoude zyn; dus merkende dat 
hy my gunftig was^ en met myne Vrienden gefprokcA 
-hadt, ftond ik hem alles toe . Hy b^on mynen naarn^ 
gdxxute en Vrienden op te (chryven, en vioeg my^ 
^ik niet ver{cheide lieden, te Zjonden en Antwerpen^ 
ktnde? als Pieter Luls\ Jan Sfidemaker ^ J9n Niktt^ 
enz.. In^elyks wat ik dede n\et het gereimt L^ 
ityns rijmboek van Eóbani Hes/i ^ en een Duitse 
Tradaatjevan den HoUaodlchen Vredenhandel, en of 
ik van .de laatfte verradery 'der ftad Antwerpen niets 
fwist>. Wat Ichattingen van. de geheime Raden > en 
van die van Londen, aan den j^rins van Oranje gedaan 
\Werden) of ik ook iemand ontraden hadt, den Koning 
.*dc begceide fchatting^n te gevend wat brieven Df^^^ü/ 
Jtojgcrs , Seaetaris van den EngeUchen Ambasiadeur^ 
-my gc^vcn hadt > enz. Op wdk alles ik (Gode zy loC* 
ulie my fterkte gaf,) kort en voorzichtig antwoordde^ 
verder my beroepende op den Heere jan Bcyfchaf^ q^ 
:den Heere van Sweveringen^ óXc wti wisteo,:^hoe il^ 
my in Engeland hadt laten gebnoikeii in zaken van de 
rAnoecours, en het afdoen van de^nerale arresten: dit 
;ichreef hy mode aUesop, en deed my het jzelve daar na 
ondertekenen. Ondertusfchen kwam * de tyding my ner 
«evangenis te Londen, dies mjoe Huisvrouw en Vrica** 1 
4cn zig zca; ti^oefden, 

' ' ^ * Mar^ I 



Matten 4c la Faüli vtAscc% v» den Heer S^m^fdbct^ 
Ambosiadcur in Engeland» «brieven ten mynen voof 
.dcelcs Joban Rademaier vctworf fchryven van den So* 
CRtaris Walfingam ^ aan den Engclfchcn Kouctmcfsux 
te Aatwcrpcn^ dat inen myne zaak als een Engdsmaa 
'zou aantrekken; 4^ goede vrijden te Antwerpen heb- 
ben uit mynen naam een verzoekfchrift aan den grocea 
OitDmandeur overgegeven , zo dat eindciyk^ P^^ ^ 
dikwils overdagt hadt hoe ik n\y tot fterven zbu fchib* 
.ken, onverw^ tot vnj wedergekomen is, de Raadsr 
heer Bwme^ (juist toen ik uitgelczeh hadt het Boek van 
Ijêdavicm Kivis , de Immortalitau anima i my dooc 
Abr. Ortels to^ezpndcn) en zeide dat zyne Bxcellentiè 
belast had my te pncflaaa , al hadt hy grote oorzaak 
om tegen my met ftrengheid te procederen: my radende 
ten e^en naar huis te reizen, zonder nochtans last Xfi 
hebben my te bannen, of zulks te gebieden: hier op 
naakte ik. myne zaken in de gevangenis klaarden kwam 
*erden2o^° van Bloeimaand i5;^5 uit, welke dag my 
altyd zal heilig zyn; dies dankte ik den Hecre van gan- 
&bcr harte, nam affcheid van myne goede Vrienc[ent9 
,die zich met my yerblydden, en kwam weder te Lon- 
den den 30^ van Bloeimaand, tot vreugde van myn 
Huisgezin en andere Vrienden. 

Graurende de pacificatie van Gent, hebben de benÜQi^ 
naars van het Vaderland , JE^M/ufr/i getrouwe Ynoir 
'den, gearbeid hem elders met een goed offide te voor- 
zien; doch Emam^l^ ziende dat alles op *c zand ge» 
bouwd was, vond zich daar tóe weinig genden. - 

Niets was 'er, daar hy.zich meer in verlustigde^ buL* 
^n bet (tuk van den Godsdienst, daar. in hy zich toe 
het einde zyns levens getrouw heeft getppnt, dan in *t 
ondetzoek dier dingen ,; die in 't Vaderland jcn andece 
waereld delen omgingen , van ^les zyne aahtekeiiingen 
bewicende ,. op dat dezelve ^ ter geli^ener ^d p den. Hls- 
todeidiiyyeren tot nut zouden mo^n zya. £n dewyl 



zyn Üccf Aèrabam Boriels hem vermaande , ia dea 
Jaie 1581., zyne vergaderde papieren van de. gedenk* 
waa:d4jQ[c |i;c£^ in torn^ van CQtnmema* 



'tMl HET- LEVEN elö «TÉRVEN 

^ift,% een té voegen, ssa lieiËft hj zidi daar tMb(^ > 

iteaft^i Walaf' Voor w^ tm 4t nakomelingiPEi han M > 
yerGStmltzyri^ te meec om ditt vtlc timkwaerdise éiBr i 
'^l^bjr óits In veigetenheid^oiidcn zjn ^raakt, ea dds 
«tti het htcre iiageflagt oflbekt^ne romen syn ^ebtewn^ 
Ifidienze door £m»^^/ niet waim Tetj^ett, endoor 
^cn drafc gemeen gemaakt geweest. \^ js^sr die het i 

Vaderiand in dit geval «o rdt eer en dttnsi gedaaii i 

%éeft> Wy wttcn wel, a% hebben •er hem oök dikwih 
ismk hoten IS^en , dat *er bittere en onvcrifondtge aan*» 
fiiiiotrarers en berispcrs geweest zyn, dtc vod wtstcn te 
tstteien; oiaarfiet is gem^Iyker iet te berispen ^ dafl fe 
ircrbetcrco. Hy bezat die fdione dengd, dat hj, uit Kef- 
tietotüe iK^ariidd, goede onderrechtmgy zcf^ van de 
y iing ^ flc, zovL aangenomen hd^ben ; ttk zyne begeerte 
üwrs altyd, ow met een ieder, die iet tegen het -werk 
%ist te *cggcn, in 't vrtcnddykcte redeneeien^ en na 
^beter bèwys zidi te fdül^kcn. Zomm^ beroemdói 
\Bidi datzé wel een ander fiuk wctiis zoudcp gemaakt 
1id>ben, ^s;e ztdi daartoe gefchikt haddm; maar wat 
«ea is *t voor ztalkc pcrzorteil hunne dge traagheid of 
OHwifligJidd in *t daglidit te brengen, om *t -Vaderland 
^ta Ae nakomelingen dienst te doen.^ 

Erna wél heeft Kosten nodi aibdd geifiaard, ^odi de 

Itcscn^praak der benjders gevreest^ in t c^>fteHen 'van dit 

Icftyk wetk; menigmaal neeft hy de maalcyd verzuimt, 

"^cn zync -nachtrust verkort om 't zdvc te bearbddenf, 

*»lfe tnet te rag zetting van den Koöphandd , om iidi 

hier toe, zdfs tot zjne nierkdykeifdtade, geheel ea tl 

tt ^JiHckeo , &hoon hy vobr dezen zynen tnodiyken ar- 

Ixkl gene belonh^ van iemand ondangen iieeft. Kv 

^heeft ook niet a»gpn>aien gemeene^crudite of jkssM 

^dntt^t van vde anmierkcnswaerdtgè zaken, die in 

; m 'iConingiyk en in ^ Vaderland ^fthied zyn, is tty 

üoggetui^eii geweest j fr^ kidt wydt en tsydt geneen* 

"ichap docNT brieven^ met foicn van Staat en geleett* 

t^dcT; ^ ja tieeft menigmaal zeer brede iijftniftSn van 

*i$e i^bas^eurs van vreemde Vorften:Oiicflttigcn, tKe 

jïis&^OEntJJOdenf of (£fiiiy"Zd& ^ngbegroctenytón 

' '* "" niets 



Y» EM. iwnMETERENL XSV% 

Biets wciyicndr 't ^ae gedeokwacidig vtt. 

Door Eyac vysbod j «fok crvaccnbeid en gMdffêÊO^ 
ftig^bód^ vaBhycenRiUMknaavoar dm coc 

holpc voor dak bjoipciofca^ ca cae byzoodcic deraad 
?oot de Dttir&he NatiQ. Hy behartigde zeer het ftuk 
vaa de &f4rtcmurê ^ ca heeft dica aangiaaadc ookeea 
groot Boek by een fei^ideud, ten mitte van de nako^ 
nadiqucn^ dk Inngerig «uUtn zyn bet ttkOL van de Pi»- 
vU^4W der NederlandiUif Kaoopliedea in Engeland tf 
Bftogea veten. Hy waerdt. ia dien Jare i'^S; , té Loi^ 
den tot Hoofdman óf Conful van het Cplleg^e der 
Nederlandfiiie Kocf>lieden verkoren ; een Ampt dat 
luct dan «oeiie co hoofdbreken mede braet^ wnéc dit 
aangebieven wegens hcc «emiet^ea ^mck t Coliegie ^ 
het verlies van Antwerpen, enz. 

En ichoon Bmanulëi aiie deze dingen, die met vele 
moeite en bekommemisièn verzelt gingen , met enen 
blyn^oedlgcn geeit en vaerii^e hand vcrrichtre^ zo is 
het dat hy cchtcf aaenigOMai aan zyn einde ea 'c Ana* 
gramma dagir , *t welk Jtacnius Diest op eynen^naam 
gemaakt hadi , mmelyk EewmtuU ma rnde ; zeer 
na overeenkomende met het woord van ^ca Heer 
S'. Ald^onde Repos ailleurs^ want hy gevodde dage- 
lyks meeren meer zwakheden van zynen verwelkeren« 
den^oudcrdom, bcgeveiKte snch daarom met te meer 
.vlyt'tQt de iaatfte Rcvifie van zyn gansch Boek, welk 
byna vc^hragt zynde» is hem bygekomen ene flepende 
kameigang, rn ene vdAoptheid in de blaas, dies hy 
-dagt, dat de Hcese «ot hem zeide; 

'BfiMk vw.htéf^ wit God aankkveu : 

Ivmif gy ssuh.fiervm , en nut leven^ 

• 

\ W^ iw t»k zeer vciftandig en ondetgefchikt gedaan 
heeft: gedarende zyoe ziekte nam hy zeer vricndeiyk 
affdieid van de Koqptieden en andere goede Vrienden , 
• die hem in menigte\wameh bezoeji^en , welke hv zeer 
vtiendeiyk bedankte voor hunne vorige vermakelvke 
omganp^. Eens wilde hy noch zyne JMedailleSi^ 
vreemde Mnatea ^ Scbcipen » en andere idd^aamhe* 

4os{ 



XXVÜL ÖEt LÈVEK en SlTERVEN 

den bezien; d^r hy 2ich zomtyds (na zynen ordinan 
Tén arbeid) in pla^ te vermaken; dcx:h zeide toen dat 
liet maar ydeFheid was, en bc^ zich gpdaris tot hee 
eebed; daar toe ook^ in zyne verzwakking» de Predi« 
kanten verzoekende. Hy zegende zyne Kmderen , die 
cimtrent xyn bed ftönden ; beveeknde zvne ziele ia 
'de handen vanden Heere Jezus» dié dezelve met zyn 
Itloed gereinigt hadde » in \ zevenenzeventigfte Jaar 
zyns oaderdoms » den 8^^ van Grasmaand des Jaats 
Ttfta» binnen Londen; waar op jMobus Fiverms die 
volgende Vaers gemaakt heeft 

• Dus zmdm wy wor been een man vên ^mee woerden, 
, Wie ii H dk zynfcboon werk vmvotgen zat oo aerdent 

Zyn kvensdraas liep af, vmvetkm was zjfn jeugd > . 

. Eer dof byons verliefd ^ging na V Hemels vreugd* 
V ff^as anders zynen wenscb , en van veel vrome Hen , 
H Vervolg van zyn fchoon werk tot *s waerelds eind te zien* 

* ' Ocb o/ V een opftmjd, die met getyken vlyt 

• ' Verape V waerelds goed en detberispers nyd, 

': En V Vaderlands gevaar in V Moeden taal voortfcbreve, 
' Zulk man i^ woerd dat.mmbem hom m icr§ geve. 



ff. De Drukken voefen hier b?, tfitze « loc 
tervo^f vaobet werk vui Em. VAff MI« 
TB&EN, feede ocdcr zich hebben, eo 
ook voomenieDt syn fai \.zelfae formett tt 
drakken , (^ï>êê wêkmté) ene Hlftor^fdie Ivt* 
fcbryving van bec fcdenkwaerdige dtc 'er 
In de NederUnden en elden is Toorgeval- 
lén» viR den lire itfift, tot den Jare 16SO9 
▼erdeeld fai VIII Boeken, zuUende zich be- 

* nterftlgeo « om hec venrolf « In dezelre 
mrét ea fehlkkbic» «N|e te betoiü^, én 
aan den anderen vervolgeni cc drukken» 
• •!■- doe ene aan een f«fdiakélde HMlofl« 
yao de Ncderlandftbe en andere serkwacr- 
dige 'zaken tot op dezen tjd ce verzamelen. 



£' Ver- 



VErbaalt hebbende, *tgecn de W.Simon /?«*•' 
fi/tky van des Autheurs leven in gefchrift heeft 
ge(telt,oordeelen wy niet onvoegzaam, vervolgenr 
'er odk by te voegen het Latynsch Grafïchrift, ter 
zyner eere in de Keric van S'. Denys te Londen 
geftelt , door zyne Weduwe en negen .Kindeïen. 

D. O. M. S. 

EMANUËLI DE METERËN, 

MERCATORI ANTVERPIËNSI, ' 

ATQÜE INTEK ORDINIS ETUSDEM BELGA5 

LONDINI QÜONDAM COS. DES, 

VIRO PIO.VIRO DOCTO 

QUI RERUM IN BELGIO GEST. HISTORIAM 

OPUS LÜCULENTÜM, ET FIDEI PLENUM; 

POSTERIS RELIQÜIT » 

ESTHER DE CORPUT CONlüX CONJUGI 
LIBERIQUE 1J5 PARBNTI QPTIMO P. P. 

OBIIT DIE vin APRILIS, ANNO cid 13 cxil 
CUM VIXISSET txxvi ANNOS, m MENSES? 

EN vermits bet niet iuidets zyn kan , of een 
werlc van zo ene ui^breidheid als ^, zal 
veel opipraak te verwagteil hebben, deels vanvdö 
genen, die, onkundig in de gebeurde zaken, na- 
maals joiet zullen willen geloven dat het dus is 
to^egaan; deels van andere uit boosheid,- wan- 
n^ zy merken zullen, dat hun zeer teJilaar.on& 
d^t, en bet bedrog, daar mede zy .hébben om- 
gegaan, aangewezen .is ; insgelyks van zoïnmigt 
vat nyt, dien het leed is, dat andere zo groot werk 
veirigt, en de eer te voren, wecbgedragen hebben^ 
van enige ook, om dat zomniige z^én, ionand 
vaa hunne Magen of Vwwanten lakttide > \h^ 
in 't ligt worden gebragt, die ?y liever ondeè, de 
lisch verfinoord, zagen, op dat.zy zig derzelver 

niet 



dtet zonden behoeven ie ftbtaao; cnfdndelyk 
ook van zomiQige uit enen groten afkeer van tie 
waarheid: zo heeft Jakob Kool óit volgende ge^gt 
,êd Zoïlum opgeftek, *t gene wy hier noch zullea 
by voegen: 

Ad S^'kim. 

Qüi rabido laceras aüems ore lahofes , 
Cuique nihil pr^eter teque tuum^ue placet i 
Uur opus hoc corps? quid in Ulo \éSj^cet autfi? 

Ml placet, bic fcriptum nil tihi queefoputa. 
Bis qmtuor lnfiris iktferos exercuit , ebeut 

Ée^ast BeUonaprwms adarmafitrjar^ 
Qmfit ut boe toto non tempore panxerit alter 

Con^letam numeris omnibus Hifioriam? 
Qfa&^t huncne fugit fcribenM forte laboremf 

Unus an £manuël natus da ^ud ergt? 
Jsfua mmirumpo^aneMS commoda, totum 

Sepatria cbaree deckcap ecce bono.. 
Ataue mta$ quant o fk Iber mokmine nixus , 

Subderet utfi^uo Belgica collajugo: 
Etquam durapoA, quamfbrtia pGfa patré^e 

Befga queat , quantum &p9Ueat ingenio . 
Omma & ^efnis monimentis eon/icrat^ bifym . 

Bxagilat, nee nonimmoriturque/inex. 
dfftpatrie vitamfi ^ijquloi iapeaderet oUfH » 

Ijmdihus bimc/cimm ma caruijjfefuis. 
JBccumfcribetido totumtransegeritavmn * 

Jbme töd '.imndkie denupetetuim êrit9 
VU^pudeat^ frorfits Mfijis de%MU5 Ibero » 

Éetgarum merito qims bmv wum obé^, 
Sed quictmt^ tarnen fis ^ol&e , parce fepidtos 

Conuküs manet . dilacerare tuis, 
OHpere^a^meeum') res eftpueriUs^ at Ule 

Stmmi/lratf quj^uis dat meSoraj virun, 

JACO»fyiCOLIi;S ORTfiLIAI«Üd« 
- ^ GRAF- 



o R A F D I G T , 

Van den Eerwaerden en Godzaligen 

EMANÜËL DE METRIUS, 

. Geooinr Befi^iyver der Nederkodicbe Ge* 
ifcbiedcDisfeQ^ ia den Heece oatflapen . 
den 8*^ April, cia id cxil 

A^cbwwer, tvie xf ^^* P^ ^^ é^g^n^'U 
meteni \ 

Maar Jpaar uw* t^d^ die bier vergeefscb u» wat 
g^en: 
De Meter, /^ff bier rustyis niet te imttniwant 
Zyn geest verjpreid ztg van bet een in V ander land; 
Ha S^aam kgt bierftegs mttzyn dooriagte banden^ 
Dieyv^rig fcbreven^ al wat in de Nederlanden ^ 
En amrepiaatzen meer, is in onf tjdgebetat, 
T<a ieders nat en leer. Is iy niet woerd betreurtf 
Ei zeg, wie zal ons nu, wat voorts gefcbudy bêf 

/cbfyven? 
O dood, nmstgy dé band, dierappè band! verfyve/i^ 
En ons hemen van de ^mfien za&er J&id: 
Gy bebt, ai was by oud, bem ved te jong gevdii 
Dewyl zyn yyer nog alsjeug^gjcbeen te ^roejen , 
En d* oudheid m ajn werk syif geest md lam «erv 
m^tfeit' 
ïiogby fmaala nu weir rust, dat ik bem niet mintotif 
EntrmrUi, ^tisdaarom, dat wy knotte Zen 9 
Die ons zo dienftig was , met baar* verwetstdefircdm^ 
Nog veelte vroeg voor ons zien in bet PFesten dakH* 

JAKOBUS VIVERIUSL 

KLINK- 



ÏCLINKDIGT. 

Tot lofvinMaeren^ desBoeks Autheunrenndt, 
Hier over in Figuur zyn wez^ea voorgeSkdL 

WAs V om te bouwen woerd, des wacreUs won- 
é^ren zeven-., 
Oh maar £èn* bloten naam van.ban te laten naar. 
Van Mct*rens wond'ren meer, èebtgygebouwt, *tis 
klaar, ,. 

Die Neerlands wond'ren groot , heeft naerfiiglyk be- 
fchreven,. 

J)it Beeld zyn wezen toont; maar zyn verfiand ver' 
beven. ' . \. 

Doorlees zyn zoonda-boek., zult vinden apenbaar. 
En 2^^eff;.Met*ren, 61 ik ben ver.zffondert , waar., 
Wie^ en wat DxmoD/cbalk, heeft u 'i fecreet gegeven f. 

fkbt gy Dédalus kunst,' om f vlijen over 'al f » 
■Of brengt der. Goden Bood* u deze tyding bal? 
.tdoders, wa^r^tonmooglyk^alte s^en, boren, merken ^ 

Dat d^Pén in dit Boek zo loffHyk befcbryft : 
Waerdig dan McCkq Jkloek , dyn naam onfieffiffc 

■: hiyft; 

l^t.daor nyti Tong of Pen; maar door dyn kftyk 
, . werken. 

Peinst om de Eeuwigheid. 



» — — 'j - » 



Pag I 

N.EDERLANDSCHE 

HISTORIE 



Korte Inhoud 



VAN HET 



EERSTE BOEK. 




^dewyk Mn Male, Graaf van Flaatf 
„ deren, enz. trouwde, in den Jare 
n 1 369 , <^ Dochter van Jan , Hertog 
y, van Braband , hy welke by eens 
n Docbterwon,Margareta eenoemdt 
yt Dezetrounde Pbüips den Stouten, eenen Zoon 
„ van Jan, Kaning van Frankryk, en Hertog 
„ van Bourgogne, welke won drie Zoonen em 
„ meer Dochters: De oud/Ie Zoon was Jan de 
n Onvertzaagde , die van den Turk gevange» 
^ werdt, den Hertog van Orleans £edt ver* 
yi nmrden, en sielf ook van den Dauphin van 
„ yrankrjk vermoord werdt :zytie Broeders wa» 
n ren de eencAntmi, Hertog van Braband, enz» 



Ific Boelu 



n 



M 



r R o R t E Inhoud üffC ' 

jj en de andere Philips^ Hertog van Nevers. Deer 
yj Jan won by de Dochter van Wtllem vort Beul' 
y, rcn^ Graaf van Menegouvje^ Holland ^ Èlee^ 
„ land^ enz.vele Dochters^ en eenen Zoon^ Pbi" 
^ Ups den Goeden genoemd^ die^ tot ivraak over 
„ zyn Vadert dood\ 'den Koning van Eng/ftand 
y^ tot de kroon vanVrankt^k bevorderde^ ehdaar 
,, na zicb over den dood van zynen Vader ver:' 
^ zoende. Op bem verftorvenBraband ^ lAmburg^ 
^ Luxemburgs Henegouwe ^ HoUarid^ Zeeland y 
„ Vriesland en Namen,: by liet na eenen Zoon^ 
,, Karel den Strydbaren genoemd ^die vele oorlogen 
yi ondernam^ en van de Èvüitzers verflagen voerdt^ 
„ nalatende eene Dochter , Maria genoemd , wel^ 
yy ke trouwde:^ irrdenjare 1477^ met Maximiliaam 
yy van Oosienryk. Deze Maria liet na eenen 
yj Zoon^ Pbilips genoemd ^en eene Dochter ^ die jong 
9> P^rf') WüJ^r door veel twist ^ oproeren en oor-- 
„ logen in V land ontftonden , welke in V kon 
„ verhaald worden ^ orn de overeenkotnst met da 
„ oorlogen tan onzen . tyd. ontwerpen wordt 
yy eene Koopftad. Het verbond over den Koop^ 
^ handel met Engeland wordt gemaakt. Dè Éi- 
yf, ftorie der Hertogen van Gelder wordt verhaald^ 
„ als mede y boe Gelder gehecht werdt aan Ne^ 
^ derlandy met Utrecht y Overysfely. Groningen 
^ enz. Philips van Oostenryk trouwt y in denjare 
99 1499, de Erjgenaame van SpanjCy by welke 
„ hy tvjee Zoonen en vier Dochters wouy van* 
^ welke Kar el y in denjare 1519^ zynen Groot' ^ 
jy vader Maximiliaan in V Keizerryk opvolg*, 
yy deyen een magtig Keizer werdt. Spanje werdt. 
y, tegen hem wederfpannig. Luther begint den 
yy hervormden Godsdienst te prediken ydaar zicb de. 
yy ganfche waereld^ zelfs de Paus en Keizer y te*. 
,, f^n aankanten. Deplakaten over den Godsdienst 
1^^ ivgrdenQtmaakt^ daar uü dctcrêcrten voorts 



NEPEk£ANDÉCflE * HlStOllK. J 

y^fpTüUen. De hop ^ of gang der munten word^ 
„ vastgefleld. Met Frankryk wordt krjg ge^ 
n voerd. Uit den oorlog in Duitscbland^ Jpr4éi$ 
„ wder de oorlog met Frankryk. Prins PH- 
„Ups van Spanje j tromvd met Maria Kh 
„ mginne van Engeland^ daar by den hervorm- 
n ^ Godsdienst ^oort en vervolgt. De Keizer 
» S^^'^ b0erfébappyen over aan zynen broc^ 
» der Ferdinandj en aan zynen Zoone Philips^ 
» en vertreh naar Spanje^ daar by flerfi. lOh 
n ning Philips behaalt ovenvinnin^n , verovert 
» St.Quintin^ en verliest Calais. De Graaf van 
» Emond wint eenen veldflag te Grevelingen. 
yjNaden dood van Maria ^ wordt ElizabetbKth 
n ningin van Engeland ^ die daar den Gods" 
7i dienst weder hervormt^ wier gefdnedenis ^ ge* 
* lyk ook die van baren Fader en Moeder^ ver-- 
nbaald wordt. Na groote krygstoerustingen 
n ^ordt de vrede tusfchen Nederlanden Vrank* 
« ry* getroffen: en na dat Vr orde op de beflia-- 
» f ing in Nederland gepeld iSj vertrekt de Kxh 
« ^ing naar Spanje , latende de Hertogin vanl 
w farma in V beflier. De burgerlyke oorlog be^\ 
VI ^nt in Frankryk y als mede de beroerten in - 
w Schotland. Een landjuweel wordt te u^ntvjer^' 
w^» (f gerecht. Te Douai wordt eene boogt 
vi fcbool gemaakt. 

Dit alles onder vier Bourgognifche en vier Oos-' 
^^'^cBe Overheeren, bevat eenen tyd van onh • 
^t cweehondert jaren. 




Aa Ï*E- 




NEDERLANDSCHE 

HISTORIE. 

Eerste Boek. 



\derduitscbtand ^ of Nederland^ by 
de Latynen gemeenlyk Belgiumge» 
noemd, begrypende in zich XvH 
Provinciën , zo als wy in \ vervolg 
nader zullen toonen , heefc van al- 
len tyde , zo verre *er eeni^ geheugen van is» 
een vroom en vty Volk gehadc, dat geene groote 
dienstbaarheid lyden kon; maar zich meestendeels 
in vryheid onderhouden heeft. In Provinciën 
verdeelt , hebben zy ^ op zekere voorwaarden » 
wel Overheeren aangenomen ^ maar alcoos toe* 
ge^en, dacze niet te groot , nog te magdg wier* 
den 9 hen daarom meest door wetten en voor« 
waarden verbonden houdende» Deze Provinfiêii 
en Overheeren , dus in vrede levende , en in 
tiood met eikanderen aanipatmende^ hebben me* 
sigmaal, tegen de Romeinen en andere , groote 
dwtden uitgevoerd; als mede t^en de Tifrken en 
Sarazenen gelyk blykt,. door Godefroi de 
Bouillon 9 en andere 'Koningen van Jeruzalem ^ 
en Boudewyn van ^Vlaanderen » die het Keizer^ 
ivkvan Conftantinopolen wonnen, en dergelykew* 
dere meer: zoadat zy alcyd groot geacht, geëerd^ 
en ontzien zyn geweest. Met een wfeord, een Volk 
van welk Cormlius Tadtus getuigt, dat de 
Fwüidien ifareeden om'vijfaeidi de IXiitTdiers om 

buic 




tf. *. - 



éer\tic^2>€éi. 



^'W S^ 




Onder de R£gBer: vmn^BeurgppttfcbeV^eif.s 

bnic; maar de Bacaviei^, of Nederlanders^ om 
eer en roem: daarom de Romeinen hen hiddeq 
voor gezellen en vrienden van het Roomfcha 
Volk 9 h\m geenen anderen last opleggende, dn 
oit hun Vo& te mogen ligtcn voor hunne Kjygs» 
benden: van verdere dienstbaarheid kunnen wy 
ly de code Schryvers niet vinden* 

En om hunne vroomheid en getrouwheid , 
werden ook door de R.oomfche Keizers uit huo 
Tnuiwanten en Lyfwachcen verkooren: Docb 
eenige eeuwen daar na, vindt men, wegens g^ 
brdcaniSchryvers, weinig van hun, alsmede van 
andere Landen beichre ven ; maar wd vede vexdidi* 
te zaken. Ten laatften, zyn die deze Nederlanden, 
tnsfdien de Rivieren de Eems en de Somme ge- 
leegeQ, uitgezonden de Landen van Gulik, Kleef 9 
Berg, Muk, Luik, en eenige anderen, m min* 
der dan twee honden Jaaren aan eikanderen ge- 
hedit geworden, onder een Hoofd, door vier 
Fruiiche Heeren , Henogen van Bourgogne, eo 
vier Oestenrykfdie Vorften, tot nu toe onder de 
regeeringe van Philips den tweeden. Koning 
van Spanje , Zoon van Keizer Kard den vyfden« 

Deze Provinciën, of Landen, zyn gemeenlyk 
XVn m getd gereekent ; maar in ofize tyden^ 
hebben fl*ch een grooter getd ter gemeene ver> 
gaderin^n vertoont, eifchende ftem onder de 
ikneraïipeitenj zo dat het rechte getd daar van 
gdieel onzeker zy. Hoe deze Landen, zo door 
rawelyken als teiderzmts, onder een Hoofd aai( 
dkanderen zyn gekomen, dunkt ons niet ondien* 
tdg eerst te verhadea 

Lodewyk van Makj van zyn Vaders wegen ^<^ 
Graaf van Vlaanderen, Nevers, Retel, Saline^, Mue^ 
Antwerpen en Mechelen; en van 2yn Moeders ^^^ 
zyde Graaf van Bou^ogne en Anois, hadt byviaa«. 
2yne vrouwe Margareta, Dochter van Jan den"^^'^*' 
A 3 der- 



;6 • Néderlandfhbe HifloKte: Onder d^ 

I3<^P* derden. Hertog van Brabünd; maar eene Doch* 
'ter, mede Margareta genoemd Deze trouw- 
de^ in den Jare 1369, te Gent, aan den Jongften 
Zoone van jan , Koning vaa Vrankryk , genoemd 
Philips de Valois^ Hertog van Bourgogne, die, 
om.verfcheide vrome daden, eenen bynaam hadt^ 
den Stomen , voomamelyk ook , om dat hy in 
den Slag by Poiders, voorgevallen in den jaare 
X356, zynen Vader tot den laatften toe bybleefv 
.met welken hy van de Engelfchen gevanglyk in 
Erfland gevoerd wer dt, 
Phnipf fiees Philips de Stoute, was een dapper^ 
^^^^^^•kloekmoedig en vcrilandig Heer, noodzakende, 
tog van tot drie reizen, Karel den zesden. Koning van Vrank- 
^^*^ryk,ommet alzyn magtte hulp te komen, den voor* 
.noemdai Graaf Lodewyk, zynen Schoonvader, te- 
gen die van Vlaanderen en Gent oorlogende , welke 
oorlog wel vyf, of zes jaren duurde, hebbende d6 
beide partyen in alles geen gclyk, of ongelyk. 
Doch eindelyk, na den dood van Graaf Lodewyk 
van Male, heeft dezjelfde Hertog Philips, tot de 
legeeringe komende, het alles bcllist, 
. uit dezen Philips de Valois, en Margareta van 
Vlaanderen, zyn gebooren Jan de Valois, byge- 
Hoemd den Onvertzaagden, Hertog van Bour- 
gogne, Graaf van Vlaanderen, Bourgogne, Ar- 
tois^ enz. Antoni de Valois, Hertog van Braband, 
Limburg, enz, en Philips, Graaf van Nevers^ 
m met nog verfcheide Dochters. Zjti oudlte Zoon 
Tan , trouwde met Mai^arcta ; Dochter van 
Willem van Beijeren , Graaf van Henegouwe , Hol- 
land, Zeeland ^n Vriesland. Zyn tweede Zoon- 
Antoni, deede hy huldigeti tot toekomenden Her- 
tog van Braband , als Erfgenaam zyner Moeje, 
Vrouwe Johanna van Braband, DoQhter van Her- 
tog Jan den derden, welke getrouwt hadde 
* Wencelaüs van Luxemburg, zonder kinderen by 

hem 



£èMUlie^ 




JA"tr,T3j'g'€rioemt de ON- '^^ 
Ti;RTSAAGDE. 






M CC CC 3:ï3^ 



R^S^^^H ^^ ^^ Bimrgog^lfcbe Ferpen. 7 
bent te liebbeo« En hoewel Braband, 'na 'tovef- i^f ^. 
ijfden vio) Hertoginne Johanna, verftotf op dc^ 
oodften Zoon Jan<» nogcans bewoog zyn Var 
der de ScBttien van Braband zo^door den Heer van 
Wezemale , dat 2y dezen zynen tweeden Zoon 
Anconi, tot toekotneiiden Heer hiildigden, mica 
faun overgevende het land van Ryën, waar 
*van Ancweipen de hoofdlhd h^ in dien tyd 
onder Vlaanderen behoorende , hechtende het 
zdve toen toot eeuwig onder Braband Doch 
dees Antoöi, Hertog van Braband m Limburgs 
-werdt meciqrnen Jongften broeder Pbiiips, Gmaf 
van Nevers,in den Franfdien oorlog tegen de En- 
geHchen, in den (lag by Azincourt by Terroua- 
ne^in den jtffe 14x5, verflagen, nalatende twee 
Zoonen, Jancn Philips, beide naderhand Her- 
togen van J^aband; welke zonder wettige kin« 
deren ftervende, is dit Hertogdom gekomen on^ 
der de Kinderen van hunnen oudften Broeder, 
als in *t vervolg blyken zaL 

Ifenog Philips de Stoute is Jn den jare 1 404 , tenooden 
Halle by ftr usfel geftorven, zeventig j»en oud zynde: ^^^^^' 
hyvwsecn vroom, Idoekmoedig en verflandigVor^t ^Hertog 
groot ,fterk en bruin ; breed van fchouderen, voor-™**^* 
hoofd en borst ;hebbende blauwe groote oogen^en 
een manlyk weezen; dragende, naar de gewoonte van* 
dien tyd, zyne haircn lang op zyne fchouderen, 
hebbende eenen zwarten gelchooren baard; zy- 
ne neus was krom en bultachtig; zyne kin lang, 
<n zyn mond wat gapende; hy was meestentyd 
gezond en welvarende , ftaatig van weezen en 
tozieU) doch zeer gemeen én fpraakzaam. 
" Zyn oudfte Zoon Jan, was de opvolger in alle * ^' 
zyn Vaders en Moeders Heerlykheden en Landen , onvcr-*^ 
als reeds gezegt is, regeerende na zynen Vader, J**«J^^» 
vyftien jaren: Dees was een ftoutmoedig en ont-van"^* 
lachl^ Vorst > bygenoemd 4«n Onvenzaagden ; ^^^• 
A 4 wor- 



9 NeJerlandfcbc Hiflérie: Ofkbr de 

wofdende van zyneo Vader, in den jare 1369 9 naar 
Hongariën gezonden tegen den Turk, met eengroot 
Leger en veel Franfchen en Nederlandlchen Adel, ter 
hutpe van Keizer Sigismundus , daar hy vim den Turk 
fiajazech gevangen, en dndelyk op tweehondert 
duizend mnfche Kroonen ranczoen, dat toen ter 
cyd veel geld was, gefteld werdt. t^Huis geko* 
' men, volgde hy zynen Vader in de vyandfchap 
tegen den Henog van Orleans, Broeder van deo 
Koning van Vrankryk, om de beftiering van dac 
Koningryk, geduurende eene uitidnnige ziek* 
te, die Koning Karel den VI*^ alle jaren over- 
kwam, waarom hy ten iaatften, drie jaren na zyn 
Vaders dood, den zelven Hertog van Orieans, 
in den jare 1407, op eenqn avond binnen Pa- 
rys deedt ombrengen ; bekennende - d^ ande* 
ren daags , deze daad in den Raad des Ko<- 
nings, gelyk ook daar na aan de vier leeden van 
Vlamideren, aantoonende daar toe groote redenen 
gehadt te hebben; namelyk, wyl dezelve Her- 
tog twee Dauphins, de oudfle Zoonen des Ko- 
nings, de een na den anderen hadde doen ver« 
geven , en nu ook naar de Kroon ftondt, helv» 
bende het leven en lighaam van zynen broeder 
betoven r dat het geoonoft was Tyrannen te doo- 
den, en dergelyke redenen meer. Uit dit geval 
ontilonden groote oorlogen onder de kinde* 
ren van Orleans , en derzelver ^nbangers, om 
l)un Vaders dood te wreeken; ondertusfchen 
1418. werdt *er wel tot zes reizen vrede gemaakt; doch 
Oorlog was van geenen duur. Het gefchiedde onder an- 
«isfchendere, in Sm jare 1418, dat cüe van Parys, welke 

deBour> ■ t r> 1 % ••' 

cogi)i. altoos goed Bourgogmsch waren, m eenen op* 

^^,^ loop ontboden. Jan & Wlers, Heere van Lislea* 

isitiie.*dam, met Bourgognifche Soldaten van Pontoife; 

deze in de Stad gekomen, hebben die van Parys, 

door haat op die van Orteans» om d«c «y? en 

voor^ 



R^eering van IV Bourg^gnSfcbe Ft^ften. 9 

voornamelyk de Graaf van Arm^niaCt grenen vre- 141S. , 
de wilden maken , eenen groocen moord onder Moont 
hunne cegenpanyen aangerechc, en onder ande-^ ^ 
ren verib^en, den Graaf van Armenia€ > Confla- 
bel van Vraxdcryk, Hendrik, Graaf van Marie» 
Om9elier, den Heer Raimonec de la Geurze, 
ikn Graaf van Granpré, de Bisfcboppen vaa 
Rdns, van Conihncyn, Bajeux, Evreox» Senlis 
en Sahiftes, den Abc van Sc. Comeille: doch 
eenige Kardinalen werden behouden; maar wel 
honderc en zescig Edelen vennoord, en van de 
anderen welcoc zesdenhonden coe. De Ug^- 
men der grootfte Heeren werden moedemaakt lugs 
de ftraacen gefleepc, wel drie dagen lang, 
met Bdurgognilche Kruislên in Imn naaro 
ideesch gemeen. Oe Koning,' die zelf in de 
Stad was, was 'er niec zeer cegen; maar de Dan* 
pbin Karel, vluchtte uit de Stad, en hield het met 
die van Orleans, kunnende de Koning en Ko* 
ninginne hem niet beweegen. Onder tusfcben weide 
Rouaan en geheel Normandiën van de En- 
gelfchen ingenomen; doch om den zelven te we» 
derffaian, werdc 'er eenen bedrieglyken vrede ge* 
maakt, en plechtig bezwooren cusfchen den Dau* 
phin en die van <>leans, mee Hertog Jan. Daar 
na hebben zy andermaal eene cTamenkomst be- 
bgc ce Mon$ereau fault Jonne^ om over *s Lands 
befcherminge te handelen: daar de Hercog^ 
gekomen zynde op eene brug, met een fiakei^ 
fifgeflooten , alleen van tien Heeren verzeld, J<od« 
langs eene deur door het ftaketzel gegaan is, omt:^I|^^ 
denDauphm eerbiedte bewyzen en te groeten, en "«nog 
leggende opzyne rechter knie,bloocs hoofds (naarfi^rgo- 
de gewoonte van dien tyd) hem groetende, werdtgj^^J^ 
hy van de byfianders deerlyk vermoord , op hetretu '* 
bevel van den Dauphin, die gewapent over eeneJJ^? 
b^e lag) en zyiizwaerd ook hadt uitgcapkken.moori. 

As ^ Die 



lo Nederianiich Htjicrkx Onder de 

1419. Dit gefchiedcje den 10*» van Herfstmaand, inden 
" jare 1419, en is oorzaak geweest van den twist, 
wraak en oorlog , die federt tusichen Vranfcryk 
en het huis van Bourgogne is eéweest, waaar 
^oor de Engelfchen by na geheel Vranloykover- 
' wonnen , tot dat , na verloop van zestien Jaren , de- 
ze moord 9 door de goedheid van zynen Zoonfr 
Philips , heerlyk verzoend werdt. 
Wtre In deze moorden en meineedig^eden ftraald doof, 
lenw Gods wys, goed en rechtvaerdig oordeel, an- 
^^ deren tot waanchuwing; wantbloedeischt bloed: 
immers itien zag na den dood van den Hertog van 
Orleans, (fchoon hy zulk eene ftraf wel veraiend 
had) dat Hertog Jan nooit geene rust genoot ; maar 
Gods hènd overal gevoede. 

De voorgenoemde moordenaars van Parys, on- 
der den Heere van Lisleadam , werden in die 
Stad met pestilentie geflagen , zo dat van dezelve 
binnen drie maanden wel cagdg duizend menfchen, 
fx> Edele als onedele , ftorven. Zelfs werdt de 
ïfeer van Lisleadam daar na te Brugge verflagen, 
van wien men in Vlaanderen nog een Liedje zingt. 
De Dauphin en zyne aanhangers werden elendig 
vervolgt en verllooten, tot dat hy zich met God 
enden Hertog van Bourgogne, PhiBps den Goeden, 
verzoende: hy werdt Koning Charles, of Karel 
de VM^ genoemd , echter werft hy tot zynen dood, 
van zynen wedérfpannigen Zoon geplaagt. 
cedtan- Op deze wyze kwam Hertog Jan, bygenoemd 
JJ^ de Onvertzaagde, aan zynen dood, wanneer hy 
^TtoHer-agtenveertig jaren oud was, envyfrien jaren ge* 
*>«J"^jiegeerd hadt. Hywas een hoogmoedig, verme- 
ten^ ongerust, ftreng en ftout Vorst: een groot 
krygsman, verflaande in eenen flag ot'er de dertig 
duizend Luikenaars: zeer bemind, niet alleen on- 
der den Adel; maar ook onder het gemeene voIL 
Hywas van eenc middenmatige lengte, breed en 



Regeerhig van IV B&urgognifche Farflen. ii 

gezet van lighaam 9 fterk en gezond, wel in *c ^A}^^ 
vleesch, fin^van aatigezicfat en voorhoofd: heb- 
bende kldne granwe oogen , ftraf van gezicht, 
bruin hair en vleesch, gelyk zyn Vader en Moe- 
der, de neus en kin wat lanff, de mond wat ga- 
pende , doch zo veel niet ds zyn Vader, cfra* 
gende lange hairen en eenen gefchowen baud: in 
*ckort, men kon aan hem in allen deden een on- 
vertzaagd weezen bemerken. 

Na Hertog Jan, kwam tot de r^eering, zyn p,,,,. 
eenige Zoon Philips, als hy drieentwintig ja- de coe- 
xen oud was: en had eenen bynaam, denf^JJJ' 
Ooeden. Dees jgebooren uit eene Dochter vanBowjo- 
Waiem van Beijéren, Graaf van Henegouwe, *°^' 
Holland, Zeeland ,^enz.^ was een goedaardig en 
verftahdig Heer , zich/ aanftonds begevende ter 
wraakneming over den dood van zynen Vader, 
trok naar Vrankrj'k byden Koning, en maakte vre- 
de tusfchcn Vrankryken Enffeland,zo dat Hendrik, 
de vylHe van dien naam. Koning van Engeland, 
zoude trouwen met Catharina van Vrankryk, 
dochter van Konmg Kard den zesden , wien? 
opvolger der kroone van Vrankryk hy 20U wor- 
den , uitfluitende en geheel ontervende Karel den 
Dauphin, om den voorverhaalden moord van Philips 
Vader. Dit huwelyk volbragt zj^ndc, is daar uit 
gcbooren Hendrik de zesde. Koning van Enge- 
knd, die, na*t overlyden zo van zynen eigen, ab 
van zyn Moeders Vader, Karel den zesden, Ko- 
ning van Vrankryk , nog maar een kind zynde, 
gekroond werdt tot Koning van Vrankryk en En- 
geland : en dus voerden de Ëngelfche , Bourgo- 
gnifche en Fcanfche, den oorlog tegen den Dau- 
phm, die zich, na zyn Vaders d^, noemde, 
kaïel den zeveniden. Maar dcwyl in Engeland 
eenen twist gereezen was , zo om de beheer- 
als om den titel der kroone , tusfchen de 

hui- 



ts . Nederlarulfcbe Hijlorie: Ondei^ ie 

l435-hu}zeh van Lancaster en Jork, de witteen rode 
roze, zo hebben de EngeUchen allengskens de be^ 
zitting inViankryk verlorem, en dus is ook Henog. 
Philips^ met *er qrd van de En^elfchen vervreemc 
geworden, te meer, doordien de Regent van En- 

geland, Hertog van (jilochester. Oom van den 
honing, ten huweiyk genomen hadt Vrouwe Jaco* 
»c"vw'l>a9 Dochter en erfgename van den Graaf van 
Henc- Henégouwe , Holland, Zeeland en Vriesland, die 
^oiumdnogcans getroawt was, met Jan, Hertog van Bra« 
*°oiiv£ ^^^^» den vierden van dien naam, beide Neef en 
^ec^den Nicht van Hertog Philips, die zich met haren man 9 
^^^^^°« den Hertog vanBraband, niet kon verdragen; maar 
chester, hield zich als van hem gefcheiden, om datze te 
^^ na in den bloede waren , zynde Zusters en Broeden 
Hertog kinderen. Dees Hertog van Gbchester , kwam 
vMde gewapenderhand (doch te vergeefs) in Hene- 
Engel- gouwe, en daar na in Holland, om zyn Vrouws 
^r!" Landen in bezit te nemen , dsóur Hertog Philips 
vreemd. 2:eer tegen was, dewylde vier Landen, wanneer 
Vrouw Jacoba zonder Nazaat overleed, op hem 
verilorven. Door deze en dei^elyke oorzaken, 
beeft hy zich verftandig bedacht, en totdever^ 
zoening met den Daujmin laten bewegen , die 
niet afliet (door Paufenen Kardinalen, ook door 
let Concilie van Bazel , ) hem, voorhoudende Gods 
wraak, te verzoeken en te bidden ter verzoening, 
zich over het dooden van zynen Vader onfchui* 
digende weegens zyne jongheid, en door kwaden 
raad verleid te zyn. Dus werdt te Atrecht, eenen 
Hertog vrede gemaakt, indenjare 1435, na zestien jaren 
maak/ gcoorfogt tc hebben. Dees vrede was tot groot 
vrede in voordeel en cere van den Hertog, die veel land 
f/iT en rechtsgebied daar door verkreeg ♦ en eene goe- 
de wraak en eerlyke voldoening over zyn Vaders 
dood hadt. Door dezen vrede en om andere 
deugden,verkreeg bydenbynaam van denGoeden; 

als 



6iervte^Jietl. 



^^<i 




\^T.Jir*c. 



L 



Itegsering van IV. Bourgop^cbe Votflen. i% 
aIs ook om dat hy den Hertog van Orieans, wiens 1455* 
Vader te Parys dioor rynen Vader vermoord was, crotc 
en dus zynen Grootften vyand behoorde gerekent^^^ 
te worden ^ verlost heeft uit de handen der Engel- Heitog 
fdien, wiens gevangen hy vyfentwintig jaren ge-^^w 
weest was, na den flag te Agincourt, betalende Henog 
voor zyn mtzoen tw?e honlert duizend goudelSl^f'^ 
kronen ; dat in dien tyd veel geld was , gevende bew€. 
denzeiven daar boven zvne Zuster Maria tea huwe-*^°* 
^k , en blusfchende daar door uit den haat van 
den Henog van Orleans, w^ens den nKX>rddoor 
TjQsxi Vader begaan. 

AandezenHertogPhilips(reedsHertogvanBour* miiiw 

e, Graaf van Vlaanderen Bourgogne, Artois,^^^H^; 

, enz. Markgraaf van het Heilig Ryfc,HeereiogVwi 




Bout* 



_ ins en Mechelen)verllorven^in den jare 1 4a9,gogne, 
door hetoverlyden vanDiderik, Graaf van Namen,Lot«»- 
betGraafTchap van Namen , te vooren door denzel-Br^ni 
ven gdtodit: in den jare i430,door den dood van«i** 
2pen Neef Philips, Hertog van Bral^nd, zonder 
bnderen dervende, de Hertogdommen van Lotte- 
tmg^ , Braband en Limburg: en in den jare 
1436, döor het overlyden van zyneNichte, vrouwe 
Jacoba, die xfki^^ zonder kinderen florf, ^aar hy 
niet wel mede leefde, de Graaflchappen vao 
Hen^ouwe , Holland , Zeeland en Vriesland. 
Het Henogdom Luxemburg is ook aan hem ge* 
komen in den jare 1443, wanneer vrouwe El5a- 
bech, Henoginne van Luxemburg, en w^uwe van 
cynen overleeden Oom Antoni, Henog v^n Bra- 
band, door gebrek aan behoorlyke gehoorzaam- 
heid harer onderdanen, met hem in zo verre is 
Dver een gekomen^ dat zy hem aanftellende als 
Voogd, het Hertogdom heeft overeedragen , mitSMÉgtoi 
20 lang zy leefde een zeker jaargeld behoudende. «^^*-^ 
Dus zyn onder dezen Hert<^ Philips den Goeden, HmoJ* 
lUede volgende tanden, iaaceo, en onder het ^^<^ 

zelf- 



14 Ifederlandfcbe Htfidrie: Onder' de 

1 443' zelfde hoofd gebragt, namelyk , beide de Bour^ 
gognes y Braband , Limburg , Luxemburg , 
Vlaanderen, Anois, Henegouwe, Namen, Hol- 
land , Zeeland , Vriesland , Mechelen , en *t 
AlarkgraalTchap van het Heilig Ryk. 
Retj Henog Philips heeft ter dezer oorzake vele 
van^c ^oorlogen gevoerd , <Ke van Gent en Luik ge» 
vu« ^^^^ 9 ^^ "^ ^^^^ ^^^ '^ gulde Vlies van het huis 
. 1430 op. van Bourgogne opgerecht, wanneer hy,in den ja- 
ooySm-^^ 1430, te Brugge trouwde met Izabella van Por- 
nierke- tugal : ook heeft hy ingefteld de ordening zy- 
{Jjf^ ner hofregeeringe , met alle de ampren zo als die 
geering het huis van Oostenryk en Spanje nog ge- 
^^' bruiken : hy was een goed, verihndig en vroom* 
^ Heer, zeer uitwendig, prachtig, kostelykcn uit- 
held, ''muntend in kleding, huis^ieraden, gasteryen en 
vroo». ^^^ ^^^ ^^^^ *^' ftrydbaar en ftoutmoedig , hog- 
icid, tans vredelievend en ontzagelyk voor zyne vyan- 
en^^d.den. Mahometh de groote Turk vreesde nie- 
heid Vin mant meer dan hem. De Engelfchen , Franfchen^ 
.ftS^f Pauzen, Keizers, Konincen, Hertogen en Gra- 
ven zochten zyne vriendfchap, welke aUe zyne hul- 
pe, deugd én groote mildadigheid ondervondei) 
zjn hebben. Niet te min is hy geftorven de rj'kfte- 
^«^* Vorst, waar van in langen tyd gehoord is, 
hebbende nogtans agtenveertig jaren oorlog ge- 
voerd, zonder zyne onderdanen door zware lasten. 
• te drukken, waarom de landen in zynen tyd zeer 
bloeiden. Hy was een man gezond van lichaam, 
hebbende een treflyk en manhalng weezen , Ueek en 
lootverwig van aangezicht, middenbare grauwe 
oogen, eene hooge gebulte neus, fraaije mond, 
ligt bruine hairen, hangende tot op zynefchou-' 
deren, dragende eenen gefchooren baard. In 't 
ftryden, zo te voet als te paerd, kon men hem by de 
beste vergelyken , craag tot gramfchap , maar .. 

zeer' 



é^r^ftd J7a5/. 



-^^-y- 




BÉgeefing van IFBwrgtl^cbê Jollen, tg 

feer te vreezen ; doch die zidi -ongeveinst vev* 14(^7; 
oocmoedigde, vergaf hy ligc 

Hy liet maar eenen wetdgen Zoon na, Karel 
genoemd 9 doch wel veerden bastaarden , welker 
Bakomelingen vele tot groeten fiaat verbeven zyo» 
Hy is te BTuggc gefiorven , in den jare 14675 in 
den oiiderdom van tweeënzevendg jaren, na agc- 
aivecrdg jaren geregeld te hebben , van wae« 
ield£bhe eere en ftaten ten vdle vensadigt , zynie ^ 
km hec Ketzerryk genoeg aangeboden; dodi 
heeft het niet willen aannemi^n. 

Na zyneniiood,is zyn eenige2oonyKareIdeV»-Kttrejdt 
lois, aan de regeeringq der Nederlanden gekpmen^J^j^; 
?ierendcrdg jaren oud zynde, enbygenoemddentogvanl 
SoydbarenèarelvanBoui^ogne.Hy belastte de rykej^l''"^ 
Landen wat meerder dan ^n Vader » wcgena 
de gedurige oorlogen dien hy voerde tegen Vxunk* 
lyk. Luik, Lotteringen, IJuitfchen en Zwitzeis. 
By de erflanden, door zynen Vader aan hem na^ ji^^ 
gelaten 5 heeft hy nog gevoegd, het UenogdomHcnoc- 
lan Gelder, en hetGraaffchap van Zucphen, \^^ 
«elk Henog Amoud van Egmond aan hem<»'c 
verkocht , voor tweeënnegemig duizend gour^^' 
de kronen, mits zo lang hy leefde een jaar-z««pbcii 
lyks jaargeld behoudende, en dervende bevestigde by b^qt^o^ 
den verkoop Ai zyn uitterfte wil , makende Henog ««^ «^ 
Kard tot* Erfgenaam , en zynen Zoon Ad^f^"'***' 
om zyne wederlpannigheid ontervende : dewyl hy 
hem zes maanden lang gevangen gehouden hadt» 
Waarom hy, in den jare 1473, beiit van Gelder- 
bod nam. Toen ter ^d heeft hy ook gekodic 
het recht van Gerard, Hertog van Gulik, mee 
toeftemminge zyner zoonen, Willem en Adolf ^ 
en met bewilliginge van Keizer Frederik den der* 
den, voor tagdg duizend Rynfche goud guldens, 
den ao'^" van Wicdemaand 1473 , houdende zyneo ' 
Zoon Adolf van £gmondJ|te Kortryk gevangen ^ 

daar 



i6 Nedèrlamf/cie Bflérki Ofider ie 

.1473. daar hy bleef tot na den dood van Hertog Karel^töc 
dat de Gentenaars hem verlosten, en hem hunnen Ka- 
pitein maakten tesen de Franfcheq 9 van welke hy 
v^Eg. voor Doornik verflagen werdt. Hy Uet eerien Zoon 
non^na, Karel genoemd, die daar na ook te Bethu- 
'Ëgei- ne,metdenGraveEngelbertvanNas(au, doorde 
^^^[^jFranfchen gevangen, en door dezelve nsar Gel- 
^^^^derland gezonden werd^ In *t vervolg oorl<^ 
^/^ voerende, in het jaar 1536, tegen Keizer 
fchen Maximiliaan , Koning Philips, en tegen Keizer 
^^ Karel den v^den , tot dat de zaken byTClegc 
• , wierden , nnakte hy den Keizer andermaal erf- 
genaam na zyn overlyden, en ftorf in den jare 
1538, *twelk wy in 't vervolg omftandiger ver- 
Hertog haJen zullen. Dees Hertog Karel de Stryd* 
^^ bare, zocht van alle de landen een Koningryk 
de Ne» te maken, belovende ten dien einde aan den 
^^x Zoon van Keizer Frederik den derden, zyne eeni- 
raK^gre Dochter ten huwelyk, en zouden de Nederf 
^^ landen genoemd worden, het Konmgiyk van 
kou^- Bourgogne , wyl Bourgogne te vooren een 
£^^, Koningryk geweest was. Ook trachtte hy te wor- 
tod«» den Ptcarius^ of Stadhouder des Ryks , en van 
i!|^3. den Keizer te kopen het recht, dat dezelve 
beeft over de vier Bisfchqjpen, tew: van Utrecht, 
Luik , Camerik en Doornik. Wanneer hy hier 
over, in den jare 1473 , te Trier met den Keizer 
handelde, en al den todlel om zulks te volvoe- 
ren, zelfs de Kroon tqt het nieuw Koningryk van 
Bourgogne al gemaakt was, is, door toedoen des 
Konings van Yrankryk, Lodewyk den elfden, 
enen nayver tusfchen den Keizer en hem geftookt, 
zo dat de Keizer, zonder affcheid te nemen, 
zeer fchielyk vertrok, waar door dit voomemeti 
verydeld werdt , echter zyn deze Nederlanden 
in alle verbonden genoemd, het huis van Bour- 
gogne * 



iiegeering tan It^ Bourgogne - Fvrfkn. ij 

gogne, daar zy tmenden ^ea Koaingryk n 
2yxu 

HenögKarel was eenftreng, ftraf en boogmoe- otom- 
dig Vorst, zeer eigeozim^g en eergierig, nemende ^^^ 
grooce overwinningen voor, tAs van Ix>cteringen,Heno( 
&voqen en Zwitzerkndt omduaeenenweff te ba-*^"^ 
Hen, ter bedwinc^nf van kalie en andere Landen,^ 
waarooi hjf door VraAbyk, Duitachlatid , Icalie 
en Spanje, gevreesd wer^; en ook de En|;elr 
Kbe^ met aUede omleggende Voiften en Printen ^ 
zyne vriendfchap jFVeng ge^ogt hebben: doch, 
is eindelyk, door toedoen vaa den listigileii 
Koning van Vrankryk^ Lodewyk den elfden, van 
de LcMDceringers en Zwitzers , na drie byzoödere j*Jj|J* 
Veldflagen , overwonnen , waar in fay zelf fneuvelde,^ancf 
den vytden van Loumaand 1477, door het ver-Jj^J** 
taad van eenen Iialaanfchen Graaf, Cam^basfo^ . 
£e hem in het beleg imn r^tticy diende, wet- 
dende drie dagen daar na, toet drie wonden 
eewond « geheel naakt en bevroofen, gevonden 
m eene plas waters^ gdyk mlks heel naur . 
keitarig beicbreeven is 9 in de Hifiorie. door 
PbiüppM Cmminïus. 

Dus is die groonoaoedigllet niagtigfte en ^d- 
baaille Vorft van het Cbristenryk ten zynen tvae ,. 

welke zich eenen anderen Alexatder, offiLairel ' 

deü grooten meende te maken ^ door de annif 
onnoozele Zwitzers ^ en den Hertog van Lotterinn 
gen Qeen jongman^ van drie eii twintig jaren) 
verihigen geWorden: wanneer hy vierenveertig j^^^ 
ten oud was, nabtende eene eenlge Dochter ^ 
Maria genoemd» 

Hy was een man middenttiatig van ^Y^^^^^'^t^^. 
te, war kotter dan zyh Vader, (lerk en breed ^veatwyl 
fezet v»i leeden, lyvig van vleefche , wat lang^^^ 
van aangezicht, breed van vooarhoofil, hebbende zarti. 
ipeBoek. B ^ bruilié 



ïi Nederlandfcbe Hijlorie: Onder de 
Bruine ogen , een ftherp gezicht ^ en tnanl^^ larrgj 
van neuze, beneede wat dik , de kin niede lang, 
bruin van hairen'eri baard, loot-of-aschverwig 
/ van koleur. Hy vondt^ef weinige zyns gelyk, die? 
zo wel armoede, koude, hitte, honger, dorst, 
en alle ongemakken konden lyden. Hy was 
niet geneegen tot vrouwsperlbnen ; maar heef 
^ Kuisch en matige zeer ftraf tegen de verdrukkers' 
der armen, en een goed Rechter. ' 

, V Waaróm wy hier verhalen een. gedenkwaer- 
dig voorbeeld van goed recht: 'wanneer,* in deii 
jére 1469 , Hertog Kafel getrokken was om 
iyne Landen tt bezoeken ^ de gemeene klachten 
te hooren , ën' het recht uif te (preeken on-; 
der zyne onderdanen , gefchiedde dit verhalens- 
'. waerdig geval, "'Een dapper Edelman (g^lyk: 
zcid-Pontus ffeuterus van Delf befchryft) die eer- 
^J3 tyds onder Hertog Philips goede dienden ge- 
van daan , én een aahzienlyk bevel in den oorlog 
Sjf?' è^voerd hadt, zo dat hy daarom tot het groot 
ning» amp: van Stadhouder verheven 'was, en onge- 
fdiVn^" trouwt zynde, het Hof volgende, heeft meriigma- 
den ener i^n t*huis gelegen, by eene eerbare Vrouwe v 
wóuweHie zedig, heel föhoon, en boven al van eeneon- 
^.recn^erwinlj^e' kuisheid was, op welke hy verliefde; 
^''hare eerbaarheid, die hem behoordfe te rug ge- 
houden te hebben,, zettede hem te meer aan, zo 
dat hy eindelyk aan haar openbaarde zyne gelh-* 
dige liefde en hartstocht, belovende zeer geheim 
te zyn, gebruikende veel meer zulke woorden als de 
Mefde voortbrengt. De Vrouw dit hoorende,wierd 
. ^zeer befghaamt, en zeide, dat zy aan haren man 
trouwe belooft hadt , diè zy wilde nakomen , 
, wyl hy voor haar een goed, beleeft en mild mail 
was, waarom zy dezen Edebnan verzocht, zulke 
trouwe, eenigheid, en liefde, tot grootefchan- 
^ .4c 



Regèering ^kn IV Boürgbgmfebs Förpem 19 

de voor zich zelven, aan zyoé Wacrdinne toch 
niet te willen befinetten; radende' hem eene Vrpuw, 
te trouwen, wyl 'er overal vele ryke en fchoone 
Dochters, fchoonder dan zy., wafen , uit dezelve; 
kon hy 'er eene naar zyn zin verkiezen , waa? 
by hy in den echten fta^t kinderen zou kunnen 
winnen, enz. Doch deze ontftooke Hefde wjerd 
doOT de verftandige weigering , meer bran- 
dende dan geblust , waar door hy haar mê; 
giften en gaven heeft befprongen , hm eenei> 
hoop goud voorleggende, en met vleijendeWQor^ 
den biddende , daar van haar genoegen te nen 
men, ook uitzoekende alle fraaiheden en viouweq 
ver^erfelen, die men begeeren kon, waar door 
zy al haar 's gelyken en gedacht zou kunnen. t^ 
boven gaan, daar nog byvoegende, dat hy van 
den Hertog voor haren man een ampc zou ver^ 
werven, het gene den zelven niet alleen toi fcrj 
maar ook zeer voordeelig zoude zyn. Doch 
ziende dat deze Vrouw onbeweeglyk, en hare 
eerbaarheid niet te overwinnen was; ja, dat daar 
door zyne liefde brandcnder wierdt, heeft hy ver* 
fcheide gedachten gevoed , en voorgenomen om 
haar, door fchelmachtige en listige middelen , toe 
zynen wil te krycen. In dezen tyd regeerde 'er 
over al verfcheide panyfchappen , als noekfche , 
en Kabeljauwfche , en dei^elyke meer. Hertog 
Karel hadt, tot demping van zulke famcnrotdnr 
gen, fcherpe Plakaten uitgegeven, om dezelve te 
Ihaffea De man van deze eerbare Vrouwe werdc 
befchuldigt , van eene gehehne famenzweering; 
en zulks op het grondgebied van dezen Stad^ 
houder, waarom hy den zelven des nachts deedq 
vangen , wegens liefde omtrent deszelfs Vrou-» 
we. De arme Vrouw deede aanftonds al wat 
in haar vermeden was, om haren man te verlos? 
Ten, doch te vergeetsch, eindei}^ merkepde dM 
j Ba" haar 



io Nederlam^€lmBfiork:OndarJe ' 

haar mnns leven her nieefte afhing van den Offi* 
^er,' of Stadhouder 9 en denkende^ dat de voor« 
muide liefde 9 wyl het eenen geniiimn tyd ge- 
keden wu, wel verftorven zou zyn , zo nam zy 
Vo<»r om by hem voor haren man te fpreeken ; 
waar op zy zich naar zyn hds begaf, en hem te 
voet viel, vele redenen van haar mans onfchuld 
bybrengende , biddende , met vde tranen ^ 
haar haren man te willen vergunnen en te helpen , 
wegens de oude vriendfchap, en ter gedachte* 
nis, dat hy veehnalen by haar hadt tehuis gelegen , 
dat zy beide zulks eeuwig zpuden erkennen en 
zoekra te vergelden, waar zy immer konden , of 
mogten, en dergelyke beweegende woorden inear« 
De Stadhouder hield zich eerst , of men van 
*s mans misdaad verzeekert was, en dat daar* 
om de zaak ved zwaarder ware, dan zy zicli wel 
verbeelde; dat de Hertog het Pkkaat wilde uit^ 
gevoerd hebben , en men genoodzaakt was, zynen 
vorst te gehoorzamen, of men moest trachten by 
den zelven genade en vergeving te verwerven ^enz; 
Hier op bad zy hem den besten raad te ge* 
ven: dog hy de zaak, op vele wyzen , dubbelzin^ 
tiig keerende en wendende, heeft hetftukzo zwaitf 
gemaakt, dat de Vrouw eindelyk al haren moed 
begon op te geven. Hy zulks merkende, zeide, 
met zware zuchten en medelydcn, om uwen wil , 
zal ik gaeme myn lyf en goed wagen , en voor 
mven man by den Henog ten goede Q>reekei> , 
fchoon gy myn leven , om u in groot gevaar (hand- 
de , venmaad en veracht hebt , echter wil ik u 
beloven, dat ik genade voor uwen man verkrygen 
zal, indien gy mynen vriendelyken wil zult toe- 
laten, nu wy hier te famen en alleen zyn , enz. 
Wat kon een eerbaar hart , in zulk eene be* 
siaauwtheid doen,of z^en? de witte oog* 
icbelleo en waogen der Vrouwe werden 

onge- 



l 



1 f 



Regtering vsn ït^ Bwrgognlfcbe f^arsfen. a t 

ongevdnst rood, overlopende van tranen^ ha» 
bloed verandert den loop in hare aderen, en be* 
unegc bet ganfcbe lighaam , het aangedcht gèhed 
rduamrood wordende: de Hefde voor haren maa ^ 
Ibyd mee hare trouw en eerbaarheid; doch deze aiU * 
Ie worden overwonnen, en de vryfaeid van haaren 
wil was reeds hi een deerlyke davemy gebracht : 
De Stadhouder ndks merkende, kon in haar niet^^^ 
langer lyden , of rien , dien (tryd van verfchil*lMrhMr 
lende hartstochten, waar door xy niet koaJJ^ 
fpreeken; maarftee<k weende en zuchtte, wierp heidbc> 
haar met geweld op bet bedt, daar xy nogtanyjj^^if 
fiietzeer tegen ftreed, en zynen wil volbradif »«• w. 
hébbende , kon zyne dolle liefde egter niet ruscen;>^^Sd^ 
maar bedacfit, hoe by haar daar na alleen zoa 
binnen genieten. Hy haar nu ten besten troosten- 
de, beloofde vast, om met ernst aan den Hertog 
voor haar mans leven te fchryven, en Het 'haar 
ffiiar huis gaan. Zy niet (^houdende om de verlos^ 
fingevan haren man te verzoeken, paaide hyze lang 
net vele beuzelingen en leugenen; doch wanneer 
hy haar niet langer afzetten kon, zondt hy den 
Beul , of Scherprechter naar de gevangenis , 
niet bevel dat hy den man als eenen cusdadi- 
gen het hoofd zou afllaan, en het lighaam en 
hoofd in eene Doodkist leggen, dora niet te 
hegraven voor dat hy zulks gebieden zou. On- 
demisfchen hadt hy de Vrouw by zicli ontboden, 
^ drie uuren met haar alleen fprekende, gaf Iqr 
haar allerlei vriendelyke woorden, en vele fratjc 
to kostelyke giften, nog grootere beloften doen» 
^y meenende de Vrouw nu ten vollen verzoend 
^ hebben, en dat ze nu voortaan hem geheel 
toegedaan zonde zyn, haar bevelende tegen den 
avond naar de gevangenis te gaan , en baren man , 
^ ^e voorwaarde als den Henpg belast hadde, 
B 3 daar 



\ : 



td : Nedêrlandfcbe HiftortB^. Onder Je • 

daaif, uk te haira, een. dien einde haar mede gen 
veibde een behoorlyk gefdirifc, van zyn eigen 
hand, aan den Gevangenbewaarder , om den man 
ne los ce laten. De vroow In de gevangenis komen* 
^j^^ dé en ziende blaren man onchalsc leggen, viel ter 
htren neer^ Hom van groocó verflagenh^id; tot zich zei- 
ondititt ven gekomen, liep, zonder eenen traan te (lonent 
«yötfrf » in allen haast nfugr^den Stadhouder, en met ge- 
^^^' zwollen ogen tn tpoqd, bïandende van gramfchq), 
.zeide zy: tegen hem; ik dianke u voor -myn mans 
lang verwachte verlo^fmge-. God zal het u eens 
velgelden, gy hcl?t het gene gy lange door een 
kwuie list gezogt hebt, werpende toen q> de 
tafel alles voor hetft neer het gepe hy haar g^ 
gewn hadt, esi daar op liep zy weg; dog hy 
zocht haar vast te houden, en badt dat zy hem 
wilde hooren.fpreeken, zoekende zich te on* 
fchdldigen, dat hy des Hercogs gebod had moe* 
ten volbrengen; toonende haar ten dien einde 
yaUche bdeven, met aanbieding haar te trouwen, 
gevende aan hjmr handen vol goud, en beloven- 
de waerclden .vol goed; doch te vergeefsch. 
. Deze Vrouw, hedft aan eenige harer getrouwfte 
bloedvrienden de- zaak geopenbaard , en daar 
over geklaagr, die haar troostende raad ga- 
ven , hare drpefheid te vergeten, en eenige 
dagen met geduld te veinzen, wyl Henc^ Karel 
binnen keften tyd in de Stad verwacht wierdt* 
welke, een eerlyk Vorst zynde, goed recht zou 
doen, en die, wanneer hy van de waariidd onder« 
recht ware, de, moordenaar en fchender der 
eerbaarheid mergeene kleine fttaf zou vry laten, 
Hera>g Karel m de Stad gekomen , daar dit 
vtSTw ^^^ gebeurt was , ging de Vrouw, met twee 
hJkülI^ mannen van baar na^chap, naar den Hertog^ 



'"^toT^ heeft adg ^ d(n zelven vol|;ens de rech«^ 

ge- 



hlr^f waarheid beklaagt. De üertog de Vrouw alken 



R^g^i^ van IF B$urgo^fcbe Vorften. aj 
gefproken en xmdervraagt hebbende , beloofde overdca 
haar, ^ hy wél 70U weeren te fl^afFcn, die hy^S^** 
vaa haar beiden, zou fchuldig; bevinden. Daa^ na 
deedt iiy den Stadhouder on weden, en , in tegen- 
woordigheid van de Vrouw, door ;qme Raad^ee*' 
ren ondervragen» Zy merkte uit de wporden, 
gqiaac^ koleur en^t jagent hart van den Stadhouder, 
dat hy niet vxy van fchuld wa$i vervolgens heeft 
hem de Hertog in eene kamer alleen gefproken , ^ 
egter zodanig, dat de Raadsheeren, in 't naaste 
vertrek verborgen, alles konden hooren, hierge- 
bqod hy hem de rechte waarheid te bekennen^, 
iet welk. doelde, zou hy geen reden yinden], 
om zich over eene oiü>ehoorlyke geftreng- 
hcid, of over eeiien pnrechtvaerdigen Heere tfe 
r beklagen; doch anders wilde hy de waarheid der zc^- 
[ ke rosfchen hem en de Vfouw, in beider tegenwoor- 
I ^heid^ doqy pynigen ontdekken , zeggende , doof ^ 
I fcbynbaare teekenen té twyfele'n, dat er wat vand^ïSS 
1 de zaak waar moest zyn. Zynèe het hem zeer wel*rj^^ 

i bellend, dat eene ongeoorlofde liefde felden^heid 
I ' jeencn goed» en rechten raad gaf; daarom moest Jjjj^*^ 

hy de zaak 'oprecht, zonder bewimpeliijg, beken- 
I .nep, itjdien hy de Vrouw en zich zelf dienst 
wilde dQcn. De Stadhouder op deze wyze over- 
wonnen , door het gezag van den Henog , 
en een goed vertrouwen hebbende op zyne ge- 
nade, wegens groote dienden te vooren hem in 
den oorlog gedain, viel hem al fchreijcnde te voet, 
en bekencte geheel oprecht hoedanig de zaak ge^ 
fchied was, dat de vrouw in geenerlei wyze fchuld 
Jiadt, biddende in alleootmoedighcid om genade, 
.dewyl het gefchied ware door de kracht van eenchc?- 
vige liefde, belovende, deze Vrouw gaerne töt 
zyne Huisvrouw tp willen nemen, enz, JDc vrouw 
dit. horende, zeide, dat ze liever met haren on- 
chuldigcn man wilde ftervcn, dan hem te troit- 
* B 4 Win, 



ft4 Neierlandfche Ht/larle: Onder de t 

wen , van <wiens handen nimmer kon afeewasfcheq ifl 

worden het bloed van haren man, en die op zulk ^ 

een fchelmachtlge wyze hare eerbaarheid ce^ ?;« 

H^ fchoöden hadt, enz. Daar op werdt door' den mr* - :i{ 
beweegt' tpg last gegcven, aan de Raadsheeren, om tus*^ o 

J^ )2n*f^hen hun beiden vriendfchap eu een huwclyk te A 

huwe^if maken, ten grootfte voordeele van de Vrouw, sb 

officie zo veel 25y immers konden. Deze Vrouw, ge^ ü 

drongen door het gezach der Raadsheeren, en si 

door vele voorname Vrouwen ov e rge ha ald, ftem^ «i 

^de, fchoon tegen haar genoegen, het huwelyk a. 

ctoe: Dies de stadhouder by huwelykfche voor-» j^ 

waarde aan liaar toelei, dat, zo hy voor haar ^ 

. ftierf zonder kinderen , hy ïiaar erfgename maak- ,3 

te van alle zyne goederen. Deze huwelykfcha ^ 

voorwaarde werdt gefchreven, ondertekent en ^ 

- gezegeld, de Vrouw daar van een affchrift ne^ l 

mende, gaven zy daar op elkander de hand, en ^ 

j^*,^ trouwde voor den Priester. Dit gefchicd zynde, • 

J^» zeide de iJertog tCjgen de Vrouwe, Vrouwe be- ^ 

iüimittkend gy nu niet volkomen voldaan te zyn, over , 

pfjj'^fj^het ongelyk dat aan u gefchie^ z^f Zy ant- . 

goU'wtwoorde met eeibiedinge ,• ja , genadige Heere, 
Sf^ Maar de Henog zeide. Ik en den Rechter zyn 
yoW#M nog niet voldaan : bevelende daar op aanftonds 
"^ 'den Stadhouder in dezelfde gevangenis te brem 
gen , daar de man van de vrouwe in gelegen 
liadt, en onthalst was: daar de zelve, den 
'Scherprechtcr, den Biegtvader, ep eene doodkist: 
•vondt. Men vergunde hem twee uuren tyd, om zich 
tpt derven te bereiden; ondertusfchen fchreef en 
zondt de H^nog eenen open brief Tan zyne ei^ 

f e hand gefchreven, behelzende hpt vonnis des 
oods en de oorzaak van het zelve. De 
Stadhouder dus kort en goed gebiecht en 
berecht zynde , zogt nog genade te ver- 
werven, maar die niet vindende, reikte zyneii^ 

hals 



Regering van tV Sourgogjntfche Fétfttn. üf 

ïals san den Scherprechter, in de lelfde kaner, !>• 
dw by, eenige^maanden te voren, de man vin ^^^^ 
Vrouwe ( e^tydts zyncn waerd ) hadc doen ooo-voifeni 
lüteen; dm gedoodt, woidc ( de Vioow daar TmaTn o^ 
nog niets wetende ) het voorgemelde vonnis ncier 
OW den Stadhouder, van des Henogs eigen Iiaad,^^* 
overgelevert, op dat zulks zo^den vrienden tn^tvrcm 
het maag(chap, als de Vrouw, tot een gmnge^^^^ 
vis zoude dienen : welke Vrouw op eenen £ig 
nn weduwe , bruid, en van bruid weder wedu^ 
ire werdt, en binnen een jaar twee mannen, op 
d£2etfde plaats, en op dezelfde wyze, doch om 
verfchülende zaken en verdienden, verloren hads» 
Doch deze Juffer heeft, door menigvuldig hartner, 
met lang geieeft, nalatende zeer lyke voor*- 
kinderen door het geërfde goed van den Stadr 
houder. 

De^eiyk vooibeeld van een gefbeng en goed 
Kdit, leest men van Willem den derden. Graaf 
van Henegouwe, Holland , Zeeland, enz. Die 
eenen Bailliuw van ZuidhoUand, om dat hy mee 
geweld van eenen Boer hadt afgenomen en geruild 
eenc vette Koei, daar het zyn ampt was tet gc^ 
wdd te ftraffcn, in zyne tegenwoordigheid deedc 
ontfaalzen, den Scherprechter het zwaerd zelf in 
de hand gevende. Dergelyk van Baldewyn^é&i 
ttvenden Graaf van baanderen, die, om ge- 
^veld< en overlast, elf Ridders in zyne zale op eene 
tafel dwong te ftaan , en ilroppen boven aan den 
^ vast te maken, ftootende met zynen eige9 
voet de tafel om verre, zo datze verwoi^ ble^ 
veil hangen. 

Dus hebben wy verhaald, hoe deze Nederlanden 
door vericbeide oorzaken, van vier vermaarde en 
treffelyke Vorften, gehecht zyn aan het Henog- 
dom Bourgogne, waar van zy (amen genoemd 
Worden^ heï buig van Bourgogne, het welk door 
B 5 het 



het ovèrlyden van den laadlen en (hydbaren Her-' 
tóg Karel veHlorven is, op zyne eenige Doch- 
ter, Maria, onder welk^ het byna tot niet is ge- 
worden ; want de Koning van Vrankryk nam haar 
af, het Hertogdom en GraafTchapvanBourgogne^ 
^et Land van rikardye, Pouthieu, en Bollonois^ 
de Steeden op de rivier de Somme, ook Acrechc^ 
Doornik en meer andere Steeden, ais of die^ 
jdsLeen-^panage ( • ) van de Kroone van Vrank- 
ryk, door g^ene Vrouwen mogten bezeeten wor- 
den, Dit te do^ viel den Frmfcben veel ligter, 
vermits den meesten Adel, en het Volk van ge- 
2ach, in de laiatfte oorlogen en veldflagen, go- 
jSieuveld en gevangen waren, welker eenige d^ 
Koning in handen wist te kr^en , gelyk hy reed$ 
4iadt debast9ardeQ,Antoni en Boudwyn van Bourr 
gogne, de Graaf van Nasfau, en andere, om 
datze hem niet hinderen zouden. Van Kry^s- 
'volk waren de Landen ook ontbloot, en, onder 
voorwendfel van een huwelyk m^t zynen Zoon 
den Dauphin, en Vrouwe Maria, van Bourgogne^ 
wist hy ook de Gouverneurs of Stadhouders van 
^e Provinciën, aan zyne zyde te lokken, en 4aar 
door ook beroerten in Vlaanderen te ver- 
-wekken onder zulke, die van het verbond 
met Vrankryk niet hooren wilden: waarom die 
van Gent de beste en voomaamfte Raadsbceren 
der Hertoginne, namelyk den Heere van Hym- 
bercourt, en Hugonet, Cancelier, opendyk en 
4prof genoeg deeden onthalzQn* Op deze wyze is 
•het Hertogdom Bourgogne van de Nederianden 
gefcheiden, en zyn ook de Nederlandfche palen 
zeer vermindert en vernedert, tot dat zy door 

het 
( * ) ApfMuagê^ is eeae zekere fomme gelds, iDkomfteo, 
ofUnderyco,die KoDiogeo, Vorfteo, Graven, of tpdere 
boogc Staacsperfonen , by welken het recht van eerstge- 
boorte ingevoerd is, hun jonger Broederen» of Neven, tot 
onderhoud en efrdcel plegen te geven. 



i^J\f^ T)fi^ 




Reg^riffg vifnJFBwrgögm/cbe V&rfien. ajr 

het huis van Oostentyk, door middel van het hu-: ^^77• 
«dyk van den Aardshertog, Ma^ümiliaan,mecda 
Erfgename, weder ten deelezyn herfteld geworden^ 

ft&tia de Valois, eenige Ejfgenaotö van J^our- 
ji^e en de Nederlanden , trouwde MaximiHaanJ^^^^ 
VB^ Ooseenryk, deo agtienden yan. CTqgstmaand^^i^e' 
Inden Jare 1477. Hy was een dapper, Möel^'B",-^* 
moedig, vroom en verflandig Vorst, die aah-gne 
tends (fchoon hy nog jong was , zynde Waar^^wt 
^en jaren oud) den Franfchen zocht wederftand^itaa 
ie bie^, en ach na zulk 'eene, «roote aflcheu-J^^^ 
mg overal beichermde, tjo^ dat'^erfcdert dien tydVyïl 
mees meer verloren, maar véle plaatfen weder, 
ycibegen werden ; ook won hy op de Franfchen^ 
iaden jar? 1479, te Gennegate, by Terrc^ne. 
men gprooceQ yeldflag, door hét beleid van Graaf 
&igel^ van Nasfau, en d^n Heer van Romönd»~ 
Zooi van den Henog'van Savóije, meest^ 
4)or middel van de Vlaamfche Piekeniers, en| 
4is veihefte de eer van het huis van Bougogne we-' 
te, nameïyk, de orde van het gulde Vlies, in 
te^jare 1478. 

In het ^de jaar van dit huwelyk, is Vrouwe ^^w 
^a van Bourgogne geftorven, door eenen val Jour- 
^het Paerd, nalatende eenen Zopn^ Philips ge-«o«ne* 
Doemd, geboren in den jare 1478, en eene Doch- 
KT Margareta« Zy ftoif , zwanger zynde van 
, ^ vywe Kind, in het ^en twintidle jaar van Dood, 
k^reo ouderdom, in den jare 1482. in gedaante «^**n- 
^^ hajren Vader Ktt gelyk, blank en vrolykicvew- 
jan geacht, eene lange kin, en gapende mondjjjg^^^ 
^welk het geflacht der Franfche Koningen aan- loginn*^ 
8*oren was'; ^y bezat een goed, fterk, en ee-M«i«* - 
zond lighaara, zynde van eene goede gefteldhejd,. 
*«^nde naar haren Vader ; haar wezen was 
^yk, ftreng, hoogmoedig, ftout, of onver- 
^d, en genegen tot eene haastige gramfchap, 

zyndt 



öS * Nedertafü^dfe fS/hrk: Onder de 

zynde zeer bloediyk^ gmeigt tot toora^ een groo* 
te bemiimaresiè vxrn ware gefchiedenisfen te lezen^ 
en haren man zeer lief fambende. 

Kart na de dood der Hercoginne Maria va» 
Bourgogne , ontftondt ^et in de Nederlanden 
vmsc^ oproer en oorlog, voomamelyk in Vlaan** 
deren , tusfchen dra Aard^nog IVIaximiliftan ^ 
en de Landen, die wy in 't kort zuilen veihalen, om 
datze eenige gemeenfchap liebben met de heden* 
daagfche beroenen van onzen tyd,'t¥«lk eenvoor- 
nüain onderwerp van deze onze gedenkfchriiten i^ 
De Scaaten Genersal der Nederlanden vonden 
geraden, na den dood van hunne Oppervoogdesfe, 
Hertoginne Maria , eenen vrede (die lange on- 
derhanden was geweest) aan te gaan met Vrank- 
ryk, (wiens magt zy het meeste vreesden) mit* 
een huwelyk makende , tusfchen de jonge Prin- 
cesle. Vrouwe Maigareta, (nog geen drie jaren 
oud) als de tweede ^rfgename van Bourgogne^ 
en Karel den Dauphin van Vrankryk , ook nog 
©«▼r».Jong. Dees vrede was, in den jare i482,be(k)o- 
\^ ten, met Koning Lodewyk den elftien, waar {q> 
»yk befprdken werdt, dat nog de Dauphin , iu>g Max- 
J*JJ'^i^imiliaan, zouden aannemen de Voogdyfcnap, of 
^<»i^7'Gardenoble over zynen Zone, den jongen Lands- 
SSfof *ïcer Philips ; maar hem laten, in handen van de 
pwupi Staaten en Heeren van zynen bloede, van *s Moe- 
JjJ^nders zyde , als Adolf van Kleef, -en van- 
^«ike-der Mark, Heer van RaVeftein, Philips van Kleef, 
deL*^?ynen Zoon, Heer van Wynendaal, de Heer van 
**<»^ Beveren, Zoon vanden Bastaard van Bourg^ne, 
Sï ^ en nog eeniffe andere Heeren, als Jacob, Graaf 
'van Romond, eenen Zoon van Savoije, den Hee- 
lt van Grwthuizen, den Heere van Trafignies, 
den Heere ^n Rasfinghem, den hoog Bailliuw van 
Gene, den Heere van Disfds, met anderen, waar 
cto de Landen cotn vertrouwden^ dewyl Maximi- 

liaan 



'y. 



Regetring vmn IV Bowrgoffnfcbe Fotr^n. s^ 

iHHydeAwishenog, toen nog een jong Heerw»» 
Dks vrede met Vrankryk werd uit hoge nood 
fAxen; ea Ichoon door Maxïmiliaan inge- 
id^ en onderceekent ^ werdt hy door eenen 
gBOom aanhang, die dair hun voordeel in zoch- 
m^ ofvermigd, dat hem in allerlei wyze todivam 
cft «idiehoorde het Gardenoble ^ ofée Voogdy* 
ttqpi af«r zynen Zoon: en by gevolg de regee- 
anpffer landen. Ën dewyl hier omtrent o^^ral ^^^^ 
W^ptm toegedaan waren , als mede het groot- H«no( 
fe gedeelte der Staaten en Steden van Br^>an4^j}|^^ 
icfe ia Henegouwe ^ ook de Kabeljauw(<;hè zydecndK 
m1$DBmd\ en die van Zeeland^ zo hebben dc^\\Jf^ 
oÉÏin^ voomamdyk de Vlaamingen, hem tegen nur i» 
UfKui 9 daar zy zyne jondieia met zynen aan-J^^^ 
mif van Hoogduitsch en Bourgognisdi Krygs^over 
io)t niec wel betrouwdea* Waarom MaximiÜaan2^ 
«(geveld overgang, en met list Dendermonde In- en de* 
üiBf ia welke ondemeeming de Zoon van den'^|^^ 
Ond van Hoome fneuvelcte, ook bemagtigdedea. 
I9 Oudenaarde en andere plaatfen. 

Auk den anderen kant, lieten die van Gent^ 
2tt door den Grave van Romond, en den Heer- 
ie Adriaan de Vilain , Heere van Rasfinghera^ 
geheel regeeren. ^ De Koning van Vrankryk, di$ • 
qn voordeel uit den twist zyner nabuuren zocht. 
trok zich deze zake ook aaneen zondt, tot byfhind 
fa Vlaamingen, den Heer van Crevecoeur met 
cftig Krygsvolk, en dus deede de een den ande- 
n groote fchade en afbreuk in manfchap. .tulrch» 

Wanneer dit reeds twee, of drie jaren ge-J^ 
doord hadt, is deze zaak, door tusfchenfpraak Hmc^ 
van goede Heercn , tot eenen vrede gekomen ^Mixi.^ 
eerst tusfchen die van Brugge , en daar na mee ^ dê" 
die van Gent, door middel van den daar zyn-vitmiö- 
& Overdeken, Matthys Paijard, inden jaare 1485,06111 '* 
tt)eflaande ^ dat de Aardshertog Maximiliaan^ ^^mfakt 

zekere ^»$, 



^o • Nederlandfcbe Hijlorie: Onder dé 

bekere voorwaarden ^ Voogd over zynen Zoon 
zoude zyn. Hier op naar Gent komende, is hem 
zyn Zoon Philips met de Heeren van den bloede 
tegen gereden ; en fchoon die van Gent meen- 
'den, datzy met weinig Krygsvolk weder zour 
, den binnen komen , zo zyn zy met vier, of vyf 
duizend mannen daar in getrokken , trekkende 
de grootfte Heeren van den Hove in dé êerftè 
gelederen , gewapend met de (pietfe op de Ichoü- 
deren; als Jonker Karel van Gelder, nadérhünd 
Henog , en Graaf Engelben van Nasfau , met 
meer andere ; na hem reed binnen, Maximiliaan, met 
zynen Zoori Philips, toen zeven jaren oud: in de 
Stad gekomen zynde , oritftond 'er een cevaarlyk 
gerucht en oploop , door de baldadigheid van 
het krygsvolk, hetwelk cindelykgefUlt, enten 
deele geftraft werdt. Alles toegeftemt wordende, 
doch met geen algemeen genoegen , zo vertrok 
Maximiliaan met zynen Zoon naar Mechelen, daar 
hy den jongen Landsheer liet , bevelende het 
oorlo|;s bewind tegen Vrankryk , aan de Heeren 
Adolf van Kleef ,^ Heere van Raveftyn ^ zjmen 
Zoone Philips, Graaf Engelbert van Nasfau, 
Heere van Breda, enz. Met de andere vertrok hy 
naar Duitschland , daar hy, in den Jare 1486, 
lot roomsch Koning verkoren werdt. Daar na door 
Holland weder komende , kwam hy te Katzand 
aan , en zo te Sluis , verder met eenig Krygsvolk 
te Brugge, niet zonder grootc achterdocht te ge- 
ven.. Te Brugge kwam hem zyn Vader, Keizer 
Frederik de derde, bezoeken, en in deszelfs te- 
genwoordigheid werdt de vrede weder vernieuwt. 
Ondertusfchen werdt de jonge Landsheer te 
Mechelen opgevoed, onder het opzicht van Vrou- 
we Margareta van Engeland, DouarierCy Zuster 
van Eduardden vierden , Koning van Engeland, 
en den Heere van Walham , met eenige andere ; 

doch 



Bjgéering van If^ ffüurgpgmfibe Pbf/len 51 

doch niet door de Reeren van dén bloede , het i488. 
welk een groot misnoegen en opfpraak onder de oom- 
Leden van Vlaanderen j onder vele van de Scar^j^*» 
ten van Braband , en onder meer andere veroor- ?i^"r* 
aakc heeft, het welke gevoegt, by den overIa$fjjj«ftJ» 
dil^ het groot getal vreemd hoogduitsch Krygsvolkmuuaa 
den Landen aandeedt^ die vernielende en afloq*^" ^[> 
pende , en by het beleid van Overften en Edelen ^ piT *' 
fchoon Ingezetenen ^ echter den Laqden onaam 
gj^aatn, welke alle de gegeve fchattingen ver* 
Sonden , en de platte Utnden op aten , onder 
den dekmantel van eenen oorlog tegen den Ko^ 
ning van Vrankryk , met wien de Landen vred? 
ha^h, als IViaximiliaaQ het verbond, door 
hem *zeif geteckent , wilde onderhouden ; is 'ef 
een algemeen mistrouwen tusfchen Maximiliaan » 
nu roomsch Koning, en de Landen door ont* 
fiaan:- 

Wanneer Koning IVIaximiHaan., in Loumaam4 
van den ;are.i488,te Brugge gekomen was, ai 
zyn Krygsvolk omtrent Sluis enKajtzand grooteii 
overlast deed, en vele van de Staten Generaal 
der Landen, te Brugge befchreven, reeds aan* 
gekomen waren, > zo heeft Koping Maximilir 
aan ook zyn voordeel gezocht , oni de Stad ter 
zyner verzekeringe meester te worden , waajr 
over de Burgery en Gilden de wapenen op vatte* 
den, en uft naam der Leden van Vlaanderen >, en dej 
Staten Generaal, tot hunne eigen veiligheid, Koniog 
hem hebben doen huisveften op het h^ ^an^jjjf^*^ 
Kranenburg, daar zy hem eene wacht (lelden, werdt 
welke met alle befcheidenheid en eerbied, ^yn-^'^^ss. 
de alle bloods hoofds, hem een goed onthaal aaurge vtn* 
deden, (lellende in bewaring, of van hem nemen- ^*{^^"^* 
de, zyne voomaamfte Raadsheeren, voomamelylfacD au 
de Thefaurier, of. die dg ^handeling van ,het gel4|en"gi. 
gehadt badden, en onder deze Carondeloc, dciteid.^' 

Can^elicr 



^ tfedertafu^cèe hiporU: Omkr dê -^ 

' Canfefier van Bourgogne, Graaf Philips van Nas>p 
ftu, de Abc van S*. Berdn, de Heer Johan van 
Lnnoy, de twee Heeren van Pelbaim, de Hee-* 
ren van Mingeval^ Wfllefval, Vdqueftein^ Wet* 
icm en Maime, deze hebben 2y gevangen naar 
Gene gebonden, onder voorwaarde, die ten al*- 
ien tyde, des verzocht zynde, weder te Bruggie 
te leveren, eindelyk kregen zy ook gevangen^ den 
Theftucier, Pieter Lankhals , Heere van Helfe^ 
De, dien zy, na dat ze hem opentlyk o|> de markf 
gepynigt hadden, deeden onchaken; ds ook Jan 
iVfenningh, Heere van IMu^onen, en Jakob van Ge^ 
ftelle, mere van Dadzecle* 

Te Gent werdc de O verdeken en Ridder, 
Macthys Panard, mede gevangen, en befchddigd, 
dat by, in den jore 1485, Ma^dmiliaan met v^ 
iluizend mannen binnen Gent hadc gebracht^ 
daar den zelven maar toegeilaan was, met vyf« 
^derd binnen te komen. Dees Paijard, mee 
tiog tien andere, werden aldaar mede onthalsc. 
Deze zaken werden te Gent en te Brugge hec 
tneest beleid door Jan deKoppenoOe, Secretaris 
van de Stad, en eenige andere , die van de Hüh>« 
rie Schryvers, door onkunde en verachtnig,ww- 
dèn genoemd, Kousfemakers, Kleermakers, We- 
vers, enz. als of zy inderdaad AmbacbtsHeden 
geweest waren; nie: \erftaande, dat ook groote 
Edelen zich daar zo gedroegen, om dat zy hec 
eerlyk achtten, gemeenzaam met de burgery te 
zyn, en onder zulke Ambactoen of Gilden zidl 
te mengen, of te verdeelen. 
^ Op het vast houden van den Roomfchen Ko^ 
ning Maximiliaan, werden de Staten der Landen 
te Mechelen, door den jonnn Landsheer Ph!-^ 
lips, befchreven, verzoekende middelen to? zyn 
Vaders verlosfinge; doch ten laacften vergader* 

den 



Regeering ^an IF Bourgo^nifcbe Fbrften.,^^ 
den zy voltallig te Gent^ daar die van' Vlaan- 
deren den rooinfchen Kojiing befcbujdigden met 
zeven en veertig anikelen^ van we;)ke wy de voor- 
oaamfte hier verhalen zullen. 

Namelyk, dat by den Landvr^de met Vrank- ^^J^^^ 
lyk, door hem en den Lande bezworen, gebro-houd 
ken hadt, welke hy alleen zonder de Landen ^^j^^^ 
niet vermogt te maken, veel min te breeten ; digin- " 
k zelf niet als Voogd vennogt den (laat der^^'j^^"; 
Wee^e te verergeren; maar wel te. verbeteren, gcnrte* 
De regeering en beftiering .van hunnen jongen gj^ol? 
Heer, was met zyne toeftemming gegeven aap reben' 
deHeeren van den bloede, als den Heere van Ra'^^",^"/ 
leftyn, Romond, Beveren, vaft iie^ Veere enmiütiB, 
Gruithuizen, met de drie Leden des Lands van voorde 
Vhandeien, vooreenen zekeren tyd, endaarna,Gcnrti. 
in den jare 1485, hem de Voogdy te Gent op nacbr 
zekere voorwaarde toegedaan , en den achtftenjj^j^ 
van Hooimaand door hem aldaar, bezworen zyn-nict'40* 
de, zo hadt hy hunnen Landsheere niet gefteld^^^^^ 
in de bewaringe van de Heereo van zyns Moe- in hw- 
ders bloede; maar in de handcin van Vrouwe Jj^^^** 
Mugareta van Engeland, Douariere ^ en deuvaAdea 
Heere van Walhaim, die meer het nadeel dan***®***'* 
den welvaart der Landen zochten. 

Dat *er ook door zyti Volk uitgeftrooidj^was, 
dat hyBraband, Henegouwe, Zeeland^eti Vriesland, ^t^tV 
zocht te vervreemden van de andere Provinciën, uode* 
en dus hunnen Erfheere daar van te onterven ,»ociitc€ 
als of zy door de dood van Hertos Karel^ wa^v^êdi- 
ren vervallen aan zynen Vader, Kei^r Frede*dtn, ea 
dk, als eene Leene^es Ryks, die de Vrouwen R^k te" 
inet konden erven , gelyk zulks genoeg bleek ^'^^^s^ 
door het verzoek te Leuven , aan de ^gezon- 
denen der vier Hoofdfteden van Braband, gedam ' 
aangaande de liQ^danigheid der ontfanging, of HqU 
Ifie B^êk. ^, .,;.'diging 



'34 ' " t^ederldridfcbe Hiflorié: Onder de '- 

digitig dié hy begeerde in Braband, Hen^uwe^ 
Holland en Zeeland , welke voorgemelde afge- 
zondene, te Mechelen vergaden, om onder aa-» 
dere. .daar van ce handelen, hy hadc doen ge- 
vangen nemen, en naar Vilvoorden voeren, :)Vyl 
zy geweest waren voor den Vrede met Vrank- 
ryk, en gezocht hadden, het maken van een ze- 
ker verbond êh eendracht, tusfchen Brahand en 
Vlaanderen, daarom deed hy de meeste der zel- 
ve, door deti raad van eenige gierige en uuknd- 
fche Raadsheeren, onthalzen, en andere bannen, 
om de overige eenevreeze aan te jagen, onddr! 
welken was Heer Nikolaas van Hertveld, Biu> 
germeester van Antwerpen , die zeer beklaagt 
werdt. 
de goc^ Dat hy verdeelde en vervreemde de Juwee- 
deren Jen, Tapytferyen en kleinodiën, van 't huis van 
^^ni« Bourgogne, die vele waren, en dat hy den Do^ 
*«• meinen bdastte. 

a?n\^^ Dat hy zich toefchreef, of toeeigende het redit 

ï/i°op^ Van eigendom in de Landen, zich noemende 

^^ Hertog, Graaf, en Heere, voerende de wapenen 

van dien, ook Munt flaande op zyn eigQn naam, 

zonder eenig gewag van zyn Zoons Voogdy.ce 

maken. 

dtuï Dal hy de Landen beoorlc^de, onder 

den dievoorwendfel, van zyne onderdanen en weder* 

J^'g'J^^fpannigen te ftraffen, daar zy zyne onderdaneq 

nen^ niet waren, en derhalven geene wederipannige 

HJ'^f^; konden zyn: waarom zy ook, van wegen hetver^ 

Bigebe-fchil en 't geWeld, zich hadden moeten beroe* 

^^^^^ pen op haren Souverain^ den Koning vaqi 

Vrankryfc 
d?Liï ^^ ^y ^^ Landen in verfcheide ooriogen eq 
den in'oneenigheden hadt gebracht, ab ook met £n« 
^.^."Jj* geland 

Dachy Dat hy, ftrydig wfii xpxn eed in bet maken 
l«« vah 



Regeeri$$g van IV. Êgurgt^irifcbe Vor/len. 35 "^ 
fan den vred^ ce Gent, in den jare I485,geelf^•cbt 
recht deedt fia hunne voonrechten , waar over^**^''' 
de Umden en Steeden zich zeer beklaagden; alsi 
ook de Hceren van der Veere ^ Gruithuizen, Ras-» ' 
ftighêm , en andere , dien het recht geweigerc 
warm. 

Dat hy ook anpten aan vreemden g^eves en^^^^^^ 
ferkochc hddt, tegen de voorrediten des Lands^cen au 

Dat hy in Vlaanderen (chïBtisgen , die nieo^^^*,';;;^ 
eenparig toegeftaan waren, met geweld hadt in-» Dacur 
gedrongen^ en met bedreigingen ter uitvoer doen^^[/*' 
biengen, het welk, firydende t^n de voorrecfa-^^chat- 
ten, geenen Erfheer, veel min een Voogd vennag4|i'yroof. 

Dat de Staaten Oeneraal der Landen belet oac ny 
wierden naar hun goeddunken te vergaderen, en^^^!'' 
vergadert zynde, werdt hun belet, eene onderiin-^nnKder 
ge gemeehfchap, ten weivam van de Landen ybcSt», 
ea ween tnaar toegelaten te handelen over deeo hui»! 
voorftellen, van wegen den roomfchen Koning JeWbS 
gedam, aangaande de firhattmgen, beden en on-nam. 
derlhmden. Die verder, of van iet anders fpre* 
ken wilde 9 werden verdacht gehouden. 

Dat hy ce Brugge geld gedagen hadt 5 onder nitb> 
de waerde geftbat, en ook met zyn eigen wa^^SJU. 
pen. Zonder naam en wapen van den LacSbheere. n^gJT 

Dat hy, tegen 's Lands voorxechten, nien^^^l^Vtoa 
^ toUen q>gefteld had, als te Grevelingen enopge- 
riders, liet welk geene Landsheer, vm mai'^^''*' 
«en Voogd vermogt. 

Over deze en meer andere befchuldigfngen^j^^^*^^ 
^tzochten die van Vlaanderen aan de Stmiteugenvei^ 
fcefftelUng en verbetering, hunne onfchuld ^&^'*l'^l^ 
^(^ Ai^ nooddringende noodzakelykheid, enopünir/ett 
k« voordeel van hunnen Ertheer, waarom ^^erfci^ 
laadden moeten in bewaring ileUen de Edele Per- zfc\' 
foon van den roomfchen Koning, niet o^a <*«*vJ[2io*i 
2e)& e^r eeoigzins te verongelykdn,^ dewyl zyd<a,^^ 
C a hem 



\ 

\ 



3^ Nederlandfcèe HijlorU: Onder de 

hem erkenden als Vader van hunnen erflyken Vorst 5 
wien zy in zulk eene hoedanigheid alle beboorly- 
ke eer en waerdigheid i>ewyzen wilden , ver- 
mits de eer die zy den Vader aandeeden ook aaKi 
den Zoone gefchiede; maar alleen om het ver^ 
derf der Landen voor te komen, waar aan de 
eere van hunnen Vorst hing, en om te eerder 
te beramen en raad te geven, op de beftiering 
en regeering der Landen<» enz. d^om was zulks 
ten besten gefcbied. 

Ook verzochten zy^ dac men, zich mogt be- 
raden over een eerbaar onderhoud, of jaargeld , 
voor hem ds Vader van hunnen erflyken Vorst, 
Verder, dat de vrede met Vrahkryk, in 't jaar 
1482 gefloten, voor de Landen beftendig en verze- 
kert gemaakt mogt worden. 

Dat het Krygsvolk afgedankt, en in Guarni- 
zoen gd^gt mogt worden: en eindelyk, dat zy 
vo(Mtaan mogten leven in vrede en eendracht , 
• in Koopmanichappen en Neeringen , en op zulk 
eene wyze verkrygen eenen goeden, vasten, al- 
gemeenen en beftendigen Vrede, binnen en bui- 
ten landsch, enz. D^ze waren devoomaamfle klach- 
ten en verzoeken, 
fiJï^s ^^ Staaten Generaal, bcftaande in de Eer- 
wzof- waerdige Prelaten, en in de Hoogt en Mogen- 
Jf°]JJJ»de. Prinfen van den bloede, indeËdele, waeriige 
Kooiagsen voorzienige Heeren, afgezondenen van de 
/ ««fl*»- Landen en Steeden, als namelyk, van Braband ^ 
Luxemburg , Gelder , Henégouwe , Holland » 
Zeeland, Namen, Zutphen,Valen5yn en Meche- 
len, hebben hier omtfent te raden gevonden, dat 
voor al den roomfchen Koning zou vry gelaten 
en verlost worden, 
tett^n- ^^^^^^ ^^ ^^^ Leden van Vlaanderen vertoon- 
boud^ den daar tegen, op den 27 van Grasmaand^ 
^^ *' des j^ars 14,88, doorhinipen Penfionaris, Meesr 

ter 



\ 
\ 



Regering van IV Bourgognifcbe Fbrfien. 37% 
trr^WiUeni Zoete ^ hoe de Koning met geweld ▼ertoof. 
in Vbanderen gevallen was, en gewapendeifaand^g^/j^, 
loet oDcrolde Banieren Kezogthadt, te Brugge denzoete 
Bargtin te nemen, wifiende die van deze Stad 5*^1^^ 
dwi^en, den oorlog tegen die van Gent te ver-^tnwy* 
kbren , om welk gewdd zy hem in bewaringe^r^r- 
hadden gefield, en daarom wel mogten ft3ande^>||»^ 
houden, dat hy hunnen Prifonnier m Guerre^ of J!I'" ** 



Krygsgevangen was, ten minften dwingen tot ver-|^i>«" 
^)edinge der fchadenv doch over zmks gedroe*(^!^|^ 
gen ly ach aan het oordeel van de Staten; maariCA^ 
ondertusichen meenden zy redenen te hebben , 
om hem vast te houden. Daar en boven, was hec 
niet genoeg te zeggen, dat hy in ^ Land geko« 
men was, om zyne wederipanmgen en muitma* 
kers te ftraffen, enz. dewyl hy geen recht van 
eigendom in deze Landen hadt, en wegens zyne 
Voogdy , of Bewind , hielden zy hem viy , of 
ontflagen, vermits zy zich daar over beroepen 
hadden voor den Koning van Vrankryk, hutmen 
Souver ain^ of Opperhoofd. Zy waren in deo 
Vrede met Vrankryk door eeden verbonden aa^ 
ce hangen alle de genen, die den vrede zouden 
onderhouden, en, dewyl de roomfche Koning 
dien vrede verbroken hadt, waren 29 door hun-» 
nen eed gedwongen, hem in bewaring te hou* 
den, zo hiage, tot dar deze hibreuk beflist was^ 
Zy, ^og ook de Heeren vw den bloede, kon- 
den, in nakominge van hunnen eed, in deze 
zaak niet veinzen ; maar 'moesten aantoonen, dat 
de Voogdy zeer flecht was waargenomen, daar 
men de Juweelen van zyncn Wee?, hunnen na^ 
tuurlyken Vorst, die zich niet verantwoorden 
kon , hadt verftrooid: en met dergelyke redenen 
meer, verantwoordden zy in Rechte, alle de pointen . * 
die daar tegen gezegt mogten worden, volhardende^ 
h hua verzoek, by de Eerwaerde Vaders in Gode ^, 
C 3 Hoge 



^ Nederlaw^cbe Iftfiorif: Onder ie '^. 

Hoge , Edde en Mogende Prinfeh , Edele,- 
Waerdige en Voorzienige Heeren^enz. dat xf 
wilden voortvaren, tot het maken van eendracht. 
Alle deze ftukken kunnen breedvoeriger gelezen 
worden in druk, én zyn ook te vinden in de 
Griffiën der Landen en Steeden; ook befchre* 
ven door Pontus Heuterus van Delf. 
t ifchea I^^^ï "over dit vasthouden van Maidnailiaan , 
fpraak^roomsch Koning , 'de Paus Innocentius , en ook 
Jj"^^°des Konings Vadét , Keizer Frederik, de Landen 
denker- dreigden, zo is 'er door de vergaderde Saten Ge- 
wordt '*!^'^^ ' eenen vrede beraamt en bemiddelt , waar by 
•er vre.de roomfthc Koning vry zou gefteld worden, 
maAV <^vergevende zyne Voogdyfchap in Vlaanderen , 
en den Zo dat JÜles ZOU Vergeten , en vergeven blyven , 
fthe" ^^" Koning zouden jaarlyks zyne jaargelden betaald 
Koning worden , mits belovende niet te eifchen het recht 
gêm*' van ^eigendom, in deze Landen^ en niet meer 
jjj. re voeren de Wapenen, of te fchryven de 
houd Eertycelen,. bevestigende den Vrede met Vrank* 
Attfcfry*^ geinaakt, indenjare 1482, en dat hy het 
iw. Krygsvólk zoude wegnemen , uit Aalst , Hulst , 
en geheel- Vlaanderen, (lellende den perfoon van 
2ynen 2oone, in handen der* Heeren van den 
bloede, en ook zoude bevesdgen aUe des Lands 
voorrechten, enz, 
xekT/ '^^^ verzekering Van dezen Vrede, zou de 
Ting'eofóoinfehe Koning aaft de Stad Brugge in gyze- 
^t I"^g geven, den Markgraaf van Baden, en den 
den Heere ChristofFel van Beyeren, en aan die van 
};^^ Gent zou hy laten, de Heeren Philips van Kleef, 
Koniiii.en van der Mark, Heer van Wynendaal, Zoon 
van Raveftein , deze zouden het volbrengen van 
*t voorfchrevene bezweeren. • 
Heer Tot nog verdefe verzekering, zou de room- 
J^c^Je^fche Koning den voornoemden Heere Philips bid>. 
ve den, en v«rz<>eketf, dat ingevalle hy Koning^ 

df 



Reggerif$g6 van IF Sourgognifcbe Vorflen. 59 
oT iemand andeis in zynen naam,ofcenzynenYOor*^|^^ 
deele^in gebreeken viel in 't volbrengen derovereen-3ori 
gekome punten, dat hy alsdan van hem afwy-J"^. 
koode, met alle mdgt zou helpen, en byftaan die.fchen 
fan Vlaanderen, t^en den Komng en de zyne.*^'*"'*- 
Ten dien einde hem van dien tyd af ontflaan- 
dè, van alle eeden en verplichtingen hem ge- 
daaui , of verfchuldigd zynde. En om zulks te 
doen en na te komen, zou de voorgemelde Heer 
Philips eenen eed doen, zweerende, en aan die 
van Vlaanderen overgevende, behoorlyke brieven 
van vèrbintenisfen. -^^ ^^ 

Daarenboven, tot vaster onderhoud van dezen ten cït 
vrede, belooft, bewilligt en beveekideroomfcheM»*^; 
Koning aan de drie Staten van Braband, Lim-re^ ^ 
biM, Luxemburg, Gelder, Henegouwe, Holland, *^2jj|«U 
Zeefamd, Namen, Zutphen, enz. dat zy alleri^orl 
gunst en byftand zullen ffeven en toedragen Mng«»'^J« 
hem, en aan die van Vlaanderen ^ met derzelvervaa 
aanhangeren: tot dien einde ook zelfs den voor- ^*j^ 
noemden Heere Philips van Kleef, zynen Neve,ëentu« 
en den voorfchreven Staten Generaal bevelende, J^^'^^^- 
dat zy dezen vrede met hem zouden zegelen, den vm 
en daar van hunne brieven geven : ontflagen en J*"^^* 
ontlast, ontllaande en ontlastende die alle, ookpuchu 
alle de Heeren van de Orde des gulden Vlies , 
enz. belovende, dat het zelve Vredeverbond , 
door hem bezworen , ook beveiligt zoude wor- 
den door de zes Keurvorften, de voorfchreve 
Heeren van den bloede, ook door de Bisfchop- 
pen van Utrecht en Luik , de Hertogen van Kleef 
en Gulik, insgelyk van den Koning van Vrank- 
ryk, als naasten bloedverwand, ter oorzake vao 
zyne ondertrouwde Koningmne , en mede alles 
geconfirmeen by de voorfchreve Staten van de Lan- 
den. Dit gefchiedde dus plechtig, waar van ver- 
ftfacide fchraten gemaakt, en te Bntgge, door 
C 4 den 



4« • NederldAdfcbe mfioriè: Onder ie 

det> roomfchen Koning, den i6 van Bloeimaand, 
des jaars 1488 , verzegeld werden: welke ook 
de Prelaten, de Hoogmogende Heeren, de Edele 
en Voorzienige afgezondenen der Steeden, ge- 
zegeld en bevestigd hebben , gelyk zulks kan nft* 
gezien worden- 
tnituin Na deze bevrediging 16 de rocMnfche Koning^ 
de na dat men hem tien weken bewaard hadt, van 
J^hf' 2yne wacht ontflagen, en buiten Bru^e onder 
Konin« zyn KrjTgsvolk vTy zynde, *t gene hem van Axel 
nè^I^was te gemoet gecroken, werdt hem afgevraagc 
^»n»«-.door den Heere Philips^ van Kleef, of het hem 
fliger behaagde, dewyl hy nu geheel vry,. en in, en 
^n lö onder zyne eige.magt was, zyn hart en mening 
Bioefl ópendyk te zeggen, of hy den vrede, we^cecte 
p»M«d van Brugge , Gent en de andere van Vlaanderen^ 
** ' naar hunnen wil hem afgedrongen hadden, wil- 
de onderhouden? zo niet, wist hy Heer Philips 
v^Xi Kleve voor, zyn deel wat hem te doen ftond , 
^n zulk eencn raad te volgen, als behoorlyk 
en wel gedaan zou zyn , enz. Hier op antwoord- 
de de roomfche Koning; ja Neef, alles wat ik 
belooft en gezworen heb, meen ik te houden; 
Fr^ét'en dus trok hy met zyn volk naar Braband, daar 
^ hem zyn Vader, Keizer Frederik, onnnoette,. 
om«y* met eene Kryganagt uit Duitschland afgekomen. 
Zoon ^^^^^^^ ^^^ ^^ Vorften van Saxen , Beijëren , 
vfr?D$-*Brunswyk, Brandenburg, Baden, den Landgraaf 
devVed* ^^" Hesfen , en meer andere , welke moe 
wed7r* dezen gefloten vrede zig niet wilden vergenoe- 

V%nlt ?^" ^ ^^^ ^'^^ ^® roomfche Koning ge^ 

c cm" dwongen, overal deedt verbieden , het afkondigen. 

!jUJ^^•"^'an (ten voorichreven vrede; fchoon zulkj; reeds 

' alom gefchied w^s, en dus begon d^ qorlog We- . 

der fterker dan te vooren: want de Keizer bc-» 

legeerde Gent;,- zyne eige Legerplaats te Ever-r 

gcm ppmende, en zondt eewn Heraii4 npr de. 

' 5ta4, 



Regfirêfig vmlV Be^rgógmfhU Fturflen. 4^ 

Stad, verzoekciDde dezelve ce <^>eneQ9 en hsvt' 
te erkennen, ais Heer van de Landen van Over-; 
fchelde, of Aakc, en de Edelen, binnen Gene ge- •- * 
yToagjOi , los te laten , als de Cao^elier Carondelec 
en andere: vele fchermudèHpgen vielen daar voor, 
onder andere werc *er de Markgraaf van Bran- 
denburg met eenen voetboog dood gdchoten. 

De voorfchreve Philips van Kleef ^ H[eer vanp^^^ 
Wynendaal , Zoon van Raveflyn , over dezenttn:* . 
oorlog door die van Vlaanderen opgeëist, vpl-^^^^^ 
gcns hetbewys zyner brieven, eed en verpUch-^TBen 
ting, heeft aangenomen hen te befchermen, vol-J^^'J^j^ 
gendie den eed, dien hem de roomfche Koning room. 
(als 2yn borg) zelfs genoodzaakt t^tte doen:^^'^ 
velke nu door alle middelen arbeidde, om hem voor f» 
van de Vlamingen af te trekken, en hem te die-JJ^^*^- 
nen, bybrengende, dat hy den vrede van Brugge 
niec verbrak ; maar dat hy genoodzaakt was den 
Keizer, zynen Vader, te gehoorzamen, en dac 
wegens het heilig Ryk, en om vcrfcheide oor- 
2skm ; onder andere, dat de Vlamingen des^*^«M. 
Ryks gerechtigheden niet wilden erkennen, \n^l^^ 
het Land van Overfchelde, als het Land van^^^b*!' 
Aalst, enz. waarom Heer Philips van Kleef, )[!^ert- 
ik Vas(aal van het Ryk, ook behoorde het hei--»!**** 
lig Ryk en den Keizer te gehoorzamen, voor te 
imn, en te volgen: dei^elyke redenenen kuns-- 
tige aandrangen werden *er veele gebruikt: waaf 
t#gen Heer Philips van Kleve fchreef , en ook 
met vele redenen venoonde,dat hyzyneeer en 
^d voorflaan wilde, en naar eenen goeden naam 
•n goed gerucht 4^u trachten, waar voor hy zy- 

Leeden .aan die van Vlaanderen gedaan hadtf 
r last en beve) van den roomfchcn Koninc; ^ 
zynde ten dien einde door den zelven van aUe 
behoorlyke eeden. en Vasfaalfchappen ontflagen, 
V) dat by voorgenomen hadt, liever met eere te 

-C 5 leven 



4ft: ' tfedêrUnt^bf Hifiorii: Ond^ék 

leven en te fterven , dan als een ontrouwe 

Vasiaal) listige'nidneedfgheid voorteftaan. 

Heer • Over deze ftandvastigneid van den Heere Phi- 

^^ llps van Kleef, heeft Keizer Ferdinandde derde, 

«oor te Antwerpen in het S*. Michiels Kloo^r, zit- 

^^n * tende in den voorhof, onder den blauwen hemel , 

^» in Keizerlyk gewaad, met groote plechtigheid^ 

u!!^' hëerlyk verzdd, den zelven Heer Philips van 

^^ Kleef en Mark, met zynen eigen mond in den 

Ryks-bm eedaan, en den zelven verklaan als ee- 

nen verrader van alle eer en goede verballen* 

Als de Keizer de Stad Gent zes weken bele- 
gert ,en niets van belang uitgevoerd hadde, dan 
net arme Land rondom verforven en afgegee- 
• ten, zo Is hy weder naar Duitschland vertrokken, 
Afbtff ^^ ^^ Krygsvolk in het l^and latende, met den 
^•1 • Hertog Albert van Saxen, Landgraaf te Durin- 
wwdi ^^ ^° l\tokgraaf te Meisfen , welke een Broe- 
smdi- der was van den Keurvorst Emestus, en Groot- 
inN«" ^^^^ vandeKeurvorften Maurits en Augustus van 
dtriand. Saxen, die in ónze dagen geleeft hebben: uit 
de Dochter van dezen Keurvorst van Saxen is 
gebooren Prins Maurits van Nasfau , Zoon van 
Oranje, van wien deze gedenkfchriften veel ver- 
baalen zullen. 

Dees Hertog Albert, als Stadhouder van den 
roomfchen Koning, heeft langen tyd zeer groote 
oorlogen in deze Landen gevoert, zynde een dap- 
per en kloekmoedig man : vele der Landen zyn 
in deze oorlogen onzydig gebleven, als hetgroót- 
fte gedeelte van Henegouwe, Rysfel, Douay, 
Orchies, den vrede met Vranl^k onderhouden- 
de; ook vele der Steden, als *s Hertogenbosch , 
Zierikzee, en vele andere: andere Steden toon- 
den zich zeer{partydig, als Antwerpen, Lier, 
Am- Mechelen , yder om haar byzonder gerief en voor- 
JJJ^f" deel; namelyfc die van Antwerpen, welke van den 

be- 



beghme den Koning Maxindliaan zeer toe*digce.i 
gedaan waren, om daar door den Koophandel ^°^^ 
van Brugge in hunne Snd over te brengen, ver-Bivfit 
faygende iange Jaarmarkten , waar door de vreem- JJJf^ 
de Koopman daar zyn meeste verblyf nam, en Koop. 
flch.nederfloeg, om dat 'er ook jaarlyte vele groo*^"***^ 
ce Galeijen uit Italië en de Lèvanten .te Antwer« 
pen aankwamen, met kostelyke Waoren en .1^- 
oeryen geladen. Hier waren die van Brugge zeer 
legen , en toen het eens weder vrede was y 
maakten zy het Kasteel van Haastingen, by de 
Schelde ) op Kloppersdyk, om de vaan op Ant« 
werpen te flremmen: waar tegen dte van Ant^ 
«erpen weder fchepen en rodbvken toerustten, 
om de Schelde te bevryden, en trokken gewa- 
pender hand uit onder het beleid van hunnen 
Irfarkgraaf Jan van Ranst, veroverende en flecb* 
nde dus het zelve Kasteel: ook hielpen zy het 
Land van Waas aflc^)en, en al de buit uit Vlaan* 
deren werdt te Antwerpen verkocht. 

De Heer Philips van Kleef, Zoon van Rave-^^** 
fiein, kreeg onderftand uit Vrankryk, trok despM^rp, 
winters , in dat zelfde jaar 1488, naar Brusfel,^«^ 
en werdt daar, als mede te Leuven , ingelaten ;wonk 
verder nam hyLykerken, Genappe, Ni veile, en ^^^^ 
meer andere plaatzen, die voor hem welgele-rrkb^r 
gen waren, zo dat de helft vanBrabandhetmet»**** 
hem hield. 

Desgelyks deedt hy ook het Land vari Luik,{^Jj^ 
daar te dier tyd Bisfchop was Johan, van den ook 
Huize van Home, wiens Broeder Frederik van^ 
TOiTIome, Heere van Montigni, met zyn gansch 
geilacht Maxnniliaan den roomfchen Koning, 
zeer toegedaan was; want door de&zelfs bevel, 
fadt dees^Heer Frederik, eenige jaren te voren, 
eenen Heer van der Mirk en Arenb^ ter dood 
{cbncbt, wanneer by te Luik by^ fjoeo Broeder^ 



44 Nederlan^cbe Hijloriei Onder ie 

den Bisfchop , t'zaitien te nst zynde, dezen' 
Heer uiddkce om eene wapdelinsce doen, eer: 
plaaczedaarhy eenigKrygsvolkbefteld badc, die 
den voorfchreven Heer Willem gevangen namen, en 
den zelven vertoonden den Lastbrief van den 
roomfdien Koning, voerende hem naar Ma-, 
ftricht, daarhy door de Magiftraat verwezen , en 
ondialsc werdt, om redenen, dat deze Willem 
van der Mark, eenigen tyd te voren, den voor* 
zaad van den Bisfchop van Luik, uit den huize 
van Bourbon, (dien van Luik niet aangenaam^ 
beo(»:logt en met zyne eige hand omgebracfac 
hadt: 'waarom die van Luik den Heer Willem 
van der Mark zeer toegedaan, en dezen hun- 
nen Bisfchop van Home, met zyn gcflacht,zeer 
tegen waren ; weshalven zy zich verfterkten met 
de Vlamingen, en hunnen Bisfchop binnen SK 
Truijen belegerden; doch deze Stad wel voor^ 
isfen zynde hield het uit» tot dat Hertog Albert 
van Saxen de zelve kwam ontzetten , welke toen 
ook de Stad Aarfchot veroverde en verbrande , 
waar door dagelyks vele fchaden gcfchiedden, 
zelfs tot voor de Poonen van Antwerpen en 
Mechelen. Dus deeden ook die van Nivelle , 
zynde niet alleen de mcnfchen daar omtrent in 
panyfchappen verdeelt ; maar zelfs door het gan- 
j^dtr- fche Land onderfcheiden in Oostenrykfche en 
Ytr- Bourgognifche : als in Gelderland waren zy 
dccMii^verdcelt in Hechters en Brorikhorrters; in Hol- 
fciap-xknd in Hoekfche en Cabeljauwfche; in Vries* 
p*»- land in Veckopers en Schiringers; in Walsch- 
land in Franfche en Bourgognifche partyen : 
gelyk Itaalje in deze tyden ook verdeelt was in 
Guelphen en Qybelinen. 

Die van Braband en Vlaanderen deeden dea 
Koning Miximiliaan aanbieden, dat, zo hy wil- 
de wechtrekkcA , en de Landen door derzelver 

Staten 



Regeering van IV Baurgognifcke Vorflen 45 

Souen en Hceren van den Bloede van *s Moedcts 
ifde laten regceren , zy hem dan te Keulen 
zouden doen tellen , honderd duizend goud:eul- 
dens , en verfcheide andere voordeclige zaken 
aan hem oveimaken; doch dit werdc niet aange- 
nomen. 

Die van Gent namen Dixmuiden in, de Heer 
nn *Kleef belegerde Nieuwpoon , daar hy zyn 
beleg moèsc op breken , dewyl Koning Moximi- 
fiaan , toen ter tyd in Holland zynde , Volk en' 
Schepen tot ontzet dezer Stad zondt, waartegen 
de Schepen van den Heere van Kleef te zwak 
waren. In Holland hield de Kabeljauwfchc par- 
ty het met den Koning , die daar aan zyne zy- 
d& hadt den Heer van Montfoort, door wien 
hy de Hoekfcbe zocht te dwingen, als toen wa- 
ren de Streden Dordrecht, Delf, Rotterdam, 
^n ^ere , die het met de Vlamingen , en den 
Heere van Kleef hielden. 

In den Jare 1489 werdt 'er een Vrede getroffen ^t 
tusfchen den roomfchen Koning Maximiliaan,^,^chca 
en den Koning van Vrankryk, Karel den agtften,J^ 
waar door vele zaken en \ twisten verzoend wer-lvh^' 
-den: want de Koning van Vrankryk was gene-'^^"*'''^» 
gen de vriendfchap des roomfchen Koning tevnnk* 
zoeken ; dewyl hy voor hadt deze zyne Öoch-^^^».*^^ 
eer. Vrouwe Margareta , weder aan haren Vader ia%^1 
•t' huis te zenden , zonder by haar geflapen tej^^^*^-*^ 
hebben , en den zelyen te ontzetten , en af teiand- . 
nemen zyne bruid, de Erf-dogter van Brittan je, [^^^®^^* 
met welke tusfchen Koning Maximiliaan een Hu- 
welyk befloten was. Het voornemen van den . 
Koning van Vrankryk was , om Qrittanje aan zy- 
ne Kroon te hechten , waarom hy Maximiliaan 
niet verder wilde vergrammen; inzomlerheidoök, 
om dat hy vttn zin was, ecnen tocht ter Verovc- 
Óng van Napeb te, Qndernemen. Om nu de Nc- 

derljiiidea 



46 Nederlandfcbe Hifiorie: Onder- di 

derlanden ook te vriend te bebbeli, bemiddelde 
hy eenen vrede tusfchen die van Gent en Brug- 
e , met den Hertog Alben van Saxen. Te 
brugge heerschte de Pest dusdanig , dat die 
van Braband ook met den Stadhouder over eea 
kwamen. Heer Philips van Kleef moest Brusfel 
verlaten , en willende ook in den vrede niet be- 
grepen zyn , trok naar Sluis , daar hy zidi met 
den ooAog ter zee onderhield, 
handig* Uit deze oorlogen was door alle de Landen 
■unc^ ontdaan , eene verhos;ing van allerlei munten der 
5^«jjj*geldedl , meest van *t klein geld, zynde een ftuiver 
oorio-^ geklommen op drie duivers, een Ëngelfche ftoo- 
hooff ^^ ^? ^^ duivers , een zilvere re^ op veer*- 
rp^eio. den duivers , een hoomgulden op drieëndertig 
J^J?JJ duivers , een goudgulden op drieênzesdg dui- 
HSp. vers , en zo naar vervolg , *t welk eene groote 
duune in alle waaren en levensmiddelen veroor<- 
zaakte. 

. Met dezen vrede zocht men zulks te verbee- 
teren , en men beraamde eene afzetting van h^ 
^eld ; doch eenige vap groot aanaen, als Heer 
Jan van Lanoy , Abt van S<. Mardn , daar toe 
met andere afgezonden, wilden dat afgezet heb* 
ben , \ welk dus , tot groote oproeren alom tfOh 
der de gemeenen , gefchiedde: yder een zocht 
zyne fchulden te benden met het ligte geld tot 
hoge waerde , wordende te Breda en te Lief 
tra?r^eCene ordonnantie beraamt, dat men eenen dub- 
^*»»w»belden gulden zou flaan , gangbaar voor veerdg 
Jerwtf- duivers , en weder enen S\ Andries gulden , op 
•J^» het gewigt en muntdof , als Henog PhiBps eti 
waer^ Henog Karel van Bourgogne die hadden doen 
Jeïïire^^^» gangbaar voor twintig duivers, en den 
4^9. halven naar mate. Ook deeden zy vier duivers- 
penningen , dubbelde duivers , halve duivers ea 
oortjes flaan , ook korten en myten. De ordon- 



RegeertngvoffTFBmrgpgnifcbeForJIen. 47 

nande was , dat de franfche Zonne*kroonen 
gang zouden hebben, die van eenenzeventig in 
\TDzAy voor vieren twintig Huivers; en die van 
tweenzevenrig, en drieëpzevendg in 't mark^ 
voor vierotitwintig Huivers en een halve. De 
goude Leeuw van agtenzeventig en eenbatfin'c 
mark , voor dertig fbuvers. De rozenobel van twe- 
endertig , en tweënderrig en een vierde in 't m»k , 
tot zesenveertig ftuivers. De Angelotten van agt- 
enveerrig, en agtenveerüg en een vierde in 'c 
mark , tot zcvenendenig ftuivers en zestien myten. 
De Henricus Nobel van zesendenig, enzevenen- 
dertiff in 't mark , voor vyfdg ftuivers. De Dukaien 
van Hongaryeh van negenenzestig , en zeventig in 
't mark 9 voor zesentwintig Ihji vers. DeDuitfche 
guldens van vierenzeventig , en vyfenzeventig 
ifi'tmark, voor agtien ftuivers, en andere pen- 
ningen naar mate: dus ook het zilver geld^ 

Tot bevestiging der waarheid van dezen loop 
des gelds , en van de voorfchreve ordonnantie van 
den jare 1 489 , zal ik hier in voegen den on tfangst 
van ecne Gravinne van Nasfou , Maria van Loon ^ 
die getrouwt hadt den Graaf johan vanlVasfau, 
welke Grootmoeder was van Willem, Prins van 
Oranje. Dees ontfangst berusp nog in onze Lan- 
den , benevens eeuQ quit^e-doarontfer gefchre- ceid oét- 
ven door de eigc hand van gcDwIde Imria vanJi'^ï^*" 
Loon , m tjaar 1491 ^ belopende vïerdiiizenavii»nev«» 
tweehonderd zcveijeovyflig gulriens,ftt zeventien ^^^^-^ 
ftuiv: waar in te zien is,, wac foortyan geldtocnre 149 iV 
gangbaar was ^ Qn de prys en wae? de vandleé. 

Dees ontfangst en ondcrgefchreve <5aitantic 
hiid dus: 
Dit naegefcbreoen gbdt is aldus otergfftctten 

jonckvrouwe , nae d' inhoud der ^cftuatkn ^ 
üp den tbiendsn dngb Jun^y j^m ^^491/ 

Item 



4Ü Nederlandfcbe Hiftme: Onder de 

i Item gl- ft^ 

. %6 Roofe-Nobelen,'t ftuck 56 ILmaeckt 72- 1 6- 
36 Henricus Engelfche Nobels, 't ftuck 

50 ft. is 90 -o- 
^ i6VhemrcheNobels/tftuck48ft.is 38 -8- 
425 Goude Leeuwen , 't ftuck tot 30 ft. 

maeckt 637-10- 
<So Borgoenfche Guldens , 't ftuck van 

26 ft. maeckt 78 o- 
1 10 Borgoenfche Ryders , 't ftuck toe 

26 ft. maeckt 130 -o- 
40 Ducaten , *t ftuck tot 25 ft. maeckt 50 -o- 
50 Saluten , *t ftuck tot 25 ft. maeckt 62- 1 o- 
1 3 Nieuwe Croonen^tot 24 ft. compt. 15-12- 
iooOudeCroonen,tot24ft.beloopen 120 -o- 
1 6 Britoenfche en Savoy Iche Cropnen 

tot 23 ft. 18 '8- 
3ooWilhelmusSchilden,'tftuck2ift. 315 -o- 
560 Borgoenfche Andries Guldens, tot 

21 ft. 588 -o- 
' 1 700 Rynsguldens, 't ftuck tot 20 ft. 1700 -o- 
200 Utrechrfche guldens, 'cftucktot 

19 ft. 190 -o- 

i7pietersvanNamen,*tftucktoti8ft. 15 -6- 

4oSchuytgen^, 't ftuck tot 24 ft. 48 -o- 

. 9GeldeilcheRyders,'tftucktoti8ft. 8 -2- 

ftoDiramerguldens. 'tftucktot2oft. 20 -o- 

1 3 Philippus Schilden,'t ftuck tot 1 5 ft. 9-15- 

aoBeyers guldens, tot 1 1 ft. 't ftuck 1 1 -o- 

5oPiftoletten, tot 1 1 ft. 't ftuck. 27-10- 

24Araoldusguldens,'tftucktotioft.is 12 hd- 

Ende was aldus onderfcbreven: 

Bekennen wyr Maria van Loon^ dat aldus ge-- 

recbent is op denvoor fcbrevendagbvndt zyds^ 

Somma van alle aefe voorfcbreven zyten^ 

Somma vier duy/ènt , twee bondert /even 

W vyftig gulden , feventbien jtuyvers. 



Wy verbalen dit hier alleen ter geheugen; 
óm dit Wf hier na aantonen xullen , hoe de 
ittinc ook zeden dien tyd in onze landen vet^ 
hoogc en verlopen \s. 

J^afieetcen (ter geldeii 9 dat c^ eenibaal ce veel 
ia&y wilde men in Vlaanderen op en in vele* 
obatzen dus inec volgen^ want zy zelf veel td 
betalen hadden; eü dié van Bru^e veriooren 
bier do6r humeh kgophmdel » zeévaazd en 
iieenng ndg al verder^ waar over zy weder 
ia eenen ooridg geraakten: dewyl Graaf £n« 
gdben van Ni^a ^ Heei vad ^reda , zynde 
Gouveroeor van Vlaanderen gemaakt ^ die van, 
Bragge dwong mee een Regiment Duitfche 
Ktygsknqgiei;!, de ^óote (haarde genoemd» 
iHe van Gm werden ook geplaagc^ doch dié 
tttttden het géU htri^^nmerhand af: gelyk die 
Vm Yper^ ock deden^ houdende düs dea 
gmeeneti man iii vr«de. i; 

QiidertttsfchëQivoeideHem^Albétt van Saxen n<;« 
denoorlo^ tegen dé Höekfche^ party in HoUand^^";^;'^. 
ttai waar ny fter geheim te ^etlkKeinZeeland'boekiHtt 
kinun^ welke Stad, hytwittoig.duizeiid gulden/^T^: . 
a^ierfte , oni dat zy die van Sluis inet le-iroet£ 
venmdddeled g^olpéti hadd«n« Odk holpen . 
de Hoekfchè {iarty in Holland ^ Heer Pbi^ 
fipi van Kleef en die ym Sluis; want Jonker ' . / 
Pnais^ jongde Zoon van R»4etóde^ nam inet^Hoc»* 
andere (als dé Uéeif Jim van' N(^ldwïk)Roty^'Jï'i^: 
todam^ Schiedam en GéamiMeaherg in# ook^frodecë 
fineedden 2y eenen aahflag np ribden ^ varen^'^^i^i^i^ 
de over en weder van Sluis op Hpjlapd^j^aié 
doende vele to?hten op verfcheide plaaczeB;^"**** 
ym Holland én i^eland^.nepieBde^ met by^f 
fiand van, de ^ifdie oorlogfefaepeii, al/him^ 
oer vyandeo fchepen én goederen ^ w«ir, 9, 
ipaarkondeü^ lelfsde visfche«I^K^f«}lRs^ ]g^g^ 
JfifBicki D derwde 



SO ' Nedcrlandfcbe Hifiork: Ofider de 

' derende vete Steden )en Dorpen, als West- 
kapel en Vlisfingen, op éeüen Pkiïterdag^ 
d(x)dflaande Wouter van Domburg j» Schouc 
van Vlisfingen y in de Sacrisde der Kerke , 
•t wdk gelegenheid gaf, dat Philips van 
♦iisfitt- Bourgogne ) Heere van Bcveren , Vlisfin- 
^mS^^ bemuuid heeft , ' hebbende- de Heer 
iiemunrd vaft Borfelen iulfcs te vown de Stal 
w"^ok Itatapvere ook gedaan. Eindétyk, wanneer 
kortte die van Sluis cenen grooten fcheepstócht on-^ 
t«ea. démomen hadden; ontmoetten zy don Stad- 
houder van Holland, Hoer Jan van 'Egmond, 
die hen floeg en' overwon', zo dat Jonker 
Frans van Brederódc gewond ew jgevangen 
werdt, dre te Dordrecht ftorfv maar de Heer 
vaii NaaldWyk örttkwain het 'Weder te Sluis. 
Ka dezen Jonker Frans van Sréderode wordt^' 
*M:-nog toe eend zekere diepte% tusfchett* 
Holland en Zeeland gelegen ; hét Jonker Franfc' 
'^\^\ ê?^ genoemd^,'- ÖlK dat het door hcm'^ eerst 
■ ' gevonden eri doórzeild is. - .: 

Wcïtl 'In-W^tVrieirtaWls of Noordhollattd, rees vit 
vriMiand dezen oorlog oc>k;èfefi oproer, dien men noemd 
JJJJf^^V*^ bèt Kaas én Brdödfpel, dat oiider de- Kennen 
rotrte,het:^rs , of Noofd-l^dlandfche Boen^ onftond ^* 
b?^d" ^^^ ' v^etke men , behjdven de dagelykfche be- 
frei. rovirigei> en dduren^ tyd; nog* grootte fchattin-' 

• 6^ ^^ Ruitèrgeld wilde afdring^n, door den 
1 Rentmeester wiklfi[«' PriAs ;• aiide» Korf, waar 

^ , '; ovöf dit vïdk'v i** in *t geweer ftèllefide , bin- 

• ': \néH Alkmaar ''en 'Hoorn tot eenön .hoop liep : 
^ 3y geraaktefi den derden tan-Blaeknand des) 

jaars i'49it' binnen* Haarlem v nemende door^ 
ht4> van eenige Burger^ het Stadhuis in ^^ 
Üdande den Scl^l eti twee Schepend dood;, 
ó» berovende de huizen dèr ryke Lieden y 
«xHtten daar iMder uit , ea ^egerd^Q Leiden^ 



Kegeering van IV Èourgo^ifcht Vorfien. gi 

ddt door den Stadhouder van Egmondbefchemic 
weide Tegen dit volk trok de Hettog van 
Saxen met ryne Hoogduitfche Krygsbenden , 
welke den Lande ook groote fdiaden aandeden; 
doch eindeiyk werdt dit Kaas en Broods vglk 
^veiicheide malen geflagen^ en de iSteden, die 
het met hen gehouden hadden ^ gedvirongen 
grooce boeten te betalen , zo dat deze Landen 
hl eenen elendigen (hat waren, ' .^ \ 

De oorlog in Vlaanderen nu llang geduurt 
hebbende, en de erflyke Prios, Heer Phflip^t 
tot meerdefjarigheid gekomen zynde, veroor* 
xaakte zulks achterdocht, vele reeds overlegd 
giende hoe het door den Érfheere fn zynen tyd 
zoude mogen genomen en verftaan- worden; 
waar over die van Gent onder eikanderen in " 
twist zyn geraakt, zo datze tdn laaien aflloe*' ~ 
gen de hoofden van hunne voomaartfte Bewind^' 
hebbers, als de Broeders Coppenoüèri, te vo- . 
ren met andere vermaant, welke tf alle dé 
vorige oAbehoorlyke beroerten ten^asté lelden,^ 
en van alle de ongeregelde moetwilligheden^ 
befchddigden; daar nochtans vtit Torftandigè 
hun toefcfareven de behoudenis rvan Vlaande--* 
ren en meer Landen, dewyt^ zy hdot hadden^ 
het huwelyk van de jonge VroiwVe Maria mot, 
den Dauphin van Vrank^k, waa^ toe in dien* 
tyd de Hovelingen het meefte gezind waren ;' 
hoewel het zelve al gefchiedde doof eene ge-' 
meene ongefchiktheid^dewyl zy ook voorkwa-'^ 
men de gierigheid en hoogmoed van velevreènP • 
den, die, onder den jongen en Aog onervaren 
Heer Ma^dmiliaan^ roomsch Koniög ^ hurt et-^ 
ge voordeel, eer en grootheid zochten, niet^ 
zonder vermoeden van daar toe door *s Lands^ 
vyanden aangcddd te zyn. Door deie^ rechts^ ^^^- 
piegingen i^ men üvMyk.wi icA&k^^rtdé. g^^é^t 
D a komen 



: 51 Nèd(rUu»ifibè Hifioru \. Ontkr de 

^f**^ kotnen, w«Ifcen men nomade dcQ vrede van 
^dgc- Kattnind, gemaakt iaHoo«i»9)4desjaar$i49a9 
■Mkt, en bevest^(ddoor den Aardeheitog Philips, wan:* 
**^ neer hy toen ter ty4 veertien jaren oud was. 

üMr b dexe zelve maand befloot men den Hee^ 

*^jgUfPhilips van Kleef, nu geworden Heer van Ra- 

««•«{►^•.vcftein, door het oyerTyden van «ynen Vader^ 

2^^jn Sluis jte belegeren: Men bood hem. wegens 

vmot den Hertog van Saxen voomaarden van vredf 

^b^aaa, namelyk« dat hy de Stad Sluis met beide 

•«fc de Kasteelen %a» blyven b^uden, tot dt 

f^^ Xpmst vtm den ro<Mnfchen Koning in deze Lan- 

v«*^ den, oftotdat de Vaeer zynenZoonmeerdeijarig 

hII^T* sou verklafen, en dac men hem zou laten blyt 

wupt ven in 't Admiradfcfaap ter Zee , met nog meer 

K^ andere voorwaarden. Hier ^ antwoordde de 

•o«ce- voorTchreVe Heer Philip» van ïUveftein, dat hy 

«nsyn voOT deze voorwaarden bedankte, dewjd z^ 

«* hem niet meerdw a»r*oden, dan hy. reeds be« 

• ia;; dog men moest .voor aizyne eer herftellen 

^n genoeg 4^9 , welke overal zeer nd^proken 

«n gefcbonden 5vas, 't goie niet wd kon ge- 

fchieden, ten ware by vergadetii^ der Alge- 

neene Sta^n , aan vi^en hy als een Edehnail 

moest vertonen,, dat al hetgene hy tot nog toe 

gedaan hadde, was gefcbied door last, wil , 

i^n uitdruklyk bevel van den roomfchen Ko- 

iMng, om wiens wil hy^ tot kv^ng ayner 

«ere , in deszelfs dienst zo menigmaal zyn iyP 

en leven gewa^ hadt , en voor hem boig^ 

en Gyaelaar ter zyner loslatit^ was gebleven* 

Weshalvep, nadien de meeih: der Nederlande» 

onwetend, tegen hem den oorlog fchenen te 

' K**"^.' ^°^^ ^ ^ n«^ vereischte , met 
6«n aller teeft$roming de vrede gemaakt moest 
•wotdwi, op dat zyne onichuld opemlyk voor 
•«Jder.Pwgte blytoi,daior die van Gent ook. 

behoorden 



Wioorden enoepen te worden, dewyl fcjr v»r 
Iwoden ftona, zonder hunne bewilliging niet» ff 
nogen doen , ene. Ook grf by bóelges ar 
2yner onfcbiild iitc, waar Va. zyn g^eel gc^ 
gemeld flond , dat hy den oort<k voor de Soif 
ten van Braband ^ Vlaaodeiea Yoenl& Hier«^ 
pm, icbooD tot den vr^e gejted, dng eg«- 
ter h«t bdeg voon, en in Hooimaad is d^ 
Stadhouder, Hertog Alben van Saxen, oiet ayn 
grygsvolk voor Sluis gekomen, de Heer van 
Peveren, Admiraal van Zedand, roet Hertog 
Jttr|aanvanSaxen,Zo(^vandeuSta^K>uder, na*atcrkw 
men ook de Zwynhaven van Slui» in, m^cft^^o^f 
weer dan veertig oorlogfchepen , derdganm.. 
heude fchepen, en dertien fanlkeo-, die tnea 
toen tertyd eerst begon te limmeien; daar t^ 
kwMnen nog tweëmwindg Eqgelfche oorr 
k^<±epen, met vyfentwinög hoodod ood* 
^ngelfciie Zoldaten, door Konit)g Eduard des 
viprden gezonden, zjmdfi in alles een getal va<i 
meer dan honderc fchepen, daar van alle kaï^ 
«n veel Kiygsvolk toevloeide, en die Stad i» 
^er en té Land belegerden, makende eene 
Schans op de haven, om hen alle hulp 
« bcoenieny dewyl de Ifcer van Raveftein de 
haven zogt k bevrydeni en mee brandende 
TOurfchepen, of branders, des vyands fche- 
pen zocht in brand te iteken, \ welk hem 
inisluktc, dewyl hec vuur te.fchielyk ontfteeken 
was: zy namen een Engelsch fdjH>, waar in 
2y diic Kooplieden vonden, die veertien dnifent 
guldens by zich hadden: daar gefchiedde vele 
fctermutzelingen en hyzondere Kampvechten, 
on«r andere een zeer aanmetkenswaerdige. 
^^J^^^T" auis. gewapend met een„,^k^,. 
neioaard, iwaerdenFonjard, werd uiu;edaagdkeK»nr 
«^r eenen Ooaiemyker van den ^enog, ge-JS^?*^ 
' D 3 wapend*'»!»' 



5* Tfé^rtdndfibe Hiftorh: Onder de • 

wapertd met eene lange fpictfe, zwaerd en pon- 
* Jftr A Dees öostenryker ftak den Zwiczer de 
fpicts door hec dun van zyncA buik, welke daar 
Êo verre inHep', dat hy zich met zynea. Helle- 
baard niet weeren kon: dies de Zwitzer hem 
met de Ponjdtd doodftak, en , ab overwinnaar de 
f|)iets uitgetrokken hebbende, wordt binnen Sluia 
tan zyne wond géneezen. Die van de Stad de- 
flen ook- kloekmoedige uitvallen, vernagelende 
het gefcbut der Belegeraars; binnen de Stad 
waaren omtrent vyftien honderd goede oude 
* ** Krygskaegten uit allerlei Natiën, omtrent twee 
honderd paerden , en geld ter Soldye genoeg. 
Daar tegeti hadt de Henog goed , oud ervaieii 
Krygsvdk, niet véél bóvcn de zevenduizend, be* 
halven het fcheepsvolk. Eindelyk raakte door 
ongeluk bmnen Slob het vuur in *t buskruid ^ 
^vaarom Heer Philips (die, terwyl het Beleg 
duurde, dóór het overlyden van zynen Vad^ , 
Heer van- Raveftyn werdt) den moed eenic- 
Tinfs liet 'Mken, zo dat hy gehoor gevende 
■an den Oraaf Engelbert van Nasfau, door mid^ 
'clel van dca zelven in onderhandelmg is geko- 
'men met den Hertog van Saxen , en eeneü 
itilfiand maakte , de een den* andere ont* 
Tr"d«' 'ï^l^ï^d^ , 20 dat zy , in 'Slachtmaand des 
voor siuiijaars 1 49 a , een verdrag flooten. De \*oomaam* 
**« PW* ile Artikelen van dézen vrede waren ; dat de 
npivin Heer Philips van Raveftein den Hertog Albert, 
Heef van ''^ den naam van den roomfchen Koning, en 
jtive- den Aardshertog Philips, trouw en dienst zou- 
Tioa' ^^ zweeren ,. wanneer hy van den Ryksban 
ondlagen zou worden, en blyven in *t bezit 
der Stad Sluis, tot dat de Aardshertog Philips 
den ouderddta van agtien jaren bereikt zoude 
hebben, aan welken hy, of zyne naaste Erf- 
genamen , des verzogt zynde, daa zoude overge- 
ven. 



Regeering vanJF Bcurgpgnifihe ^r/fenlss 
▼endeStudSluis: dathydaaroitnteiBtmc,inog Ne- 
derlanders^, nog ËngelfcbëR, Idea zou doen*; 
maar dac hem zyne Jaargelden en goederen 
alle zouden wedergegevto^ ;en zyne fchulden - 
betaalt wieden: en van weerizyden zoualled, 
iJat 'er vporgevallen was^ zonder jccnigver'* 
.wyt vergeten.cn vergeven; b^yven ; z^zou . 
jnen het als w^l gedaan achten , en wat éss 
Aieer is. Dit Vr^ensverbónd wecdt jnede oio?* 
derteekenc door den Graaf Engelbcrt van Nas- 
fau, den Heer van Beveren y WiUem van Cro|^ 
Heere vau Cheyijes, en meer andere. 

En v^n 4ij|n;iyd af begcwnen^de Nederian* D#Nef 
d^n elksm^ereipF in vrede te eefbiecfen, aanilondi^^'^tie^ 
werden ajle vyafi^fchappen neder geiegc^ cm&>onea 
de jonge >Erf beer, Heftog. Pbilip^^ werdt hetbiot«cï 
volgende jaar, alzo hy toen vyftien jaren oudi4f> 
«^^, ichier overal als Heer gcbuldigt,. 

Tjvee jaren . nsf het. fluiten: Ym dezen yredc:^ 
bezocht de Heer van Raveftyn den roomfcfaen 
Koning Klaximiliaante Anew^ipen, van wel&en 
hy minnclyli: .oncfangen werdt; daar na trc^ hy 
in Vrankryk, y^rÖytende zyn leven in de oor* . 
logen tegen den Turk, en is in Italje te Genua 
(volgens het fchrjvcn van Ffan^ois Guicciar- 
dyn) Gouvem^r geweest, en eindelyk in . 
Vrankryk gellórven, geene Kinderen by ;eyne 
Vrouwe, de Dochter van St. Paul, nalatende» 
dies de Vorst Willem van Kleef alle zyne goede- 
ren , in Vlaanderen en elders gelegen, geêrft heeft. 

Op iict einde van dit jaar 149a, werdt de^^*^**« 
Scad Acrccbt weder niet list den FranfcheiiBoSrgV 
afgenomen, door middelvan eenen Bourgo-«°*"^«* 
gtiifchen Burger, Jan Ie Maire, anders Griiard JJma 
genoemd, en daar door werdt het grootfte»49*' 
gedccjtc van Anois gewonnen, door de iieerea 
van Vaudrai , RoM)ert de Mcrlun, Jan de La* 
D 4 noy. 



56 NèderJahJfcbe Hijlorki Onder 4e 

noy, en andere , door hec namaken van Sleu-^ 

tek, en dopr bet npgeii vm P^ U^^ PP ^^ 

wacht, 

iH^ . De vred^ met Vnidcryk werdt ook op eonen 

Mt * becerep vqet hernieuwt : ' wanneeer Karel 

Vr^knrime agcfte, Koningvan Vrankryk , ten hiit 

siéówt. welyk Tiam de Doi^ter en Erfgename van Bri- 

tomaan ™ö?> ^^^^ ^ BTuid aan den roomfche^ Kon 

wordt -ning' Maximili^n toegezegd was , en hem Mar*? 

^^' -gareta zyne Dochter weder eerlyk t* huis ^ondt, 

wanneer xy k^eeds^ den j»ren als Kotnngin ix\ 

Vrankryk was (q>gebracht, gel^ wy hieijr ^veq 

- 'te voren aangeroerd hebbén.^i^O<ïk giif de Fran- 

iche koning wedier Artois, het Graafrchap 

Soiu^ogne^ het Gnbdfichap Charlois, en ande^ 

re^ dei^l 4e Koniqg eenen tocht op Ni^k 

Y^prbadt 

in den Jare 1493 ftorf Ke|£er F^ederijtde 
deide , ^ M^mili^ii w^rdt f^eizer m zyn V»? 
ders plaats, 
ifchJfy,eD ^^^ ^ ^^^^ begonnen de Nedeilandeii 
Scheep, ifk Scheepvaart en Koophandel we4er te bloer 
J^^j^jen, zynde die van SIpis ^opr den oorlog te» 
vrede in Zee Ker geoefend, gdyk ook die yaiï ^^ol^ 
SSfïêcr^^^ en beland, welke, door de ooric^en 
focgeno. geey grooter vaart hebbende dan op Vjankryk^ 
""• Engeland en Noorwegen,, door nood, armoe- 
de en duuren tyd , dezelve yerder fategpnnei^ 
te zoeken* De vQomaamft^ Zecftcden , ïïs 4ni- 
llerdam, Enkhuizen, Hqom, en Rptterdam^ 
waren maar vitfchersplaat^cn: Amftcrdam toeq 
eerst bemnurd ^vordtode, heeft men omtrent 
dezen tyd begonnen den visch te zouten, en 
ook haring te vangen , lyelke men zegt da|C 
cie van Oostende , andere zeggen die van Bier- 
vifet, eerst begonnen hadden te zou(cn en «C| 
y^Qn gelyk mfn hedendaags npg dqet^ 



De Inwoaiiers van Anwerpen hebben mee 
faqmi^ Jaarmttkcen den temeepen Kpopman ^ 
20 doQr voonre€hcen ^ & andere gedienfiis* 
faedai 9 co wel weten ie lokkpn , dat v^, 
daar ^ veiUyf nainen^ dewy) ^r vele Galeas* 
fen mee ^>eceiyen ^t de Levante fn IcaljeAntm* 
latfiyks aaidwamenf Maar wanneer psa deten Moooê* 
fyd de POTtageezen de vaan op OoscindienK^'^!!^ 
ontdela hadden, om daar hnnne (peceryen lecydf^ 
veikopen, en deze Stad tot faiii^ veiblyf vert^KMr4f% 
lEoaen^ als een^ fe^lcwame i^attS) om hmme 
maren door ^t gdiee} Chrteeoryk te verTprei* 
den, 2Q zyn vde^C^pc^lieden van andere na* 
tien hon gevolgt, als Èn^lfche, Franiche^ 
^Ipogduitfcne, <>)sterfche, Italjanen, ^ ande* 
re: »> dat die Stad, om fafrre welgelegenheid 
aan de-pviere de Schade, en aangenaame 
lezonde hicht, fene yocntrefiêljke Koop* 
hA geworden is, gaande in )Coophandel alle 
fndere te boven, tot groot nadeel ^ Ichoo* 
oe Scad Brugge. 

Die v»i Antwerpen hebben ook, ter bevor^ TcAn- 
dering der Komlieden, hi den jare 1485^;;;^!^. 
cogeregt eene docieteit, dat door andere rt «ér- 
Natiën meest genoemd wordt een C<mfulaat-J^^^ 
fdiap, om hunne Kooplieden onder wetten ko^ 
en ordonnantien te brengen, welke ordonnan-^^ 
tien en oébrd wy goed ged^i^ hebben v^otreciic 
l^oofd tot woord hier in te vo^en, ab zypde***'- 
den Lande dienftig In hunnen Koophandel^ 
Zeevaart en Visfi£eryen, getrokken tt|t het 
^Vmbadnsboek der Stad iAjitwetpen. 

„ ^Uen den gbenen tUe defe ktteren fulUm Iopt 
y^ ficfi ^ booren lefen; Jan van Ranst ^^^^ 
,» Heere van Camkroade^ ie Moortfele^ endeêeuu^ 
p van Egbem^ SdMtetb van Amwerpen^ ^-JuüJiJw* 
y dê Èürckgrêvt fiandtt vsh Rijeni ende^t^. 
P 5 fi Ber^ 



58 Nederlandfcbe IRfltirtez Onder de • * 

•^ Borgbemeefteren , Scbepefien ende Ruedi der 
y^ Stadtvan Anfmerpen , Saluy$: Doen<ondtt 
,9 aljoo diegemeyne CoopUeden^ Jnweonderet$ 
^ defsr vopiyz. Stadt, van Anttnerpen , bunhuff^ 
^ tem landt 5 met der banneringbe van Coopr 
^ manfcbappe ^gbeneerende ons te kennen b^^ 

59 ben gbegeven. Soo fy , ende elck van bun^ 
9, dataengaet nae fyne gbelegbentbeyt om 4^ 
„ oeffeningbè^ banteringbe ende exercitie van 
^ defelve Coopttmn/cbappen , /ba by bun [elven , 
y^fiio by bunne Fa&euren ende dienaeren^^ itf 
^ diverfcbe i^anden r Coningbrycken ende Conr 
„ treyen^ te water ende te ktnde^ dagelicx rey- 
yjfende^.treckende ende tferkeerende ^ oft zey- 
,, lende fyn: brengbende mde voerende over 
yj ende 'goeder diverfcbeGboeden ende Koopmaf> 
y, fcbappen^ daerby de je voorfz^ Stadtende an^ 
^ der e aUen comende y van alder bande diverjcbe 
yy Gboeden ende Coopmanfcbqppen gbefioffeert 
„ VJordtyfn binnen eenigbe jaren berwaerts 
^ gbecomen is in meerder neeringbe ende wel- 
yj vaertytengrootenoorboyrendeprojyte vanden 
^ gbemeynen bejien , in welcke neeringbe ende 
99 loop van Coopmanfcbappe ben dagbelicx y 
jy ende f 00 meer diverjcbe letjeleny belas tingbeny 
„ ende betegbentibeden y dickvjils gbebeurt jyny 
yy ende dagbelicx gebeuren in andre Lenden y 
y, als Oost landt y Noorwegen^ Engbelandty Scbot^ 
yy landt y Franckrycky ende Duytslandt &c. by 
yy vele ende diverjcbe ongbelden^ Tollen ende 
,, andere exaEtieny mitsgaders dkuerfcbe gbebo- 
^ deny verboden ende rejlriBien op de Coop^ 
yiy üedenende Goeden y van berwaerts over y van 
yy nieuws opgbejet , gbeordonneert ende gbejlelt^ 
,, om de Cooplieden van dej'e Lofiden van daer 
yy te weeren ende te keeren y ende oock dat meer 
^ iV ) by divcrfcbe aentajlen y roovingberi 

yy^ende 



z% 



Jteg^iris^e van IF Bturgfighifcbe V^JIeê.^^^ 

^ enie^ nemingen barer goeden^ dasr byfy toi 
\ gnoter verderfeücker fcbaden comen zyH^ 
„ ende foo langbs foo meer mochten comen: te^ 
^ gen welcke nieuwicbeden^ belaffigen ende 
^ ineenvenienten j foo voormaals ghejcbief j foe 
^ oock dienamaelsgbebeuren mocbten^ elck een^ 
^ die dat gbebeurtisoft gbebeuren [oude ^ byfoh- 
„ der by bemj elven ^ Meen niet wel mogbelick 
„ en "soare^ by rechte^ of$ anders remedie ^ o/i 
y, refiitutie te Joecken oft te venverven ^ ons 
y, come ootmoedelick biddende ^ dat wy bun fou- 
„ den vJtUen verkenen een gbemeen CoUegie ofi 
„ Gbefelfcbapy ende een gbemeen borfe te Tnogen 
maken ende houden : om alfoo van desjelfs 
^befelfcbaps wegen de voorfz: binderen ^ 
xbaaen^ beletten ende nieuwu:bedeny met al- 
len behoor Heken weghen^ te volgben y met fe^ 
y, kere andere poinBen^ óns by ben in gbefcbrtfte 
ji ooergbegbeven. Soo doen wy te weten^aat wy^ 
9, alst beboorlick is^ geneygbt fynde tot den loo- 
„ pCy exercitie ende banteringbe van Coopman^ 
yy fcbappen , daer uyt de gbemeyne welvaerp 
^ ryfen ende meerderen magb^ den voorfz : 
„ Cooplieden /' baerder voorfz: ernftigber bede 
w gbegbeven ^ gbegunt ende verleent hebben : 
n gbeven y gunnen ende verkenen midts defen 
jy depoincfen^ ende op de voeghen hkr nae vol- 
„ Sffende. 

. y, In den eerflen^ dat de voorfz: Cooplieden 
„ fülkn mogben inftelkn ende onderhouden een 
w gbefelfchapofi bróederlyke vergaderinghe y hy 
5, mankre van eener natkn oft Collegky te 
yf weten ^ van Cooplieden y Poorters ende Inghe- 
nfetenen van Atuwerpen^ aUaer buyckvast 
w woonendCy ende hun buytens landts^ te water 
;„ oft te lande ^ met der banteringbe van Coop- 
9) manfchappe gbeneerende ^foniortingbe die in 

ditr 



iï 



0k IhitrUmifcU Ofloriê: Ouftr # 

^ dü ^€hé^bapp€ begeéren tè ecmenemét 
>y on^fémgtenfezjn^fMdereenigbe andere daciï 
p irnie ie fnogen nemen ojfi entfi^ben. 

^ bem^daê^voorfz: Qbefelfciié^ efi natie 
ff gberegeert en4^ beftiertfal war^kH hy vier 
^ notaUe J^geer^ers ofi mestetf^ HeAdmem 
^ tnde aang^n&mfnJuUen wefen in &fer ma^ 
^ nieren^ fe wefen ^ dat de voorfz,: pan der na^ 
^ PieendeQk^lfcBapyk^giemeyneneverdragbe^ 
^, ofihydenmeestenjfemmenende gbevalgbe vam 
^ ben^ ons nu ter/font t^t éferfebet natie ettde 
99 ^JèlfcbM met gbefcbrifie overbrengben fullen 
^ acbt perjoonen nvt bun , daer afwy de viere 
^ kiefenendebun aeputeren fullen^ tot Meesters 
99 ^ Regeerders van bunne voorfz: Gbefelfcbapt 
y, pe, voor dit tpecomende jaer: Ettde jat bet 
„ toecomende jder gBeleden fynde een van de 
,, voorfz: vier Regeerders op Meesters^ alfoo 
'99 ^^ti jaer tot j^erj die oufitfie van Eede af- 
99 g^^ ^^ verlaten worden^ emfe S andier 
99 dryeblyven dienende. Ende om eenen vierden 
99 Regbeerder , ofi Meester in diens verlaten 
^ fieae te fiellen^ fullen alsdan by gbemeynen 
^ overdragbe ofte meeste ftenmen^ endegbev^s/t 
„ van ben 2 van j ar e tot jare^ ons ende onjen 
^ nacomelingen j Scboutetbj Borgbemeefterem 
„ ende Schepenen^ in^tgbefcbrifte overbrengben 
y^ twee perfoonen uyt kti y daer afwy enJe oth 
^ fe naecomers eenen kiejèn ende deputeeren , 
,, em met den anderen dryen^ die nae den osh 
,, derfcbeyde voorh: Tullen blyven dienende^ 
^, Regeerders ende Meesters van baren voorfz: 
^9 gkefelfcbap tefyn: wekken Regeerders ende 
.^ Meesters y ende elck van bmi^ nu ende nor 
,, maels fynde y /* baren aaneomeri voor one 
yy ende onfe naecomers Eedt doen fullen ^ den 
.9) dienst^ daer fjHc gekofen tnde geacbt fyn^ 

- wel 



^V9d ef$iè getrwwelick ie reg^n endc exerf 
^eeren^ nae inèwdt der vramnaniiBni buit 
^naerverclaertt^ 

„ Itemj dmüe Vet>rfz:] tiër Mèeftérs^ ^ 
Il adigfe^gbnolgeendèoverdragevdndenmees'^ 
i,M deUe van den voorfz: Gbejèjfcié^i 
^ mdc bi wetc emk confinft van cm endê 
^ van cf^en naecomers^ fiiUcn. mogim btbbén 
il mde tnakifi een gémeene Barfe voer een& 
il g/racilkktr éndéf€deiicker fommen óft quetc^ 
9 i& j^by advgfe ende confeme als hpen^ naê 
il gélesmibeyt boer der faeckin endb lasten, ep 
^ dek van buny naéfynenfiaetende bamerin* 
^ ^^fullenmogenlettenende doen beffen ybyM 
^ Aeiie diefy daer toefullen up bunnen Gbe* 
^/elfcbappe jaerijéx ordonneren i om daer 
il nMc severobtgen dÏÏe bebborlkkètrow^fien^ 
ft refiituiién^ réparaiienj retompen/atienj en-- 
il dé eUe andere beboéfte van remedien^ dié 
4, ben endé elck van bén dienen fullen nio^ 
il gben\ alfoó weltegben die némingm^ fcba-^ 
^éen^ aebterdeeïen^ injurien ende vercor- 
il Hngben^ die ben^ bet ware particulierlick 
ff tf^ in^t gbemeen^ aangbedaenmogbtenfyn^ 
il als segpen die nieuwicMden ende andere be- 
n/waernisfenj die op den loop van de Coop- 
n manfcbappe binne cofte jaren berwaerts^ 
n ende nocb dagbelicx meer ende meer boven 
„ der ouder costuymeSlandtsvoorsgfiekeert ende 
i, opgbeftelds fyn , ende bier naemaels voort- 
i^gbekeért ende opgbejlèldt' mochten worden^ 
rn welckeimpofitien ook ofi contributien fy niet 
H en fullenmogben veranderen ofi boogben^indoK 

Il ofyen ofi onfe naecomers .wete m confenté . 
^ Item^foowievan den voorfz: Gbefeljcbap* 

^ pe bem voeygerde te contribueren ende inne 
' f» ^ ^ggf^f^'i om de voorfz gbemeene Borfe 

# M be^n onderhouden'^ nao de ordonnantie 

M boven 



é^ Nederlandfcbfi Hiftorie: Onder ie 

\ boven verbaeh :■ dat die i* eicken verbeuren 
5^ f al nogb alfoo vele als by gbefet endefcbuU 
»f digbis op te leggben^ ende te contribueren\, 
^ om de verbeurte in dry en gbedeylt te wor- 
,, den; een derden deel den Heeren ^ ^ ari^ 
^, dere derdendeel de Stadt^ ende bet derde 
\^ derdendeei der Fabricquen van onfer Froti^ 
^ wen Ktrcke te Antwerpen. 

^ Itetn^ dat die Ontfangbersvcinder voorfzZ 
^y gbemeene Borfe fcbuldi^ fullen fyn ^ voor die 
y, van den voorfz. Gbefe^cbappe , ende voor die 
,, Gbedeputeerde van der Wet der vmrft. 
,, Stadt^ elck V ^aers goede Doettighe rekenin- 
^, gbe ende bewys te doene , van baren ontfan* 
5, ge ende uytgbeven der voorfz. penningen: ende 
',, alsdan ons ende onje naecomers over te bren- 
yt gen den name enae toename van de Perfoo^ 
,, nen^ in baren Gbefelfcbappe voefende. 

y, Item^ dat de voorfz. goede mannen van 
„ déu voorfz. Gbefelfciappe gebouden fullen 
.y, fyny t' allen tyde^ als fy des van baren Re* 
„ geerder s ende Meesters vermaent fulUn wor^ 
„ den^ te vergaderen ende by eert te comen^ 
,, om te belpen ramen ende advifeeren ^ alle fa- 
y^ ken die dienen fouden mogben ter falicb^t^ 
„ welvaert ende prcfyte van der gefneener 
y, Coopmanfcbappen ende loop derzeïver^ om 
9^ die by rade ende advyfe van den Heeren^ 
,, ende van de Stadt gevoorderi te mogben 
i, voorden y ten beften dat men f al cpnnen en- 
g» de mogben. 

jy Item , foo wanneer die goede mannen van 
^ den voorfz. Gbefelfcbappe eenig gbefcbil van 
,, Coopmanfcbuppe onderlingbe hebben y da( 
^ dan die voorfz. Regeerders de partyen vbor 
^ bun fullen ontbieden^ ende vereenigen ende vef-^ 
79 &^^hen op dat zy cmnen , ende partyett 



R/ggeering van IT Sourgognifebe Vofflen.^% 

^butt daer toe gbeven^ ende voegen willen : 
^ nuur oft partyen ofte £ eene begbeerden 
„ ^t recht ^ oft oock dat de vooffz. Regeerders 
yf dk niet vereenigen en ce/ien^ dat fy dan 
^ die faecke ende partyen ftiUen ver/eynden 
y, voor ons ende onfe naeconurs\ Wethouders 
^ van defer Stadt ten tyde fynde^ om die aU 
^ daer gheuyt te worden nae f recht ^ bebou^ 
y^ delick das fy -onder dit fcbyn egheene ken'- 
^ nisfe nemen enfisUen mogben van gheener* 
„ bande faken ^ daer Crime ofte breuke in- 
^ ne gbelegen mockten fyn^ bet en ware by 
^ voete aft confent van onfen Scbouteth^ ende 
^ ffithouderen ^ en onfe naecomeren ten tyde 
^fynde. 

yj Item , dat de voorfz. Regbeerders oft Mees- 
fi tersfuUen mogben Eeden alle de gbeene dU 
^ in derfeher Natie ende Gbefelfthappe co- 
^ men ende ontfangben fullen worden : dat fy 
„ onder fcbyn van den voorfz. GbefelfchaPpe 
^ óft Natie ^ gbeenen perfoon^ die in V fetve 
„ Gbefelfcbap niet en isy be/chuddenj bevry- 
yfden ende. verantwoorden en fullen in gbee- 
^ ner manieren y in fynen perfoon oft fynen 
^^Miden. Ende en fullen ooék de voprfu 
yf Regbeerders y Meesters oft Natie ^ egbu^ 
•^ ne perfoonen mogen ontfangben^ bevryden 
^ eft verantwoorden vdff •lasten oft breuken^ 
M die fyn in^Calagnen tegen. mfenScboutetb^ 
^ Borghetneesteren ende Schepenen^ oft onfe 
i, naecomers bytyde-wefenieipft daer ons 
;, ende bun moeyfel^ cost ofte. tast. uyt foudc 
;• mogben cotnèn. Ënde ofby hun:^ af yemanr 
if den van de Natie j^yet ter . cont/arie voort* 
^ gbekeert ware^ dat wy daer over Corre&ie 
yy doen .fullen ; iüfoo wy. nae (rbelegentheyt 
i, van der ftsefkef^das bevinden ftsllen dienen^ 

^ de 



«4 It^rUhiéllché kÉfio^ 
^ Ut. JBebmbflkk in defen^ da$ V vtx^fif. 
^ Gbefelfibap gkeen PrmiegkH i^ vtrieenin^ 
,, ^n vtnv^rbtneHfalmogben^ vém eeni^ 
i^ ghé Vrmc^n^ t^arfiÉn^ Bieren^ Landen ^ 
^ Steden eft Gemeenten: noch ootk onderlinge 
^ eenige hatuten t^ brdonnakütn maken i^ 
r, die .eünigkfins fomen, nu^en eonirjmere$è 
^ den ReebfOt frioU^kn oft Cofitéymen ^afi 
^ den Lande van Breiane^ oft van dé toorf^ 
^ Stgdt: oft die [ouden mog^ afnemen de gbe- 
^ Adene Folide fft ioéhaert der fétvet Stadf: 
^ moer fuUen gf^ebouden fyn die fetve Prioi^ 
jj lepen^ die fy van eenige Printen iHeereni 
^ Vorjhn^ Landen oft Steden vercirygen ftd* 
iy len ^ te toonen ende laten vifiteerën k$ 
y, om ende by onfen nacomeHngtën ^ Scbou^ 
y^ tetb , JBorgbemeefierèn ende Scbèptneni 
9, by tyde fynde. Ènde ons ende bnn Copyé 
^ autentycke daèr af té givehi ende die niet 
^ te gebn^keninogben^ totdoiéüebyons gbe^ 
„ vifi teert bevonden fulkn wohlen deutbdèkctr 
vi fy^^ 9 ^^^ ^^ contrarierende oft afife-^ 
,, mende fgbene des voorfz. ftaet. Meb<M/e- 
y, lick oock j dat /y metegfieene voe&en van 
fj feyte op.yemanden oft yemènts goed en fid- 
^, len moe/in proeedeeren , fmder onfe oft on^ 
^^ fer nakomen wete ende confent ^ maerfulr 
^ len alommé , daer ^tbtmgjbelieft , altyt nuh 
v> e^ vo^en met rechte : tndt dat Jy lU-^ 
^ den van ét voorfz. natiën oft Gbefeljcbap^ 
9, pe , het /y Jat fy ia eentgbe ambachten 
^ fs^ ^f^ ^f f S^J^ouden fuUen fyn in fchot 
^enlot^ ende andere ongbeUen ende tasteti 
i^ van de Stadt^ Poorters oft Ambachten^ g4r, 
59 lyek andere in defehe Natie oft ^befelftbap-i 
99 po niet fynde. Ende' behouden 4ndt ons en^ 
f 9 de onft naec^ners Scbouteth ^ JSor^femees-i 

^ teren 



^ tiren eHde Si^bepenen ^tén tyde fynde , in aU 
„ kn mde een yégelycken dér voorfz. verke* 
^ ningen^ poinêen ende ordo^nantien ^ on/i 
^ ende bare:, meerderen ende minderen^ in-^ 
^ terpreteren ende veranderen ende weder-i 
n roepen^ al/ho ons dat Hoe gbèkgentbeyf vati 
^ tyde en faken goetdüncken ende gelieven fa f d 

^ In oarconden ende vajlicbeden der din^ 
f, gen voorfz. foo bebbe ick Jan'. van Ranst ^ 
j, Scboutetb voorfz. mynen propren Segbel , en-^ 
n ikwy Borgbemeefieren^ Scbepenen ende Ratdt 
^ der vóor/z. Stadt van /intwerpen^ der p^ 
^ vér Stadt Stgbel ter faken bier aen doen 
^ bangben^ ap deH vyfdeH ddgb van Meye f 
^ Antio 1485.- 

De2ë opgerechte MattTchappy of (ainér^ 
of Confuiaatfcbap ^ hebben zich aan^onds zeer^ 
bddaagd aaii den róomfchen KóMng Maxin^f-s 
Haan , over de kwade behandeling dié hnnr 
il Engeland gdbhiedde ^ W^f over vele ver- 
fchiOen i^zèh ; doch eindélyk , Wa*fteèr 'ervcikoiié 
in den jare 1495 alonv vfede-Wte , H daar^J"^**^ 
over eén onderling verbond v«i KoöphaftdelmclÊii. 
gemaakt , als eene gedurende verbintenis ^**J!!j?5e. 
fchen Engeland en iNederland ^ bevestigd doc^'mtiku* 
de Staten , Geescelykheid , Bdëleri en Steden 
fan weerzyden , gelyk zidks hier na in *c twee* 
de boek zal volgen^ ^ 

Wanneer nu de Nederfafiders géftoegzaarii 
ttnen volkomen virede ibh^'ai té hébben^ 
omftorid -er eèti langdüfeftdé oörióg met 
Gdderlïnd, door het aanzêtteft déf Franföheny; 
wdke Jonker Kafel van Egmbnd ^ Zoon vart^ 
Hcrtc^ Addf vtó Gelder ,^ aanhitftén om he!;> 
Bertogdom Gdder^ da^r wy reedJï vati gèïnétó'* 
kebben ,- in te Seinen; doeh wy dórdeelêh riö- 
*gy dei> ooHjjJWng vanr deiea oorlog vfrjat óirf-*- 

IfiéBoeh Ë ftandigoir' 



€6 Niderlandfabé Hijlórii: Onder de 

flandiger te yerhtlen , en ceffens asn te too« 
nen , hoe dit Henogdom aan de andere Ne- 
derlanden gehecht werdc 

Amold van Egmond , Hertog van . Gdder , 
en Craa^ van Zutphen , hadt eenen Zoon by 
eene Dochter van Kleef, Adolf genoemd, wel* 
l(e in 't Hof van Bourgogne trouwde de Dochter 
van Karel van Bouri;>onven Agnes van Bourgp* 

Se , Zuster van Ijenog Phi^s den Goeden., 
ïes 2oon Adolf ftond tegen zynen Vader 
ïicïtSf" Amold op , dewyl zyn Vader, een oud man 
Arnouë zjnii^ , de regeering aan hem niet wilde overge* 
* J«r,^M ven: hy befchuldigde denselven , eenige voor-. 
7yiicn i^uone Steden en Plaatzen nodeloos verkocht, 
Ad^. ^ ^ Henogdom verminden te hebben. En 
gelyk Phitippus de Comiftes\ of Cominëusy 
Ichryft , (jvelke zelf in dit verfchil wegens Ka- 
rel Henog van Bourgogne gemoeid is ge- 
wetöt) haaide de Zoon .^iolf zynen ouden Va- 
der in den kouden winter 's nachts uit het bed« 
en deedt hem blootsvoets vyf mylen verre gaan^ 
iioudende hem , in eene diepe en diuftere 
plaats, zes maanden lang, gevangen, om 
welke reden zyn Oom , de Henog van Kleef, 
hem den oork>g. aandeedt , zoekende Karel , 
Henog van Bourgogne , meex dan eens den 
Vader en. Zoon te vereenigen , doch te ver- 

fecfsch ; maar eindelyk heeft de Paus en de 
keizer aan Henog Karel belast , den Vader , 
Hertog Amold, te verlosfen, 't welk den Zoo- 
ne, door vreze van ontzag en eerbied, dwong 
den Vader vry te Aellen. In vervolg van tyd 
heeft de voorfcl^eve Koning meermalen hec 
verfchil , tusfchen den Vader en Zoon, horea 
bepleiten» in jtegenwoordigheid van Henog 
Ku-el , en vele groote Prinfen en Raadsbee- 
ren: ziende, zslf eenst dat 4e .oude Henog 



kegtiriftg v»n IF Bmrgógnifcbe Forfien. 6f 
ignen Zoon toe hec doen eeQer kampvechdng^ 
idteischcè. Daar na deedc Hertog Karei den 
Zoon aanbieden ^ door den niond van den vóorr \ 
noemden Schryvef Cominés , dat de Vader aaq 
hem zou geven , den dtelvah Stadhouder^ oi 
Cbuyemeur in Gelderland ^ met alle dé inkotn- 
fien \ de Vader alleei) maar behoudende dé Stad 
Orave , mee den ticet vaii Henog^ en éené 
parlykfche inkomile van zes duizend giildéns: 
op welk a^bod de ^oon Adolf antwoordde, 
dat hy zynen Vader liever in eehe bompiit Wil- 
de finyten . en hem zelf daar. in na iprïngên , 
dan In zuUc eén vefdrag té bewilligen , zeg-; 
geade ^ dat, dewyt zyn Vader mi reeds vier- 
enveertig^ jaren geregeerd badt , het mi eens 
tyd zoime worden., hy ook wat regeerde: 
inlléiidë het jaargeld wel toeftaan , indien dq 
Vi^er als balling uit het lafad wilde trekken, 
a»ider-daar in Wéder te keefen, inet andere 
deigelyke vcK)rwaarden. 

üexe yerfchiflen te Dorlens voor Karel^ 
Hertog van Bourgogne , bepleit werdend0,.en 
de Zoon Adolf nu vrezende , dat Hertog Ka- 
rel hem tegen mogt. vallen, is inililce mee 
cenen, dienaar naar Gelderland gevlugt ^ zyndé 
Verkleedt als een Franschman; maöx naar Na- 
tten de Maa^ pasiëerehde , werdt, om dat ' 
hy, of door mildadigheid ^ of door'^^brek v?4 
Ueinergeld, eenen goudgulden aan den Schuit-^ 
Voerder gaf, nauwkeurig beiicïttigd, gekend f 
en dus vervolgt wordende , te Namen gevan* 
gen genomen^ irtywelke gevafigeius hy Weefstof , r. 
den dood v?n Hertog KareL . . *?;,, 

. .rtertog. Anjold ,' de Vadei: yari Adolf, vci^?-.neTrW^* 
kodit aan jCareLrienog van Dourgö^é , icotceil^ï? 
Wraak van zyn^foori? önnatuurïyke wedérfpun-v^rto^^ï 
tfgheid.,, iet- Heno^m Gelto;^^ méj hejj^^d^^^^ 
K i Graaft 



^-^• 



v,^ 



6^ ïfedertané^cèe tRj9ofie: Onder ie 
^^^en GraafTcbap Zutphen , voor tweeünegenrig duf*» 
wBoMr- zend goude kronen , en 's jaariyks een jaargeld,» 
«oine» inakende denzelven, by uirerften wil, 2ynëii 
Zoo? . erfgenaam, en ontervende daar van zynen we- 
t?-i" derfpannigen Zoon: waar van Hertog Karel^ 
""^^ na den lood van Hertog Amold, fiet bezlj 
nam, dwingende die van Nim wegen, welke 
hem Adolfe Kinderen in heiden leverden , e* 
afkopende alle de eifchen, die Gerard, Her* 
tog van Kleef en Gulik, met toeftcmmmge vaa 
deszelfs Zoonen, Willem en Adolf-, daar op 
tnogt hebben, voor eene fomme van^ tachemig:- 
duizend Rynithe guldens, den twintigfleh vaiï 
Wièdemaand des jaars 1473, met volkome be^ 
wüliginge van Keizer Frederik den derden. ' 
Wanneer Karel, Henog van Bourgogne^ 
nu geftorven was, en de Landen zich onvoor» 
2ien vonden van eenen Krygsoverftc , weide 
de Zoon, Adolf, door de Vlamingen uit de ze*- 
vangenis gehaald, en tor Overfte over net 
Krygsheir tteeh de Franfchen verkoren, die 
Artois en andere •plaatsen innamen: dus trok 
■«rtog hy naar Doornik, daar hy in eene fchérmut* 
^^w- ^^^^g» ^P ^^^ flechte wyze, door de Fraa* 
4er voorfchen doodgeflagen werdt, niet tegenfhande 
^^ hy op eene elendige wyze riep, Gelder, Gel- 
W^ der! eene zaak waar in Gods rechtvaerdig oor* 
deel doorftraald , wegens zyne ongehoorde we^ 
derfpannigheid. Hy Bet eenen Z09P en eepe 
Dochter na, beide aan het Hof van Bourgo- 
gne opgebracht; 
2mt1ii J^^^ Jonker, Karel van Gelder genoemd, 
V^ttxL^ werdt i zeventien of agtien jaren oud zynde^ 
«ttot ^" eenen aanflag op Bethunen, met Graaf En- 
ticbiot gelben van ,msfau en andere, in den jare 
8Sdw-^ ^4^7» ^^ de Franfchen gevangen, en in Vrank- 
hftii fh "wtzf^Oi Moed^rsT Vrienden; die van Bour* 
^ ' bon^ 






^e^ngwnlFBwrg^gnifcbe Vwfltn. 69 
bon, vyf jaren lang wel bewaard, tot dat hy 
ioot \Tncent , Graaf van Meors , verlost wierdt, 
dié zynen eigen Zoon voor hem )n gyzeling 
j^, werdende, door hulp van den Roning van 
Vnmkryk,indenjare 1492, metcenig Krygsvolk 
b Gelderland gefield , en ^ich aan den Keizer be» 
klagende over hec onrecht, hem en zyne Zuster 
door het Hof van Boui^ogne aanced^ , in dea 
tji van agt jaren, men hy Sasix opgevoed 
was, noemende zulks eené gevangenis, tn 
lerzockende beVesdgd te worden. 

Ed hoewel hem de b^herming des Keizeri 
tR des Ryks ontzegt werat , is fay nc^tans van 
deGelderfche gehmdigt, en heeft zich dap« 
per geweerd tegen de Brabanders en fiourgo* 
, welke liembeftreden met het oud duitscb 
lenc, genoemd de groote Garde , zyndt 
vierduizend mannen fterk. 
In den jar^' 1494 belegerde Keizer Maximi* 
jüan de hooMhd Nmwegen , doch daar werdt 
€eiug verdrag beflpten , waar door de zaak 
wrik overgegeven aan de uitfpraak van zes 
Keurvorften , dies zou elke party zyne bewy* 
2en binnen het jaar overleggen : en indien die 
wet overeenkwamen , zou de Bisfchop van 
, Straatsburg Scheidsman zyn; ondertusfchen zou 
j Hmog lurd in 't bezit blyven , genietende 
I <ie Domdn^i : en indien hem het Henogdom 
I tfgcwezen werdt , zo zou hem , als vriend en 
.pnoot van het huis van Bourgogne, *s jaar* 
qfb zesduizend Rynfche guldens toegelegt wor* 
den. 

I Dces vrede , dbor het oprokken der Fran* 
, Öïcn , duurde niet lang ; maar dewyl Jonker 
iKarel een man was, in de oorlogen opge- 
voed, en dat hem gefene hulp nog ftoffe ont- 
{fek, zo heeft hy, by dé zesenveertig jaren 
' E 3 lang. 



f9 Nederlanifcbe Hifiork^. Onder ée •^ 

lang , den Nederlat^den met (den oorlog gCi 
pjaagt , zich meest met de. hulp der Franlcheu 
behelpèndci , ^elke hy ook altyd in hunne toch-t 
ten met krygsvolk ten dienfte was, zo dat hy m 
h uiterlyke zeer v^n. hen ontzien werdt, zyndif 
Jn alle hunne vrederaafcinffen en verbonden 
mede begreepen : ook heeft. Ihy zich beholpen 
piet zyne gébuuren , die van Utrecht , Oostr 
en Westvriesland, Groningen, Drente^ Tweii-r 
f e en Ovèrysfel , met wjnften en verlies, hebr 
bende vek Steden gewonnen len weder yer\ 
foren : zelfs verovenle hy de Stad Utrecht | 
fïfustkiit daar door èjndêlyk Hendrik van Beijeren, Bfe- 
Jecïu èo- ^9^^P ^^^ Utrecht (zeer geplaagt zynde) ge- 
de Lan- dwongen werdt , alle de waereldfche gerecH- 
ov'irjï^ tigheden der Stad , Steden en Landen Van 
fciwor- Utrecht, mét de Landen' vati Öveiysfel, over 
oSJwuf^ ^^ ^^^^» gelyk zyne Voorzaten^ dcBisfchop- 
heiddes pen vau . ütrccht , dezelve meer dan ^le^em 
"TcVi-POtiderd eri zestien jaren bezeten hadden, met 
der, t^nyryén wil die overgevende aan Keizer Karet 
eaïi^s** den yyfdèn , als 'aan den Hertog van Braband 
itnd ie. en Graaf van Holland , en zyne Erfgenamen , 
^^^^^ op den ia^è yanAVynmaand des jaars 1518, die 
té Utrecht , ten koste van de HoÜanderi, een 
Kasteel , Vredenbnrg genoemd, van gebak- 
ken (leen deedt bouwetf. 
bYvr^^ Als nu dees Hertog Karel van* Gelder eencti 
tlng^es langen tyd tot ftraf van ,zync naburen ge- 
AttM * ^?^^^ ï ^^ verfchelde verbonden yan vrede en 
Gelief bcftand gemaakt haddè', is hy daar na, over 
^zut de zeventiff jaren oud zynde,. op den tweeden 
öenei- van Hooimt^and desjaars 1530, geltprven: ei| 
V^^l^ Üewyl hy by zyne huisvrouvv geene Kinderen 
^W^^^ gewonnen hadt.zo is, volgens ^en verbond 
m den jare 1536 met hem gefloten , het Herr 
. pgdom Gelder } en het GraafTchap 2ut|>hen« 
. . ^ ^ ^ 



f 



JUgeering van IF Baurgognifcbe F&rjlen. yt 

In tonden van Keizer Karèl den vyfden gé* 
komen en vervallen , en dus aan Braband en 
Holland gehecht , behoudende derzelver voér- * 

rechten ; hoewel Hertog Karel , op zyn dood- 
bed , zyn Hertogdom overgaf aan den Henog 
van Kleef. 

Omtrent dezen tyd zyn*er ook voorvallen ge- vritü 
firhied waar door Vriesland , Groningen encJoiS- 
Omhmdén, aan Holland vereenigd zyn, opKenzyn 
de volgende wyze: dewylde Graven van Hol-J,^"^^* 
land 9 enz. altyd recht op Vriesland . geëischtiandeo 
hebben, en door de groote party fchappen, iöfjjj^^'* 
de Landen geene volkome Heerfchappy kon^ 
den bekomen, zo werdt van IVbximiliaan van 
Oostenryk da^ gezonden , Henog Alben Van 
Saxen, om dezelve te dwingen, aan welken 
Alben, daar groote dienften gedaan, en veel 
van zyn eigen geld in den oorlog verfchotet^ 
hebbende, door den Aardshenog Philips, in 
den jare 1498, ter beloning van zynen dienst 
en verfchoten geld, omtrent gereekent op drie 
honderd en vyftig duizend Ryniche guldens, ten 
verzoeke en aanhouding van het meeste gedeel- 
de der Vriezen, vergund is, het Erflladhouder* 
fehap van cKe Landen, namelyk, voorzynfe ver- 
eeringen, dienften en geld, mogende insgelyks 
voeren den titel van Erfftadhouder van Oost- 
en Westvriesland, gelyk ook na hem zyne Erf- 
genamen, zulks als een Leen houdende van de 
Graaflykheid van Holland, tot dat de voor- 
fchreve driehonderd en vyftig duizend Rynfche 
guldens , met alle de kosten , ter overwinning 
van de landen uitgegeven, hem weder betaald 
nmden wedden : en alzo hy deze gifte in den 
jare 1498 verkregen hebbende , Leeuwaarden 
en andere Steden gedwongen hadt, zo tracht* 
ie by ck>k Groningen «n de. Omlanden te ver* 
£ 4 ovcren; 



ff tf^rtandfibé HifioHe: Onder ds 

pyeFen; qiaar dewyl deze zich- weerden, en 
))eh|elpefi mee hunojs i^{)urcn| a)sdenG)Fai^ 
Edzard yan ^mbdet), den yoornoeAiden Ka» 
k\ van Cf^lder» deu Bisfchop yan Utrecht j 
ja inec de Ffanfchen.^n Denepiarkers, en dei^ 
voorfchreven Hertog Albert, zelf ypor Gror 
lungen gefc)ipten ^nde, -waar van hy in den 
jare 150Q ftfirf, ?p i^ zyne Zonen Georg en' 
Hendrik van Sqj^en, 4^or langdurig^n oorlog, 
kosten en ongelegenheid, cindelyk gedwpngei^ 
jge^egst, pm:den i^^ van Bloeimaand des jaari 
.4515 ^ yerzoel^^n» pm weder over te ^r^g^ 
aan Pnns Karel, o^^fh&nd Keizer» alle hun? 
pe yporfphreyé.teditep yan Erfttadhoucjerfghap 
(iet voorppei^idfi Lajidep, die dé^eiv^ met be» 
wiHiginge vap iqwp Grpotvader, Keizer JVI«? 
fmlUaan^ tot gepp^gen van de Saxenaars . ^an? 
genpmen heeft ^ en fy ftelden de .Steden Leeu-r 
Waarden, Flr^ejcer, Hf^rlingen» en finderc, ii| 
fcanden van Flpriaan, Hertog yan Eginond , 
Graaf van Buren, van Karels weg^n, die n>ec 
|den Heere yan Wasfenaar ^Uengskens de an«» 
dere Steeden dwongen: die van Groningen mej 
hunnen aanhang, doof 4e langdurende oorlov 
geq verarmt, hebben eindelyk, in den jare 
^53^9 den Hertog yan Gelder verworpen, ei» 
2ioh verdragen met den Hertog, Juriën Schenk, 
die zich, wegens Keizer Karel den vyfdeti^, 
^s Hertog vaii Braband, en Graaf vap Hol- 
land ^ hun onderwierp , behoudende hunn^ 
voorrechten. Daar werden , nefifefis den Gpu^ 
verneur, een Prefidenf, en Provlngiah Raad 
yerordent, om da^, volgens d^ Keizerlykü 
JUchten, te règeer^ij. P«ïa He^r JurfënSphenk^ 
Jieeft daar de voorfchreve Graaf van* Buren ge- 
i:egeerd, en pa hera de Graaf van AreUff 
?»c%^ tpt 4at ty4 v«i ICopIng Plulfs^ on-r 



^f\/te Dé^I 







-=^Ku^£an!if \^!^r-£r^ w/j Oosten r^^ i 

^ CESTORVXÏJ" IX I>E Oin>EH3>0aC-^^ 



Jl^«M»*« «^» IFB&urgdgnifcbe Plairjfen. 7^ 
^ welken , de kd^ndfctje ocurlog^ ontftaao is» 

Vxiesland is gedeeld in drie deelen^ a|$ b#. 
Ooscergou, W^stergou, eo , »^ven Woi)rJ|^|;n[- 
ieo^ bevacrende twaalf Steden , en fiegeneiip vnei» 
twintig Grietenyen, met de Bilde, Uet welk'*"^ 
i^ Domeinen ^yn van. den Hccre, mpkende 
? zaqien d^n4g Griecepyen. In huone Stam* 
v^gad^ng , die zy Frylatfdsdag iipem^n ^ 
bel^k^n zy met vier ftemnien, vaa Oosiergou^ 
We^gpu, zeven Wouden , en dé Steden i» 
pkjfiBQ^r dier b^ftemmipg is V g^en -h^uit, t 

ni|lip3 van Oostenryk , Erfheer. der Ne*- d« * 
^ei)ai|deo, trouwde, in den jare 1496^ te Lier,jJ*|;^ 
nee Vrouwe Johanna v^ Spanje: zo dat deze phüpg 
jwtfcheide J?^/g;y^i&^ Nederlandfcbe Provinciën l^;.;'^^^ 
(ft voeren door vele huwelyken aan een ge- uochter 
hc^i) door dit huwelyk aan Spanje^ S^^^^^^lc^loó^ 
fjOf dsoLT door die Provinciën, (ichopn ;qfwt^r ' 



door 



er. 



ttRcn volkomen yooripoed fchenen bekomen te??^*^^^. 
iiebben) in langdurige en onnodige oorloge^ i^rd^n 
vervallen, eneindelyk in deuiterfte beroerten en"°//"^ 
pnluft^ geraakt zyn, gelyk wy nu zullen ver- hecht 
Wen, 'In den jare i497werdt de Zuster van '^'^^ 
den Aardshertog Philips, Margareta vanOosten- 
Tjij naar Spanje gevoerd, daar zy trouwde 
loet den Broeder van zjne Huisvrouwe , den 
f^gen Prins Don Johan van Kastiiiën, wel«f 
^ zy eenen Zoon baarde. De Vader en 
liet Küid ftorven binnen het jaar, wa^ door 
de vcricheide Koningryken van Spanje ver-" 
ftorven op de Hutsvrouw van Philips, Vrou- 
^€ Johaqna, als oudfle Dochter: Uft haar 
werdt, den yierentwintigften van Sprokkelmaand Nakêmé% 
4es jaars 1500, te Gent geboren, Karel de<<o«ea 
»yfde van dfcn naam, die naderjiand Keizer awj^* 
^erdt; daar na Ferdinand, en ^ier Dochters ijerwr 
*^ I^9BQni3L welke met J^manuelu goning van ^'^^ 
ts Por* 



74 tMerlanJfche J^flork: Onder if '* 
Portugal, trouwde, uit welke geboren wenib: 
cene Dochter, en na deze Fran9ois, Koning^ 
van Vrankryk, zonder Kinderen. -Catharina ^ 
welke trouwde met Jan, Koning van Portu- 
pl, daar van de afkomst van Portugal komc 
mbella trouwde met Criftemus , Koning van 
Denemarken, Zweden en Noorwegen, welke 
om zyne tieranny verdreven werdt, nalatende twee 
Dochters , waar van de eene , Dorothea genoemd, 
trouwde met den Paltsgraaf, Keurvorst Frederik 
ik den Godzaligen, en de andere , Chriftina genoemd, 
trouwde eerst met Francis9us Sfortia, de laatfte 
Hertog van Milanen, en daar na met Fran9ois, 
Hertog van Lotteringen, van welken het huis van 
Lotteringenkomr. Maria trouwde metLodewyk^ 
Koning van Hongarijen, zonder Kinderen. De 
Aardshertog Philips, Koning van Spanje, reisde 
door Vrankryk naar Spanje , daar hy in verfchéide 
Koningryken gekroond werdt. Wederkomende 
door Itaalje, bezocht hy zyne Zuster, Vrou* 
we Margareta, (die toen hertrouwd was met 
den Hertog van Savojen) en in Duitschland 
'coed- zyhen Vader Keizer Maximiliaan. 
Jy/i? ï^ zynen tyd, te weten in den jare 1505, 
Zteitud was het een zo goedkopen tyd in Zeeland, 
dat men een half agtftendeel tarw, eene vct> 
te gans, een pond boter, en een ftoop wyn 
van Poitou, te zamenvoor zes duivers kocht, 
welk in waerde niet meer bedroeg, dan een 
vierdedeel van eene Franfche kroon in goud: 
zo duur en kostelyk was het geld in die t^den. 

Jn ^t jaar 1505, is Koning Philips met tf- 
ne Huisvrouwe weder naar Spanje geva- 
ren , latende tot Gouverneur in de Neder- , 
landen, den Heer Willem van Croy, Heere 
van Chevres «en Aarfchot. Door ftorm en 
onweder moest de Vbrst met zyne Huisvrouw 

we 



{ 



• • V-*- ^;^ , 






é*4e/^ir2>^- 





R^^eeringtari Pbittps del Kon: vim Spanje. 7J 
; ju Eög^atid aanhnden , dalf hy van zynen 
hgct ép Zuster beledfH onthaald werdt* 
: jSpanje gekomen zynde , is hy daar over- 
'>' op den vyfentwintigfteh van Herfst- ^^^J^^*» 
': ', de» jaars 1506 , in *t agtfentwintigtteKoniSi* 
van zynen ouderdom: hy was een gGMöd;^" 
levend' Heer, zynen Vader Maxiniiliaangeftor-* 
lyk in gedaante , ook hoog van vóor-^^"-'*®^ 
de neus bultachtig*: hy hadt , haar zy- J^"/®' 
der, grauwe ogen, éènen gapenden en zeden. 
^ ^n eene lange kin , zynde ly^g, wel- 
b^l^dï gemeenzaam, burgerlyk, goed 
dpch haastig, hoogmoedig, ftquten 
^d: hy was een fchoon en welgemaakt 
van alle vrouwen zeer bemind, daar over 
'Vrouw zeer jaloers was, die men too- 
dat daar door van* hare zinnen beroofd 
eWQi^cn, 
icr n? werdè Vrouwe Margareta,anderma{ö vrww© 
, iuwe en Douariere van 'den' Hertog vaA^J^^J^^^ 
■fc' ^SÜ^jen , Oppetvoogdes der Nederlanden ge-tcoryk 
liiakc , in plaats van den jongen Aardshenogn^^^g^J" 
"l^el, befchermende en regeerende de laf^dcNe- 

I' T||ö , met raad en daad van haren Vader, Kei-J^** 
\ *llèr Maxirailiaan , zeer verftandig en in eenen ui J 
f. .||del]^en vrede. 

' In den jare 1508, kwamen de twee eerftc Zetwee 
"Schepen van Zeeland uit de Kanarifche Eilan-|chepe« 
||ên , met zuiker geladen, Terveere aan, en de "*«<««. 
^, Schippers konden te Antwerpen de zuiker voor^Sêf.*** 
^ jeen twee blanken het pond verkopen. De !•«*•«"* 
j»*oopvaardy der Zeelanders begon toen te ypiv-** ^"*"* 
. Imderen , en ging op de Hollanders over. 
; In den ^ 1513 is* Hendrik de agtfte*, ooriog 
JKoning van Engeland , over Caks in Vlaand^^w^«t- 
]fien gekomen , osis Vrankryk te beoorlogen ,SriiUM* 
*W Teprouane te belegeren? welken Keizer «?ko- 

Maximi-"""*'^'"' 



7^ IVfief'landfiAêHiftoriiz OnderJa 

IJ^Jl^lVIaxkmHaan en de Nederkndfche-Adel 
t^eo jdienfte getro^en zyn, daar hy dea Franfchen 
^jjJJ"^* nriicers eene groote nederlaag toebragt. I>e 
Koning won Terrouane en Doornik ; doch de 
Enffellchen gaven , na zeven jaren , Doornik 
weder voor vier honderd duizend Kroonen , wel* 
Jse Stad Graaf Hendrik van Nasiau daar a& 
na de Franfchen weder gewonnen heeft. 

Na den dood van Koning Philips, heeft zyn 
Vader , Keizer Maximiliaan , nog tot in dea 
Jare 15 19 geleeft , en de zake» van zyne Ne* 
ven , Kard efx Ferdinand , over al bezorgt en 
voorgeftaan , hebbende op verfcheide plaatzen 
vele oorlpgen gevoerd, als in Duitschland^ 
Nederland , en in Itaalje tegen de Venetianen^ 
geiyk zulks in vele Hiftoriên te lezen is. Eq 
jjadien hy altpos zynen Neef Karel , om tot hec 
Keizerryk te komen , den Vorften des Rykf 
2(eer aangeprezen hadt , is hy eindelyk , in \ 
Dood ^lestigfte jaar van zynen ouderdom , in Oosten- 
««Max-^^ §eftorven, op den twaalfden van Loumaand 
iaiuu 'desjaars 15 19, en te Nieuwftad begraven: hy 
""i. ^^ ^^" ^^^^* manlyk man , van eene bloedry- 
2ynwe- ke gedeldheid, middcfnmatig van gedaante, wel- 
|^J;|J3i^ gemaakt , fchoon van aangezicht, hoog of bult- 
'achtig van neus , met middenbare grauwe 00- 
gen , hoog van voorhoofd ^ het hair en lyf 
verw trekkende tusfchen de Duitfche en Spaan^ 
fghe koleyr , ftatig van wezen , gezond van 
JigHaw om arbeid te verdragen , matig in *t 
«ten en drinken , zeer genegen tot de Jacht » 
l^uziek , ^n ook tot de Vrouwen , hebbende , 
vele b4staar4ra nagelaten , welke hy tot groo-» 
, %t ihten «n goed^ tuiwelyken gevordert heeft: 

b]rnxmw4esiet^yne tweede Huisvrouwe^ Maria 
Sfortia, eene Dochter van Galeasfe, Hertog 
^nxi MibntA, di^ v^el geld bezat , en ook (na 

twoe 



^frsfte 2>re/ 







Jt0fferingiÊMHniU^sJeïKm:tém9panje.f^^ 

^^ftfKKmt te zyn) van het paerA 
•gri^ m^ een val odk de oorzaak 
ïtt Vrouw» oipoplyden geweest was^ 
ktoieteoedtg) verlbnd%, beleefd,. 
'M Mfld' Vorst; doch Kcbtvaerdig en 
'\ aaoilagen, ^c welk dbordü 
^^^ ' jk WW beterde* b Dultach* 

^m^^lp^jltom de. Krygsoeffening seer vet* 
' 'Dtatfchen tot Kt^gsSedeti £;«• 
Ifpii de eerfte geweest , die den 
éaam van Landskneehten (te v^ 
ffönoemd) öp^ebragt en ingefteld 
heeft fay fpietien , van agtien voe« 
, -lereii dragen , op dezelve wysse ge- . 
he^Aiags gebruikt wotdeit odotr 
Luitenants, Vaandrfgs , e» aiidertt 
idéren, en heefV dezelve in Regimen* 
It: ook heeft hy de Kiyg^echten^en 
i^ ingevoen, daar toe gebruikende 
en edelen Krygsmeester Frons- 
die otc^ deze ftoSe boeken hi druk 
'^'geiyk dezelve nog gevonden worden. 
tel 4e jonge Aardshercog Karel^ iü *ïtf ^Sjc*^ 
i'5*5» te: Gent opgevoed werdt, doorkonum 

..-: m' vail'Croi, Heer van Chevres en Attf-*»«^^ 

Hlilh% en ^dooF zynen Leermeester Aditeö*** 
P0kfieiis^\ eenén- Hollander, te Utrecht gebo^ 
'¥9SBf^ (die daii^ na Kardinaal en PaU^ w^dt^ 
^gaésr den namt vatf Adrïaan^en zesden) B 
■^*^1n ftrsfcand eft ^ne andere Brftonden, tot 
' jheer gehuldfgt, zynde toen vyftien jareii 
in den jare 151 8 zeilde hy naar Spanje ^ 
hy verfcheide Koningryken erfde ,.latend9 
Mne Moei, Vrouwe Margareta, tooLandvOog* 
§: w m de Nederlanden. Terwyl hy- in %)anje 
' 4M, en in' Herfstmaand gekroond werd, i( 
i^ii Groot^had^, Keizer Maximaiaan-den twaatf* 

den 



y9 ' NiSerlatü^hé Hiflwii} Onder ii 

den Van Lounjaand des jaar»^i5f9,* geftorvei)'^ 
jVjelke hem de opvolging der Keizerin KrocK 
pe^ zo vfeel mogelyk was, bereid hadc, dies 
.hy na den^fclven te Frankfon tot:roomsch Ko-» 
uing en Keizer verkoren werdt< door h« 
aaerftig beleid Van Hendrik, Graaf van Naslku^ 
en dóór hulp vaft Frederik, Keurvorst van Sa- 
xen, genoemd Karel de vyfde: Fran^oisy Ko^ 
ning .van Vrankryk^ dong meide zeer fterk naaif 
die Keize^yke Kroon ^ reeds verfcheide (tem- 
men hebbende^ 

Karel nu tot Keizer verkoren, en in Spai^ 
a^ynde, verzocht .eenige bede of fchatting, toe 
^zyne reize naar Duitschland en Nedenand^ 
iD IpJSedaar zich geheel Spanje zeer onwillig toe toon-> 
^''^Kir'i^^' klagende over de regeering van Willem 
denvyf^ van Croi, Heere van Chevres, Zoon van Graaf 
^«J^ Philips van Ponian, en over den voomoenn 
*^* den Kardinaal van Denhuizen-i Adriaan Floriszi 
van Utrecht, in Holland geboren, liamaala 
Paus, zynde' de Leermeester van den Keizer" 
geweest: deze vorderden de verzochte bede 
' • wat te ftreng, waar over geheel Spanje klaag- 
de, dat de Nederlanders mie goede voordee- 
len en ampten inflockten, tot verderf der SpaaH'^ 
fchen, dies de Heer van Chevres , in haat zynw 
de, met des Keizers vloot naar Engeland en 
Nederland vertrok, latende in Spanje den 
voornoemden Kardinaal r^eqren, vrfens ge- 
sag de Steden en Staten van Spanje niet koif 
bewegen tot toeftemming van het verzoek y 
in tegendeel begonnen zy eenen oproö-; niec 
gelyk zy zeiden tegen den Keizer, maar tegen 
zyne Stadhouders en Offi9ieren, waarom zy 
den Keizer zyne bede ontzeiden. Ecnige Af' 
cezondene yan groote Steeden, die toegeftemt' 
Baddm^, werden, t* huis komende^ geflagen eif 

verjaagde 



R0§feH9ig^af^Keh:ef Karet dm vj^ fp 

tajaagd: dte van Segobia, om dat zy het jdac 
if geweigert hadden , werden door omgangen 
laec groeten Zegenpmal ingehaald. De eerde 
pmzetters van dezen oproer waren, Piedro GU 
ton, Ferdinand Davalos, Joan de Padiglia, 
Antonio Darugna, Bisfchop van Zamora, (wel- 
ke Hond naar c Bisdom van Toledo) de Graaf 
van S^vacerra^ Gouverneur van Caftiliën, de 
Generaal van de orde van Alqantara, de Gou- 
verneur van Toledo, Piedro Pimentello, de 
Abc van Sakmanca , de Prior van Vagliodolit, 
enz. Deze en meer andere van de voomaamfte 
bfiii^eren van Spanje, en van groten huize , zyn 
met namest alle de Steeden van Caftiliën, en 
andere in oproer geraakt, en hebben een hei- 
Ëg Verbond bezworen, *t welk zy SanSa Gi* 
unta noemden, en veel geld vereert. De 
voorname Steeden^ die dat Verbond aannamen, 
waren Toïedo, Burgos, Vagliodolit, Legion, 
&damanca,Valencia, Segobia, en meer ande- 
re^ zo dar het vierde deel van gansch Spanje 
den Keizer niet getrouw bleef; zy gaven voor 
wy te willen zjii en zich zelven te regeereö, 
€n gelyk de Vrylleden in Duitschland en Itaalje 
deden, zich jaarlyks eene MagUlraat te kie- 
ken; doch inwendig, was het voornemen, dat 
zy den Keizer wilden verwerpen, en de oude 
Moorfche ofSarafeenfche regeering 'weder op 
rechten, doch hier omtent waren hunne me- 
nmgen verfchillende^ zy namen Steden in« 
i>iachten Legers cct veld, namen den Kardinaal 
UI de vlucht gevangen, welken zy echter, als 
*^ Keizers Stamouder, te Vagliodolit eene eer- 
lyke wacht g^iyen; doch hy ontvluchtte het 
4oor een gat in de Stadsmuur. . Zy trokken 
naar de Stad Tordefilia, daar zy de Koningin v 
's Ktizers Moeder, gevangen namen ^ die zom- 



is ffédertandfcbe tSfiin^tet Omleid it • " 

grds Mrat kratikzintiig was, f o nogtans, datrft 
en hunnen fchandelyken opftand wel wist té 
verwyteri, en hun Verbond niet wilde onder* 
tekenen, waar toe zy baar wilden dwingen ^ 
en doen trouwen met d,en Hertog vaö Caiabri- 
en. Don Femando d' Arragon: zy werdt in be- 
waring gefteld van driehonderd weerfpannige 
en gewapende Papen ^ ortdcr den Bii^fchop 
van Zamonu Eindelyt hebben aSch ^ vaa 
% Keizers wegen', tégen dezen opftand aatige* 
kant , de Conlbbel en Admiraal van Casdliëni 
Conde de Benevento^ Marquis d* Astorgo ^ 
Conde d* Alva, Conde de Luna^ en 'andere , 
welke de Stad Tordefilia belegerden ^ eiï ftor- 
menderhatid innamen^ waar in maar Waren dé 
voorfz: driehonderd Papen, die^metnog vier 
honderd andere , meest alle fheuvelden^ Zjf 
verlosten *s Keizers Moeder, en plundetden 
de Stad, als ook den Koninglyken Huisraad* 
Eindelyk werden in Wintermaand deze we* 
derfpannige by Villelara geflagen , daar 'ei* wel 
tweeduizend van hen dood bleven. De tweö 
Overften, Padiglia en Bravio, werden gevan- 

fen, en met Maria Pachera^ huisvrouwe vanr 
adiglia, gerecht en gevierdendeelt: de Bis* 
fchop van Zamora werdt aian eenen boom ojH 

Sehangeti: en eindelyk werdt de Stad Tole- 
b ook gedwongen. Die van Valencen de- 
den langen tyd nog veel kwaad, zy wapen- 
den hunne Slaven, Moren, en Mahumetanen^ 
waar mede zy het nog wel twee jaren ftaan* 
de hielden, tot de wederkomst van den Kei- 
zer in Stianfe. Dus verre beeft het ons goet 
gedacht hier van te melden, op dat de Span- 
jaarden zich van de trouwe voor hunne Vor-« 
ften niet te veel zouden beroemen. Die die 
omftandig^ gelieft t« le2;en^ kan zulks vindenr 

ut 



hgeèfift^hafiKiizèr Karet iéfii^^ 8Ï 

^Paulus Jovius^ en in dcHiftorie van Pom 
tus Heuterus van Delf, Proost van Arnhem; 
die he: zelve wel befchreven,eft, In 't fchry- 
ren der Nedcflandfche Hlftoriën^^ vefel moet*» 
te genomen heeft ^ tot onze Nederlandfirhe 
fiargerlyke oorlogen toe^ is geftorven in Wiö*- 
ttrmaand des Jaars t6oi ^ te S^ Tfuijen^ 

Keizer Kard is, in detijare 1520^ in Neder-^^,!^^^^ 
issd gekomen^ en werdtte Aken tot roomschiakcooM^ 
Koning gekroond, en naderhand te Bónoniên 
IOC roomsch Keiler ^ van Paus Clement • den 
isvenden» 

fa den Jafe 1 5a i , hield hy té Wofms eénert 
ftyksdag, daar Martinus Luthef, een Augus-Mirtinüi 
tyoer Monnik, op vrygeleidé verfehenên is^w^*' 
Acï^en des Paus magt^ aflati»n, bullen «^J^*JJ°^^ 
den roomsch Catholyken Gkkisdienst veel géi-Ke?»«r té 
fcerd en gefchreven hadt: het récht begon ^orwtm 
«witnt vecrtieii maanden voor dert dood vaftisau 
iicizcr Maximiliaan, ih den Jare 1517^ dert 
tenfebcB aanwyzefidc , hunnfe j^ghfeid allecri 
ïiChrtsntó Lyden en dood te zodcen^ weer- 
leggende alle andete itianieren van Voldoenin- 
ge voor de ibndén, en dergelyk meci*,' en dat 
door vele boeken in gemeene fprajceti béfehre-» 
ven, en in drtk uitgegeveni Lutheif op de* * 

ten Ryksdag voor den Keizer verfchynende ^ 
«I zyne Leere^ Boeken èn Schriften verant- 
woordende, ten ware men hem uit de Ht 
&hfift beter bewees, is echter al^ een hart* 
lïekkig Ketter^ met alle de zyne en iyner aan* 
tangeren boeken^ verdoemt. 

Tpfen ler tyd \Verdt daar he« eerfte* Verbod 

^'Piakaat tegen deti Godsdieilst gemaakt ^ tk 

fc Nederland gebracht ^ toegelaten en ge^ 

I ^gt, met alle Itrengheid, omdemmliJhenVeri^ 

' ^^erdte: ^ahen^ zonder aenig-cpemlyk^^ of 

i^Hoeh F alge--' 



ê% Nedeffofu^ HIfi&rki Onder dr' 

jdgemeeQ onderzoek , fireng ler dood verr 

wyzende, die anders gpioofile dan de loomfcht 

kerk ^ of die zulke boekea by zich badt» 

4)f wik volk, of Ketters herbergde: welke «Ir 

Ie den Magiflractn belast werdt aan ce nacen» 

mt kraeht van dit Plakaat^en niet aHeen de^ 

ze , foaar ook die eenigzins y^rdagc waren van 

, j^^^Kcttcry, :^de ider byzonder persoon gehou* 

m^bêt den eiken vopwUicbttn aan te br^gen; en aflft 

JJJ»^ colke werdert op twee gemigen, volgens dcisf 

aangiia* liasc d^T Recbteren^ ter dood verwezen, en de 

^^^ goederen veAeurd verklaard, werdende daar 

4iM|l van*^ de befchuldigets en geruigeQ een derde 

töegelegt: op welke getuigen en aanbrengen 

niecs te zeggen viel, indien dezdve maar voor 

goede Cathoiyken van hunnen Priesti:r of Fa- 

locbiaan bekend waren. 

Indien i^nand uit vrees vluditte, go mo^ 
ntemant voor hem een verzoek doen, of eea 
verzoekfchrirc voor zyne vqrqntfchiiMigtng in- 
leveren, nc^ Vader voor zyn Kind, nog de 
cene Broeder voor den fmder^ii muur zodi* 
iiig een werdt om zyne vlucht veroordeelt, 
en tynt goedeien veibeurd veridaard. 
wreti. * Wanneer iemanc maar een valsch ^evoeko 
Md vttihadt over een^ Leerftuk der roomfche Ke^ 
^'^. ke ^ en zlg nc^^tans beter deedt onderrechten 
katt. Mn zynen Priester; zo moest tgcer zulk eea 
mensdi derven, om hec gevoelen dat hy ge» 
badchadde: doch óftn werdt hem de genadege* 
éamy van oiuhoofd, en niet verbraxul te wo^ 
den; maar de Vrouwen weden levendig be- 

Even 4 geene Rechters mogcen deze Pla- 
en verzacbte6, len wane zjf ab gunstelinr 
fen der Ketteren geacht wilden zyn, en als 
«danige tegen hun laten het recht voeren. 
Uk dit Plakaat^ door Keizeclyfce magt eo 

ge^ 



r 

I 



Reffikru^ vmb Kélzèir Karet Itk^^fikn tj 

rag gemaakt 9 zyn^er meer an<kre vemieiMrc 
gevo%c, aic kracht van welke vele duizea» 
de menichen kun goed eo leven verloren hcfn 
ben, en derzelver dood en lyden, handel ett 
«aadel, bekend wordende, beeft het de nktswn^ 
ffierige menichen beg^g gemudct de H t 
Schrffi te onderzoeken ^ waar van wy h«den^ 
ia^ de gevolgen zien, en waar toe iê Ed«» 
k Drukkunst v&d geholpen heeft, 4iö ons cev 
lyde van desen Keizer eene geleeide Ëeiiv^m - 
waereld gemaakt heeft. 

^ Deze Pkkaten. of Verboden , dea Nedttv^»^ 
knders uit yver voorgedragen, werdai 4ojc ukpiauc 
yver, zonder groot inzien of voorachd^dd 9a1^ 
ongeacht aangenomen, waar iiic naderhand d^vamic 
fai^durige beroemen haren oorfprong genomen j*^^** 
hebben, wanneer de Spanjaarden dez^e,óp4li 
wyze van geloofsondmoekinge,.we&e zf Mr 
gen de Saracenen, JVbren en Joden g^bniifc^ 
«en, ook in Nederiand ter uitvoer witdMbttn^ 
gen^ gelyk wy hkr na v^rbalott zuUen» Of 
w de Üren^eid der Plakaten, avereeHkpnifli| 
den yver, vrucht gedaan hebbe^ g^y^ M 
Staatkundige Cathol^en zonder oiiac»&ctd 
voorgeven, is nog by velen in geibMi; ecfa^ 
tqr fcfaynen dezelve zonder wyfel Vile grmt 
bedekte dwalmgen .gadempt te hebben ^ mf^füOt 
lich gemeenlyk venneng^n onder At vettnl^ 
dering, of hervorming van XSodsdtenflieti, dl» 
loen , hehuis ! in Duiischland M Nedcrlavd 
vele ontftonden, en w^elké ki veticheide SttK 
den grooten aanhang kregen, vk de Weder^^.gtN 
doopers te Amfterdam, die door tenen onge^i^p^» 
regelden yver, naakt lang« d« <{taftafien MtMnidtaT^* 
imr vdn de Hiftoriën gewag ge«i0<^i«iawHii 



eok die van Munfteren v« Davld joilft, enz^^eLoy, 



;e«i0tfg« 
ivW J(H 



. zyode 



Gelyk ook ie AnOt'^rrpcu^ «Mibt êin 'jfoêtlüU^ 



84 Nederlandfche Hiftófie: Onder de 
dekker» lS40 9eeti Burger op(U)nd , Loy- genoemd , een 
wiritte Leidekker van zyn handwerk, welke geen ge--, 
pen ge-' leerdhcid bezittende^ nogtans behendig vele 
<*oo^»ommgnfchen wys maakte, dat 'er geene opftan* 
v*rVyzc-^<ling, of verryzenis der doode iighamen hier 
»}«'" na zyn zoude; maar dat de . natuuriyke dood 
u>rhen-^'de verryzenis was, en dat de ziel (die niec 
*e,i54tf. kon zondigen) dan, weder tot God keerde ^ 
van wpr zy gekomefi was : ook dat de ligha* 
melyke aangebore kwelling, des menfchen elcn-» 
de, en de verrotting des Vleefches de rechte 
Hei was^ en .dat men geene andere te vree- 
zen, ofte verwachten hadt, enz. ■ Deze Leer 
was de Waereld behaaglyk en aangenaam ; 
maar geenzins voor de verftandigen, welke 
overleggen, datde raensch, hetelcndigfte al- 
ler fchepfelen zynde, nogtans naar Gods Beeld 
^efchapen is,. b^;rypende de wyshdd, regt^ 
^vaerdigheid, mogendieid, , genade en lietde 
van <S)d, die den verftandigen mensen ver* 
'heugd en droevig maakt, en die om deze re- 
den geloven , dat dezelve tot iets heerlyker 
gefchapen zy, om Gods naam met dankbaarheid, 
uit liefde, eeuwig te loven, waar in hy al- 
leen zyn behagen toont: hierom werdt hy aan* 
Aonds van vele Godvruchtige menfchen tegen- 
cefproken en weerllaan, zodat deze Ketter 
Loy, wiens aanhang naar hem Loyisten 
genoemd werden, vervolgt wieidt; en dewyi 
hy, voor gevaar vreezende, op zyne Leere 
niet bard bleef ftaan, nog dezelve hartnekkig 
doordreef 9 gelyk meest ^ andere cloen, lo 
' werdt hem alleen door de Magiftraat van Ant- 
werpien belast, een teken op ^rne borst te dra- 
gen van tin, of loot , daar door hy by de 
menfchen voor eenen Ketter oiogt bekend zyn } 
maar does huichelaar wist jk> wel den ge* 
. . veins- 



Ke^erihg ^an Keizer Kar el den tjfden: 85V 

veinsden te fpeelen, dat hy zich byde Pay 
toien ontfchuldigt heeft, als of zyne Kettery^ 
maar ligtvaerdige woorden 'waren ceweest ,' 
die men door vyandfchap verdraaid hadt, to-j 
Bende groot berouw, en zich zeer roomsch' 
Cadiol>1; gedragende , dagelyks met eene groo* 
IC uitwendige Godsdienftigheid ter Misfe gaan- 
de , zo dat hy met de Kerke geheel verzoend' 
wcrdt: daar na reisde hy naar Duitschland, 
dair hy onder het volk zyno Leere weer 
verbreidde; maareenige yverige menfchen, om* 
dat hy zyne Leere ook met de Schrift wilde 
?crdeedigen , brachten hem tot eene famen-f* 
ipraak, of redentwisring, met den geleerden 
Pbilippus Melantbon^ in Tegenwoordigheid van 
Mardnus Luther , daar zyne Keneryen 'onc< 
dekt, en zyne bewysredenen wederiegc wer-^ 
den, zeggende Luther rondborsêg uit, dat hy 
den duivel in hadt, waar over Luther en Me** 
lanthon , wanneer hy weder naar Antwerpen ver- 
trokken was, t* famen gelproken hebben , opc 
dat de Magiftraat daar gewaarfch uwt werde , wat 
voor een gevaarlyke Ketter xy onder hunne 
Burgers hadden, tcfFcns aantoonende,. wat zy-/ 
pe dwalinre en bewysredenen waren, en met 
wat gcdeeke der Schrift zy ftieden , enz* Waar 
door de Magiftraat, fchoon de waarfchuwing 
van Ketters kwam, een nauwkeuriger oog op 
hem gehouden hebben. Eindelyk heeft hy 
daar eenen grooten aanhang gekregen, van de 
beste, rykfte, en fatfoenli^ike Burgers, wel- 
ke vrolyk en Epikuriscb met eikanderen leef-* 
den, meenende, de rechte wetenfchapen ge- 
rustheid van het geweten gevonden te hebben, 
alle inwendige en geeftelyke zwarigheid uit de 
harten verbannende. Onder deze verftrooide hy 
boekjes van zyne Ketterj^en, waar over hy ge-r 
vangen genomen werdt , met vcrfcheide van deze 
F 3 ^ ryke 



tfi N^rlandfcbe Niflarie: ümkr Se 

lyke Burgers, van welken 'er, uk knigc vm 
de Plakacen,fcortdaar,iia twee onthoofd wer- 
den: daar • na wcrdt Loy zelï gevonnisc 
om verbrand te worden, door dien hy over- 
twgt werdt, dat hy tegep zyne belofte zyrie 
Ketterfche Lecre voortgeleerd hadt , fchoon 
hy bereid was dezelve te herroepen; dies 
Werdt hy omtrent den jare 1546 verbrand ^ 
biddende God om eenen konen dood, dien 
hy Jhet Oordeel noemde. Na hemT werden Jan 
Bavion, en eenen Jermyn, met eenen rfken 
Viskcper onthalst, . welke ,^ zeer ryke en ^fti-* 
ge Burgers zynde, lang aan het Hof der Op^ 
pervoogdesië,jKoninginne Maria, om genade 
verzocht hebb^; wyl zy zo het fcheen, be* 
fouw .toonde,^ doch te vergeefsch. Ëenige 
mede gevangenen raakten los, en vele vlucht^ 
oen , d^. zich in Engeland , Duitschland en dr 
ders zeer verifireiddea De Magiftraat gebruik* 
te de ftren^ieid der Plakaten, hoognod^ 
achtende met aile middelen te weeren, hec 
verbreiden van zulke ongodlyke gevoelens , 
(de waereld en het vleesch zo aangenaam) 
die met de roomsch Catholyke en hér- 
. vormde Godsdiensten als fottemyen (potten , 
trachtende de hunne veel Catholykër, dat is « 

femeender te tpaken. . Tegen de jitbeYsten^ 
dbertynen^ Hendrik Niklaasfen^ bet buis dêr 
HefiJej en de GeestJryvers ^ die om zeggen, 
of doen^ of om Gbdsdienst, geene Manelaars 
fterven willen, en tegen zulke bedekte en ge- 
veinsde Ketteryen dienden immers de Plakaten 
wel, gelykde Staatkundige en roomsch Cacholy- 
ken wilden ftaande houden, en het volk ^vya 
maken , verwarrende de oi^^^fcheidenfaeden. 

In deze tyden zyn vele Geestelyke, en voor* 
namelyke Augusdner Monnikeh , door de boe- 
ken 



Regêtring tan Kkizer Karel den vjfilen. %f 

kn en fdtfiften tan Mardnos Lotber hdmr 
sen geworden , om de verfcheide pamen te on*» 
derzoeken, waar <Miitrent zy meenden, dat de 
Mximfche Kerfc dwaalde , vooraamelfk iQ; 
her ftuk vsn afiaten, waar omcrenc de gierig- 
lieid zo heer^chce, dat de zulke, die de bni^i 
len en> aflaten van Romen van de Paufen ver* 
kregen hadden , 4e voordeelen daar van ce Ant«(^^^ 
werpen deden verpachten, en bevonden, «hcVtTpea 
de Ina^nfche Kooplieden, die dezelve ge-^*"^*^ 
pacht hadden, overu de beste en welipree*. 
kende Predikeis huurden, om die ab eeqe' 
Koopnianfchap, ten meesten voordeele dezer- 
Paditers , aan te pryzen en te veri^openr 
onder anderen, werden de Monniken van het 
Augustiner Klooster te Antwerpen, over deze 
aflacen zeer geërgerd, en predikten fterk daar 
tegen, met zo grooten toeloop van volk, dat 
de Kerk, nu S^ Andries parochie Kerk, de 
menigte niet bevatten kon, -^ dtt zy genood^ 
zaakt waren, galeryen om hoog te maken, 
op dit het volk daar op ftaan»en ^tten kon, 
doch uit kradit van vorige Plakaten, uitgevoerd 
door de Oppervoogdesfe , Vrouwe Margareta van "^^^^ 
Ooseenryk, werdt het Augustiner Klooster, inKÜeotte^ 
Wytomaand des jaars 1512, verwoest, de Mon-J* ^"** 
aiken die veijaagd, gevangen, en op verrcbei^üüTrwM^ 
deplaatzen als Ludieranen en Ketters verbrand,*JJj^*^ 
eft de Kerk werdt tot eene parochie KerkJien^tfe 
gemaakt en veranden, en zeden heeft men dieJ"*J^*« 
op nieuws verarnmen^ 

Om iets te verhalen van de gierigheid en 
hèt bygeloof , dat toen ter tyd, in 't (luk der 
tilated^jii^ldgè^ waar aan het volk zich toen , 
bet meeste ergerde, zullen wy eenige vaerzen, 
ohder dergelyke menigte, welke in dien tyd 
h alle Kerken in *c Christenryk te. lezen wa- 
* . » F 4 ren, 



1 



ren, hier toe een voorbeeld invoegen^ welke;{||: 
Vrankryk ce Bourges ix\ BeiTy$ in, 4e K^rk van* 
S*. Steven , op den Autaar van den KardinasU, 
gefchreyen (landen , en x^ lea^n warep , als vpl^ 

£j((t;t Bicurigibus inicripEUm Ane C^dinalisn. 

in ^6 P, ^c^ph&lii) In jii^c yerha*. 
ft"* • 

Hic de$ jicpote. aBk/lièus ,aJfocio te^ / 

• ^Mentes ^gr^té^ per munera fint tibi fotés^^^ -^^ 
Ergo venitott ^nte^ 4c fede r^n^e^a. 
Qui datis^ ejlot^ fetti 4^ dk'tpa dotc. 
Tfi precor ao^ekra ^fpergas hk 4^V^fof^J ^^^ 
Et fic r^vera /ègurè coslioa /pera. 
O fi tu fcires^. qtMnt,vm 4^M pr^jit tibl res^ » 
Tu juxta KJiref d^nar^s^ qu(4 dar^ ^«/f^^. 
T^ mfer^ è posna dum tqmpm babes^ uliena- 
Ut tiyt fi% posna venia.^ fit ^^^"M cr^viena^ , 
Cmjort ^0kfii^ fab^*ka^ quiporrigk ^^ efiis. . 
Ex hoc J}m tefik^ wwf bk mun4arc poteftis^i 

Nam prQ fner^de^ CbrifiQ. 4i<;fU ^'#) c^de^, 

Hk datureypimi^ parad'tfiis yep^JtionL 
* Currant etcgo b^pix rapientes fufm^na tbt;onL , 

f7^ rttiiw'fferifl^? mibl (en4^spa4^a obu{Qt^upt^^ . 

Profurnjnci quorum ro/èrabitur aula polorum. 
^ \ ' .JHcfi largè déiSy in cosfo fit tua\^&s^ y 

Qtd fi^rit bkpar^è^ parcè c^mpfendit m arce^ 
t' ■ i>li^^ tM'das ? tantupi ^umfni m^bi des aU% 
auoiituni^ 

jpro jok nutrimo gau4ebh j^^ 4Pf,b(rejun^o.&c^ l 

• Nu dknen wy » verhalwii ,. bpe , ia den jare 

ginl^vïn ^^•^'. ^^^ ^^^ ^^^ Kcixer Karel,^ de waarde 

y de wier-vjin hfit gdd^in legenft^Uing van *t gene hec 

%ós\ ?^^^^ was kk den jare 1489, ten tydj? van 

jsap/ Maximilaafl^,. w<^4.<?ï jcer. Yeri908w en ver-; 

l?oog<J 



Jtfgt^riffg 9M Keizer Karet Jin vjfden. 8^ 

koogd was 9 namelyk by verdrag 

pe Reaal yan iyn gpud, van 46 in V mark, 

te mogen uitgeven voor 60 ft. 
De Karolus guUen , van 84 in *c mark , voor so ft) 
ik Rozenobel, van 32 'm \ mark, coc 85 
en een halve ft. r 

De Honricus Nobel, van 36 in 'c mark, coc 75 ftv 
De Angelot, van 48 in *t miark , tot 57. ft. ;^ 
De KoiKle L^uw, vw 59 in \ vn^krtot 44ftl 
De Dukaten vap Itaalj« en S^loit, vaq ^% 

in 't mark, tot 38 ft. 
De S\ Andiies gulden, v^n 74 in 'c mark f 
tot 29 ft. : 

De Franfcti^ Zom^ Kroon, van 72 in \ mdsk^ 

tot 36 (l. 
De Duitfche gulden, vdn 75 in 'c mark, tot 28 ft* 
De Zilverc Spaanfche Heaal , toe 3 iL en een 
vierde gedeelte. De Vlieden tot 3 ft. en een 
half, eq de andere nav adveniana« 
^n ip 'c jaar 15&6. was het geld reeds zeer 
hoog geklommen, zo d^t me^ toeliet oxx^ 
de voorfchreve penningen vqor drie raa^ïh 
^ gt^ng te laten hebben, als 
)e goud^ Reaal, toe 68 ft. 
)e Karolus gulden, tot ^» ft, «n. een h^t 
)e Rozenobel % tot 97 ft. 
?e Henricus Nobel, tot 86 ft* 
Je Angelpt, tot 65 ft, 
)e goude Leeuw, tot 50 ft, ^ 

)e Dulden ym Itaa^e , et^ Saluut, tQC 43 ft, 
)e Andri^ gulden, tot 33 ft* 
?e Franfe Kronen., tot 40 ft. 
)e Duitfcfee guldep tot 3 a ft. enz. 
En di(t zulks den eersten van Lentpmaïind des 
P^ 1527 weder moest komen , op den vorigen 
quden voet ditó jaairs 1520. E^nindcnjare 1531,1 
WcrdtdiQ veet van- 't jaar 1520 weder by Plakaat 
F 5 ver- 



^ nieawc: en 20 van tyd tot tyd, tot den ^ 
i548> Wanneer de goude Realen gefcfaac 
mrerden tot 63 ft. 

De Angelot, 60 ft. 

De Franiche Kronen, 38 ft. 

pe Bourgp^ifche, tot 38 ft. 

]5e Rozeno^, toe 90 ft. 

De Henxicus Nobel , tot 80 ft. • 

* Verder is in den jare 1572. weder ceitiift- 

- der toelating én vryfaeid afgekondigt, ab^ 

den dubbelden Dukaat loop te hebben tot 84 (L 

De Krufiitcn van Pómigaal, tot 40 ft. • 

De Spaanfche Pistolen , of Kronen , en de Ita- 

k liaahfche Kronen , en Oude Kronen tot 39 4L- 

De goude Zonne Kronen, tot 40 ft. 

De goude Reaal ^ tot 66 9L 

Dé Rozenobd, tot 96 ft. 

De Henricus Nobd, tot 84 ft. 

De Angelot, tot 63 ft. 

De Andries gulden, tot 32 ft., ' 

De góude Leeuw, tot 48 ft. 

De Karolus gulden, tot 21 ft. 

De Duitfche goude gulden, tot 31 ft. 

De oude en nieuwe Engelfche Souvrein , tot 60 ft. 
Op dezen voet en waerde beeft bet geld 

loop gebod en gegaan^ meest al den tyd van 

Keizer Kar el den vjfden^ daar door men zieh 

kan^ boe de uit en iniandjebe oorlogen dien 

voet en hop, verandert behben. 
Sr*??** Keizer Karel is getrouwt met Izabella» 
lïï Ko' Dochter van Emanuel , Koning van Pcmtu- 
•ing.jwigj^ ^ie hem, den een en twintigften van 
/^%i Bloeimaand des jaars 1527, te ValedoUt ia 
|[JJJ]JJ^«*- Spanje eenen Zoon baarde, Philip» genoemd^ 
reHttrién (kar na nog twee Dochters, Maria en Jo- 
*5«7.^^^^hanna: Maria trouwde mét Maximiliaa% i 
▼aiiKlrai^oon van Ferdinand (die naderhand Keizer 

' ' werdt:) 



Regêerwg ^n &izef Kantébnvgfilen. ft, 

#erdtO en Jdianm trouwde met den Prins vanj^^^ 
Porragal , wordende Moeder van Koi^ng S^>as«:Ferdi- 
tiaan van Portugal 9 diedenvierd«i vanOogsttPJf^^- 
iimnd des jaars 1578, in Barbarijen verflagen KeiMk 
werdt Ferdinand , ót Rroeder van KeleepKarel ^ 
istocroomsch Koning verkoren, en hadc getrouwe 
4e Koningin en Er^emmé van Hungariën en 
Bohemen: aan welun Keizer Karêl alle de 
Laaden, van het faois van Oostenryk herkomem ^ 

de, voor zyn gedeelte of Vaderlyk Ërideelgeger 
venheefr. Decs heeft byzyneViPouw drie Zronea 
gewonnen; ais MaxiniÜaan, Ferdinand, en Ka<^ 
rei 9 en wel elf Docht^^.. Maximiliaan is na zya 
Vaders dood Keizer ^worden , erf heeft hec 
Keizerryk voor zynen Zoon Rudolf verkregen. 

Ferdinand trouwde Philippina^ êene CochrAftosM 
ter van het geOacht der WeUers ce Augi^5^fn^«r> 
burg, by welke hy twee Zoonen won, namc-»^""**^' 
lyk^ den Kardinaal Andreas, en Kaï^I, Mark^ 
graaf van Borgou, welke naderhand crouwdo 
met Sibilla^ Dochter en Zuster van den Her^ 
tog van Kleef en Gulik, 

Deze Zoonen , om dat de Moeder van gee-» 
Bcn Vorftelyken , maar flechten huize was y mog^ 
ten in *t huis van Oosteriryk ifiet ervfcn. 
Na den dood van Philippina, trouwde Ferdi* 
nand met de Dochter van den Hertog van 
Mantua 9 geboren uit zyne Zuster Leonora, by 
welke hy twee Dochters heeft gewonnen , waar 
van de eene, genoemd Anna Catharina, ge* 
trouwt is met Matthias den eerden , jegens-* 
aroordig Keizer. 

De derde Zoon, Karel, trouwde met Catha-Aflromst 
rina, Dochter van Albcrr, Hertog van Beije-J'.'JJ^*^ 
ren, gewonnen by zyne Zuster /Smsu DezeHercr>9 
heeft hem vyftien Kinderen gebaard, waaron-^"^ 
der zyn geweest twee Koninginnen van Polen ^ 

en 



^i Ne'd&fandftèê Hlftcrier Onder de l. 

en eene van i^anje, (na laast overleden :)r 
2yne Zoohen zyn deze, Ferdinand van Gra-« 
ten, Maximiliaan,' Leopoldu^, Bisrcbc^ "vsxv 
Straatsburg en Pasfau, (bekend door de oorn 
logen van Gulik) en KareU Bisfchop van Bies-w 
ku in Silefiën. 

• Keizer Ferdinand hadt nog elf Dochters^,, 
Iceistr namelyk, Elizabeth, welke trouwde Sigismutv- 
SuSr *ïs, Konfag van Polen; Anna trouwde mee 
oochten. Alben, Hertog van Beijeren, Maria met Willem^ 
Hertog van GulUt en Kleef, Magdalena wcrdc 
eeneNonne^Cathanna trouwde mee Frederik,^ 
Hertog van Mantua ^ en daar namctSigis^ 
mundus. Koning van Polen, Leonora trouwde 
met Willem G(S)zaga , Hemog van Mantua ^ 
Margareca is ongehuwt geftorven , Barbara 
trouwde met Alphonfusr, Henog van Ferrara^ 
Urfula is jong geftorven ,, Helena ftorf onge- 
trouwd , eenendertig jaren oud zjmde , Johan-i 
na trouwde met Franyiscus , Henog van Flo- 
rencen , uis weiken geboren is Maria de Me- 
dicis , Koninginne van Vrankryk , Moeder van 
drie loovy^ en drie Dochters , nu Regem in 
Vrankryk. 
Vtrecht , Keizer Karel heeft aan Holland en firaband 
^y^'g^",. volkomen gehecht de Stad en Landen van Ut- 
^erlcro^recht en Overysfel, in den jare 1528, byover- 
Mdlrc"^^^^ van den Bisfchop van. Utrecht, Hen- 
Landen ,drik van Beijeren , die dh Land niet langer kon 
Nnd^n'*^fcbermen tegen Karel , HertQg van Gelder? 
noiiand en verder , door overecnkomftc en ovcriydcn 
gchcchu ^^^ ^^^ laatften Hertog^ Karel vïin Egmond, i% 
in den jare 1538 , het Hertogdom Gelder ook 
volftrekt by do Nederlanden gekomen ; als me-f 
de Drente en Twente: insgclyks, den zeven-» 
den van Wiedemaand des jaarn 1 537., de Stad 
m Hecrlykheid Groningen mee de Omlan« 

den. 



Regtering van ' Keiztr Kanltbm t^ffSen. ^% 

deh ^ die ce voren öok onder Gelder en Utrecht 
geweest waren; maar zich eindelyk vrywillig 
aan den Keizer overgaven ^ welke alle deze - 
Landen, ook de StadKamerik^ en hecLandCam- . 
brefis, met het Graaflchap Lingen , aan de 
Nederlanden gehecht heeft* En dewyl Gelder 
en Utrecht altyd als Ryks-Leenen zyn geweest, 
heeft Keizer Karel de vyfde, den zestienden 
van Wiedemaand des jaars 1548, op den Ryks- 
dog te Augsburg^ niet alleen die Landen ; maar 
ook alle de Nederlanden onder eenen Kreits 
of ring gelegen , (genoemd den Ncderlandfchen 
Boiirgognifchen Kreits) en dusin'cRyk verbon- 
den, daar doorzy bevoorrecht zyn te gebruiken, ^^^iJ^^^** 
gelyk andere Leden des Ryks, befchntting en den mor. 
bcfchcrming, vryheden, rechtenen gerechtig- ^"yjier' 
heden , mies opbrengende zo veel als twee Ktiei den 
Keurrorften, en tegen den Turk zo veel alSoiit?hct 
drie doen; nogtans dat zy zullen blyven byRyicfse-. 
hunne eigen Privilegiën^ en niet verbonden '^'*^* 
Aaan tot des Ryks af fcheiden , of Ordonnantièn. 
Dees Keizei" heeft in zynen leeftyd vele oor*^ 
logen gevoerd, en de Konmgryken Napels en 
Sibillen, aail Spanje gevoegt, ook het Her-^j^^j'^''; 
t<^dom Mikmen, en andere Heerlykheden:gen"«' 
desgjelyks het Kouingryk Tunis, bdialvên de»»y^Jf** 
yerbmtenisiên van Indien met de vaste Lan-KartL 
4en van Amerika en Peru, Hy heeft ook 
groote overwinningen behaald, en gevangen 
eenamen Paus Klement , Frfinfois, Koning van 
Viankryk^ den Koning van Navarra,deaHer* 
tog van Saxen» en den LMdgraaf van Hes- 
fcn: de Hertog van Kleef, en meer rodere 
van minder rang» zyn voor hem te voet ge- 
vallen. Amerika, Afrika en-Azia hebben zy- 
ae Wapenen gevoeld, ook in Europa den Turk» 
Itaaljc, .Yrapkryk, en boven al de Duufcben^ 
. » "die. 



|!4 NtfhrUmdJchè Hiftcrie i Onier de 

die, COC befchenning van hannen hervormdea 
jGodsdiensc^ce Smalcalc c* zamen een verbond 
gemaakc hebben, welken hy in een jaar afge* 
^rsc heeft zes^enhonderdduizend Ryksgul- 
dens, en nog boven dien meer dan duizend 
grooce Mecaale (tukken gefchuc, in de jaren 
J546 en 1547. In 'c korc, hy is wonderlyk 
begaaft geweesc van ftaac, mogenheid, vrpom* 
faeid^ grootmoedigheid, wysheid en andere 
deugden, gelyk vele Hifloriën daar van ge« 
wag maken , daar \vy den Lezer na coe wy^ 
xen. 

Die zy genoeg gezegc van de Voorouder» 
yan Koning Philips den cweeden , en dea 
Scaac der I^eclanden : wy zuilen nu de ge* 
ichiedenisfen van zynen cyd, volgens ons voor- 
na- nemen , befch^y^^en. 

Philips» Philips van Ooscenryk, de cweede van dien 
u vfiu **^® ' Koning van Spanje , en eeni^ Zoon 
doiMenvan Karel den vyfden, roomsch iteizer ea 
•;j*" EriEheer der Nederlanden , is [gelyk ce vorea 
ntafld reeds gezegt is] in Spanje ce Validolic gebo- 
f|*7i""ren, den eenencwindgften van Bloeimand deè 
Trouwt jaars 1517-, en4aarook opgevoed, den mees^ 
«Cl Ma- ten tyd buicen hec gezicbc van zynAi Vader: 
Joniiai hy is d^u-, nog jong zynde, in den jare i543i • 
n^a. . cerrouwd mee Maria , eene Dochter van Jan 9 
^•^^^^« koning van Porcugal, zyne eersce Hidsvronw» 
yr?i»doti welke hem baarde, den negenden van Hooi« 
J^«!^*" maand des jaars 1545,- eenen Prins, Karel ge» 
deÜ^V.nnoemd; doch zy llcHrf weinige dagen daar na, 
ÏJÜid ^^' verzuim van de Herco^nne van Alba, ca 
4ts jMTs andere groote Vrouwen, die haar in *c kraam'' 
i*4«« bed bewaren en regeeren zouden , (gelyk coeH 
bec gerugc liep) welke gegaan Waren om den 
«flaac ce verdienden, die (volgens hec geloof 
m gevoelea van Spanje) dwr ce veduygeii 

was. 



£ei^tieJiAcL 



?^St 




Xggierkg wm Kdz/mKant den vjfifcn. 99 

Affi»^ 4ooT het zien, byffaan, en helpoi dor < 

liecfcfi^^iigen van eenige Lutheranen ^ 

ifgar. de h^li^ Inquifitie gedood : iEo heeft 

* rnisfchea de Voistin y door onbedadu-- 

beid^ een Meloen of dergel^ vrucht gei 

1 5 d^ aan men de oorzaak van haren dood 

den dood van Vrouwe Margareca, Kei-BMki 
^Kareb Moeije, die de Nederlanden nu^uiJlSl 
jaren geregeerd hadt, heeft de Keizernrte,^ 
ervoogdyfcnqi overgegeven .^ zynéf^l^ilf 
Vrouwe Mariia^ Koninginnè van Hun-^*r Ne. 
I'^ in den jare 1531 9 die ae Nederlanden ^^l*^ 
n verihndig geregeerd heeft , tot dat de- 
r deze Landen' overgaf aan. zynen Zoon^ 
^.> gelyk wy in *t vervolg zullen verha? 

Karel heeft, in den jare ïM^^Max-jp^j^- 
> Zoon van zynen Broeder Fcrdinand^naaifp im taa 
gezonden, om met zyne Dochter Maria^P^"^^* ^ 
.Mouwen , en Spanje te regeeren, ontbieden* icaki-e ia 
J.M van daar in Nederland , den Prins PhiBps^P"^^* 
'Slwi eenentwintig jaren oud zynde ,. en i^ door 
:rJilArea Dot ia ^ met vyftig gdeijen, en w^ 
\ '^ ^^^ Schepen , op den ^entwindgften yau 
J|Kiitniaand , te Genua' in Itaalje overgevoerd 
fitt zeer heerlyk ont&ngen : Van daar is hy lö 
Ipanen gereden , d^ ter zyner eere vel^ 
afbogen en toneelen gemaakt waren : vaf 
vertrok hy naar Trenten , daar l^en^ Hóej 
tlM Mauiits, Keurvorst van Saxen ^verwéU 
Bffoide, en hem bad om zm^ vooHprastk byd^n 
'•'^hiiia zynen Vader, 'dat de gevange Landgraaf 
r Ml Hesfen verlost mogte worden^ "^t welk rhir 
. |ps hem beloofde ; en is dus ^"^er doop 
Iwtschhind naar Nederland gekomen. De Krir 
ler zondt den Uenog van Aarfcbot met de 

fchoïie 



96, kaerldfidfcbé Hifimei Öndëf ii 

fchöne Nedérhndrche -bende Paerdev^j^lk , o^- 
Ruitery van de Qrdonnanfïenyhsm tot in Doitséh-^ 
land (e gemoet, om hem eer aan te döen.^ efri 
te geleiden: en dus is hy, op deri eerften van 
Fhuip» Grasmaand des jaars 1549, wanneef hy fweën- 
Prins^n twmtig jaren oud was, te Brusfel heerlyk in- 
Nedcr- gehaald , daar by, den Keizer zynen Vad^r , en zy-* 
deBjarc HC twcé Moeijeu, Koningirinêrteltonöraen Ma- 
«49- ria, vondt. Die zomer is doorgebracht om hem 
alom te fèesteeren. Te Bins, in Henegouwen 
* heeft henrzyne Moeije, Maria de Oppervoogdes , 
met veel pracht en eer onthaald. Daiir na is 
• hy van den Keizer ,' of vart de Ot)pèrvoogdesfe 
in Braband , Vlaanderen ^ en andere Pfovin* 
ciën , alom gevoerd en gehüldigt , als toeko- 
mende Landsheer , de Privilegiën overal, 
namelyk in Braband , bezweerende : doen-^ 
Biy<« itt-de eene blyde inkomst in alle de Hoofdfteeden | 
XnM»cr-!is. hy onder andere , in Herfstmaand , te Ant- 
peo in 'werpen heerlyk ingehaald , gelyk wy zulks zelf ' 
tll^y^ liebben gezien ^ döor agthonderd- negenenze* 
ventig Inwoonders te paerd, alle in Violet Kar- 
xïiozyn Fluweel gekleed , welke by zich had* 
den vierhonderd en zestien Lakeijen te voet^ 
ook kostelyk gekleed: dit volk tcpaerd, be-» 
ftond meest uit de Magiftratén en Stads-OfBcie-» 
ren, de overige waren Kooplieden van ver-» 
fcheide natiën. Nog waren: 'er vierduizend te 
voet', als Krygslieden, gekleed^ in eene kle* 
ding of Livereije , als Btu-gers. De Stad richtte 
ter zyner eere drieëntwintig Triumfbogen ert 
toneelen op, en de natiën der Kooplieden vyf^ 
welke hun alleen kostten zesentwintigduizend 
en agthondert Karolus guldens : en de onkos- 
ten der Stad beliepen wel tweehonderd en zes* 
'tigduizénd guldens. Welke heerlyke blyde in* 
kMist en Triumfcn, nauwkeurig bcfchreven zyft 
*• . ' door 



i^g^rkg 90O Keizef Kar el 4cn v0em ^f 
Joor M*; CorneHus Grapbius , te dier tyd 
Sccretam der Stad Antwerpen ^ gelyk ook. ui " 
VSj)8£|hsêh dóór Stella^ die alle de reizen iti 
^ gebed grix)eki héefc $ welke men kan nat 
üeoi . ' 

Waaneer 'Pripji ttiiHps dóór getieët Nsdef- 
land als toekomende Heer 'gehuldigt was , en 

fvöor^qhtert d«r Landen alojn bezworen hadt^Print 
hy mei dtti Kétóer wed^ naar Dültsehlandilf^^,^^ 
fertrokken OT deh ftyksda^ te Augsburg i ömzich'f roo«icii 
mkf 46 I^itifche Vorfteii.^ckwd te Aaaken i^^:. 
k licH den Keutvöifteö aan te beveélcn 9 óg ' 
k^ vaQr tbukrlmnd toonisch Konitlg te mog^^ 
tetf de« i iuaiét drfwj'l ?ulks zeef tot nadeel fghééi> 
te.Per^lT^d ^, dos Kéizërs firoéderi die veé- 
lelUiidecéa h^dc, on^ei* andere Maximillaail ^ 
^ den DiHdbhers «ér ^aogeftwin wos, «ö i^ / . . 
woiiig jftidips.Yïin da^ Wédef^ tuden jfiteKi^if . 
^SiU t)ai»rMMi^ i ©n düs verder n44r Sïaftjef,ï?JJj^ 
TWttOkken* weinig agt geVéftdc op iyné .be- denier 
loöfdc fcemiddoaög* ofVo0rt)$ede, voor deiiJPJJ|^* 
pangen Landgraaf van Hfesieti , die^hog ti 
M^chelctt gevangeti bleef »«ei?, bcji'röevehdq- 
to ie kunnen uitbreken ^ docft 't gcehê httj^ 
taislukte* Waaif door eindclyk ^ m dèti jari?, 
Ï55* * de Duirfche Vorftén , voorrianieïyk dé* 
Keurvorst Maurits vat! Saxen.^j en dié vau BMn> » ,, 
wnburg , met de Zooncri valt dt?n Landgraaf . 
W hunne Bondgenoten ^ voofgeiloifaert hebbeti^ 
hem ihet geweld te verlosfeti , een Verbond itia-; % • 
wnde mee den Koning van Vraukryk. Eri naö^r^ojjfA^ 
4»t alle beeden i eii bemiddeling aflef Stóatctt}^;^^ ' 
tiet iDogten helpen , hebben zy met het Krygs- [ . 
volk^ daar xy van *s Kei^efs wegen Meideö- 
wg niede belegerd hddden « den Kclzct' on-"; 
Wziens overvftilön^ eii to verregebragcj da( 
tt^ alleen de Landgraaf door Tré&ëOi vér-& 



p8 Nederlandfcbe tii/iorteT Ömtet di 

ïost Wcrdt , (^ynde Hertog Hans FreÜcrik vafl 
Saxen te vorcti gewillig ontfl^gcn) roaar oo^ 
alle de overwinningen des Keilers in DuitscK- 
larid'vemtetigd, en' het /f?f^r*p*i mDuitschhind 
ycdcr verbroken wcrdt . Dit IfUetim was cenè 
tniddenmotige form ^ of wyze van léven in dea 
tóoTftfchcn Godsdienst ^ töt ndat by het alge- 
/ .Olcen Condlh zriiéts tqvL hcflOten worden » 
en .hier uit ontftöod Avèdcr een ftleüwe oorlog 
* ^ ' met Vrartkiyk. ' * .' 

Pe • ' 'De Koning Van Vrankryk tiato Metx, Touf 
fchenne-9^ Vcfdun , eft oók ter Zeé eette rykc Vloot 
incnMe» van Ncderlaiidfchc Scheepen , die üit Spanje 
ITc^e?.*" fein ^ ^ <ïat met detó behendigfuetd : D^ 
landfche Pninfclie ooriogfcheepen veinsdtn de Koningiit 
gp^n;e"***an Schotland te voeren, verzoeketidfe den Nc^ 
*^*i!:t derlanflers , tot eer Van deze VorlHntié , hun 
ScBitrt geichiit rondom aftè fcbieten , *c weÖc dez* 
mu ionder achterdocht deeden , wattr 'op zy düS 
, ontwapend geiiomen werden , én hier door bc*' 
gön de óoftogMyedermct Vrankrj'k. die zevert 
laren , om'dê TOuitfche en Itaaljaanfcne verfchil- 
len , duurde. " Üit Nederland trok Maarten van 
Rosfen van 's KeizerS \yegcn , geheel Cham- 
panje aflopende , en Asdierfey innemende. 



Daarna, ihdeftjare i«3, ftorfÉduirrd,da 
^^Dood^ jotige Koning vaft Engeiartd, den* zesden \iifl 
trd, Ro*- Hooiraaand , zynde een eenlge 2^ti van z}'- 
mttêü lien Vadcf , .Hendrick 'de agrite , een aanko-» 
uo(Sr,'eiimend gopd en geleerd Vofst: hy hadt twee 
r\ff'*"* Zusters ;* Maria \vas geboren vtin ecnc Spaan- 
Ryitl fche Vrpuwe Catharina ,.de Zuster van KciZci' 
'***• Karcls Moeder ; en Eliziheth was geboren , lö 
den jare 1533, den zevenden van Herfstmaand,' 
yan eene Èngelfche vrouwe Anna , cene Doch- 
ter van Thomas Boulcin , tUraaf van Wilfchire.' 
DefÈs Eduard ", door dión zyn Vader b.cgonnerf 



hec groote gezag van den Paus in Enge* 
^d te WeE,en , jiceft in zjTicn tj'd daar ihede 
foorcgevaren.j ch den Gód^dieiisc geheel her- 
TOTinr y door déh raad Van zjne Rdadsheeren ^' 
iB voomanielyk van zyricn Oöih,,van *s Moe-' 
&s zydc, dèn Jicrtt^ vdn Sbmmerfót : oék 
heeft hy vele geleerde mtlnntn uit Dültschland^ 
tmtbodeh, 'iVclk^ 3aar töcn Vdn^ol^è tvnérderf 
toor des keizers oVef «^rititiinge , 'tih 'Marfinu^ 
Bucerhs yPefrüs'Mariynis^ ^oBdnms a Las\ 
ius.y Effianüel frimeUiüii éti andere: <fti op 
vpÉoek'vah dtóe nianheh lietft hy , iil dért jarej 
iSjfö ^ de vluchtende NédÉ?Handefs ^ Fran- uijwi. 
1^1 eti Ita^jaheiï, dodr éeneii tMh bHdf^^fchcHj. 
pfjP^tórf/y vergunden gegeven de KeA vaitroSji*. 
Sj/tüjgiistyns Kjóösfer ^ binnen Ldriddn , Öih daar»{g^^ Vjg 
% hiinne tAal^dèn hèrVÖftnddn Godsdlcfnst td !;««,% 
TOgenJifediVen, waaf over hV Jbhaha Lasdus,"^^*]^»^ 
énen Fopirehcii Heer , als SuperitltdfidCint ftel^ ' * 
i? : dècs ICóriirig Edüarct kómcridé té (tdfVcni 
éi wctèhdé dat zyhc óiidftc . Zuster 'Maria dcii 
hjomsch Cadiólykcft Godsdienst. ieèr toegedaaii 
>»as\ cft mögdlyfe, dodr hét (ïéünzel VAn hai 
icn Neef <f en Kcizpr, ?öér ligt zjme hervor- 
ming zou kdnneri ottillotdri , heöft ' ttet zynê 
Raadshccrcïi goed gevöndcti , teite tail zynè 
J^ichtön ^. johahria urey , de t)ochcei*'vïfn deft 
llenog' van SüfTolk (wiens Örootiflóeflet \va^ 
de jpngftd Zü5ccr van Koning Hendrik derf • ^^ 
agtifen , eri Weduwe vaü d^fi IrtariÜen Kofiing; "J 

'van Vrankrylv, Louis den twaalfdeti) by ulter- ..-.., 
itc wil ^ 2)^16 Érfgeiiame ii iftake'ri ,/ hier' i^j| 
Volgende de uitferftd wll vari Koning Hendrik" 
«yrien Vader y /tie bdlast ha^t/ dat. d(? liakqp- 
toelingön van iyud jöngfte Züstcf Marfa^ ïn Ett- 
({eland gebaren , do Kfoött vcrmögï tö crfefi^ 
f» ntot de ftafeoineliiig^cri van i^n^ ölidrtd Zi\^^ 



r 



ioo NéierïafOfebe ntftdrk: OfUkr êt 

vr^ óc Koninginne van Schotland, gdykmai 
in de ^efi geboekt vindt, volgens het seg^ 

Sisn van zoinmige, dewyl hy daot door meen* 
, e den (land van den hervomiden tiodsdietist we( 
te verzeekeren, te meer , om dat deze lohanlU 
getrouwd was aan ]VIilord CÜlford uudley ^ 
^oon van den Hertog van Northmnberiand^ 
die magtig van Maagichap en Vrienden was^ 
fa een groot gezag hadt. Zyne jongfte Zui* 
(er EU^abeth (ichoon hy die beminde) flo^ hy 
oók ovefi om dat hy niet wilde, nog ook niec 
, . . >vei kon, de jongde voor de oudfte verkiezen j| 
., dod) meest, dewyl .zy belde on^etrou«^c ¥»:- 
rea, en , door het huwelyk de Kroon onder 

» / : vreeihdeii mogten brengen, gelyk Het ook gê^ 
beurde; wam na dat Kcmm^' . Eduard vm 

. : was gefiorven, zo heeft de Landraad deze voor* 
faoeime Johanna vooi^ Koningltme doeq ultroe* 
pen ^met caadple|^nge def voomaamfle O^iereii 
aes Ryk§ : . en erende dat Maria ^ zyne Zus^ 
fér , zig ais Koningin vertoonde , hebben asy^ 
mot uitdruklyk beyel, den Hcnog Van Nott^ 
humberland t^gen deftlve met een Leger uir^ 
genden ; maar merketide den toeloop , cfieii 
fgy hadt , en dé genegenheid van het geroeene 
volk , hebben zy hun befluit afgeftaan en ver* 
andeid , en haar a^ Koninginne doen uit^ 
Maru f^^^**» *^ gene.de Hertog van Northumber* 

KooiDgtoland met 2yn Krygsvolk ook todlond* Deze 

Vl*^^' Mmz heeft zig aan hare tcgenparty ftretig wc* 
ten te wreken , en heeft den Godsdienst ter- 
Rond bannen te veranderen , verdryvepcfe de 
Hervormde ;. dies de Vreemdelingen, namelyl^ 
Nederlanders , Welke öm des Gtxlsdiensts >vil 
in Engeland ^evlugt, ün onder Koning Edüard 
yriendelyk generbergt Waren geweest , genood» 
rniki werden, diXJr tte vervnigittge van IMb* 



Rigisrkjg üém JCtt^r Karü den vjfikn* tot^ ' 
lll'9 elders eene fcbuilplaats te zoeken , e* 
\èkim een laadtiefi naar Denemarfcen te ^ug^ 
isB 9 ^»r fioe z^ gdegenlieid vonden mee twee* 
)mepcn, dia aen\aans wilden , bettoowendec^lted! 
(p *s Koning goedertierenheid aldaar. Deti^henni. 
\f^ van H^stmasHiA des jaars X553, vörcrok^uhSjjlt 
ua met die twee Scheepen Jobünnes A Las^^ wr^ 
W, jfobanna Vtenbavius en Matt^us Mi-^"^ 
^ntus ^ vexg^eUchapt met ointïent I75 Per-J>«»«* 
iwnea; de overtg* verwagttch' andere gele- IJSïJJf; 
géahetd, behoodeDde nog hy ' ^GualtefuS^^w ^m. 
m fttrut De knus ^ yooribnders. öen ^^« van JLiJy?* 
Wynmaand , wierden deze cwèt Scheepen door v<>b4«» 
men feilen ftorm van elbwderen vciftèkenjJjfc^wcf 
dog zyn eindelyk^ na veel tegenlpoed en be-j^2^; 
Wiwtbeid^ den 2<p*« van Wynmaand, te Hclfc^ui**©^ 
dor gearriveerd y gaande t* zamen naar Coldm-Mmiett 
fi oen den Koning te ipreken , hem hunnen **»««>• 
•ood en verdrukking voor te dragen ^ en mtt**"* 
(SCO de vryheid van hun geloof in zyn Koning;- 
flk te mogen genieten. Zy gingen by Püum 
iHmomagnids ^ *s Koningi Leei'aar , alfereersc 
ie zaden , die medelyden met hen fcheeti vtf 
lebben ; siaar ondertusfchen niet afliet , hqi 
Ja zyne Predikadën voor kettcis en dwaalgeeW 
w te fcheldea Zy, gehoor by den Kd- 
,ijjng gekr«;gcn hebbende , verhaalden hefti om- 
wffig de oonsiak van hunne liomfte^ watr 
^er de Koning hen zeer prees , belovet» • 
de hun ^recder bclchcid dóór zynen Radd 
tt znllcn geven ; dog het befcheid was , dfct 
ffc Koning hun verzoek niet kon toeftaan , 5fe- 
.*yl het tot nadeel van den Vreede zoude ffrdt- 
Xf^y en hy van de opregtheid zynes GoA* * \. 
fcnsiverzeken was:ook verzochten zy den voórife 
.Ueraar des Kortnj^ over deszelfs Ifcheld-re^ ^ \^ 
.icQcn te ^reeken» dog zulks wen& Intti geweii» 

G5 ^^gfcrti - 



föfc Nedertandfcbe Hlflorié: Ónder dé 

ffcrt; ja aangezcgt, zo zy zig tot hunnen Gods-' 
(lienst niet wilden voegen y datze dan tcribnd 
ftet Land zouden ruimpn , hun tot Reisgeld ge- 
vende 100 Daalders. Zy beddnkten den Ko- 
^ ping ypor ^pp mildheid ^ ^l^dend^dat tog de' 

ouite tienen , zwangere Vrouwen , en kleine 
kinderen ip jtyq KpnitigTyl^ inogten overwin- 
^ teren ; dog zuljcs werdt hun ook afgeflagens 
Obbtn». zelfs TOogt^n ^.4 LasciéSy J. 0en^ovius\^ en 
i*id V ""^^ Micrwlus \ op t)eYel d§s Konings niet wen 
^ttw. d?r naar^H^jBHn keeren ^ xynde daar de overig 
"ge gevKigtep ; inaar lieten hup ^egg^n , dat zy 
^. reed? dOQr Holfatiam na^r graden vertrokken 
W^rep, ^n d^t J\pcroH}us hen* te Lubekofdr 
\ . dcrs zou ver^'^ten: die vAn Haffren hebben 
. des Kotifiigs beyel na^ekpmen , en de arme 
lieden, den 13^*" van Winccmiaand, (nadat- 
zè dezelve al>Pptorens , aangaande hunnen Godsr 
^diepst, öpdct\:raagthebbcndcj^ gcpn veifchil daü 
fn \ llyk vap Yict Avoiidmaal vonden) door 
.vorst, fnefu^v^ ct |,)jaere kaude^ gedwongen 
]^e yertrqkkf ï^ , hebbende dez^Wc drie dageii te 
jVooren g^waarfchuwt :; hvwi.biddepen ftiecken 
^hiclp n^ets j maar zy m<]iesten alle (uitgezon- 
derd ?encp zi<?kep Man , drie ^vangere Vrou- 
.w^n, fn eenp\i JQng^h)opli'rilrafvcfrrrkkcn: 
.hier op na\ne^ ^y moed , zagen (p God , eR 
betrobwdcn op ?}T^.ep byftand , die Jien binnen 
Haffren dus. bewaart badc^ dat, daar 'er in 
."de ft^d e^nige duizenden van de peft geftor- 
' yen ' >yafeu » pi^t ccp yup hcp d^ar vap krank 
. gcw«pft was : en pin het best tg ret?cn » deel' 
W» «irdpn zy zii^ |n drie hftppóp ^ gpcdvhidendc d?t 
oitw' ^^^^k^ pp Rp^lttch r andefe op \Vl picr, en 
libiPBjit^dc oveiRge op Lubck zouden x^nm , ?ti%vcjW 
f^rwa Sccedeó zypqk zeer wreed. 9P onbam^hartig» 
^^' *«q van ayerli^i^ ?!& Ifitiff^^t^ gchatidctó «P 
* " '-" ge- 



jUgeeringvan'Kóning PbUips. xc^ 

geworden, hen vcijagcnde ^ en ak vcrdoerqdc. 
Menfirhén fchcldende. Te Hamburg zyn^ 'dus 
ook gehandeld geworden, doarze oc^tans alom 
door vri^déiyke en Chriscelyke fzamenfpreekin- 

£hun geloof bclcedcn; ter zciver tyd kwamen 
ook tweonderrfg per?;ooaen , uit Londen 
gcvlijgt y van hnn gezelfchap aan ; ' oftder an- 
deren Guatteru^ en Petrus D^fcws , die zelfs 
in de ftad niec mogten komen , maar genóodr 
pakc werden mee de ajidcce C:hQcp te, g^n^ 
en naar Emhden te vaaren, daar zy éindetyk^ 
lia al hun tcgcnf})ocd en zVvarM^edqn, ecrtie be- 
kwaame haven gevonden hebben , ^de vafij 
Anna , Gravinnc van Oudcnburg , en van de 
bergers tQ Emhden, zeer beleeft onthaald. Vai| 
daar fchreef Jobauncs 4 ' Lascus aan den K07 
uing vïm Denemarken eeneh trèflyken brief; 
jicra venooncnde de wreedheid en onbarmhar* 
tigheid , tcgc^ de anne YlugreUngén , door 
hem en de zjne bewéezen. Daar n^ vertrok 
^obanne^ d I^scm tnet Viievbovius naar Frank- 
jon , en van daar naar PoFen : Konjngln ^la-^. 
ria, in den jairei 1559 overleden, en EUza- 
\asöx opvolgendOt kwaamen vecIeYandlevtccm- 
delingen weder ms^ Engc^apJ , verkrygendc 
van de voorn, Koningmne hunpe voofgaajidè 
\T}tcid , die nog ten hiudigeh dage onder he^ 
düurL 

Koivngïn IVIaria^ In \ bezit der Epgélfch;c 
KnooAe, om haren Staat en Ryk te bevesti- 
m, heeft tejftond vooigenojncn eea hjiwe- 
^■k met Philips, Prins van Spauje,, en Zooy ji^^.. 
,fc Keizers, aan te gaan, welke ten dfen cin-^«y<*ic* 
de, in 't begin de$ jaairs 1554» nft Nederland „J^iJU' 
in Engeland Zond^Lamot^, Graaf van tg;-*' "•• 
mond, enz KarcI, Graaf \'an Lalain, enz.7^T|ie« 
jöi van lyiontmorency. Heer van Courferes,cic j^ 
G4 eüz. 



lo4 Nederlandfcbe Hifiorh: Onder h 
enz. Philips Nigri , Proost van . Harlebeek ^ 
^u^Ïeii. SjmónRenatt, Raadsheer, neffen? den refidcc^; 
grund e» renden Ambasfadeur, Jan Scheiff, die, in Lcm-^' 
nosptïteinaand des jaafs Ï554, volgens den Ro- 
i». i5S4-paeinfclïenftyl » dien wy in dit gedenkfchrift ge- 
bruiken, te LQnden niet de Afgevaerdig&Q 
(Ier Koning{nne gehandeld hebben, welke wa- 
f en , Steyeq G^rdiner , Cancelier en Bisfcbop vai| 
Winchester , Hendrik , Gnuif van Arondel , enz» 
WiUena Lord Paget, b^ide RWd^rsder Orde van 
den Koufeband^ neffens de Ridder Roben Ro- 
chester, en de Secretaris Willepi Pieters, en 
een huwelyks-verdrag tusfchen beide de>e Prin- 
fcn.. befloten hebben. Pe voornaamfte Articulen 
waren: Oat PhUipSji Prifis van Spanje, en IVla,-* 
ffuff- ria. Koningin van Engeland t* zanden zouden 
if^s-v r- voeren den Eemaam van Engeland en zvxxc 
fchen*dcT)omynen. De Koningin w^rdt toegövoe^ 
Koi.uu.in voor eenen Bniidfchai, ?estigduizenc pondeo 
JISId^^wTournois 's jaarlyks, zynde veertig duizend daar 
4coPrin«van pp Spanje^ en twintig dazend op de Ne« 
▼in Fan-^^yjj^j^jgj^ gclegt; gelyk dezelve fom eertydt 
aan VrouWe ISiarffarcta van Engeland, Wedu- 
)ve van Karel, Hertog van Bourgogne ^ voor 
Jiaare huwèlyksgift bewezen was. 

De Kinderen, die uit dit huwelyk zouden; 
Voortkoinen, *t zy manlyk qf vrouwlyk, zou- 
. den, vplgens de Landregbten inlfngeiand , o} ? 
volge»; en ^\e de goederen van den Prins 
van Spanje op hem verdervende, zouden alle 
op jsyhen Zoon , Don Karlo, Prins en Inf?inr 
van Spanje, komen; maar zo \\y zonder Kin- 
deren ftjerf, ZQU de eersitcebore Zoon uit d^t 
huwlyk hem over al opvolgen : en zo 'er ver- 
der eenige Zoonen uit dit hüwlyk geteeld wer 
den, zouden dezelve in de Kroon vjn Engg- 
Jjind , en in alle de Ncd^iandfche Provinviëp ^ ^f - 



Regeering van Koning Philips. io$ 

komftig van het huis van Bourgogne en hun- 
ner affiangeren, opvolgen: en zo 'er meer Zoo* 
nen of Dochters uit dit Huwlyk voortkwamen^ 
20U men dezelve hun wettig deel en Huwlyks- 
goed geven, zo wel uit Lngeland als uit de 
Nederlanden, en zullen niets mogen begeeren 
in de Ryken van J^anje, nog in 'c geene daar 
toe behoort; dog zo *er geene Zoonen, maar 
tUeen Dochters , uit dit toekomend huwlyk 
voortkwamen, zo zou de eerscgebore Dogter^ 
neflfens de Kroon van Engeland, ook de Ne-^ 
derlandcn erven : dog indien dezelve Dogter 
met eenen vreemden Man, in Engeland, of Ne- 
derland niet gebooren, kwam te trouwen, ten 
ware met todftemminge van haaren Broeder Ka- 
rel, Infant van Spanje, zozouzy het erfregc 
der Nederlanden verliezen, en het zelve alleen 
aan den voorfz. Karel blyven. insgelyks zullen e^Ne- 
ook de andere Dogters uit dit Huwlyk, gcenj«^**»j 
nanlyk zaad winnende, uit haar Vaders goe-w^^yk "^ 
deren, zo wel van Spanje als Nederland, naar?»'* *'- 
bowlyks goed genieten , volgens ftaat en ge-gêbeg?* 
bnnk der Koningryken, en Heerlykheden. 

En zo de Infant Karel zonder Kinderen ilorf, 
en 'er van het vooHz. huwlyk geene andere Erf- 
gcnaamen dan Dochters waren, zo zou de oud* 
fee Dogter van dat Huwlyk, zo wel in de Ne- 
dedandiche heerlykheden en Domynen, als in 
de andere Koningryken van Spanje en elders, 
opvolgen, volgens derzclver natuur , Regteu 
en Costuimen. 

Behoudende altyd en weluitdrukkelyk,*t gee- 
ne in alle de voorverhaalde byzondere punten 
yau de erf-opvolginge vervat is, dat, zo wie 
il eenige dier Landen zou komen op te vol- 
gen, elke Stad, Ryk, en Domyn ongefchonden 
^ gebed zou laten, alle, en in cbyzonder 
G. 5. hunne 



to6 N^idttandfcbe Ili/lorie: Ouder de 

liuntie Privilegiën 9 Regten en Costuimen; en 
die Ryken en Domynen bedienen , doen be- 
dienen en beheerfchen by de eige Ingeboornen 
van dezelve Ryken en Domynen , elk by de 
^yne^ tragcende in alles getrouw hun voordeel 
en rust , dezelve alcyd voorftèiande en regee- 
itnde» naar hunne flacuiten en gewoonten » vtk 
goeden Vreede. 

. Eindelyk zal 'er ook goede Vreede zyn cus* 
fchen den Keizer , Prins en Nakomelingen ^ ea 
tusfchen de Koningin van Engeland <, in der- 
«elver Ryken en Domynen , met alle broeder- 
Ivke eendragt en verUntenisfe, en zullen elkan- 
dereü in alles byftaan, ^t geene tot onderlinge 
eer, behoud en voordeel dienftig zy, volgende 
de hoedanigheid van het Contraét , in den jare 
1542, te Wescmimster onderling geflooten, en 
dat van den i6^^° van Louwmaand 1546 te 
Utregt^ het voorfz. uitleggende, enz. 

'^ot verdere verzekering diende ook, dat elk 
Ryk of Land by zyne eige ingeboornen zoude 
g^r^Gert worden , behoudende hunne R^- 
cen, PrivilegKn, en Costuimen; en dat daar 
en boven de voorfz. Philips, Prins van Span- 
je, plegtig zoude zweeren, voor zyne Bruiloft^ 
den Ryke van Engeland, enz. deze volgende 
Artikulen. 
AftOtiiien I. Dat de Prins geenen vreemden, niet ge- 
Prtos^vtnt^^''^"^ ^'^^^^ de gehoorzaamheid der Koningin- 
sptnje ne , in zynen dienst , huis , of hof zal aan- 
JCwSvtu"^^"^^" , maar de Edelen en Onderdanen des 
Ingeland Ryks in belioorlyk getal gebruiken , dezelve 
•«J»e«t* ^cy^ houdende naar voorgaande recommanda* 
de. 

II. Ook zid hy in den Staat niet voomeemen 
nog veranderen , de gemeene Regten en gewoon- 
ten dés Ryks van f^ngeland , enz. maar een 
• : . ieder 



kegferfng tian Koning FKl^fJ "- \6j 

föder aal gehouden zyn de Staaten en- Scenden et 
üewaaren in hunne R^cèn en Privilegiën. > 
III Insgelyks 2al by de vootGl Doophigtige 
Koningin ten - geeneii dage uic bet Ryk .vtm 
Engeland ino^en vervoeren, ten woare zy hu 
2dfs verzogte ! ook zal hy de Kinderen van 
4ic fauwlyk , uic Engeland niet mogen vervoé* 
ren; ma^r dezelve daar doen opvoeden, in 
hope van Opvolginge , ten ware by de Edelen 
inden eoed gevonden werdc. . , » 

IV. ËningevallededooiiugdgeKonindnvan 
Engehnd voor hem ftorf , 20 zal de vooriz, Ptins. 
^^erld rcgc in \ Ryk mogen uitroepen , of 
zig tocfehry ven ; maar zal de opvolging over^ 
laten aan zulke , die daar* toe na^r Regtcn en 
Wetten des RykszuUcii gepegtigt zyn, zonder 
de minfte bekommernis, 

V. De voorTz. Prins zal ook niet lüt Eng^ 
land mogen vervoeren , of , doen vervoeren/, 
fenige Juweelcn, of kostelyke kleinodiën :van 
groote waerde ; en zal ook niets mo^en ver» 
Vreemden dat tot de Kroon van Engeland^, em. 
behoort ; nog het zelve by zync Onderdanenr, 
of aidero mogen laaten gebmiken i maar zi^ 
?9e plaa^zen dci Ryks « namelykde Sterkeen en 
l'VoniierpIaafKen y getrouw laaten bewaaien4n 
voorzien , tot vooi'dcel des Ryks , b^zet met 
iKltuuriykO' Ingeboomen : zullende daar ook niet 
uitvoeren eenige Schepen , gefchuc ,. of oeni- 
gc andere Krygstocrusdnge ,• maar het zelve 
wl bewaren , vernieuwen èii verzorgen , enz. 
\' y I. Ook zou , uit oorzaak van dit Huwi^ , 
■W Ryk van Engeland, enz, diroft nog indi- 
/eet , in oorlog tusfchen den Keizer , Vader 

Van don Prins, on tusfchen den Koning van Vrank- 
fyk getrokken worden, maar zou ^lle midde- 
len^ tot vreede dionendt^ voorwenden , cp gee- 

ne 



' lot M(Mf|l|$(^ 

teo te bcedten , mwt dezelve xe paderbcxudeoii 
éoK ¥ltetti( JïfH» ^veri^e Unden y Ryken en 
Dom^fieii Ml hec^ hem yry ftaan .^en Vadqi 
«glefftaiid te bidden» enju 
. iDit wfti 4e inhoud van *c gfene de^ Atnbis^ 
iede«r» onderlipg b^ocen, en dew^ die coe^ 
kcmmA Httwlyfc in \: Hof yan Engebnd ea 
fel de Sc*d Lmden n^baar was^ aa hebbeo 
de Edelen , en iu *t gemeen bet fgaa^ügh^hmi^ 
nUn ieer Icwalyk genomen, en alom beroer- 
liJ'^'tmi tn opftanden aangewem: onder andw 
werpt ziiis ^en oeli^e en vearmaarde Ridder van AdeU 
WMl!lVe.teKem, gw^emc SJw Thomas Whiai, welde, 
f en het vpcdmaaniue gewee$c, kloekmoedig « en van hoo* 
w'dtn ftn afkomt en aandien: welke, om zynen eed 
FriotvMvolkccnen te volbrengen, dien hy neffens ai»- 
ï^^ HÖerc aati Konmg Hendrik det) VIIIA^ Vader 
ednr Konin^mie, had moeten doen , volgens 
'ïïfKï vk&At wil, dat de Kroon aan geene» 
vreemden by buwlyk zoude komeo i terftcnd 
.wnen hoop voU» «v^gaden beeft, om alk 
.Vfeemdc Heerfchappycn uit het Ryk te hou- 
den, wordende hem van aUe kanten, ai voQ^ 
«wmelyk van die Sud Londen, grooce ti)e2eg« 
■ivgeiigediam Opdeaetydipgezyn de vooril.. 
Keiaerij^e Ambas&deurs teiilond, met eeoen 
nedeo wind, fduelyk vertrokken, niet «or 
-der wie maadhedeo langa dai weg te ve^ 

. in Eügdand bkef de Ambesf^deor van d<^ 
• Kticer, de Heer Jan ScheyiF» naderhand Cim- 

S 4ier van Braband^ welke neff^is aodeie aaii4^ 
oninginnë Maria. rsadde,' dat jy op het Raaa* 
huis der Stad Londen^, (zynde die Stad, dv^ 
het gatifiiic Ryk qpftaat, en hec «jg op heeft) 

de vergaderde JBüTgery vriendolyk w« v^^?^ 

ken , 



haxj \ wéft ey iü eigen Pereoon déédc^ M^ 
ïpende; dtr zv het faowelyk itiet^ da» Priitt VM^<^ 
Spanje niet begeerde aan ce gaani dM «MderKe-, 
leste «aa het Ryk, en met t6ei)efiimog0 '^^•m^uT 
Ie Staaten, of vail het Péfletmta^ dien «jr 
kr meende voor te draageti. Mtt dergdybt 
vriendelyke woorden wemen de Oveirftett ^w^... ^ 
Stad Londen bewogen^ om iUtn oproer^ M 
töOfnametyk* den Ridder WMac^ «e weeribnii^ 
Waar ^veraan haar werdt toegedaan alle bttlp^ 
tn COC Stads kosten binnen LMidèA tellgM^ 
twee dutzetid mannen, die terflond ondèf {IM 
Hertog van Norfolk tegen den voomoemdM 
Whiat gexonien wer^^ >weHtê Minfchsti» tè 
Rochester komende^ al te samen met humM 
Kapiteinen aan de ^de van Whtotóvervieten^ 
eit&omende dé 4fmog van Norfotk her by< 
nt maar aUeen. Op deze xfóShg vergaderd» 
Koningmne Nbria aanflond!i 'sdle hare magt, 
beftamie vit bate getfonwfteOrtdetdanen^ on^ 
4er den Gratf vin iPemWoek, met welke tf 
de Stad fterk déedt beceteen ^ en neffcm^ dt^ 
lelve Stad een Leger nederfloeg^ vermiti 
WMac^eènige da^n vchwimende, doof *Am- 
tóge beledÉttèn, wegens tyn grof gcfchm^ irfet 
aanftonds voor tiOnden kwam^ de Roningintt« 
tich ondertusfchen «lom verfkrkt hebeenden 
Uy nu by Londen gekomeft, voh^ Alk 0¥(s^ 
. tochten over de rfviere de Theems afgefneden^ 
en de brug a^ebtokén^ 06 dat lytf ainhang 
iiem niet binnen de Stad kon Iftaten } maar 
gedwongen was den EngeUbhe «ytei bovtn 
Londen , tot Kingften , te trekk(m ^ om daar dt 
rivier te pasfeeren<^ en de^ehr^ daaf ovto^e* . 
trokken tynde^ en naar Londen IcomenMv. 
fceeft hy voor Londen^ by Weswawister^ het 
Leger der KodAgfamt ^, ondéTdM Giller ¥.^fi . 

PembiOek, 



t f f tffderlandfabe Hi^rie: Onderzie 

Pembrc^ek , (Maicmocü^ die hem flag leverden -eü 
^' ovei:wonneni hy toe aan depoone der Stad mcc 
spe voomaainfte Kapiteins komende ^ en meenen- 
4e intgelaceQ ce worden^ werdc gevangen ^zyn 
yelk, geflagen en vele gevangen gcnonie% 
éif in de &ad op. alle hoeken der (baten op^ 
itiMatgebansen^ en hy zelf werdc onthalscc Verdcc 
JJJ^y^ii^ heeft Ronipgin/^aria zich dapper geWioken^ 
KoDin- ^.den Hertog van SiiiFolli met meer andcr^ 
•^,)[JJ^oen onthalzenji als mede de jonge l^oniu: 
jtthamit günne , Johanna Grey, Dochter van den Her- 
*wyo«t.|^g y^ Suffolk t die maar zeventien jaren oud 
was 5 nefiens. haren man Cilford t)udley 5 om 
dus voor de komfte van Prins Philips^ harca 
toekopienden Bruidegom, het Ryk in Vrede ce 
)iebben» Dees Jlidder Whiat^ alzo hy onder^* 
vraagd ^vas geweest van zyne niedegenooten» 
of de Zuster der Koninginnen Vrouwe Èliza- 
beth 9 niet mede ^van de t^zamenzweeringe ot 
aanflag ware geweest ^ zynde daar óver reeds gc-^ 
vansen en betichf , heeft voor zyncn dood zulks 
op het Schavot ontkend ^ en haar geheel onof 
fdiuldigt. 

Philips , Prins van St>imje ^ is met e^ 

Ichone Scheeps-vloot (waar^ me^e omtrcnj 

vyfduizend Spaanfche ^Idaten naar ^Jeder- 

land kwamen) in Engeland te Mamptpn aan- 

p;eland^ den negentienden van I ïooimaand des 

jaars 1554^ als hy zevenentwintig Jaren oud 

was: vier dagen daar. na kwam hy te ^^'iïv 

iihester, daar hem de Konin^^nne^ opwachtte^ 

Mifps ^^ den vyfentwimigfte van Hooimaand, op S'. 

tjouwt Jakobs dag,, werdcti zy gctrou^vd, zynde dè 

Konlnl ï^oninginne toen agtcndcrtig jaren oud. D? 

fionevtn Keizer vereerde op den trouwdag^ den Prins 

jj2Ji7t^*P«^ de Koninglykc titels, vanNnpcls en Je* 

xf iss4«rozdem, hem de Ryken door zyne Amba^flif 



'Rt^^ering van Kofdtïg PhU^ tit 

SeiiTS overdragende: tverdende dus te zsneti 
^drèlr^ Kotimg en Koningin van Engeland^ 
Vranicryk, Napels, Jeruialem en IrlaiM, Be- 
fdienaers des Gclocrfs, Prfns van Spame eii 
GdEen^ Aardsher(t)g van Odstcmyk, Heraog . ^,.; 
van. MUanen, Bourgogne en Brabmd^ Gnutf 
vw Babsburg^ Vlaanderen en Tyrol^^flaando 
fzamen geld met dexe Titels. 

In è^n. Vo^gendéh Whtcr wecdc daar eedi 
fVirü^^/i/^öf alg^meene Scaacsvei»dei!ng,be^ 
ibef^en^ tót yelke vefg^ering^ ite Engelfché 
Xa^naal PoIUs^^ Ge«inc van den. Paus, ge^- 
coAdaiWerd, den Koning en KOTinJpimezynenjfJJ*'^* 
fienediAie gegeven hebbende , hen alle vermaan^ do^. k»« 
den, wedtetekeerentot denfchoocvandc Moc-"^J2*'. 
^s d6 H: roorofohe Kerke ^ en zichwederce'derati. * 
Wïdöwetpen aan deh PaUs ^ Waar opdcn volgende p,^^ 
&g, het Parlement , het Land reprefenteerende j 

icn Koning en Koningtt^ne van deseelis wc- 
B^ bad> om him ootmoedig Sraeekfobrift deiY 
Gtoiftt voor te dragen, wur in zy groot leet^. 
wezen toonden, dat zy zo lange in Schisma^ 
of fcheuringen buiten de Kerk geweest yn^ 
ten, enz* O^ welke teekencn van IcQTWezen/ 
^ Gezant hun vetfcocMide, hoé aangenaam d^ 
bekècrfng des Zondttut Gode was; en dus gaf 
^ hun iiic vadérlyke liefde en Pnu5^i>c msu^« 
de abfohAie en bemdiüie als gchoorzaiat Kin-; 
*eren, waar op men terilond zong. Te .Deum^ 
i-ffudümus. Hier over wen te Romeobk groo* 
^ hlydfchap bedreven, . . > - 

' In dit Parlement ^ wcrdt de Paus tn Gee** 
Hdyldieid weder in al faun rechtsgebied hep^ 
Md ; ma«r niet in ^c bedt van derzcWet . 
goederen , het welk den Paus en deü zynen^ 
öict wel bcvid. Daar Werdt ook voUe mag^ 
Kcgeven, dt Ketteryen tt fltaffen;. uit kraebs 
• , •• ' - ■ ft» 



Vtn welke zy, aatiftcHidsdf v^oömumfte Bisffsbepi' 

pen. Leeraars eü» Geleerde i die van de» bei 

Xbme der : regisering« d^^Qt Koiüng^n^ tbc 

Vervol- tien tyd toe gevangfjn Warett ♦ geWee«) aarp 

SS^itodQnkeAy.en jtttarhec geeseel^k recht ter doo4 

vcrwyzphde, levendig verhraoddeti^ 4wgW 

tim 9 . dl^zynèn Godsdi^nK t^iei; wlde «flUaanv 

Welke vervolging otl^eü Kei gemecA ooH Me|| 

kard 'eiL fttieng toeging ^ .«o dat Wy ^elf o^ 

eetie rek dtodenJiiana ertviouwen te «linel 

, levendig hebben zien V^rar^ais.^n ide^e v^t 

iro^ng düurd;6 zo litng Koningin IVJa^l^el^ 

2elfs wBs de eenige ^ü9icef:.w)i ,Konii^7i«i 

MnifM Vfcmwé'Ëlizabetbt naderh(t^ Koninginne vq|I 

J^|^E»gelattd, om haren Godsdiewcen god* vef? 

geumd moeden gevangen gdiOudeii ^ en- \t\ «ttfal 

S'iSr^ï*^^ tegei^arty niet; bEMt I9 4pod» «ewiar « 

^hotëiftt. brengen: want zy was Over 4eii opitand.vafi 

den Ridder Thomds Whiat^ van welken "ftf c| 

▼ooren verhaald hebben^ befchnMigt, tnet heii 

fiunengefpannen te hebben; maar Whiac^ als 

ky fterven ioude» reeds op 'het Schavot zyn* 

de^ zeide, dat hy, tot ondasting van zyn g^ 

weeten , haar moest ontfchuldigen , dac ay 

.^^ksx omtrent niets van hem, nog hy vaii hatf 

Sseten hadt, niet te ntin , wefdt zy nc^ 
& op den tooren te Londen gevalden ge> 
en, ia groot gevaar om den hs^ te ver* 
liezen , door de menigte deif vymylen die zy 
nog had van s* Moeders zyde, welke van hiuit 
om 't leven was gebracht, gelyk wy in *t vei» 
irolg verhaalen 2süuen: de vriendrchap tu&rcheii 
deze Zusters is nooit groot geweest, m od 
den onderfcheiden Godsdienst , als om hara 
beide Moeders ; maaf dewyl het otn dezen tyd 
tefchièdde , dat Maria ^ de «dnlge Erfgenanje ert 
JMningÜi vm S^dand^ inVranktykgpvoerd 



^fttét, €0 dtar tMMMvde hmc Francds^ dev 
ondfieti iooa en Dauphin Van Vranicryk, ne-» 
Mtde reeds op ^ch den tyccl der Kroone' 
TU Eagelaikl en teiteid, baar toebehorende^ 
kegeerendt düs Vratdcnic, Etigelaadtr Schoc«- 
hMefllerfancl^ otidereeftHo<rfd«aneent»bed>>. 
tOk I^c door Ketftr Kanl den vjftlcn, en 
de Ei^elfi:hé RMdaheeTen jgemetkc zynde , 
kAben de vjfanden van Vnoiiwe .£lizahedir 
Inme vytttidfi:hi4>t>cn tflet kdnnoi b«eii; nlaa^ 
iBoëftc voor fier best Idesen hatar .gevangen te 
inkleft, toe dat *ef uit Konttlgitme Adaiia kio^ 
deMi i^Eborett W«rdeb; tnaar d«2« hoop al- 
let^dRüs vertrinderetidet kreeg Vroowe Ëlt-ïiiMbnk 
«Ml inecr vi^rhefd, en werdt emddyk vit^l'^^ 
dcË töMea verlost» «b-fal eet) ÏUdders htus^indme* 
Sna^^lloiUitien: hebb«ndedeKei»renhare[^"J''^^ 
^■jnden yocNrgenonMr^' ia gevitte MaAtgeta* .t*eofit* 
MMn baaiiSe) liever inde Kroon van Ënge-^tn^ 
^éïL cehlefiopvolgHI eefteKoDitt|;iiUie vani<i>dM 
nserfbydigeti Godsdlensc, danden Dni^aVan f/JlT^ 
Vittbjfk net d* Schotfttw KoniflginBe « die «njer 
4» éoüt'io veto Roningrykefl aan elkander róu'Vtt^ 
XMdeeb bedKM* «ddiisaUeilzyntnjMbuunnJm* 
ie ymAfk fvorded* 

Wy keeAM tt» Wdto >tOt Obts I^}ederiattd*> 
fiAé ftTohiediettisfib. 

h t jatf t55t gjsfehie^.te AattMtpeüferuMtr 
.{Oal «umeAOfkM^ deevfykea moord, eot^X^I 
nïfef tusf^en CMree attiiieólyke' Itaa$8iArcb6«iiiius 
KoopBedea, beide BdttM^gebMCtijg vati Lu't^';^'^^ 
^i naihdjfk JeTÖiiknid theodattlSf en Simoftwelver* 
nrk) Welken air Landdleden, ffottte. vHen^',*;!!^ 
«tt Wajwn^ en Mit déu «nderen hendeiden ^«««rsM 
Jh^ittótt ovef v«!# jaiwi verfcbil tnet elkan*|^J^* 
*Wi gèhédt, dög cüt Was Vergeven , waaf ««f?*» i 
*« veféMtMf. 4e oenteakf tfis dMefi battmu^'*' 

iflèSóiki H ver-Ui»' 



1 1 4 NetfirlanJfcbe Hijhrk : Onder ie 

▼ernieuwdé^ Waa^ volgenidetl meesteo fcbph^ 
door eenig gold, dat de vooffchr^ve Simoi^ 
Yurk op intresc genomen hadc ^ van eenc Ede- 
te aanzietilyke Vrouwe te Antwerpen , Ma- 
ria van den Werve ^noemtd^ zynde van him 
beide eene gemeenxanfe kennis: deze Vrouw ^ 
mryfelende dat sy niet zeker was met de enkele 
Qbiigade, door Turk onderteekend ^ heeft eens 
vryefyk aan Haeodatus gevraagt, öf 2y ^el 
veilig was mee deSse OUigaiie? waar op hy 
haar raadde^ de OUigatU ce doen cekenen 
onder deil naamvail de Compagme^ waar o* 
ver deze Vrouw, die na de daad om laad 
liadt gevraagt, niet heeft afgelaten, voor dat 
hare Obligatie veranden werdt» Simon Turk 
achterdenkeükrygende, wilde We^n, wie haar. 
zulks geraden hadt^ m dit hy^ na vele Hioei- 
lyke onderzodten^ uit de omfiandigheden ge- 
merkt h^ft^ dat het Tbeodatus moe^t 2yn , 
Waar over by terflond voornam zich te wree^ 
ken, hebbende met koelen moed lang over* 
legt, om eenen houten letinftoel te laten nuh 
km^ uit welken, wanneer men *er op ging aK% 
ten, twee flerke ronde yzers ^irongen , dje 
beide de beenen boven de kniën en el* 
dèrs zodanig vttttden, ÓÊi mfn daar in vast 
en gelbten zat Deze fioel ui^Bevtonden en* 
gemaakt zytide , lieeft hy* aynen dienaar en 
Comptoirknecht, JuUuageoo^md^ eeaen ballinge 
uit bsalfii tot het doen der moord overge-* 
haald,en hebbeti beide aan Tbeodatus ven*; 
zocht in zynen ipeekuin binnen de Stad te 
komen , om zig wat te venttaken i daat 
«komen zynde, verzochten zy hem in dezen, 
noel te gaan zitten; nedeigezeteti zynde, ilo^» 
ten zig de twee yzers om zync J)ecncn , daaf . 
hj mede lachcte: doch Simpn veranderde in \ 

korj 



kegtering van I&ning PM^i U§ 

\m zyn gelaat 9 zeggende ^ dat hv nu zyn^ 
fevaogep was , en ophalende ^e oude gefchil- 
leD . zeide , dat hy nu zyn leed Spilde wreken ^ 
10 dac , na veel vriendelyk ïprekcn van The- 
odatus, hy hem heeft doen (cbryven <, OMi- 
latiïn^ QuUaniien en wac hy wilde; maar nog 
iet ce vreden zynde^ gaf hy hem eehen fchrab 
net i^ien Paignari m c aangezicht , coc wraak 
m deigelyke wonde ^ ècrtj'ds van hem onc- 
fingea : hier over ging hy in den tuin mee 
Jttlitts te raden 4 weUie zeide , Aadien het zxi 
ver gekomeh was , dac *er nu een einde van 
noest gemaakt wordeh ^ enz. JDaaf op zeide 
^mon ,^a dan daar mede voort ^ niet tegen- 
ftaande l^éodacus lang zeer barmhartig om zyn 
leven l>ad, waar óp |ulius Hem met eehen grpo- 
m PüignarJ In deii hak (loég ^ dat liet bloed 
tegen óc witte zolderingen aanfpfong 4 ver- 
tDoorende hem, verder : vervolgens droegen zy 
ix^ lighaam in eene Kelder, moetende door 
diie Kelders, daar zy hem^ met zyné fyne flu- 
veek klederen nog aan hot lyf « begroeven: 
en om allen achtmoeht den buureil.te bene- 
pen , hadden zy eenige dagen te vbreij , veel 
geBig en gefcbreeüw gemaakt Dcii zelven 
avond ^ den aclitiendèn van Lentemaand ^ al* 
«> de Oom vari 'Theodatüs uu Itaa^e was ge- 
komen, ging Simon hem vertvelkomen, daar oolj 
yeel klagetis was, dat iTheodatus', reeds zo laat 
jyndê , nog niet t'hiiis ,was , én 'er nergens 
^ van hem- vernomen wcrdt. Xïes anderen 
^^afö werdt W uitgeroepen , ^at zo wie cenig 
tócheid Vad clen pérzoon vjrti 'Théodatüs kon 
voortbrengen^ dezelve driehóndertgtildéns zoü- 
fe genieten; Simön Turk^ twcfé dagen daar ha^ 
«avonds ten eten zynde by den Aniptmanf 
*ï Stad, waren 'erover fafel verfcheide ge?-* 
H d li>relH 



riiSr Nedertandfebe Hljtorie: Öndèr ie 

lj)rektcn wegens liet verlies vtn dezen aanzicfi- 
lyken man : de Amptman zeide , dat 'door de- 
Magiftraat befloten was, om allé kdders , ftal- 
leri en tuinen te bezien , of men geene versch 
omgegrave aarde vondt : Turk , t' huys geko» 
men , heeft hier over met Juiius befaadflaagt, 
dat hy met zynen huisknecht Bemard , eenen 
Piemontees , den dooden ^oude opgraven, en 
op ftraat in eene bornput fmyten : hier op ii 
hy naar bed gegaan , en Juiius heeft zig, met 
den knecht voorzien :, tnet fchoppen naar de 
kelder begeven , daar hy mét fchone woorden 
èn dreigementen den knecht heeft gedwongen 
den dooden te ontgraven , welke den dooden, 
rtog gekleed zynde ,, aanftonds kende ^ zo dat 
6y begon te roepen, waarom Juiius heminét 
zynen Poingart dreigde ; en na vele woorden 
Beeft hy hem den dooden op den hals gelcgt, 
en tot op ftraat gevblgtf^ daar de knecht , ho- 
rende den Waker der wyké roepen , den doo- 
den heeft laten vallen , en 'dus Juiius ontlo* 
pen, is hy t*huys by zynen meester gdcomeni 
en zeide hem, dat Juiius Tbeodatus vermoord 
hadt, welke, hier over verflagen en bekommert^ 
tegen dèn knecht zeide ,. dat hy zulks zelf aan 
het huis van Theodatus Zou gaan zc^en, en 
dus de driehonderct guldens wnnen» K knecht 
weggezonden , ftond Simon Turk op , onder 
tusichen kwam Juiius by. hem , dien .hy bad 
te vluchten , ctt de daad op Zich te nemen t 
gevende hem het ffeld , dat hy by «ich hadt^ 
vyftien of twintig' foonen , en twee goudc ke* 
tentjes : hy reed zelfs te paerd ^ 'alzo hy 2^ 
'met de Jigt geplaagt was , naaf den Mai*^ 
^raaf, den zelven bekend makende , datjuh- 
us , zj-nen dienaar , Theodatus uft ouden h^f 
venmoord hadt ; doch de Magülraat en M^* 



Mpg^erl^ van Kming PïMps. • # j jr 
((raaf helden hem gevangen , en op vele ge* 
nichten , ,d!e zy hoorden , hebben zy hem ge- 
dreigc ter pynbank te brengen ; dies hy einde* 
]^ aJles, bekende \ gene wy verhaald hebben: 
waar ov^ï hy in de goede week gevonnis ^rdt, 
om voorbeeldelyk geregt' te worden , zo dat 
^.voor liêt Stadhuis op een fdiavot we^t ge- 
\x^ , !n leen kleed van fwart boccraan , qf Rechu^ 
(l]^yn\yaad, daar hy zelfs HndÊ^^fto^lj ^^loLlSfe. 
in hy TheöAanis vermoord badt, geflptep, etimttni"* 
vervelens, ^6 of 8 voeten yan Hem af, rondóteiem ,J *| 'n, 
een higt viiur/gemsakt weirdt: wordende' aoorm^n 
*döi Sch'erprefaer met détfzctfden Pptgndrf^^'^'^^* 
wilsgedfeigt; aochniei:^6wcti<l : het vuur rondö^ 
aageftèken zyitde^ heeft % Üus langgebraden» 
foependc het volk en de N^ftraat i^mqt wei- 
te hy gemeenzaam geleëft liadt) om genacfe 
»n,dies deMagiftraat eindelyk^ xia lane gèbra- 
.éen te hebben, uit barmhertigheid beval , ecni- 
ge bundels' brandend ftroö naaf Hem te werpen , 
'om dus eenige zalges mpt buskniid, die hy om ' 
Itt ijf hadtVtf doeü biwden/ welke ten laat- 
flto. een einde van zyn leven maakten: het ge- 
Uadderdjen gebrade lighaam werdt op höt gat- 
©ayeld^ buiten Antwerpen, op een rad geiler. 
Tïcdienkknecht Julius weggelopen zynde , werdt J"iiM« , 
«) vervolgt ^ dat men hetn te Aken achterhaal- ^nc?hc 
de , daar hy gerabraakt ,. en levendig op een vtnxurk, 
faa gezet werdt , waar óp hy nog twee dagen g^^J^*'" 
dendig leefde, pit heeft ons goedgcdacht tebntisi, 
verhalen van dezen benichten moord door voor- 
^name Heden. 

Ondertüsfchen werdt de 'oorlog gevoerd tus- 

fchcn den Keizer en de Franfchen , zo dat in 

DuitscWartd de Landgraaf verlost was , eti de 

T^anfcheti Merz , '^'oul en Verdun gewonnen 

. Mdcn j als mede eenige plaaczen'iri Luxen- 

H 3. biu^. 



Yït Nederlandfcbe Hlflorle: Onder 4^. 

turg , waiirom de Kpjxer , in den winter van 

' het jaar 1^52 , 'Mép? belegerdp ; roav dpof 

dapperen tegenwegr en grot^ fterftp' iji *t le-r 

gcr , moest ippn jjet beleg opbfeken: daur n* 

Jooïïïn^V^erdt Terroane , )n dep jare 1553 , belegert 

keuer eti gewönnen , dgar Mpntmorerii^ , Zoon van 

•!^^**"' 'den Con(labpl gevangen , en de gapfche Stad 

*S^I» gcfïpcht werdt : Ffesdin werdt pol ïpet gewel4 

feM^Qfinen ^ daar Horatius Farnpfe , Zpon van 
. eij 'Hertog yap Paiiii^ « en meer andere groQ- 
te Hceren {hepyelden; de Marfcbal |;i ]VIarclie, 
düc (Je BpuUlph , en apdere werden gevan- 
^0en, Déze 3tad ,)verdt opi geflecht, en eenp 
nieuwe daar by gcjpaakt, dip ft^sdin Fort ge- 
^poemd werdt, ^l^ pien Dorlcins niede meen- 
de te belpringenji werden de'BpiJrgogners op 
de vlucht g€^g?gtt en de Hertpg yapAariphot 
^^^J'^2'^^ gevangen, Pe Frapfphen vprgtjderdpn cenen 
mingen " grooten hopp vpiks, vyasM* piedp zy poogden 
Vrank- P^^P^h^^* en yopniame^yk Capi^rikte winnen, 
ryk. 't welk hnn echter piislukt?, zo daj ?y op 
twee niylen n^ by §' Kei?er§ I?ger bramen 9 
dat by Valen^yp gpflagep \vasi waarom pien^ 
vermits de tegenwoprdigheid vap 's Keizers 
^n 'gKpnings pgrzonen,* eepen grooten veld- 
ilag te gepiped ^g; doph ?y Tyh >vcder zonr 
der gropte pnderneming ccfcheiden, behalvep 
dat de f rjinff hpn Jiet platte Jand jlom 've^ 
Vr'oestten, 
Bovi- lp aen jare 15^4» Js de Kpning vap Vranlirr 
S«J, enryk weder uit Champanje in de Nederlandep 
Marien- gevjiUent pcmepde Öovinps, Pinant en Man 
doïde rienbvg in, ep verfterkepdp de l^tfte Sta4. 
Fran- Als mep np , pm deze fedgn , aloni in 
woOTcï." gropten haast Krygsvolk ligttp, en pnder an- 
dere te Antwerpen, daar piep het vplk tep 
ppriog wilde doen gaap, of ^aar ?oe fchattiri- 

gen 



Regnring xraé Koning PURps. " i if 

p\ geven, en de Burgery onderzins rc on** 
meden zynde, dm dat inen alle Brouwers in 
de nieuwe Stad had doen brouwen, welker 
hier bun tegen de borst ftond; 20 was de Ge* 
neente bewogen, om op de markt te verga* 
deren , daar door kwade woorden eenen 
oploop tegen de Magiftraren ontftond, 20 dat 
iet volk met (leenon op het Stadhuis wierp;^>^^^^^ 
doch werdr doe»: het voorzichtig vergaderen pj^^us^ 
der Schuttcryen, enden raad der beste Bur- j 

gers, ge(cheidcn: eenige halfterrigc nog (hpd i 

houdende, weidden van de markt gedreven, ge^ 
lyk wy zuUcs van 't begin tot het einde gezien 
kbbetL Dus werdt deae oploop, vermits de 
Gemeente wat toegaf, geflist : nogtans zond de 
Keizer, kort daar na, op eenen vroegen morgen* 
flond. Lazarus Swendi met zyn RegimetK 
fiottfche Knegten, en den Can^elier vanBia^ 
band, om van den oploop goQde kennis 
te nemen; maar de zaak gering vindende, eiï 
«ügegeftrafthebbende , is alles redelyk veigaao. 
Na het verlies van Macienburg , trok de 
Keizer iR eigen perzoon met het I^ger va» 
ficQsm op Namen, en het fcfaeen, dat 'er wor 
der een (lag gefcljicden zou; maar der Fran- 
fthen Koning trok af naar Henegouwe, en 
löm öins in, 't welk hy plondcrde en ver- 
ibrandde, zynde bet Lustbuis van de Opper-Bimé« 
•voogdesfe IVbvia, Koninginne van Hungariê:L|w'hof 
-Naar Artols trekkende, verwoestte hy alles, ucgeote 
belegerende Renti, en het zelye , door den^*^jj» 
haast ftci4c beichietende , vermits de Keizer « me ri« 
hein fchielyk volgde, vertrok hy, na eenige J^^^i^tJ^*® 
fchermuueUngon, naar Vrankryk. brwd. 

' Omtrent dezen tyd kreeg de Keizer tyding 
dat zyn volk onder den Markgraaf van Ma- 
rignan^ in It^alje door eenen grooten Veldb- 
H 4 flag 



^ Pierro Sqroca^ overwonnen .iiBdt , di^ Se^ . 

Ii« meenden ie onc^tcen , in .Oc^stmtuoid, 

vm9 door ook Siena ggwopnén i^dt, teQ 

behoeve vap den Henpg van Fl(»m<?e|i, hc| 

welke ook Odaviaan Fam^fe, Hertog vim F» 

sm, die «^ecrouwd was mv- dfs Kcisers ba9* 

^iier«. tard Docbcer, Mai^areca van Ooscepr^, be* 

g»^* woog, om aan d« Kei^ f n Koniii^ Pbijïl 

n^nci^aden vrede ce yensoeken; want hy h(ult ;mi 

KoDi?g" *^ ^^^ moord van «ynea Vader , Pierre ioq^ 

||im^s« is, die ^en Zgon was van Paus Paulps dm 

derden, onder de beff^berminge van Vranbylr 

begeven , ftellende dat zyn Vader, door hst 

wn den Kpiper, «yn wyfe Vader, vermoori 

t^ras, om dfjt hy ziqb te Placenf^n <^tbMdi 

^welk, ingevolge den vporfji vrede, hem werd( 

wedergegeven, behalven het Kasteel, het ge** 

itó men behield, tot dat het zelve, in d^ 

jare 158^9 aan 2ynen Zoone Aiexander, Pnn 

Van Parma, dpor Koning Fhilip& wqpdt vm 

«der gegeven, voor Tmi ^K^nlleii ip, de N» 

^erlimdeq s;edaan. 

Mari?, Koningjnnê van Igngttland, enhsfin 
-flffd deeden hun best, met bewilhging vaa 
^n Keizer en den Koning, op] eenen yx> 
lé^ met Vrankryk ie bemiddeleo, ten- wol^^ 
-tinde een dagva«x gebonden wcrdt, op ecB 
' dorp buiten Calais, Mark genoemd; dawrdeft 
drieëntwhiógften van BJoeimaapd, als beniid^ 
^elaafs verr^heenenen, den Papf^ken Ge' 
jttnt en Cardinaal PqIus^ den EttsTi^op vt| 
Winchester, Can5^1|er vun Ën^and, den Gr»^ 
ve van Atondel, Milofd Paget «» Pahnfft 
van Kdzers wegen, den Hertog vw Medina- 
jfcly, Gfppvelle, Bisfchi^van Atrccht^ de» 
<}raaf van Laiatn, en den Pre(ident VigliuSi» 
«aet Riecf andcif: vogr de» Koning van Vrjnb 



fik wiren dw^ de K^irdioaal V9p U)tteritigen^ 
fQ den Coi^Sabel , mee Qieer andere ^ * uoc^ 
^r werdt i^èts volbradic^ dewyl vsm béide 
ff&sa te veel ||^ischc werdt^ en datWine; 
den anderen in verf9bil kwamen pver hec fjtylf 
nn Miïaoeo, Bourgqffne» Savoye. Piemonc* 
liavaïe , I^gcteringen, Liu^mburg^ Mecz, 1 gi4 ^ 
ai Wégéag^ Ptt3 qfnw gefcbeiden , en de 
Pi^cUche bemiddelaan wer4eii bedanlu, di^ 
P^tqe ei^^ baddep , dac men deze zware 
verTchiliSn ge(Md hadc aan hèc Concilie vaif 
Tienten ^ het welk epen op handen was* 

In den jare 155^., is Willem van Naslau , ^ v 
Tnos van Oranje, In bet d||eëncwindgfte jaar \ 
ffB^ Ou4erdoiB$, gesonden dooc den Keizer^ 
lk L4iiteqaac Generaal af Veldoverfte, mee 
ten Leger, om MarienlMii^ in levensmidde* 
In ce benauweq, en de Lwden te befcher- . 
IBen, ten welken ^nde hy twee Steedjed^^ Phi-DttPHn» 
ïppevüle en Cbyjemont fticbte en verfterkte.J^"^!^'"^ 
foders werd( V dit jaar niets byzonders uitge-K«'i«cffi- 
techt; want tegen hem waren de Hertog vaq]f,?Jf^* 
Wevers, en de Admiraal Chastillon van \M-ank-ft*cht 
t^ welke VjeBpaarde Veldoverften waren ; maafvuicer* 
dewyl de Framfchen verfcheide tochten iu Ar- ck vie* 



moiii. 



HHs en Henegouwe deeden, iyn zy geflagen,^^. 

door den Gouverneur van Bapalma, Heere vun 

üliiViiacmt. 

' ,Sh Heitqg van Alba was ook van Keizers 

mgen met ec^n L^ger in Piemont, 4ic meer 

♦erlies dan yoorfpoed hadt, 

h het :9elfde jaar ISSS? den vierden yan Xonivg 
Herfscmaapd , kwam Koning Philips uit .ï^ngerlf^;^;^;^^^ 
bod te Ca)s4s gan , en rei^ naar Brusièl tot En^^^d 
ffnen Vftder, welke ». om verfcheide redenen, IjJ^,^***'* 
Wds voorgenomen hadt het Keizenyk af te 'i 555, 
Awn.) ei|j|lle zyjie l^anden over te draden aan 



i%CL Nederlan'dfcbe litfiorier Onder Jè 

^nen eenigen Zoone Philips , het welknognoc^ 
jfejcn Christcp Keizer ^ óf Koning gedaan hadc? 
iynde do^r toe bewogen , ^^wyF hy merkte; 
door zyné lange ervarenheid , dat, vermits zy- 
ne ziekte en lighaanis z^vakheid , zjne za«i 
jien naar zynen zin niet konden herileld ert 
volvoerd worden, Zynen Zoon dett tyd van 
zes , of agt wèk^ by zich gehoudi^n hebbcó^ 
de , heeft* hy den zelven volkomen ohderricht^ 
van al het göne nodig -\vas tot onderhoud zy-» 
her Hoogheid, pn tot behoudenis van zync 
Ryken en Landen, hem vermanende de vriend^ 
fj^fj'fchap te onderhouden van Koningen , Vorftcn. 
iBo^ic» en Hcerep, zq wel vreemde als van zj^nc eï^ 
i^in- gen maagfbhap ^ met \velke hy verbonden was; 
•^2» en die hem radpn en helpen konden. Ook hoe 
serMs hy zyne Raadsheercn behoorde te verkiezen en 
2^ op te kweken : en dat zich een Pnns te rcc^t 
£!^^ mag ryk achten , die ryke Onderdanen , en 
TO ttpiiQ^yys ^ die xvyze Raadsheeren heeft! dat het be- 
^555^ ter is bemint dan gevreest te worden , en der 
Onderdanen hart met Jiefde te ge>«dnnen, dan 
dezelve in ftreng ontzïig te houden, aanhalende 
het fpreekwoord der Iteatkundige , Liefde $m^ 
fcben xirienden ^ en vyandfcbap tusfcbén vyan* 
den : ook onderwees hy hem , hoe hy het 
regt behoorde te gebruiken , dat het beter wa- 
re eene kleine, misdaad pn^eftmft te laten, dan ' 
ipenen onnoozelen te veroordeelèn , of eenen 
jrocden dienst onbeloont te laten : insgelyks; 
dat hy de nieuwsgierigheid , van te wilkn we^ 
tcrt y wat*er in geheime plaatzen omgaat, moest 
fchi^wen. De Frincen hadden grote redenen « 
dat zy het oordeel over de geheimen van *s 
nienfchen hart en gcdagten ; als mede de ftraf 
van de inwendige zonden aan de Godlyke Ma- 
jeftcit overlieten r want daar.'^meiïfirfien oo- 

ge« 



Regeirlng tan Koning Pblllps^ '- 1«J 

ten niet kunnen inzien , is oók ceene reden f 
pat 'smenichen handen iet zouden ftraffen. Ver- 
der bevai Ijy hem , zyne oude Dienaars niet te 
vergeten ; maar dezelve we^er te Ijerftellen , 
jwn dus van hen ooH goeden diisnst te verwag- ". 
ten : inzonderheid ook , dqt hy den natuurly- 
ken hoogmoed der Spaanfche 'zou beteugelen, 
we&e ^ niet in toom zynde , den ondergang 
van zynen Staat in de Nederlanden zouden ver^ 
porzaken : want fchoon zy alom gewoon wa- 
ren te heerichen of te gebieden , de Neder- 
landers zulks nogtans van h^ piet zouden ver- 
draagen : daar nog byvoegende , dat, :^ haast 
hy zig in zyne Rege^ring zoude gevest vin- 
(Icn , hy rtioe eer hoe liever) eeiien goeden 
vrede met Vrankryk zoude zien te treffen : en 
boven dit alles beval hy Ijem in eere en yriend- 
fchap te houden zynen Oom Ferdipand , room- 
fchen Koning , en zynen Zoon Maximiliaan , 
Koning van Bohcmcn^ zynen Zwager en Neef, 
jvelken hy njct deszelfs Huisvrouw, den ty^*^ 
van Hooimaand d^s volgenden jaars , voor zya 
vertrek, npg te Br^isfel deed komen , om met 
alle vriendclyk verdrag v^n hen te fcheidcn, 
CB geene zwarigheid na te laten ; nadien zy 
over de di^eling niet lyel te vreden waren. Oök 
zcide mei]^ dat Maximiliaan zig daar beklaagt 
zoude hebben, dat hy van den Ivardtnas^ Gran- 
vellc vergeven zoude zyn geweeft metfenyn, 
dat niet jgcnoeg werkte. 

Vele verwonderden fag ovpr deze Fefoli^tie uzei- 
^^ Keizers, en ypörnamelyk, dat hy, zo een'^^'w^? 
"verlhindige en kloekraoedigc Prins, hadt voor'^wtaronï 
gcnoincn de Erfncderlandcn aan zynen Zoone^^^'JJ^^ 
op te dragen, welke, nog jong, Qnervaaren,riDg * 
^'^ daar niet gebopren zynde, ook de taal nièt*^'^*'*^^ 
Jfon^ en van weiicen hy zelfs de grootfte ver- 

wag- 



wagdo^ oiec hadc: dog de zulke aittwoor^deii 
den Keizer^ dat de oorzaak, waarom hy zyne 
Kykeh wilde overgeven, was, om ^g 'zelve;i 
daar door te bewyzen zo eenè Overheid co 
3syn, welke in de ganfcfae Christenheid geen 
voorbeeld hadt: zeggende, dat het maar eene 
llegce proef van de waerde en deugd van ee^ 
'ncn Vorst was. Landen en Provin9iën met w^- 
.penen te veroveren, in vergelyking^ van zij 
zclven t^ kunnen overwinnen, en. zig vap alle 
zyne ee^ierighéid en begeerte van Kegeerin*! 
ffif .gewHiig' te beieugejien, én tot een voor- 
ichrift van onderdanigheid te begeven; zodat 
.bet misq-ouwén *t welk hy over zyn eigen on- 
^g^k en ongezontheid hadt, als mede de ho^ 
pe .van zynen Zoone dagelyks te onderrechten, 
'hem ;Kulks hebben doen befluiten, ^aar toe 
.vele Raadslieden, die het zelve fterk aanraad- 
den, zeer hielpen, hunne eige eergierigheid cp 
'bevordering zoekende, en hem ook beweegea- 
*de,. om Maria, Oppervoogdcs en Koningin 
.van Hungariën, met zig naar Spanje te ne-. 
men; nadien zy wisten, dat dezelve eene 
Idoéic Princes, en den Landen zeer aange- 
naam was, en ie hetgan3ch bezuur op zig ge- 
nomen zoude hebben. 
ove^uf Hier over moesten, den as v^n Wynmaand 
"'7 . des jaars 1555, 4e iWgemeenc Staaten der Ne- 



der N« 
derlia 



den, vaderlanden te Brusfel vergaderen, om in der- 
^J?]^*''zelver tegenwoordigheid de Landen aan den 
yueq Koning op te dragen. Ten zelven dage, voor 
foKo! den middag, heeft de Keizer voor 't eei^t 
uin» , Dpden Koning aangeftelt als Hoofd van de Rid- 
Sn^tn ders des Gulden Vlies, en Overfte vandezel- 
wyn- ve Orde: na den middag, als alle de Aanzic- 
5i"trs nelyke/ Edelen en Afgezondene der Landen' 
\SS5* .en Steden, op de groote Zaal te Brusfel ver 
• ■ ^- ^ • gadert ^ 



kegieriiig tan Koning PbSiph ' fsf 

^erc waren, 20 is de Keker daar^koiMti^» 
kanende op de fchouders Van den Prins van 
Ofanje^ vercezelfchapc met den Koninc^ de 
Koningin IVbria, Oppervoogdes, den Herrog: 
nn Savojen, de Gezanten aller oml^genda 
Micen, en de Heeren van de Orde des gul« 
den Vïes^ met anderec en in eenen Seoel ge*) 
leteQ, deed hy den Koning met desasdfs Zn»* 
eer, en de voornaamfte ook nederzittem Toen) 
heeft de Raadsheer, PbiUbert de BrUxeUès^ 
nn *s Keizers wegen beginnen te fpreeken ^ 
in'^ kort aantoonoide deszelfs zwakheid en 
ongefteldheid om de Regeerings-lasten te dni*' 
gen, gelyk by tot nog toë gedaan hadt: waar*' 
txn.hy voorgenomen hadde, dg naiar Spanje 
te begeeven, daar bem dagc^ dat de lugt fids* 
(cher en gezonder w^iét zyn; dies hy bello^' 
len hadt de Landen aan zyncn Zoone, den 
Koning) over te dragen, die nu bekwaam e» 
gew9fig was om zo eenen last op ^g te ne- 
men, en hen mét liefde en Mregtigheid t» 
regeeren^ den Landen bedankencfe voor dir 
gewilligheid, betoond in *t bezorgen Van dtr 
beden en (chatdngen, hen opgelegt^ en ben* 
i^ermanende in *t Christen geloof te Wyvem 
De Raadsheer Mer mede ^swygende , begon' 
de Keizer^ (met behulp vto eene memoiie of^^ 
aantekening, die hy, tot verfteridng viü tfu rté^. 
Ceheugen, 't welk hy2:eide^ daiifeer^wrzwakt^Jjj*» 
was, in zyne handt hade) ftaönde en konende !««»». 
^ den fchoudervan den vootÜÉi (frinS) tn qpi 
^enen llók, zelft voort te varen^ <M in *é Itor» 
te vdhhaléh de voorname lyzen^ «aiiflagéti e« - 
togten, die hy, zedert den jare 1^15, te6 
dfenfte van den gemeenen welvaaard liwlt ge*» 
dian : dat hy van zyneti Grootvader n!t Mom^ 
WrdjfSn» was eefteh , en teen eerst «it^ Ne^ 

der- 



ioe NedeHmafcb^ HlfimerOfjder ^ 
herlanden naar %>anjc trok : Insgelyks , dat hy . 

fedaan hodc negen centen of ryzen in Duicsch- 
ind 9 2es in Spanje ^ eéven in Icaafie , derf 
ijl de Nederlanden , vier in Yrankryfc , twee 
in Engeland , en twee in Afrika ^ t* ^amecfr 
veertig togten ^ waar in hy agtmaal de Mid*" 
deian£chc Zee , en driemaal den Oceaan over 

Sezeilt hadt: verhalende eensdeels het zelfde , 
at de Raadsheer te vooren gczegt hadt ^ be-^ 
Duitende , dat hy nu, door ouderdom en zwak- 
heid ^ genoodzaakt was deze zyne Erf-Neder- 
landen te verla^n 9 en dezelve aan zynen Zoo** 
ne , daar tegenwoordig , over te dragen ^ de- 
wyl hy die niet langer zo kon regeeren , ge- 
lyk hy tot nog toe gedaan hadt ; waar in hy 
aeide ^yn gewisfen gekweten te hebben ^ egr 
ter zo hy ergens in gebrekig iiK^te geweest 
2yn 9 of iemant te kort gedaan hebben » nam 
hy iiet op zyne trouwe ^ dat het niet willens^ 
maar onwetens moest gefchied zyn : biddende 
daarom , dat men het hem vergeven wilde ; 
waarom hy ook eerst Gode , en daar na zy-^ 
nen Zoone bad, dat het zelve weder mog- 
€e vergoedt zyn, en dergelyke propoosten meer ^ 
gelyk in vele gefchiedenisfefn te lezen is. Hier 
incde ophoudende ^ bersten hem de tranen uit. 
de oogen , ^t geene den meesten Leedcn der. 
Vei^adaringe (door medelyden) deed weenen^ 
%té&i. Ondertusfchen fïond de Koning op^ en viel- 
ïinRo* ^^^^ zynen Vader opdekniën, oomioedig be- 
ntngPhi- kennende , dat hy zulks onwaerdig was: maaif 
i*J/j^^;dewyl het ayne IVfajefteit dus gclielde^ bédank- 
4cdeRi.te hy hem hooglyk ^ en nam den last en Re- 
•••^*^* geering op zig , wenfchende zig te benaerfti- 
gen , om de NedefJü^den in zmke goecertie^ 
renheid en geregtigh'Q}4 te regeeren , dat zy 
oorzaak zouden hi^bbeoLom hem zynei^te be^ 
\- ,. dtt- 






Regeering 9an Koning PUBpSé to^^ 

dmken , op zig netttende me^ de daad te be« 
wyzen de Ucfde , die hy hun ioedroeg. Met 
deze woorden keerde hy zig tof de vergade- 
ring, en zeide in *t Fransen: Myne Hceren* 
ik wenschte Wel de taal deeer Landen betorre 
luonen fpreken ^ dan ik tot nog toe doe^ oib 
Ü lieden te mogen verftaan geven ^ de ëoédc 
genegenheid die ik u toedraag ; maar dit nog 
20 wel niet kunnende , als wel nodig is, zal 
ik het zelve den fiisfchop van Atregt voor my 
ken doen : wdke toen , het woord voeren- 
de , opentlykin *t breede verklaarde , de grootc 
jpefde en goede mëening en wil , die zyn 
Majefleit hadt ^ om de Landen in alle goeder- 
nerentieid en gerechti^oid te regécren en te 
iefchennen ^ gelyk eencn goeden Landsheer 
betaamde» 

.' . Na hem ftond op Doftor Jakób Maas, Pen-^Am-» 
fionam der ^tad Antwerpen , als last hebben-^^. 
ie vati de daar zynde Alcémeenc Scaatcn, omg«««*^ 



O^ 



voor hen allen liet wooni te voeren , inyoe-^V*^" 
gen als volgt ; Heilige Majesteit ! Öezc Héc-ï>o<»<»r 
ren *s Lands Staaten , de Gèncraliceit verbccl-^' *** 
4ende, zyn door de grooce genegenheid , trou- 
we en liefde ,. die zy hem toedragen, nioc alleen 
wynig verwonderd, maar nog. veel iucer bc- 
b»iuneft 5 dat zyne Msyellcic, ten allen tyJe van 
ftun zo wél gediént,(gclykbckeiltis) hen in 
dezen zorgelykeil èn oprocrigön tyd wil veria- 
to : maar dewyl her zyne Majeftdt dus belieft, 
(deszelft gemak Jsulks veréifcheAdfe) zo troos- 
tet zy zig daar mede ^ dat zyiie Majefteic huil 
in de armen van deii Doorlügtigen Koning ^ 
2)TUïrt Zoone , overgeeft .* éh' dhoöa de Lan- 
den met zWafe oorlogen zèet^gekwelt wcf- 
ien , nogtans zullen dezelve ten allen tyde; 6n 
in allen voorkómenden gevalle toonen , dat z^ 



gewifl^e Vasfiileti én Dienaars vaii zyne lüa^ 

iiinglyte Majefteit 2yn ^ berdd otti hem metlyf 

en goed té dienen 9 en:4. 

J^dw. - fier na fl:on4 óp Maria ^ Kdtiihgïö ett OftJer-^ 

«aaMt- voogdes ^ en (jn'ak haren broeder, den Keizer, 

'^•yj^^p'mec gröote eerbied aan ^ :«eggende; dat zy# 

#ctft» ' volgens den last ^ dien zyne H» Majèfteit haar 

h^c gelieven <yp te leggen ^ de Nederlanden: 

reeds' 25 jaren , naar haar uiterfle vérmogeti en 

ÏoedJunken, tenmeescen vooMeele van xyne. 
i Majèfteit , en tot Welvaard dé* Landen^ 
hadt gefegeert ; maai* ingeVaUe het ielve'niet 
geheel naaf hare metiing en zin nwgté iütge» 
Vcillcn syn, bad zy iyne IW Majdlelt^ haa^ 
^ülks ten besten te \¥illen houden t Ivaar op de 
keizer met de hand en het f^elaat vriendelyk. 
. te kennen gaf ^ dat zy volkomen yoldaanhadf 
daar n& zig omkeei'ende tót de "Staaten , ge ' 
bruikce ^y dezelve eerbied ^ federt eb orttfehul-^ 
diging^ ;Seggende ; dslt ^ dg naaf degaven^ 
haar yart God gegeten ^ hünwaarts gekwecfen 
had, en dat, 2:0 *er iet gebfekkigs in thogte be- 
vonden iyti , het «elve buiten wil en weteft 
gefchiéd wai^ 1 biddende dat £y haaf iulks teit 
besten wilden houden eü duiden i waar op der 
Voor fz:; póftor Maas , van Staats wegen ant- 
woordende , hare goede en loÖyke RegeeriniJ 
grootlyks^ prees ^ en haaf met dë ttiteriteöot* 
tnoed uitilller naam ten hoogf^en bedankteé 

Als nü ail0 deze plegrighedett eti fedenvoe* 

ringen gefchiéd , waren ^ ftond de Keixer ot 

Èeden van gficcpuwheid "af ^ die zyne Ottder-» 

danen hert gojkin hadden: en dewyl daaf vail 

tönliig fchriftelyke be^|«n *eh Aftens gepasfeèn wa-» 

ïhiiipi ren ^ onde'ftekende'^n verzegelde hy dezelve 

Ke'' eigenhandig* Hy nu; van zynen ftpel ondef ti^ 

hwsm^ tten thfbóü o^lhtónde j èn zynêö'Zdön op derf 

i zelvM - 



ke^irihg van Komng P&iiips ' li^ 

itivtn nettende , droeg alles aan bem op; bid- 
dende dat God hein Wilde zoenen ^ en ü dus 
oir de Vfe^aderingc veitrokkem 

Koning Fbilips op den ftoel zittende ; óntfing de 
onderdanigheid èflcrkehtehisfendèr Landen^ èh 
in tegenwoordigheid der ganfche Vergadermge ^ 
werden daar des Keizers zegelen gebmlcen<» en des . 
Koniiigs zegelen voohgëbragt^met welke ter(k>nd 
enige gdnstbeluryzen en Aden vemgéld werden. 

In de volgende dagen droeg de Keizer ook , M§é- 
voons (in tegenWoörm^heid ^ voomaraelylc vanJ^JS^M* 
de Raden en Secrecarisfen der Koningryken ibn^tesKeu. 
Landen) aan zynen Zoone over ^ Se BLykcn","^^^"^ 
van Spanjen , Slciliên ^ Sardlnien , Majorjtxi en Heer- 
^rmorca , met alle de nieuwe Landen vai) In- Jn*)*^* 
dien , geiioemt Anicfrika eri de nieuwe Wac- 
icld , ncflTéns aUe de Eilandeti i lleerlykheden 
en Dörtiyneh : behoudende alleen i tot zyu cii 
zyner Dietiai^eh. <jnderhoÜd ^ een . mkdmen vati 
twee hónderd duidend Dukaten op Spanje, bc- 
nevetis zekere huis^iefadén. , . 

Deti T^i» van herfstmaand des jaars 1556^ órergiBl 
fchreef de Keizer uit, Zeeland ook aan zynenReuV/. 
Broeder Ferdinand ^ den roomsch Koning , hoe ryk. 
hy den zelven het beftüiir des róomilcheh Ryks 
overgaf en belastte^ zig zdveh éoüt vati ont- 
Jlaaiide ^ waat töe hy veiicoils Willeni van Nas- • 
fou, Prins van Oranje, behcvéiis èeh^é Régts- 
fcleerden^ als t)o«or Gréjkorius Sigjisthtkidus i 
VlceCatïcclieri énlFol^atïgb Hallér^ 's Kei- 
zers Seêretaiis ^ hiiri bevelende óp defn aan- 
ftwnden Ryksdag vah kjftem *Meh dè gchee-' 
ledirefticenRegcerlrig; ooltdènfytd,^ Naamv 
VVaeWighefd i Scepter eü Yücobii; üiét sflie ge- 
Jegtip;hedett ^ daar töe bchoöréndè :; aan dort 
<roórft: Ferdinahd ^ zyhért lïe^en Brbeder^ deti 
tööTiirchèh koniïig ^ in ailèh feariitré over tQ 



r 30 Nederïandjche Hs/iork : Onder de 

dragen , ds of hy reeds ffeftorven was, gevi 

den Ge^tmen- hier toe volkome magt ^ met bedet-^'^ 
dat alle Geestelyke en Waereldlyi^ Keurvorfle)bi| 
het zelve ook wflden toeftaan , en {lun latAr^ 
welgevallen; *t gene egtef , wegens de oi 
legenheid des roonfchen Koning:) en der K< 
vorften, niet is gefchied, dan te Fr^dcfott*, 
den $4**°. van Sprokkelmaand des janrj 1558 i 
wanneer de Keurvorften daar tegf^wóg ** 
waren. Het 2elve werdt ook verhinidteifü 
den Paus, Paulus den vierden, die, 
hoogmoed, aan Ferdmands Ambasfadetir 
den huize Gusman, zyne goedkeurin; 
gerde, bybrengende, dat Keizer Karel 
* de het Keizerryk, zonder zyne toeft© 
niet mogt overdragen , al was het ook 
bewiUiginge der Keurvorften: ook mogr 
(Mnand, roomsch Koning, zonder F; 
goedkeuringe, zulks niet aanvaerden <^ 
men, daar veel om te doen w&. 

Koning Philips, in zyne regeering getr< 
den, heeft zulks den omleggenden Prinfen en 
Potentaten^ te kennen gegeven, en is door derzel- 
ver Ambasfadeurs daar mede geluk gewenscfat; 
Te Bras- Als de Keizer op deze wyze zyu afTdieid nam , 
Hof!»? waren re Brusfel in een Hof, zeven geKroond6 
r" ndê ^^^^'^^'^ vergadert , namelyk, de Keizer, zyn 
Hoofien.2^n, en Ma^dmiHaan,* benevens drie Koningin- 
nen, Helionoravan Vrankryk, Maria van Hunga- 
riën, en Maria van Hunrarïën en Bohemen^ met | 
denKoning van Tunis, me de [zevende was; be- j: 
halven de Henogen en Hertoginneti van Savo^ 
jen. Lotharingen, Parma, enz. 

Ondertusfchen hadt Karel, geweze Keizer, 
alle voorbereidzelen gemaakt, om naar Span- 

5 te varen met beidcf zyne Zusters, namelyk^ 
clionora. Koningin en Weduwe van Vrank- 
ryk en Portugal, zyne oudfte Zuster; en Ma- 
ria 



%7' 



Anró^2>a-/ 





van Hungaricn , en Oppervoog- 
^ eland» ^ «jTie jongde Zuster i 
jüÉie ^ dat genoefgzaohT tegen ha* 
ging; dog zulks oordeelden diè 
te zyn, welke" hfet meeste be* 
[eenden te liebÉen^ en geenc be- 
I. Deeze OppervoOgdes prees 
.elen der Niederlaildetl groote- 
dè; dat dezelve hem tiuttige^ 
Spaanfche Raad. Dus trokketl De R«r- 
lar de Keizer, ddh 07^^».. vanJJSf/^ 
,oes jaars 15509 aiicheid ilam vativanaiie 

/hun biddende, dat zy iy^dJIl?s?^^ 

'^linne Meesters wilden aanpry* 

r tia is hy. vaa Gent vertrokken 

_y^wci *havcntji2 , van Waar meü 

1^' beland vactft, töt welk de Ko«- 

leidende, zyn affchcid vari henl 

, bêneffbn^ Je Kötiinginne , . 

..Vaarwel toc'wenfehendc ; Varen-*«'wr 
«p Vlisfingen in Zeeland, van waaf^/ne'^! 
[S^* van Herfstmaand dés jaars 1 556 ^ '«" vfrcri 
l^ wind fcheéf) gihgen, en voor|poe-"eyd^i°* 
^..aaar Spanje voeren, vun waar de Keizef js^^'j.»™ 
iSÉCastiliën vertrok, in een ICloostet S'. Jus-^mainT 
^*ïJ3ran S^ Jéronimus Orde ^ by eeh Dorpf'ssó. 
=^«mdiglia, omtrent agt niyleil van Piacénfa^ 
•Stf fay nog twee jaren leefde; , ^ ^C^ 
ï ^ •- De Koning van TMtatn Vader géicheidefi ,,Hcrtog 
fieeft Ëmanüell>hilibért, Hertog Van Savojen,j;„" S 
foboren uit deszelfs Moeders Zuster, eertcye«-oeif 
Dogter iüt Portugal, tot Gouverneur van A^^mft' 
ÏHwlerlatidèh verkoorcii, 'ma«kt 

pe Staateii der Nederlanden bcbben^ hbe-DeNé- 
het zclvé hun niét Aanging^ tot hulp vatl^«J|**^ 
Oorlog met Vrankryk in Itaalje, feche tiö-winipfeH 
-fenjarige £hatting aan Koning Phili|)5 to^g^'- J^^aJ^v^ 
luan^ mits dat zy dO liideste handciitlg dtiiWeeiuV 
I d gelds 



13^ Nederlandfebe Hiflarie: Onder de 

gelds, en de betalingen der GuamifoenenfA 
genden van Ordonnantiëny aan hun zebea 
wilden behouden , *c welk hun werdt toeee* 
jtaan; cgcer zo, dat het^elen mishaagde, de- 
wyi zy dagten, dat zulks hun toekwam: waar 
uit men meend dat de eerfte oorzaak van va^ . 
vreemdinge^tusfchenden Koning en de Landen « 
ontdaan zy , zynde hem wysgemaakt, als of 
de voorfz: voorwande zyne Hoogheid te na 
^ing. Deze fchatting duurde meer dan negen 
jaren, \ vfelkeene groote Somme gelds be- 
droeg, werdende dsSr door ook te weeg ge- 
bragt, dat 'er in Duitschland, onder den Her- 
tog van Holst, en den Hertog v^n Bninswyl^9 
als mede onder den Graaf van Swartfenborg 
.en meer andere. Ruiters en Vbetknegten op* 
gelegt werden. 
frt^T* ^^ Koningin van Engeland, en de Kardi- 
i^ Natelt naai Polus, hebben een beftand, of uitftel van 
***** Oorlog, tusfchen de twee Koningen en hun- 
ne Landen, door vele aanzoeken, voor den 
tyd van vyf jaren , zo te water als te Land , te 
weeg gebragt , om middelcrwyl over eenen 
eeuwigduurenden vrede te handelen, werden- 
de tot deszelven verzekering eenige huwely* 
ken voorgellagen. Dit beftand werdt, in c 
einde des jaars 1556 te Brusfel , in handen 
van den Heere van Chastillon , Admiraal van 
Vrankryk en te Blois in handen van den Graaf 
van Lalain, bezwooren. 

Dit beftand, tegen 's Konings vrfl gemaakt, 
werdt op den Raadsheer Simon Renart , en 
den Graaf van Lalain geweten, waar uit groo* 
te vyandfchappen^ en grond tot eenen vol- 
genden twist, rezen» 
Feue In \ einde Van Oogstmaand des jaars i555» 
Sr4tt».ge&hiedde> tusfchen Cahis cnDouvcrcn, ec" 



Rigêermg wtn^Kmïng Philip. 1 33 
felle fiiyd van twee en twinrig HottaQcUcheftiiendt 
Koopva^y4cheepen,die uit Spanje kvvamen^JJJJJJ'J^ 
bebbende onderUng (^fi;elyk in oorlogsryd t>lagtPnia. 
te gefchieden) een Admiraalfchap gemaakt >^^*'*' 
en elkandten belooft by te ftaan. Om w de- 
ze te nemen ^ hadden zig negentien Franfche 
Oorlogfcheepen, met nog zes of '^even Jagten^ 
toegerust: en als zy dezelve voor Caltiis ontr 
moetten, hebben zy dezelve befprongén, aan- 
geklampt^ én met ketenen en hdkén vast g^- 
ioaakL De Hollanders hielden zig., zo véc^ 
tnogelyk was, by clkanderen, «en (lelden zig 
te weer, leggende zo vast en digt tegen el* 
ksDderen, <kt zy fchier konden vegten, als of 
cy aan land waren. De fcheép^ der Hollan- 
ders waren hoger en (lerker ; maar die der 
Franfchen waren beter toegerust, en badden 
veel meer Volks. Als zy nu van 's morgens 
negen, tot 's namiddags drie uuren gevogten 
badden, is eindelyk het vuur óf den orand in, 
een der fcheepen gekomen, 'c welk zig, doqp 
den wind die 'er opftond , ten eerllen vei^- 
fpreid heeft, zo dat. zy meest alle, eer de een 
van den anderen los was, in den bmnd doxh 
den, *t welk oorzaak gaf, dat het gevegt op- 
hief, zoekende elk maar het leven te lalvee- 
ren: vcele bflirgen zig in de fcheepeu , daar 
gi^en brand was, andere fprongen in zee, en 
zwommen aan het naaile fchip , werdende 
vriend of vyand zonder onderfcheid ontfangen:. 
daar door de Franlchen, zig in veele fdneg- 
pen der Hollanders 't fterkst bevindende, vyf 
4aar van naar 't diep voerden: daat verbrand- 
den zes Hollandfcbe, en zes Franfche fchee- 
pen, en een Fransch fchip zonk *qt. Men 
oordeelde, dat 'er wel duizend Franfchen dood 
bleven , en onder andere hunnen Admiraal : ^ 
I 3 €h 



'i34 NèderlandfcbeHiflcrlei Onder de ' 
en van de Hollanders miste men 'er wel drie hom 
derd. Dit werd den Hollanders tot eer gerekend^ 
dewyl zy maar Koopvaard^rs , dog de andere 
ten oorlog beter toegerust waren, en veel 
meer volks hadden. 
?/vhef ^^^ iS'*^", van Louwmaand des jaars 155^, 
\t Am- is de Koning andermaal zeer pragtig te Ant- 
Me^v«». werpen ontfangen , -met eenige heerlyke ori^ 
umphbogen en toneelen^ terzyner eere opge^ 
règt, hebbende daar in de groote Kerk aller* 
.^erst de Orde des Gulden VDe^s gehouden ^ 
en veele Nederlandfche en andere Heeren 
daar mede vereert. 
Bwnd Den iS***^". van Bloeimaanddeszelyen jaars, 
q^/° verbrandden 'er te Goes in Zeeland zeshpnderd 
huizen , en in de haven een Engelsch fchip, 
David In *t volgende jaar is D^vid Joris van Delf > 
Bafti gc-^^" ketter j^ te Bafel geftorven^ die eene gru- 
(lorvcn. welyke Leere in de waereld bragt, gelyk eU 
ders te lezen is: hy was een Schilder en Glas- 
fchryver van zyn handwerk, en een zeer prag- 
tig man. iZyn lighaam wcrdt naderhand ont- 
g raven ^ met een vonnis van de Magtilfaat t? 
, afel, als een.Aardsketter, 
pe^hTr. Terwyl men nog in Nederland met het be- 
fiimn«^ii.'ftand of dep urtftel van oorlog bezig was, 
Te^alikt^werdt *er weder in Itaaljè een Oorlog' berok^ 
woroi inkent, door den Paus Paulus den vierden, den 
vêdcrgcT^^rften Yvej^aar der Jcfüiten^ en van het geflagt 
brokcn, Caraffa uit Napels \ die , zig attyd met die 
'van Vrankrj'k in de Napelfche pojlogen 
houdende, meest van daar gebannen waren , 
?n dpn JFranfchcn dienden. Decs Jefliitfche 
ICardinaal Caraffa^ nu Paus, begon zyn ge- 
, ^^fi? g^^ï^i^ig ^^ zy^ en te vorderen ,^ en zogt 
^n itTaijc^iïddclen om zig te wreken over de Edelen 
^^5^chp^ en Jiiardinalen , welke in Jtaalfc^ hunne vyan- 

<1W 



Regegrhfg van Kmng PÜl^s. 135 
ikn zynde, goed Keizecs . of Boorgognisch <<^n ko- 
vraren^ nunelyk^ over die van het geflagc vandMF^tis 
Coiimina, der Romeinen en andere 9 diehybe-'ss^* 
fchuldigde van cVzammzweering tegen hem, 
wasiom hy dezelve ten niterften vervolgde ^ 
to d»i zy genoodzaakt werden hulp te verzoe- 
ken vèn den Gouverneur des Koaings van No- 
pek 9 den Hertog van' Alba , van Florencen , 
en andere, die dat te gewilliger deden, om dan 
d« voorfz: Paus den Roning in/t Ryk van Nar 
pels weigerde te bevestigep , 't weUc hy ter- 
leen bezat van den ^oel van Roomen , drei- 
gende ook , zo het fcheen , den Keizer en 
Koning m dm ban te doen. De Henog van 
Alba kwam dien van Columna te hulp, en be* . 
nauwde den Paus, hem veele plaatzeU/afne- 
inende , zo dat hy Vrankryk om hulp verzogt, die 
alryd den ftoel van Roomen bygefta^ui hadt: * 
waarom, in *t einde desjaars 1556, uit Vrank- z 
lyk derwaarts gezonden werdt de Hertog van 
Guize , met agtien of twintig duizend Man 
J^uitery en Voetvolk , die daar weinig uitregt- 
cen : wam ludien de Hertog van Alba Roomen 
belegert , en daar na. de Nederlandfche ovcrr 
winning .voor Sc. Quinten verkregen had, en 
al het zelve den Paus verkondigt. was, zyndfe 
de Franfchen ook t' huis ontboden., zo werdt 
daar een goede vrede gemaakt: Alba den zei- vredc 
ven eerst verzoekende, trok in Roome gm^"'^"?': 
den Paus de voeten re kusfen , en verkreeg j^^^^^.^ 
voor zynen bastaard Zoon , Ferdinand van To-togvan 
ledo , het groot Prioorfchap van Spanje. dè" nw^ 

Als men nu- in laalje dus oorlogde , niet te- veeren, 
gcnftaande'eronlangs vrede gemaakt was, zog- 
ten beide paftyen in Nederland op de Froncie- 
ren de een den .anderen voordeel af te zietK 
•hier over gebeurde het , dat, in. den jaaie i557> 
I4 op 



op drie Koningen wond , de Admirtai v«f 

Atnflsg' Vrai}kryk , Godvernear van Picasdyen, een bet 

ïöp Oom- (tet vok>riiadi om Qouay in të nemen \ mee* 

^ ' M<^9 ^ ^^rgety in hare vrplykheden van '$ 

ti^oningsS'eesften te bedriegen, ^cgene hemmis: 

Vükxt : daarna veroverde hy Lens ^n A/m»^ \ 

welk hy phindèrde.' 

pe Koning trok in Lemeimmqd des zehrea 

jaars imr Engeland hf zyne hu|isvraow 9 Kch 

nificii^ Maria ^^Qqi h^e hulp te ymoAen; 

Mtru^weüce <^ den y^^^ yan Wiedems^^d , daar met 

^•"E^^°;Trompetten ^eti oprlqg / te vy^ter en te land, 

itnd, t^en'Vi:ankryk deed uitroepen, befchuldigen- 

dci''oö"^?^iH>i? een gedn&t t^lakaat den Kóiiing van 

]<fg tegen Vihinkr^ 'van t^zameiuweeringe tegen haar, 

J^/,J"*4eninet den Hertog van "Northumberland^ Thom» 

7deii vin Whiat , Ekidli^ Asheton, ^ anderfi ^n^ 

Inaa^" ^9^^^ > hare wederipanners ; vermits hy de- 

«csitirf zeive onderhiel en tegen haar opmaakte, gelylc 

^"^. 40ok eenige Zeeroveis en valfche Mi^nters, dia 

hare IVlahc natnaaktèn \ attes tegen zyne be^ 

lofte , haren An)l)iasfa<ieur gedaan : ^s mede, 

4at hy onlapgs Thconas Stafibrt , haaren we- 

^erfpanner • ^e^ ondeti hadt om haar |Usted 

Scbarborugn in te iie^ien ^ hebbende eeneq 

^eimelyken aanïlag voor op de ftad en het \^ 

vian Calais : vervmgens, dsit tiy de Nederlamtai 




uncenis- 
Y^^^^g^ was te belchutten eii te bewaren: 
?c?f?fei jnsgclyHs l dat hy ^aar den tiisfchenkomsc van 
üwian. yrède kwalyk hadt afgenomen i ^^ geene go^ 
ScSdtS! ^^ gebittttfchap V^ld^ houden ; waarom haar. 
' ' best .èigt , hem voor eènen open en tekenden 
VyaïJd r^ verklaaren : d^t liet zyliem pok door. 
feSjwn Heraut te Reyms in Champagnien aan- 
leggen , di^ terftond met eenen ^ ^txsirtcg^r 

woort 



woord : ^Izo zyne nviiw bm ^aim4^ w^n^uA f^m 
fM vyamfi wiide ^^^ ^aar by zk ^4*^Wf aSït 
vrimd bewezen badt , zo boapte by^ Mor bifi^ai:^ vm 
fe van fien ngn>aerd\ge^ Goé , widd4 «^Ki 
zuUen bè^lben , cm zfg t0gm une Vromf^ i^deKoiuii. 
venveeren , en ook voor^liH ^ baar 4f «»^ J^^^ 

^8^9 gfhf^^s^.Foorzaienal$y4t^i^^^^^«^ 
teher vymnden gfbadt ba^den^ 

Als nu de oprliog uitg^ioep«n w«Sf heeft Eocrkod 
de KoniB^ omcreac zes of agt duiMod lo^orl^J^^ 
oen, 2p Voec-en PaeidenvQlk) aU Pionfüen^^tdtt^ 
in Ei^eland-doen qmemefi^ wel)fie all^ in 'c**^'^ 
Uauw gietMeed waien, onder hec Meid vw 
4cn Graqif van Penbroek, den Lord Cli9caD9 
en Moncagu , bfoeffens de dri^ Qrpedfi;^ tbh 
Dudley 9 Zonc|i van den H^nog van Nordmn^ 
berlaqd, en andere: zy , te Calais pasfeerende^ 
icwamen mee den Konii^ in *c Lf ger vopr Sv 
Quinten^ \ welk zy «fde liielpen beftormai 
^ winnen, itear dt Lord Hcrry Pudky in ^< 
ftormen gpfchotea werdc. 

De Koning den ó^^^vanHooimaandtdcEn^ 
geland wedergekpmen, begpnde Hertog van 
Sayojcn een Leger te vergadereii piet den 
Prins van Qraoje, den H^^S ^^ Aarfchoc, , 
^ Graven vaq l^ffomd^ Meg», ^lansveld^ 
^ Barlaimond: waar by ook h^c Duitfcha 
Paecd-en VoetypQt kwam, trekkende zp c^ za* 
men op Cuize, ak of zy liet j^elve yfM^n be- 
legeren^ daar zy z{g nederflp^eti ; in^ar sf 
flcrkev gewenden, deed d^ Hertog van S|ivo« 
k^ met de %te Paerden onvporzjeiis S^ 
9^nten b^Peimen en onnpingelen: daar wasf^^ 
in Guafn^oe» d^ Heer v|^p Tilligny, met debciefcrc, 
pcndeji Kuiiefs vun den Daupliin van Vrank- fei.^"^"** 
^k^ vu Capit^n firueil, de (üipuvemeur: koet tss». 
I 5 . daar 



H^ Nèderta^be Hiftarie: Onder ie 

daar m raakte de Admiraal van Vraiikrj^> 
Jasper de CoUigni, Graaf van Cbasdllion^ 
Saar nog by nagt in. Het beleg daar (terk 
voor zynde^ werdt het gefchut geplant, en 

. AAeynen enSchanfen gegraven. Ondertusfcheo 
2ohd Koning Hendrik den Conftabel van 
Vrankiyk, en den Hertog van Montmorenqr» 
met een Leger derwaans, on» meer volk nïec 
nooddruft in de Stad te brengen /t geene hy 
»)gt te dofen door middel van eehen Moerasch of 

: poel, die aan de eene zydederStad lag , daar 
4e Conftabel met deszelfs Bende xyn verblyf 
by kwani nemen , en uit deszélft Leger tot in dat 
van den Hertog van Savojen fchoot, daar zy- 
ne Tent opgeffagen ftond , die daarom in 't 
Quartier^ daar de Graaf van Egmond verblyf 
liadt, moest vertrekken. By den Conibbel 
vnx^xi de voomaamfte , als de Hertog van Ne- 
vers , de Prins van Conde , de Marfchal van 
S*; Andries , de Hertog van Moncpcaicier, de 
Graven van Villars , van Sancerre , de Heer 
van Dandelot , de Ryn-graaf , en meer ande- 
re groote Heeren , hebbende alle hun best ge- 
d^ri , om langs den voorfz. Poel met den Hee- 
re van Dandelot, broeder van den Admiraal t 
hulp in de Stad te zenden \ maar zyne fchui- 
«-ten waren kwalyk beleidt , en door het gewigt 
der Zoidaten , die daar in fprongen , konden 
dezelve niet vlotten , blyvcnde veele dus ftec- 
*^ken , zo dat alle, die geordonneert waren , daar 
niet in konden genaken ; uitgezonderd de voorfz. 
Heer Dandelot , met vier of vyf honderd Man- 
nen , die daar binnen kwamen den lo***" van 
Höoïmaand, *s morgens voor S\ Laurensdag, 
op welken de Raad van het geheel Bourgog- 

• ni5ch Leger in de Tent van den Graaf van Eg- 
mond vergaderde , beraadflaande wat'cr tedocn 
. ' - niog- 



' Rè^eerh^ van Kening PbÜtf f. %9f 

Mogte zyn , en denkende (gelyk de waarheid 
vns) dat zy by nagc eenig volk mogcen Unnen 
gezonden hebben , \ Virelk weder aoude mogen 
vertrekken , fo befloten gy , Aooc den drift van 
den Graaf van Egmond , het zelve mee ligco 
Paerden te befpringen y waar op volgen zou* 
den de Duitfche Ruiters , en eindelyk ook ee- 
nig Voetvolk, De Franfohen, menende van den 
Poel genoeg bevrydt te zvn, en weinig tyds 
daar te blyven , hadden den doonogc 
weinig bezet ; maar ziende de Bourgognert 
fceds derwaarts trekken , reedt de Hertog van 
Nevcps met eenig PaerdevoUc voor uit , cm 
)iun den doortogt te beletten : dog als by daar 
omtrent kwam , vond hy den doonogt ovw- 
weldigt , en reeds wel twee duizend Paerden 
voorby gereeden , op welke hy niet dorst 
ilaan , vermits hy zyns Konings mening wist^ 
die de ftad niet zogr te ondernemen; maar at* 
leen te helpen : waarom hy tot den Prins van 
Condo te rug week , die met de ligte Paer- 
den by eenen molen in flagorde ftond , voe- 
rende t* zamen zoveel uie, &x, zy onbefchadigt 
by de Bende van den Conftabel kwamen , 
die reeds wech trok ; de Bourgogners volgden siifva« 
dezelve zo dapper, dat zy hen eindelyk, om-fen^met 
frent drie mylep van S^ Quinten, agterhaalden ,«*««> w- 
en met agt groote hoopen Paerden befpron-,7JrBoiJ- 
gen , eerst de Graaf van Egmond met de lig-r^gncn , 
te Paerden over de eene zyde , beneffens Her-^Si» 
tog Hendrik en Erik van Bmnswyk , elk metOogst^ 
duizend Paerden ; en over de andere zyde volg-^ttiém 
den tot der vorigcn ontzet de Graaf van Hoorn , i557« 
met duizend zwaare Paerden van de Benden 
van Opdonnantiën , beneffens nog andere hoo- 
pen van den Hertog *van Holst , en de Graaf 
V^nM^nsveld. Zyb^fprongendenPranfchenmiec 

zul- 



j^o JüMertaHd/cbefBficrle: Onderde 

tulkeo drift afgeweid , dac 2fj de voorite ga* 

feden Mdenr^Uende , de andere op de vlug^ 

UtiMb idieveii y eQ hifnne flag-ofde iMrakem De Con* 

doden eaAad^l wcrdc xelfs V8Q hec Paerd gefmeecen^ 

f ^^^ gekwetst , en mee zyne twee Zoemen gevanr 

rno- ' 1^ : >n de Bourbon , Hercog vtn Anguien , 

(cbest ,Q| pi^ van den bloede , broeder van den 

Hertog 'Van Vendosme en den Prins van Con^ 

de, werdi: daar doorfchocen, in^elyks, de 

<h)der-<xraaf van Touiaine , Zoon van de h 

fiodiedn Maitiet en meer. andere grooceHee» 

nn., Onder de gevangene waren, behalven de 

. Conftafael^ veele grooce Meescen , als de Her* 

4og vanMompencier, Prins van den bloede, 

Hfe JMarfcfaal van S^ Andries , de Hercog van 

ixmmeviUe , de Prins Lodewyk van Mantua, 

.ée neer de Vasfe , de Baron de Corton , de 

h Rocfae dn Malne, de Rhyn-graaf , CoUonel 

van de Dkntfchers , alle ïkeren van de orde 

des Konings , tis mede de Graaf van Roche* 

•fecauit , de Heeren van Aubigni , Rochefort, 

en Brian de la Chapelie, Biron de S^ Heran, 

met veele andere: ook oncvlugccen daar de 

Hertog van Nevers, de Prins van Conde, de 

Graaf van Sancerre , de Heer van Bordillon, 

en meer andere. Daar werden van de Franfchen 

(volgens htm eigen (Uiryven) wel tien duizend 

Voetkncgteu , en drie duizend Paerden gedood 

en gevangen ; dog was niet half zo veelt alzo 

'er op de jiUacs omtrent maar drie duizend 

j^ooden getett werden r alle hunne Standaar* 

4en , Vaandels en gefchut werdt gewonnen,. 

en met Zegenpraling tot Koning Philips gebragt , 

wanneer Üy met de Engelfchen kon daar na voor 

• S\ Quinten t ro« grooten ftaat in 't Leger 

, kwam , daac hem ook de gevaingme aangebo-. 

den w:erden. Van, d^ zyde der Bow^^^iers 

ble- 



Rsieerkg van Koning FUltps. l4f 

Uevai 'er wyiiige dood , daar onder va» nasat 
was , Jongheer Lodewyk van Brederode, wel« 
ke in zyn Hamasch veiitikce , een broeder van 
Hertog Ernst van Bninswyk ^ beneffens cweo 
Graven van ^negelberg » en de Graaf* vaa 
Waldek. 

Die van S^ Qointen vernamen van dezeNe« 
derkge niet dan twee dagen daar na; e|te£ 
verloren zy daarom den moed niet, maarltd^ 
den 2ig met aUe kloekmoecKghdd ter weer f 
door hei aanvoeren van de twee Broeders ^ 
den Admiraal, en Dandelot, die zig daar en 
elders als ervare Kiygslieden gedn^en hebben» 
Zy kregen nog omtrent twee hon(«d mannea 
na den ilag in, zo dat zy, zo te Voet ak ta 
Paerd , boven de agt honderd Zoldaten wa* 
rau Den 21^*^ van Oogstmaand wendt de Stad 
eerst met Muurbreekers befchooten, hd>ben^ 
de zo lang altyd gegraven en ondermynt, *t 
welk omtrent zeven dagen duurde. Den a7^«^ 
van Oogstnmand, als zy elf brcsfen^of ftorm« 
gaten gemaakt badden, welke die van binnen 
moesten bewaren , en op lyfRraf verbo» 
den was van o\'ergeven te ^eken , in 
h(^e als zy den eerllen ftorm zouden weer* 
fiaan hebben, dat zy dan niet ligt weder be« 
fiormt zouden worden, zo hebben de Bour* 
gogners S^ Quinten aan vier zyden beftormt: 
de eerfte ftormplaacs hadt Kapicain CaziersV 
een Spaiqaart, met het volk van Lazarus Sueil* . 
di; de tweede hadt Kapitain. Navarre ^ met 
zyne l^)anjoardcn, en de Oraaf ifan Megen^ 
met zyne Walen; de derde hadt Kapitain Ju- 
Üaan Roinero 4 met drie Vaandeis der ^pon- 
jaarden, en^ twee duiaetid ' SnnlTchen ; de 
vierde hadt Caiondelet^ iaet de Böorgogner&st.Quki- 
Öus werdt S^^«lnt#n aan Jri«rj^^ beftormt; wwaêa, 

be- 



^ Ï4i ïhderUndjihe Hiftorie i OndDr dé 

ftenvaa ^^Wömmen en gewonnen; dog zeer gemak- 
oSgstï" lyk aan de eene zyde , door eenen To!:en y 
a*wd--. iaar zy heimelyk.in kwamen, daar de Admi- 
Taal na toegeloopen , de bres verlaten vond^ 
m)xu\\ *n den Vyand ce gemott kwam^ werdende 
v»n dus terftond gevangen met drie mannen ei? 
^k, enz. eenen Hof-dienaar, die hy maar by zig hadc, 
wordea terwyl men elders nog al lang ilormdei De- 
5cqf*" zelve werdt langs de bres door eene Meyn ne- 
dergelacen, daar hy Alonfb du Gazieres, en 
den Henog van Savojen vond^ die hem ter- 
ftond door'' den Spanjaart, welke hem gevan- 
gen hadt, inzyne Tent deed voeren, werken- 
de van (kar naar Antwerpen gebragt , daaf 
hy zes weken aan de koorts lag: gezond 
2ynde, heeft hy, om zig in zyne zwarigheid 
te troosten, de Bybelfche Schriften gelezen $ 
daar door hy zedert dien tyd den Hervonn- 
den Godsdienst aangehangen heeft: vervol- 
gens is hy naar Sluis gevoert, daar hy net 
vyftig duizend Kroonen gelost werdt. Zyn 
Broeder, de Heer van Ds^delot , werdt ook 

fevaneen,* maar kroop by nagt onder eene 
*ent door, en kwam dus te Hm: ook werdt 
gevangen de Heer van Jamak, de S\ Reny ^ 
de Humes, de la Garde, mee meer andere: 
de Stad werdt geheel verwoest en verbrand* 
Chaste-* Van daar zondt de Koning de Graaf- van 
%rMnêii,Arenberg met drie Regimenten Duitfchers^ 
1557* om Chastelec te belegeren, 't welk hem bin- 
nen kon werdt overgegeven door den Baron 
van Solignac, die ^ om zo ene fchielyke over^ 
gaaf daar na te Parys befchuldigt en gevan* 
gen^ zig verantwoordde, dat.hy maar drie 
honderd Mannen gehadt badde , en dat de 
helft daar van dood of gekwetst was Wegens 
het grof sefchut, dat, m de brikken of ti^ 

chiel' 



r 



Heieerb^ ^an K&ningPhUipil \^ 
cheifleenen fcbietende, om de ooren van do 
Zddatefi en het volk zo iprong, dat men daat 
geenen tegenwe^r konde doen, en de plaats 
te klein was om het volk ce bergen. 

Deze twee plaatzen liet de Koniog weder 
verfterken, en vernemende dat de Franfchent 
alom volk opgenomen hadden^ en weder fterk 
ie veld waren , beflooc hy niet verder iït 
Vrankryk te trekken; maar Han te beIegeren^Ha«|e»i 
'cwelk, na zestien of twintig honderd vücloo-^^^^ 
ten, den i2<^° van HerfscmamKi hem ook over-* . . 
geleverc werdt, latende het zelve mede zeer - " 
verfterken. Ondertusfchen werden nog gewon- 
nen Noyon, Chauly, en andere pmtzea. 
Tegen den winter vertrok de Koning weder 
mar Brusfel, en dankte zyn Leger meest af^ 
ook vertrokken de Engelfche elk weder naar 
huis. Te Brusiel is toen ook gedorven Don 
Ferdinando de Gonfaga, een Kaaljaan en ou- 
de Kry^sheld, welke, met 4cn Koning uic 
het Leger gekomen , de ervarénfte van hec 
zelve geagt was, en Keizer Karel. groote 
dienftcn gedaan hadt. 

In 't Graaffchap Bourgogne Hadt de Baron amviï 
van PoUeville van *sKonings wegen agt ofiVviufi» 
negen duizend mannen vergaden, om in Bres-Bre$fc* 
fe eenen inval te doen , en bele^^de Bourgh 
in Bresfe; maar bevindende dat net zelve be- . 
ter voorzien was dan hy meende, als mede ' 
dat het Krygsvolk , uit Itaalje ontboden « 
hem overviel, waar/van reeds twee ^izend 
Archebuficrs met den Vydastne.de Chartres 
daar waren ingekomen ,. was '^y, genoodzaakt * 
in Asorde op te brecken. . . • 

De Koning van yr^nkryk hadt, na de V dag 
van S^ Quiuten, .en het verlies ^yan, andere 
plaatzen, weder .eqncn hoop yolk^Q^jder den 

'Hertog 



'i44 ^Nè^^lan^ tüftófie: Onder é 

Héitóg'vén Neverste Compiënge doen vei* 
giderdr, waar toe hy den Hertog van Gui- 
it mét sin' volk uit Itaaljè hadt doen ont- 
bieden, met last om daar de z^üken, zo veel 
mogelyk was, tori besteri te fchikkeri: waar 
over de Paus Patilus^ erger vréezende , tof 
verdrög gekomen is, zéridende zyne Ocian- 
t!en naar ckn Hertog van AIba, met welken een 
Vrédè nitiaakc werdt^ zo dat dé Henog van 
l^de AIba üit ^sKonings naam alle Onderwerping 
tm^ en fcholdbekentenis zoude doen, die een God- 
. * vreezënde Zoon den H: Vader fchuldig is^ om 
van liem vergiffenis te eilchen, én' dus gena- 
de te ontfai^en: weshalvcn dé Koning den 
Paus alle zjfne Steeden zoude Wèdérievéren , 
welke hy den zelven hadt afgenomen. De 
l^au$ zou ook den Ban weeren, eri alle an- 
dere , welke zig in dien Kryg ingelaten had-^ 
den, in genade aanneemen, uitgezonderd de 
Heer Antonie Columne- eri Ascanius Delie 
Comia. 

Hec Franfche Leger, vergaderd óndcï' deii 
Henog van Guize , heeft eenen aanflag ' opi 
Calds voorgenomen, zynde dit te vooren by 
den Admiraal Chastillon beftoken , en nu doof 
den Marichal Strosfy nauwer onderzogt. Guizc 
Cftitis kwam den e^en van Louwmaand daar voor^ 
ioorde en befprong terftond het Kasteel van Nieu- 
11^^ hambn^e, eene fterkteopderi weg derftad 
«ni, <ï«nCaljdsV in eenen moeras ; ak mede een ander 
«.oaw«*°Fort , genoemd Rysbank , op de haven gele- 
d ** t^r 8^* ^ ^^ ^^ *^^ '^ cefchut van deze 

1558*" ^^^ plaatzen meester geworden waren j ei 
'er in de Stad weinig volk wüs^ zyndé de- 
zelve door het innemen der twee fterktens . 
te water en te land , zeer vast ingèfloten ^ 
l>egonnea t^j dea vierden van Lomvmaand ^ 



Hetrcbiei 

CCD 



Rx^eering van Koning PbOipi. ' t^s 
ep de Waterpoort met negen , oi op het 
KasreeJ met drieëndertig ftukken gefchat zo 
vrecslyk te Ichiecen , dat mea hec te. Antwer-op caiaij 
pen, zyndc drieëndertig raylcn ver, gehoo^JJg^^jn 
heeft; makende dus eene grootc bresfe/ eh»chodrti 
beku'Hame plaats om ie (lomicn; De ilorm 
gefirhiedde^ by laag water ^i met zo Rtooten 
magt dat zy de Ëngelfchen uit het Kasteel 
dreven,- die met allen fpoed in de Stad de 
vlugt hamen ^ blyvende.in dien ilorm dood ^ 
den Kapitain van het Kdstcel , Anconi Ager 
Ridder. Dog de Engelfchen hunne groote 
faut bemerkende , datze het Kasteel vérlécen 
hadden, .^n weder ^ den vloed idkomehdc^ 
CD die van het Kasteel van buiten niet kun-^ 
ncnde geholpen worden, bchalven 'dat 'er ook 
w^ weinige Franfehen in waren, met groo^ 
te dapperheid op het Kasteel aangcvdlcn 4 
mecnende dus de Franfehen dak* iiit te dry- 
ven; maar werden van den Hcere Danddoc^ • 
den Henog van Aumale, en den Markgraaf 
d*Albeuf te rug gedreven: zy ondernamen hét 
zelve andermaal, met twe of drie .ftukken ge- 
fchut op de brug vm het Kasteel té ftellen i 
en zogten door ondermeiningë nl^eder Meester 
van bet Kasteel te worden ; maar werden 'er 
öitgedreVen ^* verflagen^ vcde verbrand, en de 
poort toegebolwerku Als hu de Gouverneur ^ 
tord Wëhtfort^ èn andere Overften het gevaar 
der Stad merkten y eii dat het Kasteel zofchielyË 
gewonnen was ; insgelyks ^ dat , 'er geen drie 
honderd weerbaare Slannên' overgeblevbn wa- 
ren, die egter nt^/veele dingen gebrek had- 
den ; en door den grooten ftomi uit het noord- 
öoften^ geene hoöpe- van x)ntzer te voorzien 
^as, dewyl niemand uit Engefcdid:komcn kon^ 
fcheen hei d^ Hcincl en Aarde hen tegen ^ 
.J/le Boeh K ^ eU 



146 Nedertanifebe Hifiorie: Onder ie 
en den Franfchen gunltig was; waarom vf 
^od dageen van Verdrag cc fpreken, te meer 
<pRi dat zy geen Volk uic Vlaanderen van dea 
.Koning dorden binnen nemen, hoewel het 
hun was aangeboden, vermits 'er agterdogc 
loncftaan was, als of Koning Philips door zul- 
ke middelen de Stad zogc in te neemen : 
dies ook de Koning, laatst uic Engeland ko* 
snende , en daar voorby pasfeerende , eeaige 
faut gezien had , die hy naar Engeland fchceef^ 
\ geene van den Raad niet geloofd werd , 
maar meer agterdogc veroorzaakte. De. Kardi* 
naai Polus, en twee of drie fiisfchc^en, vaq 
Raad en Gezag, de gelisgenheid en vraerde 
derplaatze weinig weetende, lieten hun voor» 
Caiaft ftaan, dac *s Konings ^oede naam, en het ge* 
r^dSöf ^'^^^ ^^ ^ Sterkte en den voorraad aldaar, 
hecaue met de korte pasfagie om dat te beveiligen, 
j;^JJ^^'" inzonderheid daar zy Meester van de Zee wa- 
opder- ren, den Franfchen wel te rug zoude houden: 
fteriue. %^i^ uamaals gebleken is in ^ proces van den 
Gouverneur Wentfort, welke, gekomen uic de 
Franfchegevangenis , zig van zyne befchuldiging 
voorhetRegtwettigheeftgezuiven, *t geen wy 
zelfs gehoorc hebben, vertoonende de bekent- 
makingen ^ van cyd coc tyd door hem gedaan, 
aang;aande de zwakheid der Stad , 't gebrek van 
Volk , en der aanfla^en der Vyanden : welke^ 
adviefen de voorfz. Kardinaal en Bisfchoppen,. 
die mede de voomaamlle in den Raad waren, 
weinig s^tten , hejn antwoordende ; dac zy 
de Stad met hun wit Stokje, dac de Raads- 
heeren daar tot een teken van hun ampt droe- 
gen^ wilden bewaren, zo hy vervoerd was 
t' huys te komen, en wat dies meer is. Dus* 
werdt Calais door verzuim overweldigt , en 
met verdrag van die van bmnen, (als zy niec 

l>etcr 



TU^ng fMn Koning Pbtttps. Uf 

beter konden,) volgens Romeinfche Reke^ 
mng, den ^*^^ van Louwmaand des jaars 
'558, overgelevcn, op voorwaarden^ dat ^,^JJJJJ^ 
tonder eenig geweld aan hunne Perzoonen teder over* 
pl^en^ het leven behouden^ htin geld engj|^^ 
go^ toe befcheidenheid van de overwhmaari 
im uit voeren, en alle de Inwooners , daar 
het denzelven zou gelieven, vertrekken zou** 
den, dies daar vjffHg Perzoonen zouden gea 
van^n blyven^ die men *er konde uitkiezen t 
de /k>ldaten zouden in Engehuid moeten trek^ 
ken, zonder de huizen, Iwftogt, voorraad eQ 
gefchut te verderven, verbemen, of te ver* 
branden; maar moesten het aUes agterlaten,*c 
geene gefchiedde. De Franfchen trokken van 
daar den ij***» van Louwmaand op GuineSyp^^^"«J^ 
daar de IVlilord Orey, een oude Krygsheld ,bercho.* 
met twaalf of veertien honderd £nf^ïchen ^{^^^^"^ 
Walen en Spanjaarden , binnen lag, bcneffensa 
Mondragon^ een beroemd Kapitain^ dien de 
Konmg rhil^s daar gezonden hadi: waar voor 
lerfhmd 35 Ibkketi gefchuc. geplant werden ^ 
die in korten tyd denduizetid fdioten losten, 
zo dat zy het bolwerk en ahdere plaatzen zo 
doorboonlen , dat *er plaats genoeg tot den 
ftorm open was , welke daar den fto*««» van 
Louwmaand, met groocen moord* over beide 
2yden, aan drie plaatzen gefchiedde, wei vier 
of vyf honderd Mannen dobd b^pvende: daat 
decade bolwerken gewonnen ^ de voorfz. Grey 
met de ovorke ^daten op een voomaaiq^ 
Forten oud Rasteel, daar bhihcn gelegen ^ 
Wugtie, van waar dezelve van overgaaf be* 

rnen te Iprceken, en ih^dflten verdrag, dat 
Zoldaten met hun geweer zouden vertrek^ 
ken ; maar dat hunne Vaandels , lecftogt f 
voorraad en gefirbut daar möcscen blyvcn^ en 
K a Grey 



^4^ Nederlandfcbe URfiorie : Onder de 

Gfe/'met de a&dore Kapitains exi Edellieded 

gevangene zouden Tyn: dit dus gerchie4 zyn^ 

' . dfi^ hebben de Franfchen die plaats <^ voor hen 

: niet dienftig, verwoed. Het Kasteel Hamnes, 

\ fterk van gelegenheid^ wenk mede van de 

Ëngelfchen veriaten. 

Dus verloren de 'ËngeUchen in korte dagen ^ 
'•c geene Ken van hunner Voorvaderen vetove^ 
sii^en nog overgebleven ^^as^ en *t geene zy 
laTt vtete Land reeds twee honderd en etf 
joiren bezeten? hadden, zo dat zy daar door 
^eel in hunne Eilanden befloteh werden. 
De Heer van Thermes werdt daar jover van 
de Franfchen tot Gouverneur gemaakt: en zjf 
lelve fchreven , wel twee of drie honderd 
groote ftukketl gefchut daar gevonden te heb- 
ben; behalven den leeftogt< oorlogs-behoef- 
; te,. en het losgeld dea: gevangehen. 

Op de eeifte tyding werdt in Engeland 

groote toebereiding van volk -en fcheepence^ 

maakt, om ónderfhnd te doen; maar konden 

door het' groot onweder de Zee niet pasfee- 

d« doods ?en, voor dat zy al tyding haddeir van het ver- 

TïB Ma- Mes: 't geen de Koninginne Maria zo ter bar- 

nioginnê wn ging, dat het eene groote oorzaak van 

yan En- harcu dood was 5 ftervende , den 17^^ ^^ 

•**•"**• Slagtmaand daar aan volgende. 

•i/Ook namen de Franfchen het Kasteel van 
^^ j^^, Hefbimont en Ardennes met geweld in- D« 
uiDgin Dauphin van Vrankryk trouwde Maria Stuard, 
Schot- K.oninginne van Schotland^ en eenige Dogter 
laad yan den laatften Koning, Jakob den vyfden: 
«^"dèo ^^ gefchiedde te Parys den a4»«o van Gras- 
Dauphin maand des jaars 1558, op welken tyd de Hcr- 
vrink- ^S*^ ^^^ Lotharingen allereerst tusfchen bei- 
ijt. ' de de Koningen van cenen Vrecde begon te 
handelen: Dexe Koningin was eene Dogcer van 



^ Regeert fig van Koning Philips. 145 

Christiërnus, Koningvan Denemarken, gebo< 
ren uit de Zuster van Keizer Karel. ' -'1 

In den jare 1558 ftorf de Heer Maxirtlll-I 
aan van Bourgognie, Heer van Beveren cfii 
van der Veere, Stadhouder van Holland, Zeé-i 
land. Vriesland en Utrecht, in welkes plaats 
gekomen is Willem van Nesfau , Prins vari 
Oranje. » * * 

Tegen den Zomer liet de Koning van Vranli> 
lyk wel vier of vyf duizend Paerden, en veer^ 
tien duizend Voetknegten, onder het belekt 
van den Henog van Lunertborg, in Duitscte* 
land ligten en ophemen: de- Ritmeesters wa-» 
ren Grombak, Rysbcrg, en een der Broedei^ 
van den Landgraaf van Hcsfen , beneflfens 6cc> 
Voetvolk' onder den Graaf van Rocquedolf; 
Reicrogh en- andere: Als deze in Lotharin». 
gen gemonftert w&ren, zyn daar nog bygekcf* 
men, de Hertog van Guife, met die van Ne- 
vers en do Frailfthen , belegerende Theonviile-Theon- 
óf Diettenhove, in Liixemboi^ op de Moc^^^"/,^JJ^' 
isA gelegen, daar Pieter Quarebbe, Gouver- fcheube'^ 
neur en Edelman van Leuven, met omtrent g^^^l^^** 
agricn honderd Mannen was. Den 5^««» vanoe» , 
Wiedemaand begonnen zy met 35 Hukken ge^-'^^.f', ' 
fchut de Stad te befchieten : de Graaf van» 
Hoorn deed zyn uitcrftc besr om met drie 
Vaandels knegten daar binnen te komen; 
maar werdt doorgaans- ne rug gehouden* De 
Pranfchen hielden aan met Ichietcn en onder-s 
graven , tot dat zy zagen dat het tyd om te 
ftoraien was: daar door dje van binnen einde- 
lyk zeer verzwakt, en geene verzekering van, 
,ónt7Ct hebbende, gedwongen w'atcn van de 
overgaaf te fpreken ; dies zy , dep aa^*** van Wie-^' 
demaand des jaars 1558, de Sad ovcrgclevert- ' '" 
hebben: de Zoldaten zouden xnet 'Rappier Oix • 
K 3 Ponjard 



I5c^ NeAerlan^cBe Hijiorh: Onder ée 
Pofikrd, de Riticers mee hunne Wapenen, ea. 
de Burgers niibt alles wat zy maar mede dragen. 
JcondentUtnrekken. Daar fneu velden vele Fran* 
Ichen, onder andere grooteHeeren, de Marfchal 
Pierre Sorosfy , die met een Musket in zyne borst 
gefirhoten werdt: , terwyl hy met den Hertog van 
Guïfc fprak, die zyne hand op deszelvenfcnou-- 
der had leggen. Dus wcrdt de fterice Stad. 
TbeonvlUe verloren, 't welk men meest toe* 
Icbrecf aan het geringe gezag 9 dat de Gou* 
Temeür Quarebbe over zyn Volk hadt, alzo hy 
naaar een gering Edelman uit Btaband was. 

Terwyl dit in Luxeraborg voorviel , hadt 
de Blarfchal van Termes, Gouverneur van. 
Calais, omtrent agt duizend Mannen te voet, 
^ vyfdei! honderd te Paerd, met een zeker 
getal gefchut, van de omleggende Guamifoenen 
by een vergaden: hy trok naar Vlaanderen, 
m pa^feerde de Rivier Aa, daareenige Boe- 
ren geflagen werden, die hem den overtogt 
meenden te beletten, en voons langs Greve* 
Boiiter.lingen en Borborg, kvi^am hy voor Duinkcf 
j|^*jjj;ken, eene Stad aan de Zee gelegen, daar hy 
piua4terd,op de Zeedubieu zyn gefchut plantte, befchie- 

Sttd!" ^^^^^ ^^ ^^ ^^^ • ^ terwyl de Burgers in 

onderhandeling kwamen om de Srod over te 

geven, alzo *er geen Guamifoen binnen was^ 

werd zy van de Franfchen befprongen, over* 

wonnen, elendig geplunderd, en cindelyk ver« 

«erieii brand: daar na trokken zy op S^ Wyi^oxber- 

*ox^e%.g6"i 't geene zy ook plunderden en verbran- 

tcn»cD<.den: en voorts het ganfche Land door, tot by 

Nieuwpcort. 

Koning Philips te* Brusfel hoorende , boe 

hy in Liucemburg en Vlaanderen van de Fran* 

t?« vS ^'^^ verrast was , vergaderde ook van alle. 

savojcQ kanten zyn Krygsvolk , en zond den llertp^ 

\axi 



Rtgiering van K&mng PbiUpSt. 151 
van Savofen, zjiien Vddovcifie Generaal, naflfitar Nt- 
•c Graaffchap Namen, om daar den HeïtofJJJ^;,^' 
V2Q Guyiè cc weerilaan: en naar Vlaandefemtn Eg. 
zond fay den Graaf ¥an Egmond, Prins v»|^g^^^ 
Gavrc, met volle magt, om daar ook toe terFran. 
zien, dat 'er geen meer magt by den HèeiVg^ 
van Termes mogte komen. Mee dezen lasr Tiende- 
heeft Egmotid I^t Volk uit de Guamifoene»^'^^ 
daar omtrent geligt, geasfisteert met den Vel(K 
marfcbal , Heere van Bingincoun. Als 'er w»/ 
vag andere, uit hec Leger van den Herceg 
van Savojen, by hem gezonden werden, en ky. 
reeds agc of tien duizend Mannen te Voei.^, 
en meer dan twee duizend te Paenl, behtt-» 
ven nog veele verdreeve Landlieden, die hf 
hem gekonien waren, fterk was,. 20 trok \^. 
naar zynen Vyand, die reeds, vreezende zyne 
komlle, afgetbgen, en op eene halve myl I^ 
Grcvelingen in eene flerke plaats gelogeerc 
was , daar Egmond hém kwam bezoekeA» 
Themies voelende dat hy in zyner Vyandea 
Land te onfterk was, befloot , 's wd^ren daags 
langs den Zeekant, by laag wacef , nit Vkan* 
deren naar Calais te vertrekken: de Zee afge* 
k)open, gebood hy te vuur in Duinkerken te 
fieeken, en dus te vertrekkeij. Hy pasfeerde 
het Riviertje de Aa, beneden de Stad Greve* 
lingen; dc^ Egmond, Bingincourt, de Mark«» 
gaaf van Renti, de Graaf van Reux, Moer» 
beek, Monicboufen, Fontaines,. Nieuwerleec, 
en andere, zulks gewaar wordende, beflotm 
hem den weg te ondergaan, en hun eerst den* 
buit te ontweldigen, op dat zy geenen lust 
houden hebben, om meer in Vlaanderen t^, 
komen, handelende contrarie het fpreekwoord^ . 
dai men den wegtrekkenden Vyand eene gul- 
de Brug behoorde te maken , waarom zy bó-> 
K 4 veo 



■r^t Nedèyiandfcbe Hijiorie: Onder da 
ven Grcvelingen de Rivier de Aa pasfeerden^ 
zonder gefchut by zlg to hebben. 

Themies merkende, dat men hem wilde aan-t 

: «rflen , fchikte zyne flagorflc op het allervoor^ 

deelfgfte; namelyk , tegen het' Zuiden, daar hy 

'de zandduinen hadt, fteldc hy alle zyne wa? 

fens^bagagie, en roof: tegen het Noorden 
adc hy dé Zee, en van agteren h^t Rivier- 
tie de Aa, zo dat men hem niet dan van 
rooren kon befpringcn : voor zig ftelde hy agt 
groote ftiikken gefchut, en nog drie Falco- 
fietten , zyn Paerdevolk tusfchen beide , en 
over elkö zyde van het zelve zeker getal van 
Coscoenfche' Archebufiers: van agteren fton4 
het Krygsvolkmet de fpictzen, zó Duitfchers 
als Franfchen, 
Teidfltg ♦ Tegen het zelve fchaarde Egipont vyf hoo- 
yciSgcn P^ Paorden , daar van 'er drie Ifgte Pfjerden 
©ndcr het waren, om den aanval te doen: den hoq) 
vtndcn ^ ^^ rechter zyde voerde de Graaf van Pon? 
crave ténals , en dien op de (linker zyde Don Hen- 
ïm>nf,dcnri^*^s Henricques; hy voerde zelfs den midi 
ladeo delften aan: de vierde hoop waren de zwarte 
mand^'^Düitfche Ruitcw : de vyfde hoop was van 
uesjttM de Nederiandfcbe Benden, elk onder hunr 
***** ne eige Hoofden : van agteren yolgd^ ^^ 
Voetvolk, zo Nederlanders', Hoogduitfchers,- 
ais SpanjaaKlen , aangevoert van hunne CoUo^ 
nels, alsBingincourc," Mortichuifen , DqnLpïs 
de Caravagial ,• en andere. 

Op deze wyze is de Graaf van Egmonr , 
den i3«»«n van Hooimaand , op de Franfchen 
kloekmocdig aangevallen , zyh volk met treffelyke 
woorden vermanende. De Franfchen, gcduurig 
op hunnen tegenweer bereid, oncfingcn dezelve 
^pper , en lieten |iet gefchut op hunne Vyr 

andcn 



kegêerhig'van Koning 'Pkiiipr. 15^ 

ftnden a%aan , doende grooce fèhade : ondèi^ 
pnderen werdc Egraonts Paerd onder hem jge** 
fchoten ; dog viel evenwel met 2yn volk -öp* 
hen aan 9 wordende dus tezamen (alzo de' ^ 
piaats bf eet en eflfen op het zaïid was) M^* 
t^en Man , Paerdcn tegen Paerdeh l ijagorde^ 
ogen flagorde , 't geene in langen tyd niet 
Feel gezien was , handgemeen : 3og de Bour-^ 
gogners kregen een onverwagt voordeel doorK«nife 
sommige Engelfche Scheepen van de Konin-^hV** 
gin , me van Doucr , om den doortogt te be-«chcep€a 
vryden , af-en toe- voeren ; te gelyk ook om^^ 
den Franichen te beletten den buit van Duin»* brengen 
iLcrken te water weg te voeren. Déze warenfje ov?r. 
meest kleine Scheepen onder den Vice-^dmi*iwmiia|. 
nol Malin , welke, dit uit Zee ziende^ mee 
zyne kicinlle Scheepen zo na aan (brand kwant 
als hy maar konde, fchictcndc op dè Franfchen 
eene menigte van kogels ; dog vermits zy nog[ 
verre van Land waren , konden hy geene groo* 
te fchade doen, en feilde dikmals, zo dat' 
hy menigmaal de Dourgogners trof ;' des riiötj 
jégenftaande deed deze aanvegting den Fran*- 
fchen de moed zo zinken , als het den Bour-' 
jjogners d^^zelve deed vermeerderen: onder- 
tusfchen hadt Egmont vecle DuitJTche Ruiters 
heimelyk ler zyden uitgezonden by de Duinen , 
die den Franfchen Paerden ter zyde In 't 2ui- ' 
den befprongcn : zo dat eindelyk het Franfche 
T^erdevblk , meest Edellieden en wel gemon- » 
teert , hun gevaar merkende , begonnen te wy-^ 
ken: 't geene den Bourgogners nog fterker 
atndrong , om de Franfchen op de vlugt te 
diyven , eetst het Paerdevolk , en daar na het 
Voetvolk , • tot groote eer voor de Bourgog-^^ 
nèrs^ inzonderheid voor de ligte Paerden; dog 
K 5 aUe^*^ 



154 NtékrlM^che Wfiorie z Onder ie 
alteaeest voor Egmonc ^ die daar in niet al^. 
bes xyne wysbeid en voorzi^dgbeid ; maar 
ook tS^ fiotttheid en kloekmoedigheid toon*- 
cio 9 gelyk ook de andere , als Bingincourt , 
4eMaricgraafvanRenty , de Graaf van Reux, 
pQO Henricus Henricques , de Graaf van Pon- 
tfoa)s ) de Heer van Fontaines , Don Loïs de 
C^vagial met syne Spanjaarden , en Mo- 
ükhoifen mee zyae Duitfchers. Van der Fran- 
fchon ayde wwit Thermes van veelen befchul- 
digc , wwom hy 's avonds te voorenniet ver-- 
Qwken ym\ maar het fcheen dat hy last badt 
om te DuihkerH^ te blyven , zig daar te ver- 
flerken, eq meer hü^ te verwagcen ; behalven 
<x)k dat hy op ^m voordeel was ^ en maar te* 
geawe^r hadt te bieden , alzo hy geen drie 
nvton, van Ca)ais was , en zeer goede Zolda- 
«M hy zig fandl y daar door hy meende , dat 
niemavs tnim kon krenken: Men oordeelde dat 
V Of d^ plaats omtrent vyftien honderd dood 
l^ea , behalven de verdrcmkene , en die in 
4^ idugivan de Boeren verflagen waren: vee- 
Ie wer4w *er gevangen , als de ^arfchal de 
Thanm ^ Gouvemem* van Calais , die zeer 
g^wetst.was> de Heer van Senerpont , de 
Mnibpjt, Viilehon, Morvilliers , Chanli^, en 
apder^ : het gelchut , de Vaandels ^ en buit 
werdt aU^ genomen. Vaa ^^ Bourgogncrs 
bleven 'et ook wel drie of vier honderd dood^ . 
onder anderen de Heer van Pelu. Deze over- 
winning vermeerderde de eer van Koning Phi- 
liftfi en van de Sourgegners, toonende met de 
déad> dat zy den Fraafchen alom in 't veld te 
dppptr waren» Duinkerken ^ Wyaoxbergen 
weiden weeder gekreegen. 

Dog deze heerlyke overwim^ng werdt den 
Gim£ van Egmont door zyne aigunllige zeer 



beoydc , namelyk , dpor den Hmog* v«n M^ 
ba , en meer andere ; gelyk ble^k » want hen 
naimab, onderde Arriciilen van zyo Crimineel 
Proces , ten laste werdt gelegt , ê^ by bimea 
nood , den vyand vercreueMe , <^ dge ge^ 
zag hem flag gelev^rt, en dus *s Konings \Jxt^ 
dflS^ en Volk gewaagt hadt : en alro hem 2ulki 
toen van den Hertog van Alba verweten wer^t^ 
ntwoprdde by den 2elven,\bidien de Spqoijüis 
den in de Nederlanden zo veel te vtriieMi 
hadden als zy , dat zy wlks dan «rel iwdm 
goedvinden^ enz. 

Omtrent dezen tyd rustte Muit , Konlagiqr g^se- 
vm Engeland , eene groote vloot vae oer*^^^ 
k)gfdieepen ter Zee uiif, onder baren Admi-*'?^^^ 
na], den Lord K)inton: en uit kragi van hetvtarttïi. 
ver(bag tusfchcp Nederland en Steeland, W^^lJ^ 
geiyks, om dat de Koningin een R^jtaiencwllktaiê 
Duitfchers in Nederland hielt , onder den?" ^2?" 
Heer WiUem Pikkerin, een gefcbifct EngdscbnViiS!! 
Ridder, zo zonden de Nedenanders nai^E»-^"^ 
geland by deze Vloot wel ao of 0.% grooceniBfen 
fcheepen, ten oorlog toegeruft, en van «dleii*** • 
wel voorzien , daar Admiraal op wa9 , deisiiT^ 
Heer van ViTakkene en Capelle, Vice*Admi« 
laal onder den. Graaf van Hoorn, beneifens 
de Heer van Cruiningen, en andere Neder- 
' hnders met veel Krygsvolk. Deze twee Vk>* 
een voeren naar Brittanje en de d^r gelegQ 
Kusten, en den 29^^ van Hooimaand zetce* 
den zy te Conquet hun Krygsvolk aan Land, 
brandende het Land rondcxn «f» en. doende 
groote fchade; maar de Heer van Keriimonf 
ee&e menigce vax) Edellieden en ander VoU; 
daar omtrent vergadert hebbende, iloeg (X> 
vier Vaandelen Nederlanden, ^e te diep ia x 
Uad waren gftfvU^t l&^m4( 4^ f^y Van 

de 



tgS Netkriand/cbe Htflerte: Ónder de 

de Engèlfcheti gcvolgt waren, welke op do 
tyding van der Franfchen komfte t* fcheep wa- 
len gekeért, zo dat 'er veele van de Neder- 
landers do6d en gevangen bleven: waarom de 
Vlojot wederkeerde zonder iets anders uit te 
fegten, óif haar voornaam voornemen te we-» 
ten. 
Tj^- In Oogstmaand vergaderden beide de Ko- 
L?^r5* ningen, mitsgaders hun Volk en magt, niet 
JjJ^' tfegênffetode men door den Prince van Oranjo 
' heinièlyk met *den gevangen Conftabel van 
Vrankiyk^ en Marfchal yan S', Andre, van 
I Vreede handelde, Koning Philips trok den 

• ' ai**" van Oogstmaand uit Atregt naar zyn 
Leger omtrent Dorlens , 't welk fterk was 
dertig duizend Mannen te Voet, en veerden 
duij^nd te Paèrd: onder dezelve waren veele 
- Duitichers, namelyk, onder de Hertogen van 
Brunswyk/Erik, en Emest, den Hertog van 
' • Holst, de Graven van Zwartfonbèrg, Mans- 
iUeidMnveld, Rcnnebcrg, en meer andere. Daar lie-. 
*er ▼£* *^ ^*S ^^^^ ^y ^^" Koning vinden uit Icaal- 
Jtïikü. je, (behalven de Hertog van Savojcn} Ema^ 
!J^^ nuël Philibert, Stadhouder Generajü van den 
Koning, de Hertog van Panna en Piacenfa, 
de Hertog van vSéminara, de Prins van Sul-? 
mona, de Hertog van Atry, de Graven van 
Folicastro, Bagin , en Landi, beneffens de 
Heer Ascanius Della Comia: Van de SpanV 
jaarden waren daar, de Hertogen van^ Alba ,' 
Arcos, Francavilla, en Vilhennofa, de Mark- 
graven van Bahmga, ende'Aguillar, de Gra- 
ven van FonfMidü en Mclicó, enz. Van de 
Nederfenders ,' Willem van Nasfau , Prfn$ 
Van Oranje, Lamoraal, Graaf van Egmond ; 
de Hertog van' Aarfchot, de Markgraven van 
Bergen en' Rémy-, de €)hiven van Hoori> ,' 

Aren- 



Rtgeerl9$g té* Koniag PUK^s. tsjr 

Arenberg, Bosfii, Megen, Ligtd* Rhk^ to 
Hooglfaracen, deHeeTen van Montigni, Bar» 
himonc en Glaj<xi, mee meer andere. 

De Koningvan Vrankryk hadt ook een ge* Adeu 
weldig Leger verzamelt, en tot PierrepomfJJ*^^*^ 
neetgeOagen, meest Duitfchers^ Zwitzeis, envandea 
cenige Imljaanen: de Duitfcbers alleen waienfj*^ 
md agt duizend Paecden. In dit Leger kvnmovraoh» 
Koning Hendrik, op den agtften- van Oogst* ''^ > 
maand, veigezelicbapc met den Koning vaa . . 
j>}avarra, d^ Hertog van Montpencier, den 
Hertog van Guiie, Stadhouder of Veldover« 
fie Generaal des Konings, de Hertogen vaik 
Lodiaringen, Nevers, Ncrooers, Aiunale en 
Bouillon, alle Franfche He^en: de vreemde 
varen Henog Hans Willem van Saafen , cwe^ 
de Zoon van Henog Hans Fnederik,. Keur* 
vorst, de Hertog van Lunenburg, Z<>on van 
èen Landgraaf van Hesfen, de Prinsen van 
Fenara en Salema, de Hertog van Soronia, 
en meer andere Markgraven, Graven en Hee^ 
len, te veel om te noemen. Met dit Le* 
ger kwam hy tot by Amicns, daar by de Rl« 
vier de Sommc pasQ^erde, en floeg ag daar 
neder tegen de Bourgogners, die . ook gefterkc 
langs het water Auchie lagen» Tuafchen bei<« 
de deze Legers vielen dSwils Üchermutzelin* 
gen voor; tnaar de Franfchen nog gedenken*- 
de twee neerlagen , die zy kort te .vooren ge^ 
hadt hadden, lagen meest begraven ^^^ dor« 
ften niets wagen. De groote magt aanbelde 
ryden van twee zo itiagtige. Koningen , dltf 
cbar zelfs in Perzoon waren «^el dezelve hd* 
de ilii en in ontzag; en oved||ende de groo« 
te fchade, die zy eikanderen zoud^:aandoea# 
xo zy tot eenen VeWflag kwamen, en dat. vari 
wederzyden hmme magc. voomanielykcbellond 



95t NOtdmulfch Hifimie: Oniir dé 

in vnnldeNadin, injsd^eriieid van Hoog^ 
•daitfcha:», vcroonaakte het zelve dies te meer 
^mdent^e genegenheid vsn beide de voorfz. Konin- 
UDi/ g^i om cot Vreede te komen: waarom ^er 
nii« vm belde zyden eene piaats werdt verkozen^ 
aamelyk) de Abdye van CorcanTp, niet verre 
iran daar, om de Vreedenshandding tebe^ 
proeven: daar toe het voorfis. einde, in Wyn* 
Cecom- maand, van 's Konings van Spanjens zyde ver^ 
deoter* fcheenen, de Hertog van Aiba, de Prins van 
doivree. Oranje 9 Rigomes de Siiva, Andionis Perre* 
'*"^'not,Bisfchopvan Atr^, Doftor Viglius van 
Swichem, Prefident: van 's Konings van Vrank- 
ryks 2yde, de Cardinaai van Lotharmgen, 
Anne van Montmorency, Conflabel van Vrank* 
ryk, Jacquea de Albon, IVhrfchai van S^ An- 
€hries, die beide (niits losgeld betalende} los 
gelaten waren , Jan de Morvilliers , Bisfchqp 
van C^leans , Claude de V Aubefpin , Secre« 
tarts: by deze Gedeputeerden vond zig ook, 
als Geallieerde van beide zyden , de tknogin 
van Lotharingen , met haren Zoon , den jon* 
gen Hertog. Ondertusfchen begonnen , op 
goede hoope van Vreede , beide de Konfngen 
allengqes hunne Legers te verminderen . en 
deselve van den anderen te leiden , en in Smgt- 
maand hun Volk af te danken. 

Terwyl de Gedeputeerden van beide zyden 
handelden , en byna een Huwelyk gefloten had« 
den tosfchen des Konings oudfte Dogter en 
Don Karel, Prins van Spanje; en tusfchen 
\ Konififfs van Vrankr^ Zuster en den Her* 
log van Stvqjeiu en dus tot een accoort fchee* 
Ben te komen^lko ontbrak 'er niet anders dan 
de Koningui van Engeland ie vreede te ftcl** 
Jen , die door hare Ambasfadeurs zeer aan« 
droog QBk Calais weder te hebben » zonder 

welke 



«elke Kooii^ PUltps ook coc ^mMsa Vteedë 
irïde komen : Dog eLeo KoniiKin Maria ^ ^i^^i» 
Konings Hutsvcouw , hier op aea 17^ ynf uSl^ 
Slagmuand des jaars 1558 Cna vyf jaaren ge^^^^ 
fleert té hebben) zonder Idadeten kwam fltHsa;' 
ftffven 9 zo is. door derzdver dood de Vree» 
de wel twee Maanden veragcerL 

Deze Maria was eene goede VïfDUw; dog 
i^^voed in haat en nyd ; hebbende zo de 
Huwlyksfcheiding van hare Ouden, ab de 
Godsdienst , haar oorzaak gegeven^ om in la» 
xen tydved bbed te ftonen. 

Na haren dood werdt hare 2inter Elizabedi^ lOu^^ 
die gebcMeA is van Anna Bollain, Dogter vai|i»e>ii 
Thomas Bofiain, Graaf van Wilfchiie, KoomfKXtUi' 
gio: dog dewyl meest aUe Hiftorie^cfaryvers|"^n<«v' 
van onzen tyd^ zander gtbnd, of uit nydvi*^*. 
of door kwade cmcterregtiugen veele dingen 
eefchreeven hebben, tot oneer Tin de Yoorfii; 
Koningteine Anna van Boilain, zo heeft m$ 
goed gedagt de gelegenheid daar van, da 
mede van vtrlUieide Huuielyken van Koniw 
Hendrik den agtOen, hier naar waarhdd in x 
kort te verhalen. 

't Is bekent dat, over meer dan faondeid e» T«f« 
derdg jaaren , in Engekaid twee huizen vaoft,!^ 
Lancaster en Jork lang geftreden, en veelfaloedoni do 
om de Kroon geftort hebben , ook dat dtf^E^g^ 
vooriz: twee huizen , m den jaare 1486 , i^tt^^ea 
httwlykvereenigc zyn, daar Koning Hendrik é^Z'il^ul^ 
agtfte met ^e Zusteis , als ontwyFelfaaare Er^Aoning 
vc, mtgefproten is : deeze hadden eeneo Bfoe^'4e?«|[te 
der , (Se ouder was dan zy, Ardnir genoemt^^"* 
welke met Catharina , eene d<^er van Pentf^ 
nand , Koninff van CastiHen , en zuster Vande 
' moeder van Keizer Karel den Vyfiden , jong 
geoxMiwd , CD zoncter kinderen gtOonMi waay 

ea 



t^ Nedcrtênéfcbe Hifhriei Omkr dé 

ctaL om iitec te fcheiden van de groóce Weduwe 

1 . • ibhat,{ werdcgeaccbrdeerd, «dacHendrSi, met 

^ . ootflag van den ^ Paos , de nagelate WeduW 

I . . \asn tjsftiea overièden Broeder ^ Anfaur ge= 

* / "noemt, trotiwen zoude : oic welk huwlyk 15 16 

gdbooien 'is 4 'de voorf& Maria , en.terwyl het 

gebeurde, dat 'er op eenen tyd^handeldwerdc 

pm Maria 'met I^eizer Karel te huwiyken^ 

werd 'er gevraagd, of zy wettig waieii? 't welk 

in. Engeland waargmomen is ,* voorhamet^ bj 

€enen hoogmoedigen Kardinaal^ Thomas Wol^ 

koning ^y 9 ^^ ^^^ ^'^9f^ d^ Keizer was ^ en uic 

liendru dien bodffle den Kxming een ongemst gewe- 

f»wt\Li <^ ïn ptiantte , zo dat de zaak eindelyk z6 

M fciiti-' verre gebragt werdt , dat dfe Koning , die ee- 

svnwyf i^gen afkeer* van de Koninginne gekregen had ^ 

om dit naar den Paus te Roome zond , om eene egtr 

xr^ert fcheiding te doen , en hem toe te laaten ee« 

gewteft neaadere Vrouw temenen trouwen. Ook warde 

^*** Thomas Crammer , naderhand Aardsbisichop 

van Cantelberg, met verfcheide andere, naw 

de Hooge School in Duitsland en Vrankryk 

fézohden ^ om hunne gedagten over de voorfzi 
wesde en Egtfcheiding te hooren ^ welke al- 
le zig naar 's Ronings meening fbhikten. Paus 
Clement de fevende fclieen genegen 's Konings 
huwlyk te icheiden , en had 1539 met den 
Cardinaal Camperius reeds eenen Bul van de egt- 
fdieiditig in Engeknd gezonden y welke Gampe* 
^us -met den vooriZi Wolfey die zaak inEngc^ 
land naar 's Konings zin zouden bepalen ^ 
volgende eene toezegging vaii den Paus ^ aan 
tien Koning van Vrankryk gedaan , op verzoek 
^ran den Koning van Engeland ,• maar vermits 
Paus Clement daar na in meerder vriendfchap 
met den Keizer getreden was, dien de fchande 
^smzyne Moqe wer ter harte ging , 20 veran- 

derdd 



M^éeriftg vdm KoiUng FbUips. i éi 
eerde by van gedagce , en liet , uic mcsagffeAiqi» 
voor den Keizer ^ de voorfz, weder vcrbran-^^M^** 
den, te meer en tcf eerder, nadien de Ko^boiuib^ 
mng ondercusfchen verliefde op de voorfiuvil'nEiJJ* 
Anna Bollain. l>t^z^ Anna was eene Dc^ters^^'^* 
tan' den vctorii. Thomas , ''Gravtf van Wilföhi- 
re , die langen tyd veefe Gezantfchappen in 
Nederland eii elders had waargenomen, heb* 
bende deeze Dogter tot Staat Jufirouw befleed 
by *s Konings Zuster , die in den jaare 14x4 
voawde njet Louis ^ den twaalfden van aicd 
inam ^ Koning van Vrankryk ; en hof wel na 
tja aillerven ^ de Konmgin ^ deszeifs Weda« 
«e , Hoeder naar Engeland keerde ^ 20 bleef 
egter de voocüi Anna Bollain in Vrankryk^ 
eerst by de Koningin Oaudé ^ et daar na by 
de Koningm vaiï Navarre , met welke zy ia 
gekomen op de t* zamenlbreekii^ van dé twee 
Koningen te Calais en Boloniên ^ daar £y , van 
Komng Hendrik gezien 4 hem 20 wel beviel^ 
dat hf niet rustte ^ voor dat hy haar in En* 
gekind kre^ en trouwde : zy was fraai , eii 
welgemaakt van leden i Insgelyks wel opge^ 
voedt i wetende wonderlyk te leven , mimyk 
en bevallig vatii wezen , én alle Muziek ver« 
iaande.' 

Deze gezindheid dés Koi^ ins by daÉ 
Kardinaal Woifey eeer verdm , om dat deezd 
Anna gewoont hadt by de Koningin van Na« 
varra , die men ztide, dat den Luthcrfchen 
Godsdienst zeer toegedaan was , waarom hy 
naar Romen fctareéf , en den Pans daar vas 
verwittigde. • , . 

Does klo^rooed^é Kaïdinaal hadt oo^ge-^^.^« 
leerde en dappcte EMenaars onder zig, als Tha-GMd!ii«r« 
inas Monis , Steven Gardiner , en Thomas ^j^"*** 
Croinwel , cfie by in 's Konings diende bragtt gM#(« 

IJle Baék. h verou» 



löö Nedcrlandfche Hijlorie: Otukrde 
B«imi. vermits zy in Engeland grooce daadcn bcdre- 
inEfilcl ven hebben , en verfcheiden gezinc zyn ge- 
ittd. weeft. Gardiner met zommige andere veczogc 
te Romen de voorfz, egcfcheiding ; dog ver- 
andering van refoiucie in 't Hof van den Paus 
merkende , fchrecf zulks gearouw aan den Ko- 
ning , welke vernam , dat zulks uit het fchr>'- 
ven van den Kardinaal Wolfey kwaame, daar 
over hy tegen den voorfz. Kardinaal zeer ge- 
ftoort werdt, welken hy geboodt uit het Hof 
te vertrekken ; dog naderband weder ten Ho- 
ve ontboden, en weetcnde des Konings gram* 
fchap eene bode des doods te zyn , is z\€k op 
den weg geftorven , niet donder vermoeden 
van eigen geweldigen dood ; dewyl hy in z>ii 
leven een kloek, hcerlyken grootmoedig Kardi- 
naal was , die nu eenige jaarcn het Koningryk 
genoegzaam alleen geregeert hadt : hy was 
zo hoogmoedig 9 dat hy op 's Konings Muncde 
letteren van ^en Naam, met den Hoed en 
de Wapenen van den Kardinaal liet^flaan, 
fchryvende in zyne Brieven en Inftrumenten« 
Ego & Rex meus , dat is , ik en myn Ko- 
ning : hy bouwde ook twee Koninglyke Pa- 
leizen , 's Konings Huizen in kostelyWieid ver- 
re overtreffende , te weeten , het Palels tot 
Westmunfter en Hamptoncourt , als mede 
een Koninglyk Graf van gegote koper , nog 
onvoltooit. 
cilm n ^^ ^^^ Clement het advies van den Kar- 
veridMrt finaal Wolfey ter harten genomen hebbende» 
J*k vtu " verklaarde 's Konings huwlyk met zyne Spaan- 
Kimiing fche Huisvrouw wettig ; de Koning daar^n- 
mndrik tegen met gezag van zyne Geestelykheid en 
tienwcc Ryks-Parlement , overeenkomlhg de uitipraak 
^*«' van de voorfz. Üniverfiteiten , verklaarde het 
zelve onwettig , en trouwde de vooriz; Anna 

liül- 



I Regieriüg vO» Konittg Pbilifi. 163 

I BoIIaiD , doende haar ais Koningin zeer pleg^ 

3*5 kroooen : zy heeft hem , den j^^^ vaa 
erfscmaand des jaars 15 33 9 eene Dogcer ge-* 
1 baarc , Elizabech genoemt , die hy op den 
plegdgen Doopdag opendyk deed uitroepen als 
I Princes en Erve van de Kroone ^ by gebrek 
van wettige Zoonen , en daar van de voorlz« 
Maria, als onwettig , ontervende» 

Koning Hendrik ^ om vcele redenen over K»njng 
het vonnis van den Paus verfloort, heeft 2Ag^^^ 
zdven uit het Pauslyk gebied onttrokken , alsvei-iï^^oft; 
mede zyn Ryk, daar de Paufen veel meei;J?'heid* 
pzag begeerden dan in andere Landen , en^» «y» 
keft zig benoemt Hooft van de Kerken in^tLm 
lyn Ryk en over zyne Geestelykheid: dcnPaus^^nw 
iiidluitende, zo wel van alle Ge^stelyk olsenoe^ilift 
WaereMIyk gepretendeerd Regtsgebied. Hxer^^wy* 
ioxx verkreegen die van den hervormden Gods-JJJ!**^ 
<iien$t eenige vryheid, daar toe de Konin- 
gin Anna ^ de voorfó. Crammer en Cromwel 
zeerhic^>ói» welke Cromwel geweest is Graaf 
van Esfex, en naderhand bewaarder van he^ 
private ZeegeU alsCan^elier; van welken meest 
liet beleid der regeeringe afhing ; daar de 
voorfz: Morus , toen CajiceUer , eix Gardl- 
ner, toen Bisfcbop van Winchester, met meer 
«nderc , zig helmelyk tegen aankantcen. 

En dewyl de Koning , door zyn voorfz. ^jj>«^*- 
voornemen en beftaan , de magtiglle Pocen-Kn/fW 
öten , als den Paus en Keizer , tot vyandenJ^*^J«^» 
gemaakt hadt , en dat dezelve hem daar overK^ofter* 
^gden , zo moest hy voorraad van geld ver-**'^<*'^**' 
«>rgen: waarom 'er beflooten werdt de Kloos-***^ 
ter-goederen aan te tasten ^ dezelve te verkoo^ 
pen , en geld daar van te maaken ^ om tegen 
<ïcn aanftaaiidcn nood te gebruiken, welke raad ' 
^ voorfz, Cromwel en de KotUnginnc byna 
L a geheel^ 



I($4 Nederlandfcbe Hifttrie: Ofuter de 

geheel coegefchreven werdc : in voegen de Ko« 
ning alle & Kloosters, geheel Engeland door, 
vemoorde , en alle derzelver goederen naar 
rig nam , befchikkende den Monnikenen Non- 
nen , voor hun ganfche leven , behoorlyk onder- 
houd ; maar de Bisfchoppen en Waereldlyke , 
Priestéï liet hy in hun wezen , en verkoos 
die zelfs : en om zyn voornemen te becer uit 
te voeren en (hande te houden , heeft hy vee- 
ie der voorfz. goederen mildelyk gefchonkcn^ 
en aan Edelen en andere Perzooncn goeden 
koop vcrkögt , om het zelve met hem te hel- 
' pen verweeren , en tegen alle ftrydige party- 
en te befchermen : makende ook , by gezag 
van zyn Rj^s Parlement, ofRyks-lhaten, Icher- 
Biotdigf pe wetten , te weten • dat het Crimen lafa 
]Jf2^. Majestatis zoude zyn , te eeggen en (taande 
land , «ate houdeu , dat de Koning in ingeland niet 
ïykuu!' ^^ ^y" h^^ Opper-Hoofd der Kerke, enHeer- 
gevosn. fcher over zyne Geestelykheid , en dat zyne 
Ëgtfcheiding en tweede Huwlyk niet wetdg 
ware- 

Ook zogt hy t' zamenfpraak met de Protes- 
tanten van Duitschiand over de verfcheiden* 
faeid van Godsdienst ; insgelyks , dat zy zyne 
Ëgtfcheiding zouden goedkeuren , 't geene zf 
zo ligt niet doen wilden , gelyk J. Sleidanur 
fchrytt;. maar zy ordonneerden eene treflyke 
Gezantfchap naar Engeland te zenden, als 
meede qy*s Konings verzoek , eenige geleer-' 
de Mannen , om t zamen mee zyne Geleer- 
den te handelen ; waar toe genoemt waren , 
P. Melantbon^ Bucerus en 6. Draco ; dog 
alzo de Koning ondertusfchen zyne Koningin t 
Anna genoemt, die dat ftuk meest vorderde , 
hadt doen onthalzen , hebben zy de beftem- 
de Gezantfchap niet gezonden , merkende *s 

Ko- 



RegeerhfgvanKhniMg fülips. 1^5 ^ 
Kontngs arooie opgefbdigb^: wam hy msBokm 
te en fteJde ook eenige Ardeulen , we^^aod» 
de hervonning in den Roomsch Catbólyken 
Godsdienst 9 in veelen deele mee ov^reenkosH 
% de hervorming der Procescamfche Diuc-* 
fche Vorften, die hy ftrengelyk op eene brand- 
flnf 9 als Ketters, wilde g^ouden hebben.. 
Hier over werden veele ^bcen ^ Momuketi- 
en andere , als Verraders gedood, andere ook. 
om den hervormden Godsdienst verbrandt, za 
dat 'er op eencn dag drie Luterfche m rfarandt « 
en drie , om dat zy het gezag des Paus vvK>r-^ 
gedaan badden , gedood werden. Eindetyk 
zyndaarook onder geweest, Fisferus, Bisfchop* 
van Rochester , en Thomas Morus , Canje^ 
^9 die met zommige andere den Koning, 
voor het lioofd der Kerke niet wilden erken- 
nen , nog de wetten vanhet Parlement dies aan- 
bande , nog hethuwjyk des Konings toeftaanu 
Morus , om zyn gevoelen op het vooriz. (luk l 

Diet te verklaaren , hadt zyn Canfetiers-anqH 
afgelegt en overgegeeven ; masM^ was egter,: 
gevangen genomen zynde , genoodzaakt zyn 
gevoelen te zegden : en alzo by al dat geene[ 
niec wilde erkennen en coeftaan , zo wenlt hy 
waFisferus , den 22^^^ van Wiedemaand 1 52SVtaorvt ea 
wdiooft , zynde byde groote vervolgers ge-^isrcr«s 
w«esc van de Hervormden, en to vooren oor-^Jj^j^**^'» 
oak , dat de Koning een boek tegen M. Lu-t^^rfdèn 
Acrgefchrcven hadt , daar over Paus Clemcnt^t^j^;;; 
hem een gulde geweide Roos zond , en den^oekic 
^ gaf van Befcbermer des Gêloofs , wel-J^^/^lle^ 
«n Titel die Koningen vervolgens daar altyd«ciiry?ei. 
gehmikt hebben. 

Gardiner , Bisfchop van Winchester , wist wri»k 
H i>^er te veinzen en in 's Konings g^st ^.^"^Gar. 
* houden , èn nogtans heimelyk en on-owKo*/ 
L 3 der 



t66 Neierlandfcbe Hifiörie : Ónder de 
•logione der de htmd 's Konings voorftel te weerlhun^ 
cïom- en zig te wreken van zyne wcderpartyen , al» 
J«U ^ eerst over de Koningimie , daar na over Crom- 
serüVn wel , ten derden aan den AardsbisfchopCranr 
5nMÊ. ^^^ ' ^*" ^^ ^" Koiifnginne Maria , wel- 
■ttbctb. ke , niettegenftaande hy den hervormden Goda^» 
dienst afgedaan hadt , nogtans door toedoen 
van den vocM-ft. Gardiner , die toen Can^e*» 
lier was , moest branden: waar over Cram- 
mcr zig wxjderriep , en in *t vuur levendig 
fiaande , deed hy zyne hand ^ die zulks uit 
zwakheid ondertekent had ^ eerst verbrandenc 
Ten zelvcntyde tragtte ook Gardiner de Ko- 
ningin Elizabeth ter dood te vonnisfen y maar 
kon het zelve niet wel te weeg brengen ; 
dus bleef dozfr Koningin zo lang op den Toe- 
ren gCN'angen zitten , tot dat hy Iterf. 
^oefcbic- - Koningin Anna , zynde eene kloeke Vrouw, 
do^ vtnM den Jiervorfnden Godsdienst zeer toegedaan , 
a°niii ^^^ ^^^ ^^^^ *" gunst by den Koning, haren 
' Man , door welk middel zy dagclyks tot de 
hervorming met zo goeden opregten yver wac 
vorderde , dat zy zeide , den dag verlooren en 
kwalyk befteedt te hebben , wanneer zy niers 
goeds voor de Protestanten by den Koning 
hadt te Weeg gebragc: In voegen Engeland 
zig nog heden beroemt, den hervormden Gods • 
dienst van de voorfz: Koninginne Anna Bol- 
lain ontfangen te hebben , en dat dezelve by 
haare Dogter, Koningin Elizabeth , in volko- 
me gebruik f s gebragt. En dewyl zulks io 
dien tyd het hatfgfte ftuk was , daar nog by 
twam het veröoren van alle Kloosters, en het 
aantasten van derzelver goederen , zo be- 
haalde zy daar door vcele Vanden , vooma- 
m^lvk v^n allo de Hovelingen , dfcn de voori-» 



RegeeringfianKonmg Pbiüps. \6f 

ge Spaanfche Konitigin en derzelver Dogter 
toegedaan waren geweest : Deze , zoeken* 
de neimelyk oorzaak om haar te verdrukken , 
Yoornamelyk als zy zagen , dat 's Koning:! 
hitdgfte liefde aan 't verdwynen was , en dat 
hy eene jonge JuflFer , Jana Seimers , begon 
re beminnen , hebben daar over den Koning 
in eene jaloersheid gebragt , wegens de groo- 
te vryheid en gemeenzaamheid , die deze Ko« 
ningin met haaren eigen broeder , en zommi- 
ge andere , onbedagt gebruikte : daar door 
vj den Koning zo zeer ontllelt en van haar 
vervreemd hcW)cn , dat zy deze ongelukkige 
Konin^n daar over proces aangedaan , en ein- 
delyk , tot haar onfchuld , ter dood gebragt 
hebben ^ gelyk uit het volgende verhaal bly- 
ken zal , getrokken uit zekere Ryme , ge- 
fchreven. door eenen Franfchen Edelman , 
, Antoni de Crispin , Heere vanMiherve, die 
ten zelven tyde in Engeland was , en in den 
jaarc 1536 de voorfz. gefchiedenisfcn gezien, 
gehoon , en dezelve onparcydig in Rym be- 
fchrevcn heeft. 

Dees Edelman verhaalt » dat zekere Raads- 
heer zyne Zuster over hare ligtvaerdighcid 
beftrafte , die zy ten Hoove mogt begaan heb- -* 
ben, welke haar ontfchuidigende 9 zeide^ datKontmiii 
de Koningin wel grooter ligtvaerdighcid Ke-^^|);?^|^ 
braikte , op onbehoorlyken tyd yerfcheiden en b - * 
Edellieden , Karen Familiairen , acces geven-^**;'|^ 
de, daar onder zy noemde Joris, broeder iid^ica. 
der Koninginne , Heer van Rochefon , be- 
neffens de Hieeren Norrisch , Wescon , Druer* 
ton, en eenen Edehnan , Markus Smetou 
genoemt , een Muficant ^ met meer andere, 
«tte Edelen van de Kamer der Koninginne : 
^ byvocgeade » dac de vooriz; Markiis nog> 
hk 4 wèt 



§08 Nederiané^cbe IRfiorb : Ombr de^ 
vrcl meer zou BK^;en zeggen. Al het welk door 
4e Vyanden der vooriz. KoningiBne by den Ko-» 
ning ten kwaadfte overgedragen zynde, is by 
daar door in grooce jabersheid oncftoken: en 
dcwyl ojp Meyd^ 153(5 een Tomoi-fpel te 
Grenewicbe gehouden werdt , is de Koning 
(chielyk vap cbar venrokken , en heeft de bo- 
vengenoenade Heeren laacen vangen , doende 
Jonker Nomsch , die zeer gemeen by hem 
was , cot zig bret^en , denzelven belooven^ 
4e f dat hy , deze befchuldiging der Ko- 
ninginne vrywiUIg voor hem bekennende , 
geen ongemak of fchade aan lyf of goed lei- 
den^ en in geeoe gevangenis gaan zoude; 
naar dat by » zdks weigerende te bekennen , 
ipn namaals oveituigc weelende , zyne lüter- 
ds» ongenade zou gevoelen : waar op Norriscti 
antwoordde , liever te willeft fterven , dan zo ee*. 
ne onwaarheid te beleiden x en dat zo eene be* 
tigüng onwaar was , wilde hy gaem tq>;en eei^ 
ieder mee zyne Wapenen ftaande houden. Hier 
over moest hy met de andere in d&gcvanect 
nis gaan , en *s qagcs daar aan werdt de Ko« 
ningin ook in den Tooren gevoert» 
^ Kde- JOaar ontbraken geene VVfmden om het proi 
l^oQio- ces tegen baar en haarc ^delep^ welke over 
^Mcer de. vootCl zaak ter dood gevonnist werden, 
^^"te formeeren , zonder eentgen raad vrm Vrien- 
den of Advokacen te mogen gebruiken, en wel 
naar de ibengile wetten des Ryks , ten voor^ 
deele van de jaloen»heid der Koningen gemaakt ^ 
te werk gaande overeenkomstig het ze^etivan 
^ulius Ca/ar ^ dat *s Konings Wyf niet alleen 
vry van oncerbaarheid , maar ook van alle ag^ 
terdogt zal zyn. Dit voorfz. vonnis was alleai 
gegrond op de bekentenis van den voorn: Mu? 
w^t 9 MarciM Smeton ^ zca v^pdagjt daav 

toe 



IOC i* eefst omejAoff te 2yn , die «enige teke* 
ncn , ftrekkende loc jtloerriield , mogw ge^ 
merkt hebben; unarwerdc, tegen bek^n «r 
ook ter doo4 venrezen , om dat hy wBte ver-» 
denkingen aan andere , en niet; aan den Ka» 
ning hadc bekent gcmadK. Hiertegen aange- 
haald zynde , dat een vervoerde gemige mee 
eenoeg was om daar op lo een vrninis te be« 
fluiten , werdc daar op geancuroord , dat hef 
* ^Ive genoeg was kt eeoe isak ab deze. 

Daar na is de Koning^ ook voor \ Reg^ 
in den Toeren geAeld , wdke, jBiendedatmeii 
baar teven zogt , befloor has^e eer met gema- 
derdheid en boleefdiekl voor te flaen, om den 
Koning ; wiens natorel zy wel kende , met haa^ 
ren gewUHgen e» ootmoedfgM dood te ver- 
murwen, defsel ver beider Dogter, EKzabeth^i 
gnnitig én. toegedaan te zyn, *tgeene God in de- 
zelve Uogtef nahetoverlyden &t Koningin ge** 
zegent heeftt Zy voor het Regt verfcheinende^ 
?ondcr hültp van Advocaaten y aHeen vergezel- 
firhaptmecnaare Jongvrouwen, werdt in eenen* 
Stoelge^et, ennad^tzealle deHeeren, meteen 
bly en onverf^hrikt gelaat, als of zy nogKo^ 
ninginne in ftaat was , gegroet hadde , veran;? 
ifoordde zy zlgmet weinige , dog gepaste wooi « 
den ; maar nog meer met Ii^r manierlyk we* 
len : want de gefteldbeid van baar aangezigt 
kaar meer veroncfchuldtgde, dan dekragtharef 
woorden ; en al wie haar hoorde , oordeelde* 
haar onfcbiildig ; gefyk Vfy zetfs van verfchei*' 
de gdbolwaerttge perzoonen hebben hooren 
bevestigen, dat de Magistraat teLoa4én, daar 
over geroepen aynde , nadêiliané aan haare 
Vrijden bcrigtten, dat zy uk de proceduren, 
die tegen haar zyn gehouden, niet anden 
bordfi» »erkén^ dan dat me» oorctfk 2t)gt 
t $ f^m 



170 Nederlandfebe Hifl$rie: Onder de 

em haar weg te helpen. Deze ongelukkige 

Koningin hier over belast zynde haare Kroon 

«n an&e Heerlykheden af te (laan , beeft zig 

gewillig onderworpen ; dog bleef altyd daar by , 

dat zy nooit tegen den Koning misdaan hadde» 

tonin* Eindelyk haar dood-vonnis verdaan hebben* 

urdood ^^9 ^^ naar'sKoningswilonthalst, ofverbrand 

▼crwsée. te worden , verfchrikte ts daar over niet v 

httram- Bisw haare handeti tot Goduitftrekkende, zei- 

woordopde ; i Vader en Schepper! die de weg , de 

voimSk^ ivaarbeid en bef leven zyt , gy weet^ dat ik 

dezen do^ niet verdient heb ; en zig keercn* 

de tot de Regters , daar onder mede was haar 

Oom , de Hercog van Norfolk , zeide : My^ 

ne Heeren , ik wil niet zeggen , dat uw vort:- 

nis onwettig zy; nog denken^ dat myne mee^ 

ning voor uw oordeel behoorde te gaan: wam 

ik geloof j dat gy vermoedelyke en jaloer/cJbe 

redenen , wetten en oorzaken hebt , waaron^ 

gy my verwezen bebt^ welke gamcb andere 

moeten zyn^dan gy bier in V iSegt hebt voort- 

febragt , want Ik van die befcbuldigingen ge- 
eet onnozel ben^ willende aan God daar over 
om geene vergeving bidden , vermits ik altyd 
wynen Heere den Koning een getrouw tVyf 
aeweest ben ; dog bet kan wel zyn , dat ik 
kern zulke volkome ootmoedigbeid in alles niet 
bewezen beb^ ak zyne beleeft beid f mywaarts 
verdiende , en zyne vrUndelykbeid en eere^ 
itfif bewezen , vereiscbte ; dog beken gaern^ 
dat ik dïkmaals gedagten vanjaloefiën tegen 
hem gebadt heb , waar in ik beken » dat 
my kragt en wy sbeid ontbrak ;, maar God 
weet j en is myn getuige' ^ dat ik niets an- 
ders tegen betp misdaan bebygelyk ik in de 
ilure des doods ook niet anders zaf bekennen i 
Denkt Mef i dat ik dit zeg om^ myn leven te 

ver- 



lUgeerittg van Kening PhÜipt. t^f 

fierkngen , 'mant ik van God geleen ieb ts 
ftefven , die my weder daar van kfin gene^ 
zen y en heeft myn geloof door zyne genade^ 
^fterh: gy moet egter niet denken ^ dat ik 
zo opgetrokken ben in den Geea , dat myna 
eerbaarheid my niet zou ter baru gaan^ wel^ 
ke ik in myn uiterfle klein apen mogt y 2a 
ik dezelve , als ooit eene Konir^in terwaereld^ 
geduurende myn leven , niet bewaard had;y^g^^ 
maar ik wil dat deze myne laatfte woorden^oou 
nergens anders toe zullen dienen , dan om^^ 
myne eerbaarheid te verantwoorden. 

En aangaande mynen Broeder^ en de an- Hwr 
dere , die ook f onreff verwezen , en van aU^^^It 
Ie eer berooft zyn , daar voor , en om ben^^^^ 
te verlos/èn , wilde ik gaern duizend doodent^lUlm» 
perven ; maar ziende dat bet den Koningdus^^ ^ 
behaagt ^ zal ik dezen dood gewillig ontfan- * *"' 
gen y en hen in hunnen dood vergezelfchap^ 
pen , met dat vertrouwen , om met hen eeu^ 
'9)ig in rutt te leven. Deze en meer anderó. 
woorden gefprokcn hebbende , nam zy een be*- 
leefd aJJ'cbeid. 

Daar op w Joris , Heer van Rochefort, *«öi«- 
bencSens baar Broeder Norriscb^ Westen ,i^iHidi; 
Bruerton , en Mareus ter dood gebragt ; Roche-«n ■»<»«»r 
fort op het fchavot komend^ y vennaande 2y-gcaood» . 
nen metgezellen tot ecnen kloeken dood, ^S^^^^ 
gendc tot de omihnders , dat hy daar geko-^orsidu . 
men was om te derven 9 zo als hem door den \ 

Koning bevolen was , biddende en waarfchu- 
wende een iegelyk^ nog op Hof , Staaten« of 
Koningen 9 maar op Go3l alleen ce vertrouwen; 
Insgelyks ^ 4at by om zyn^ zonden zwaarder 
ftraf verdiende , dog dat hy d^ Koning niet 
misdaan had; biddende egtcr , dat Qod hem 
nog lange m \ leevca wfMe. fpakreM : 91 di)t 

fter? 



^^ NeierÜn^ebé H^lmet^nder dè 

ilorvcnookdeandepe eenén onverdienden dood ;r 
dog Markos aUeea mès^ dn by den dood wel 
ye^end hadde , *c geene wel eenig agterden- 
ken gif, ^cr xonder grond ; vermits hy ver- 
oordeeld was ^ <Mn dat hy ^ ^t geene hy dage 
^te weeten ^ «üdefe, en niet den Koning aan- 
gëbsagity en dus ageer des^elÊ rag gelascert 

Hc( wmit de Kooinginne geas^ f hoe haar 
Broeder met dt andere vroom geitorven wa- 
ren 9 en ten dien einde hnnne onicboid met 
kun bloed bevestigd hadden ; maar dat Mar- 
ku» genegr had, dm dood we^ vodiend te heb- 
ben: waar op de Koningia, eenwein^onfiddy 
aeide;* heeft hy my dan voor zynen dood niet 
onfchidii^t van detopenbaare fchande > die hy 
my aangraaan heeft ? Helaas ! & vreeze dat 
zyne ziel daarom te lydea zal hebben , en o« 
ver aulke vaifche befcfauidiginge gefbaft zal 
wwden ; maar ik twyffel niet, oS myn Broe- 
der én de andere , ftaan reeds voor het aan- 
fchein va» dcn^ grooten Koning, daar ik ben 
n^gen vergezelfchappen zaL 
tfnApM ^^^ 19*^*" van Bloeimaand de^jaars iJ3<5» 
Bottftki werdt zy op bet plein in *t Kasteel te Lon« 
^^^, den gebragt ; daar zy een miniyk en bly aan* 
stt6.^ WAgt vertoonde , ja zo , datze, nooit fchoon- 
der of vriendiriiffcer gezien was , en met haa- 
.'.. re oc^en een iegefyk bewoog , zeggende; 
JiJJ^";, v*iendcn zyt niet droevig om myn derven; 
vüK». maar vrilt my van h«rte veigeven , dat ik elk 
A^t^ufvrev niet akyd alle becamelyke vriendelyk- 
Soutin. hetd , die ik wd^ venm^e , heb beweezen^ 
naar de magt en middelen (tfe ik wel bad: u 
te verhasden de oorzaak waarom ik fterven 
moet , zou nog voor n , nog voor ray van 
nut zyn ^ daarom zal ik zwygen ) dog ikbki^ 

de 



steering van Koning PUI^ tj% 

ie den gcenen , die de zaak wil andasaoe» 
ken, daiff van het beste te denken: want 
God , de waaragrige en r^;tvaeidige ^Jtgtar^ 
weet alles , dien ik hanelyk bidde , mi^ég^ 
de te willen hebben over de gecnen , die 
oorzaak van mpx doodvonnis zyn , ik wil oie* 
mand befchuldigen , dog gedenkt na mynen 
dood , dat ik u uwen gc^en Koning hA 
aanbevolen , in wien ik alle beleeüfaeid es 
veele goede hoedani^den gevonden heb 4 
als vrees vo<Mr God, en liefde tot z^gae onder* 
danen , en wat dies meer ia : xo dat gy ge« 
hikldg te aften zyt , indien gy den ceiven ioig 
inoogt bdiouden ; daarom bidt voor zya 
hng leven , en bidt met my , dat de Heerci 
myne dele in genade wil omfangen» Uier 
op, met hu^ van haare Jongvrouwen, ent* 
bk>otte zy baaren hals , dien zy ulcftrekte, ea 
wierdt daar op , door eenen beul van Calais^ 
met het zwaerd onthooft. 

Deze onfcfauldige dood , en wyze maniere 
van fterven dezer Koningimie , heeft *s Ko* 
nings han vermurwt , zo dat hy zyne en haw 
dogter<» de voorfz. Koningin Eaizabeth , altyd 
boven haare Zuster Maria, Vomeljii S^^t 
onthaald en bemind heeft 

Kort na dezen dood, of volgens hetfiSoyven ctko^t^ 
van Gr^orias Ulbis , den eeiften da^ na de'^Jf^J, 
executie , heeft 4e Koning <yne 4enfe Huis«*Edttti4 
vrouw , Jfohanna Seimers y «tKwm , welke Je? f ^* 
hem ^ den 4<^«a van Wynnttad des jaars I537,istf« 
«enen Zoon won, Eduard den zesden ^enocmt; 
dog (ticrf van het baaren. De Koning nu we** 
der zonder Wyf iynde , wjerd van zynen voor-^ 



naamften Raadsheer, Thomas Cromwel, Graaf Koote 

rliendSk 

Keizer hem «toesten vccezêa ^ dat ^ mede jotrow/ 



vnn Esfex, geraden, dewyl de Paus en dejjf»^^^ 

mede in 
'cSmaL 



)74 Iffedèflandfcbe HlftorU: OniefJe 

iüSf ÏS'^ Snalcaldisdi Verbond met de Procestantfclia 
met de Voifteii van Duitsland , zoude treeden: en om 
jftlmên *""^ ^^ tcgeraaken , heeft hy te weeg gelaragi 
in Ver. het howlyk met de Jongvrouwe , Anna van 
komeo. ^^f» ^ter van de Keurvorstinne van Saxen, 
en van den Vorst Willem van Kleef en Gulik. 
Scheldt. Die Huwljd;: volbragt i^dc^ heeft hy deze 
]^"^"*''»Koningin , om datze niet terftond zwanger 
werd , nog bitmen het jaar van hem doen gaan ^ 
onder voórwendzel , datze ce vooren een h'uw- 
lyks verdrag met eenen anderen zou gemaakt 
hebben » gevende haar egter, ten aanzien vaa 
haare Vrienden, Jaarlykseen Vorftelyk inkomea 
en Weduwfchat van twintig duizend guldens^ 
Ondertusfchen beminde de Koning ceneCocha^ 
rina'Haward^Nigtvan den Hertog van Norfolk^ 
die hy heimelyk trouwde , daar door zyn trouwe 
Raadsheer Cromwel , door het geweld van zy- 
ne Vyanden , den Bisfchop van Winchester 
en andere, om het leven kwam : Deze vroe- 
gen , wat 'er hem van dagt , dat de Koning 
van de Koninginne Anna van Kleef fchddde , 
en Catharina Haward troudde? daar op hy 
antwoordde , dat hy zulken Raadgevers zynen 
ponj^ in 'c han wenschte , en dergelyke 
woorden meer: 't welk, uit trouwhartigheid ge? 
^roken, dog ten kwaadden overgedragen, den 
Koning zo verftoorde , dat hy hem teiilond 
in den Tooren deed gevangen zetten , daar in 
\ k<xrt, en geduurende 's Komngs gramfchap, 
croMwtitegen hem geprocedeerd , en binnen agt 
oaciuK>fd.Qf negen dagen zyn hoofd afgehouwen 
werdt, daar over de Koning wel haast berouw 
kreeg. 

Omnrenc een Jaar daar na werd Koningin 
Cothanna Haward ook van ontrouw befchui* 
digt^ asnielyk, dat zy zou gebpcleerd heb- 

bcn. 



lUgeering van Koning PUB^^ \y^ 

ben met eenige Edelen , als met eeneii Dvh '' 
lants en Colpeper : diar over Dnrants en de 
Koningin ter dood werden verweezen; iö-^Jth!!!? 
2ondemeid om dacze te voeren een huwlyksnaHi- * 
verdrag te zamen gemaakt , en den Koning ^^**JjJ- 
daar van geene kennisfe gegeven hadden , voorm ou- 
datze met den Koning troawde , voorgevea-JJ]J['» 
de, dat daar door de opvdging der Kroone in 
twyifel kon gebragt wordea Dit was de twee- 
de Koningin, die by onzen tyd door 's Scherp- 
regters handen onthooft is geworden* 

Na deze trouwde de Koning zyn zesde eo 
laadlc Wyf , eene WeÜuwe , genoemt Cathar 
rina Parra , die hem overleefde: want hy ffierfKoniüf 
in den jaare 1547 in 't agtendertigtte Jaar YanSiJ^]J|'/^ 
zyoe Regeeringe. Dit heeft ons goed gedagtfterfc, 
ifan de mken van Engeland te verhaalen 9 om'^^^* 
dus de waarheid in 't ligt te fiellen y tegen 
het fchryven van zo veele kwalyk onderregte 
Gefchicd-fchryvers , keerende nu weder toe 
de R^eering van de voorn: Koningin EUzap 
beth. 

Deze 9 alle haare en haars Moeders vym^ pedtm 
den overkeft hebbende , is , toen fy vyfen*^**» 
twintig jaaren oud was , tot de Kroon géko^giaü%L 
men: zy was eene kloeke fchoone Vrouw, van*^^**^ 
eene meer dan middenmatige Lyfsgeftalte} 
hebbende blont hair , en bri^ne oogen : ee» 
ne geleerde, verftandige en welfprekendePrin- 
i:es , de Latynfcbe , Italiaanfche en FxanfchCg^^^ 
nal laecr wel fpreekende , ea 'c Grieks engioctü- 
Spaans wel verilaande ; hebbende daaienbo*'^^^^^ 
ven nog de gaven van fpraakKiamheid, zagt« 
moedigheid, goeddadigheid en geftadigheid; 
deugden die haarcn N^der meest ontbraken, 
en de waereld ftóffe gegeven heeft om met^^,,^ 
groocen lof van haar ie iprcckeo. Dcz^ Konin-vcrai^v. 



^^^ -^it^nA ftr&hdde Princcn ten huwlyk ve** 
kttwiyk iSQgc^ «btanEricus, Koningvan Zweeden^ 
^^'^^ lier Goctfaen en Wenden , die daar zynen 
Broeder Johan 9 Hertog van Finlmd^ namaak 
Koniiig , mee grooten ftaat zond : In^dyks^ 
iran dm AardmertDg ^ Karel vali Ooscenryk^ 
Zoon van Keiler Maximiliain : als ook van 
de Koningen en Broeders in Vrankiyk ^ en 
«ndere ; maar v^ ongeiiuwcgebieven^ Toe de 
ICroon gebxneti zynde ; heeft 2y cerftond al- 
les in *c wertc gelteld om zig by ^t volk be^ 
^jj^^ mind te maken : ook heeft vj voor haar Wyze 
cidfu): Raadsheeren vo-kooren ; onder andere^ maak- 
8«^«»- te zy haaren. Secretaris , den Heer Willem 
Thefau- CicU , dien zy namaals tot Baron van Bnrgley ^ 
Tier w -n Thefaurier van 't Ryk verhefte; een Man» 
veibee- wys , enwen , arbeidzaam ^ en van groot be-> 
vem ]^|j ^ ^ }|«|jg. y^elc Jaafen in haaie zwaarflt 
zaaken getrouw gedient heeft. 

Zy hMft cerftond alle vervolging tegen dea 
Ciodsdiensc doen ophouden ^ zonder <fe oefie' 
ning van de Roomsch Cathdyke te verbieden « 
harende een leder in de plegtige Predicadên 
fiogetandvermaanen tot vreede en eendragt : zy heeft 
Fitts«S> h^>^ Parlement katen vergaderen , welke haar 
4n%u weder opgedragen hebben , het Oppergebied 
over den Geestelyken ftaat. Ondertusftrhen 
kwaamen uit Duicsdihnd en dders weder € 
H&uis , alle die om den hervormden Godsdiensü 
gevlugt warend zynde eenige van dieBisfchop* 
pen en Geestelyke, op wiens verzoek aan de 
Staaten van het Parlement , den Kerkendienst 
en bediening d^r Sacramenten in de Engelfcbe 
taal weder herfteld werdt , als ten tyde van 
Eduard , Broeder van de Konmginne : aan* 
biedende, met opendyke bewyzen ftaande te 
houden ^ dat zulks naar Gods bevel, behoor* 



R^eering van Komng Pbilipt. xy^ 
de ce gefcbieden : daarom 2y den Aardsbis* 
<fchop van Jork s CanveJier van den Lande, 
en Overfte van de Geestelyken^ gebood, ver- 
taits de Cardinaal Polus geftorven was , zulks 
de Gecstelykheid aan te geven , zeggende , 
dat het becaamlyk is, een iegelyk van zyn ge- 
loof rekening te doen, voomanielyk om het 
volk voldoening te geven: als de Aardsbisfchop 
dit zelfs in hunne vci^aderplaats vertoont bad, 
beraadflaagden zy , hoe ryzig in dezen han- 
del zouden gedragen , en befloten hare Ma- 
jesteit aan te zeggen , dat zy bereidt iVareU 
den Roomsch Catholyken Godsdienst . te ver- 
antwoorden j hoewel haar Godsdienil zo ze^ 
ker was ^ dat 'er tegen den zelven niets meer 
te zeggen viel ; nogtans zeiden zy rekening 
van hun geloof te wiOen geeVen , verkiezende 
onder hen vyf Bisfchoppen, en vier Doftoren 
ifi de Godgeleerdheid : De Catholyken verko-Ditp». 
len de Bisfchoppen van H^tncbMer^ ^^^^fi^^ '^En^^Sl 
CbssteTy Carlilc en Lincolne; en de DoSiorenwi^ic^jï 
Cole , Herpfélde^ Langdal en ChedpHi DeJ/^^j;;, 
Protestanten verkoren. DoElor Scorie ^ voor*denGodi« 
maals Bisfcbop van Cbicester ^ DêSlor Cöx^,?*^""» 
Mr. fTbitbead^ Mr. Grindai^ Mt. Harney ^^ 
Mr. Da&ar Sandes^ Mr. Gest^ Mr. AÜmer^ . 
en Mr. Juel , alle geleerde Minnen. Waaf 
op der KoQinginne Raad ^ en béide Partyen 
befloten , dat deze t' zatnenfpreeking, op den 
laatften van Lentemaand 1559 9 opentlyk in dd 
Kerk van Westmunster j voor den Hoogen 
Raad en het ganfehe Parlement, itt*t Engelsch 
•£oade gefehieden ^ op dar een iegelyk het zol-* 
te verraan; en b«t Parlement daar op wac 
Vnigtbaars befluiten mogte^ Insgelyks, dat de 
Ce^elykheid , als ijTioe daar toe in ftaat, op 
H Voorftellen \ eerst hun gevoelen in Schritt 
Jflc Buek. JVi zoudeiv 



^ Ki 



■178 Nederlandfcbe Htjiorie: Onder ie 
zouden verklaren , en dezelve vervolgens aan 
,de andere partye overgeven. De voorftellen, 
die zy deden , waren drie : eerst , dat het te- 
len Gods woord en de gewoonte der oude 
'erken was , eene onbekende fpraak tot het 
volk in gemeene; gebeden , en in *t bedienen 
.der Sacramenten te gebruiken : ten anderen, 
dat elke Kerk mag bevelen, inftellen en veran- 
.deren , Kerkelyke plegtigheden en gebruiken, 
zo het zelve tot nut en ftigting dient : ten der- 
den , dat in Gods woord niet kan bewezen 
.worden , dat de Misfe eene OfFerhande of Sa- 
crificie propiciatore , voor levende en doode 

' Als nu , op den laatften van Lentemaand 9 bd- 
^e de partyen in ^t midden der groote Kerke 
van Westmunfter , in tegenwoordigheid van 
het Parlement en den Raad der Koninginne, 
die daar voorzaten , zynde daar onder ook de 
Can9elier en Aardsbisfchop van Jork , verga- 
derd waren ^ zo werdt den Catholykcsi ge- 
vraagt naar 't gefchrift , dat zy zonden overle- 
veren : waar op de Biifchop van Winchester, 
^en der Disputanten , antwoordde^ dat zy 
zulks kwalyk verftaan hadden , niet denkende 
4at zy hunne redenen fchriftelyk zouden moe- 
ten overleveren y en uitlezen ; maar dat zy be- 
fjcid w^ren hun iluk mondelyk ftaande te hou- 
den 9 en ce disputeeren. Als nu hun gefchrift 
niet gereed was , en zulks de Koninginne en 
4en iXaad vreemd voorkwam , menende dat die 
fchikking zoude gebroken worden , daar nc^* 
tans in 't befluit de woorden va|i den Apos-. 
tel aangehaalt waren , Te ftryden met 'moor- 
den profiteert niet , enz. zo zeiden zy , dat- 
ze de ordinantie kwalyk yerftaan hadden, be- 
loovcnde tegen de nai^t volgende relze hunne 

mee- 



kegsefing van Kof mg Pbilipi% if^ 
tneening in Ichrift te érengcn , en zonder 
fout over te geven. Dus liet men hen voort- 
varen , en zy geboden Doftor Cole het eerfte 
Voorilel van hunnent wege te verantwoorden j» 
\ welk hy deed, doende veele bewysredenen , 
en lezende veele pasiagien en aangehaalde 
f laatzen , zomvvylen van zyne metgezellen wat 
geholpen zynde. Als hy nu zyne reden 
geeindigt hadde , werdt hun van den Koning^ 
lykcn lUad gevraagt , of femant van hunnenc 
wege daar iet af, of toe te doen hadt ? waar 
op geantwoordt Werdt , neen. Toen werdt 
den Ga'eformeerden ook vergunt hunne mee* 
Ding te zeggen, *t wdk zy voigcds orde, daar 
van beflocen , deden , gevende hunne rede^ 
nen in geichrift overt welk. gefchrift , (na 
dat zy GcA Almagtig met lidder iltmme oot^ 
moedig om de gave van zynen H. Geeft aan- 
geroepen hadden, ookbecuigcnde te ftaan voor 
ie leere der ware Catholyke Kerke , die op 
de ganfche R Schrift en leere der Propheten 
en Apostelen gegrond is , ) door eenen van dtt 
hunne , genocmt Mr. Robbert Hcume, duide- 
lyk gelezen MretdL Als het zelve nu geëindigt 
tiras , en den toehoorderen aangenaam icheen 
te zyn , zo zeiden zommige Bisfchoppen, dat 
zy daar nog meer op te zeggen haddc^ , *t 
welk Contrariëerde met het geene zy een wei- 
nig te vooren gezegt hadden : waar in zy hen 
groodyks berispten , dat zy niet by hun woord 
bleven. En op dat alle verdere verzuimen van 
de beflote orde in deze t' zamenfpreeking ge- 
weert > en zy ook gehoort zouden worden , in 
[t geene zy nog te zeggen hadden , zo werdt 
*er by den Koninglyken Raad , met toeftem* 
tónge van beide de partyen , ten aanhooren 
tan menige duizend toehoorders ^ bevolen, dat 
M a de 



i8o NederJan^cbe Htflorie: Onder de 

'de Bisfchoppen , of Koomsch Cacholyken ^ op 
<len naascvolgenden Maandag , zynde den 3*» 
^an Grasmaand , hunne meeningcn en. rede- 
nen (^ het tweede , en zo zy konden , ook 
op het derde palnét , in gefchrift zouden 
brengen , en het zelve dan eerst uit lezen , 
zullende vervolgens de' andere ook hunne re* 
denen lezen , en daar na het zelve eUcanderen 
overleveren. Verder zouden de Bisfchoppen 
niet alleenln gefchrift vervatten , 'tgecneDoftor 
Cole van hunnent wege daar gcfproken hadt; 
naar ook alles , dat zy op het eerfte Voor* 
ftel nog zouden kunnen bedenken ^ of byvoe^ 
'gen , egter' zo haast mc^lyk was : 't welk 
zy zouden zenden aan de hervormde party , 
van welke zy dan ook fchriftelyk daar tegen 
souden ontfangen ^ 't geene Mr. Home Sen 
dag hun voorgelezen hadt. Ook zoude c^ 
voorfz. Maandag bevolen worden , op wat dag 
S5y hun antwowd op het eerste Voorftel zou- 
den overleveren , daar in beide de partyen 
bewilligden. 

Dus is de vcrgaderiMg minzaam en (lil gc- 
fcheiden , en een ieder agtte dien weg hetl^st 
en ftigtelykst te zyn , om eikanderen met dë 
meeste vrugt wel te verftaan. 

Op voorfz. Maandag waaren de Toehoor- 
ders , mitsgaders beide de partyen , ter ge- 
zetter tyd ^ uure en plaats , weder vergdderd» 
daar de Bisfchop van Winchester en zyne met- 
gezellen , voomamelyk ook de Bisfchop van 
Lincoln , weigerden over te leveren of te le- 
zen , 't geene zy reeds tot antwoord op het 
twede pouiA ^ naar de voorfz. orde , welke 
Dect- nogtans dus beflooten , en by hen goed ge- 
ceicerdc'^^^"^ was , q)geftelt hadden. De reden van 
io£oge* deze weigeringe, werdt daar niet uicdruklyk ge^ 

zegr. 



R^eering van Kmhig PbiRps. t%t 
tegc, dan alleen > dac hec fcbeen ^ als of zyitoawei*^ 
niet wilden in cwyfel brengen ^ \ geene deS^/p^^b- 
Roomfche Kerk beflocen hadc , en voor goed ren om ' 
houdt, of moesten alvoorens de roeftemmingSSis^ 
vanden Paus daar toe hebben. Op deze hun-di«nit'ïn' 
ae weigering , heeft de Raadsheer Sire Nico-?eue"*^' 
laas Bacon ^ Bewaarder van het groot Zegelbreoien. 
van Engeland , bun met alle vriendelykheid 
verzogt , dar zy de voorgenome orde, by hen^ 
2elven goed gekeun, zouden volgen ; maar als' 
hy daar mede niets kon Y^l^iyg^n , beeft hy* 
huQ met emftiger woorden verzogt , zeggen- 
de ; dat het hun allen tot groote fchande zou* 
de (trekken , Indien zy , die het gezag der < 
plaatze , het gehoor, insgelyks hunne eigeeer^ 
en het gelooi van ^ hunne eige zake, niet aan^ 

Sen , zulks mterlyk weigeraen te doen. Ein- 
yk , een ieder in 't byzonder by name ver- ^ 
zogc zynde , om hunne meening en goeddun* 
^ over de zaak te z^en , hebben zy hec 
zelve toegeftemc, en uitdruklyk ge weigert hun- 
ne fchriften te lezen en over te geven , uit- 
genomen de Abt van Westmunfter, D. Feknam 
geooemt , die het gezag der Majesteit en ver- 
gaderinge meer eerbied toedroeg, dan een vj^ 
Hon allen : De eene gebruikte meer ernst, de 
andere meer onbeleefdheid , 't geene zoda- 
nig kwaad voorbeeld van ongeregeldheid , * 
hardnekkigheid , en eigen Mril , in zo eene 
I^egdge vergadering van twee Staaren des Ko- 
magryks , Edeldoms en volks , insgelyks' des 
hoogcn eerwaerdigen geheimen Raads van ha- 
re M^esteit , veroorzaakte , dat de vergade- 
ring opgebroken , en de goede meening der 
Koninginne te leur geftelt is : werdende hec 
oordeel daar van aan 's Lands Staateuof 'cPar* 
ktneot overgegeven. 

Ma ï>o 



iH Neifertandfcbe tÜftork: Onder ie 

ftlÜf^eD ^^ Koningin, zulks gehoon hebbmdè^ 

viö'wiih heeft den Bislchoppcn van Winchester en Lin-* 

enLio' ^^^" "^^ ^ gcvMigenis doen voeren, om dat 

coing°e. zy hec gezag van zulk gemeen beflult zo h^-- 

viDficn. (ï^rig veragt hadden , en van hunne etge or-» 

de , voomamelyk die van Lincoln y welke 

meer verfmaadheid toonden dan de andere, zö 

fchandelyk en opendyk afgeweken waren. Deo 

overigen werdt ook belalt zig dagelyks voor 

den Hoogen Raad in eigen perzoon te ver^ 

toonen*, en van de Stad Londen en West- 

munfter niet te vertrekken , voor dat men ver^ 

der eelet zoude hebben op hunne ongehoor^ 

zaanmeid en verfinaadheid ; uitgenomen den 

Abt van We^tmunfter » dien zulte niets aange^ 

" zegt werd. 

Dit hebben wy goed geoordeeld naar waaiv 

heid wat breed te verhalen ^ gd^ zulks toen 

ook daar in druk was uitgegeven , als een ftuk 

daar EUigeland veel aangelegen ym ^ vermits 

^«'•J*-daar door de Roomsch Catholyke Godsdienst 

cddi^.^^ van daar weder verbannen werd y die Koning 

diensiin pjiiüps en Komngiu Maria met zeer veel moei-» 

iind^ te tot der^lver gropten lof ingébragt hadden t 

4553^ nadien de Staaten , of het Parlemt , door dit ge-i^ 

dïng bewogen werden » om alle de Ordinam 

tien 9 Regten en Wetten ^ die daar , ten ty-« 

de van Kontog.Eduard den zesden, aangaan-» 

de dm Godsdienst m wezen en kragt waren ^ 

weder te herftellen ; breekendc; ten dien 

einde de geenen , die de Koning en. Konin-» 

gin onlangs tegenilrydig gemaakt hadden. Dus 

veranderde Engeland en irland weder deo 

* Godsdienst , 't geene naderhand eenen groo« 

ten haat van de Spanjaarden tegen Engeland 

veroorzaakt heeft ; moetende Koning Philipa 

dus Engeland medq geheel verioaton» zoader 

een^ 



• Regeering van Kming PKKps. 183 

eenig genot van Goederen , Meubelen of Ren* 
ten , volgens verdrag. 

Den 1^» van Sprokkelmaand des zelvenjaars^ D004 ' 
1558 y is ook in Spanje geftorven Koningfn^^JJ,,^^ 
HelioncMra , Weduwe van Portugal en VraSc-HeiioiKK 
ryk ; en den i8**" van Wynmaand , daar aanJJ;^,** 
volgende, Maria , Koningin van Hungariënvi)5^* 
welke eertyds Oppervoogdes in de Nederian- • 
den was geweest ^ en dezelve Landen zeer 
beminde , zynde onwillig om naar Spanje t& 
reizen ; maar wiUig om haren Broeder, den 
Keizer , te gelieven ; welke vreesde, dat zy voi 
de Nederlanden te veel ee^ied tot zig mogt. 
willen nemen , 't geen den Koning niet zou- 
de behaagen : daar toe de geenen , die onder 
den Koning eenige Regepring zogten , zeer 
aanhitften y om gcene terispers te nebben. 

Ook is Keizer Karel de vyfde binnen Cas-^^^JJ^ 
tfliên , in ^ Klooster van S«. Justus , op S^>erKvel 
Mactheus dag, den fti^»» van Herfstmaand 2*]J ^\^\ 
des zelven jaars 1558, dooreenehittigekoons,i5s4 . 
in den oudeidom van agt envyftig jaren , over- 
leden ; hebbende vier en derdg jaaren bet 
Keizenyk , en wel veertig jaaren zyne ande^ 
re Koningrykcn bezeten. Zommige fchryven , 
dat hy op zyn doodbed , door de vermamitige 
die hem van den Aardsbisfchop van Toledo,. 
Barfbülomeüs de Miranda , gedaan was , of 
door dat hy zulks eertyds in Duitscbkind ge» 
hoort had > bekende , dat hy , volgens de 
lecre der hervormden , nergens anrfers eenige 
ioope van zaligheid in ftelde^ of verwagte^ 
dan m en door de verdiende van Jezus Chris- 
tus. 

Dees Keizer Karel was een Man van mid*tcvin"' 
denmatige Lyfsgeftalte, van leden alom z^^i^^^^/^^jei» 
welgeproportioneen, blank van vleesch, hoog^'fdea. 
M 4 van 



1^4 NederltmJfcbe Hifioric : Onder de 
van voorhoofd , vriendelyk van wezen , bnAi 
van oogen ^ hoog van neus , en gapende vm 
' mond , gelyk zulks de Bourgognifche Vorflen 
en Koningen van Vrankryk gemeen was: 
by hadc erae fraaqe kin, en was wel ge- 
baart , hair en baan geel-bruin , hy was wd 
te voet en te paerd , gemeen en fpraakzaam, 
. veelerhande taaien fprekende , in zyne jong- 
beid was hy zeer gezond ^ blocdryk van ge- 
ftcldheid , *t welk, vermengt met melancholiek 
bloed , hem vernuftig en verihndig maakte; 
ipaor fleeds vermoedende en. vasthoudende: 
in zynen ouderdom zoute flymagtige vogtig- 
heden hem in de cewrigten vallende , veroor- 
zaakte hem het Pleuris , welke vogtigheden 
het bloed en de oploopenheid zo matigde, dat 
by zyne gramfchap ton temmen en dwingen, 
Hy was voorwaar een GodsdienlHg, oplet- 
tend, magcig, kloek, zagtmoedig, fterk, en 
hoogmoedig Vorst , vap groote ervarenheid , 
de^u'^eo ^ gelukkig ; maar wat te eigenzinnig. Hy 
en o'ver. 'verkreeg tot zyne verftorve Heerlykheden vol- 
J^'^°*2^j^ komen het Hertogdom Gelder, het Graaffchap 
c lyksce-Zutphen , het Stigt van Utregt , de Landen 
ylniw.***^*^ Overysfel , de Heerlykheid Gionin- 
zerKarei^gen , de Stad Cameryk , en het Graaffchap 
•rv^'hy Lincen , alle in de Nederlanden gelegen: Hy 
i-**rcDa- heeft het Graaffchap Vlaanderen , en de an« 
l<i«en. ^^^ Provintiën , die nog eenigc erkentenis 
aan de Kroon van Vrankryk fchuldig waren, 
daar van by verdrag voor eeuwig bevrydt: ver- 
der heeft hy voor zig gewonnen het Koning* 
ryk Thuoes , de landen in America , insge- 
lyks, Napels, Sicillën en Milanen: zyn Krygs- 
volk namen Romen ; Hy kreeg gevangen Pau» 
Clement den zevenden , den Koning van Vrank* 
iyk ) den Koning van Navarra , en den Keur* 

vorst 



Regfertng van Kmiag Pbilips. 185 

«orst yan Saxen : De Hertog van Kleef, de 
Landgraaf van Hesfen j en andere vielen voor 
bem ce voet : In zyne laadle jaaren wilde hem 
het geluk zo niet meer dienen , door hard- 
nekiqgbeid , kwaden raad , en ftreng voome* 
men. Hy , den Landgraaf gevaneen houden- 
de , werdt door den Keurvorst Maurits van 
Saxen , den Markgraaf Alberc van Brandeq- 
burg , en andere Vorften , die een Verbond 
met den Koning van Vrankryk maakten , ge- 
dwongen j om niet alleen den Landgraaf Tos 
té laten ; maar ook de vrugten van zyne over- 
winningen , in Duitschland behaalt, te- ver- 
liezen , gelyk veele GeJR:hiedfchryvers daai' van, 
gewag genoeg maken. Hy liet na, uit Ifabel- 
la van Portugal , Koning Philips , zynen ee- 
nigen Zoon; Maria, misvrouw van Keizer 
ftmimiliaan ; en Johanna , Princes van Por*, 
tugal , met nog meer natuurlyke kinderen of 
faaitaarden , ais Don Johan van Ooscenryk ,' 
en Margareta , Hertoginne van Parma, Dus, 
verkx)r Koning Philips in een jaar zynen Va-^ 
der , Huisvrouw , en twe Moeyen. In Win- 
tennaand liet hy de uitvaarden doen te Brus? 
iel, inzonderheid eene zeer heerlyke^ en ze-, 
genpralende over den Keizer zynen Vader, 
iBet een ViAoriefchip , wapenen, Ihndaarden' 
en banieren , ver9iert van alle zyne HeerlyV. 
Aeden , werdende zeer zegenprdend gevpert, 
en gedragen. 

In Denemarken Horven omtrent de;sen tyd rw«t, 
twee Koningen, namèlyk, Christiaan de regec^ J^^' 
lende Koning, en Christiëmus,, die om zynèotfo^- 
lyranny, weS:e hy over zyne Onderdanen gé- JJjJj* 
bniikt hadt, twee en twintig jdarep gevaren ve»; 
Was geweest , zynde nogtans een magdg. Mo-^^ 
«vch over dde Koningryken^ te weten, De^ 
M)5 ^Bwari 



iZ6 Néierlandfcbe Hiftmè : Onder'de 
Aenmrken ^ Zweden en Noorwegen. Hy kwan» 
by het volk in zulken haat, dat 2y hem verlie- 
ten , en eenen anderen Koning kozen <, heb» 
bende hem eindeiyk, in den jaare 1532, alshy, 
met eene heirkragt, en behidp van den Kei- 
zer, Dbnemarken weder meende te krygen, 
verih-ooit , geflagen en gevangen. Een won- 
derlyk werk en ftraf van God tegen de onbann* 
hardgheid en tyranny, .insgelyks een mêrkens* 
waerdig voorbeeld voor onze tyden. Hy werdt 
. van Koning Christiaan, even voorzynen dood, 
zeer beleefd bezogt, vergevtode de een den 
aAdere zeer goedertieren alle ongelyk. Dese 
Chrisciëmos badt , gelyk gezegt is , ten huw- 
lyk de Zuscei: van Keizer Karel , Ifabella ge- 
noemt y by welke hy kinderen hadt , namelyk 
cenen Zoon, die in de Nederlanden op den 
zelven tyd geftorven is , toen de Vader ge- 
vangen werdt; en twee Dogters , de cene 
Palcsgravin , en de andere , ChrifHana genoenn , 
Hertogin van Lotharingen^ welke nu, in den 
jaare 1558, den Vreede met Vhmkryk mid- 
delde , wiens Zoon , de Henog van Lotha- 
ringen, de tweede Dogter van Vrankryk, 
Oaudia genoemt, in Louwmaand des volgen» 
detf jaars , trouwde» 
^^ Gelyk gezegt is , ftelde de dood der Ko- 
tfeiins te ningintic van Engeland den Vreede tusfchcnde 
£»"*^^*'^" Koningen zeer te rug: nogtans zyn de voom: 
*' •^Commisfarisfen van beide zyden, in Sprokkcl- 
marlnd des jaars 1559, in*t Kasteel van Cam- 
brefis weder vergaderd; daar de Ge:5antcn der 
• Koninginne van Engeland ook kwamen, na- 
melyk, deBisfchop van Ely, en Milord Ha- 
ward. Baron vanEffingen, metDoftorWot- 
ton, t)ia';ca van Cantelberg: Van den Her- 
tog vaiiSavojens iyde waren daar ook twee Ge-* 

depu- 



RegMTlng van koning PbiUps. lif 

deputeenfeii; beneffens de voorfz. Henogin, 
Weduwe van Lotharingen , als Middelares ,* 
met haren Zoon : en na dat zy eenige wee-' 
ken gehandeld hadden , zyn zy eindelyk tx3 
ver gekomen , dat 'er niets fcheen overig te 
2yn, dan dat de Engelfchen Calais wilden we*^ 
der hebben, waar in Koning Philips hen wil- 
de te vreeden (tellen , willende anders gee« 
oen Vrc^ede toeftaan , om dat zulks door zyn 
toedoen in zynen oorlog verloren was ge- 
weest : maar dew^ de r ranfcben wel flout« 
moedig dorilen zeggen , dat niet de Franfche, 
maar wel de Schone Koningin wettig ware , 
sadien haar \'an haar Grootmoeders ^e, de 
oudfte Zuster van Koning Hendrik den agt- 
ften, de Kroon toe kwam 9 en zy nu met den 
Dauphin van Vrankryk getrouwt was , bevesti* 
gende dus 9 dat zy daar geen (preeken in hadc, 
enz. zo heeft de Koningin van Engeland al- 
lerhandcnagterdogt gekregen, ofdezeVreede 
geen grond van eene t'zamenzweeringe tegen 
haar mogte zyn -^ dienende om haar te dwin- 
gen tot onderhoud van den roorosch Catholy- 
ken Godsdienst , die zy nu , tot nadeel van 
de eer en roem van Koning Philips, hi haar 
Ryk b^on te veranderen : waarom haar best ^^%^ 
dagt zig van eene geheime vriendfchap raecnhute 
Vrankryk te verzekeren , daar toe van weer-Jêund' 
lyden behendig gebruikt werdt» een Fleren- JjJ*'»^ 
tynsch Edelman , Guido Cavalcanti genoemt,itlSeif 
door wiens behulp men eindelyk, den aa***vre«de 
van Grasmaand des jaars 15599 een accord inymic' 
't Kasteel van Cambrefis gellooten heeft: Ennrkfisif 
vermits men daar lang op ftond , dat Calalt 

riegt zou moeten overgegeven worden, zo 
het accQrd gemaakt; dat Calais, en het' 
LundgraaiTcbap Ojên, agtjaaren inderFran- 
fctai 



l98 Nederlandjcbe Hifl&rk: Onder Je 
Icfaen handen zoude blyven^ en dan metaQt 
cierzelv^r toebebooren ^ zonder daar van ler 
af te breken, wedeigc^eyen werden » zyndeak 
üeen maar voorzien met zestien ftukken metaal 
(Gefcfaut, van allerhande grootte : tot vérzek0« 
ring zouden zy zes of ^evcn fuffifante KotfplieT^. 
den, voor de zomme van vyf honderd duizend 
Kroonen , coc borg (lellen y en tot den ty^ 
toe, (fixa uitftel van Vreede te weeren) (btr ; 
<leze Kooplieden gevangen en* bewilligt zou- | 
den worden, zouden^er vyf Franfche Edelen, 
als Ostagiers of Gyzelaars , in handen van de 
Koninginne gellelo worden , die zy alle vyf 
Aiaanden zou mogen veranderen , enz. Dog 
nadien dit Contraét in zig veele zaken van 
!^hotlandvervattede, zo zyn zommige derOs* 
tagiers , de Sqhotfe Koningin den Titel en 
Vt^penenrVan Engeland en Irland^daar namoals. 
Qmgeftreden werdt, op zig nemende, het^ 
2^ve ondoopen, en andere door een nieuvi;' 
vjerdrag losgelaten en oncflagen, behoudend^ 
de Franfchen Calais. 

Als nu de Koningin van Engeland te vree* 
twoffe'n^ geftelt was, is de Vreede tusfchen de Ko- 
tusfchen niu^en en Landen, den 3^^" van Grasmaand 
•q^SpmIÏ^ i^ 1559, te Cambrefis geflooten, en den 
1^ xM^5^^° derzelver maand te ^rusicl afgelezen. De 
oude gefchillen , die *er over vyf en twintig jaar- 
ren gewpestwacen, werden overhelde zyden 
g€;beel i^cgeflooten ; als het Oppergebied, dat 
Vrankryk vbrd(ej?de over Vlaanderen, Anois,, 
I^reI,pQU9y, Doornik, het Koningryk Na- 
peb,* fiet Hertqgdom MUanen, enz. Mitsga^ 
<]trs d^ Kpniqgs pa-etenfien over Bourgogne^ 
l^^ovence^ d^ Steden op de Revier deSomme, 
ea het GraofTchap BoUonois. 
^\Qflüif(^y^^agifi^e Anicukn vm de» Vreede 

vjaret^ 



6èntte.J)e£l> 



T^.iSa. 




1 



1^. 



r- 



Regering van K&Bing Pbitips. 199 

^arm deze volgende , die met eenen den 
Lezer toe verfcMde Óefcbiedenisfen hren^ 
gen y alzo ons fferk maar tot memorie ie 
dienende. ' 

Dat *er een ^oede .Vreede sou zyn cusfchenmaate 
de Koningen , hunne Kinderen en Onderda-^^|«* 
nen , die in elkanders Landen vry zoude mo- vmat » 
gen reizen, varen en^handelen: insgelyks^dat'^^^ 
alle legten van wederwraak zouden weggeno» 
men , alle Privilegiën beVesdgt, en een leg^ 
lyk in zyne goederen zou herftelt zyn. 

Dat alk oude Verbonden zouden bevesdgt 
zyn, zo veel dit TraAaat toeliet. 

Dat bdde de Koningen de Roomsch Ca- 
diolyke Keik en Godsdienst roet vlyt zouden 
iiandhaven , en daar op toeleggen , dat de 
Veigadering algemeen mogte gouden wor- 
den. 

De Koning van Spanje zal S«. Quinten, 
Ham en Chastelet, en de Koning van Vrank- 
ryk Dietenhove, Marienburg, Ivois, Dahvil- 
iers en Montmodi zo wedergeven , gelyfc zy 
het zelve de een van den anderen genomen 
hebben, zonder eni^e fterkte daar in te bre* 
ken , zullende een Ieder zyn Geïchut en Krygs- 
behoefte^ daar weder uic mogen nemen. 

Tenouane zal zonder Muuren , zo als het is, 
wedergegeven worden , en tvois zal aan de 
andere zyde ook afgebroken woidën, zonder 
dat dezelve weder fterk gemaakt, ienWopdui* 
zend fchreeden na geene fterkte gebouwt zal 
mogen W9rden 

Hesdineii derzelver Landsdtów, als oud 
Erfgoed van den Koning vae Spanje , zal aan 
hera bly ven , Vrankryk alle pretenfifti daar van 
aflbande: De verfchillen aangaande de Land- 
fcheidinge van Bourgogne^ Artois, enz. wer* 

den 



^ ïfederlafu^cbe ISftark: Ondef^ de 

denovergelacen aan deCommisiarisreii tan bel* 
. de Tyden , en andere dergelyke rwarig^eden. 

De Koning van Spanje zal hec GraKfichtp 
Charlois weder hebben. 
' Wac beide de Koningen in Monfefrat be- 
stien) zal den Hertog van Mantua weder ge- 
^yen worden ;imgelyks Boullion den Bisfchop 
van Luik ; het Eiland CorGca den Genevoifen; 
. Valencen , in 't Hertogdom Milanen , den Ko* 
liing van Spanje. 

En gelyk eerst het huwlyk tusfchen de ood^ 
fte Dogter. liabella van Vrankryk, en Kdzer 
Karel van Spaine beiproken was , zo is, 
.om verdere vriendfchs^ en eenigheid te beves- 
tigen^ beflooters, dat de Koning van^aqe, 
^jzo hy na Weduweoaar was, haar zelfs ooa* 
.wen zoude , met eene gifte van vier honden 
duizend Kroonen » mits haar een Weduwgeld 
van vyftig. duizend Kroonen tebewyzen; moe- 
tende, zo hy eerst ftorf, een derde van de vier 
liondert duizend Kroonen wedergeevem 

De Hertog van Savojen zal trouwen met Afe* 
gareta , Zuster van den Koning van Vrankryk, 
met eene gifte van drie honderd duizend Kroo* 
Aen, boven h«t Henogdom Berry, daar ^ de 
vrugten tot het einde hares levens van zoude 
gemeten. 

Ook zal Vrankryk den voorfz. Hertog al bet 
Land wedergeven , dat hy van hem bezit, be- 
halven Thurm, Pignarol, Chyras, Ouer, en 
de nieuwe Stad Asti, die hy nog voor driejaa- 
ren zou behouden, tot dat over zulke AétiëOt 
als hy daar van vorden , mogte gevonnist worden- 

De voorfz. Hertc^ zal aan beide zyden on- 
partydig blyven. 

De Koning van Spanje zal Ast en Vercel- 
lea behouden» tot dat de Konhig van Vrankr>i 

de 



Èigeerit^ rum Koning PMIt^. 191* 

xlevoorik. vyf Steeden vao Piemonc overle^ 
▼ere Die \ eersc zou overleveren, zal van 
den janderen vier Perzoonen tot Gyzelaars kle^ 
' len , zullende dezelve behouden , toe dat de 
andere ook al overgelevert hebben: En 
zalks zoude gefchieden binnen den tyd van 
(wee maanden. 

In deze Vreedens-handelicigen verving elke 
Koning zyne Vrienden, als oml^gende Prin* 
fen. Potentaten en Landen. 

Dees Vreede met alle deszelfs Articulen 
zott den Dauphin van Vrankryk , en den Prins 
Don Karel van ^anje , insgdyks de Staatea 
van Vrankryk en Nederland betreffen; behal- 
ven dat de Koning van Spanje daar onder de 
Graven van Oost-Vriesland en Embden niec 
wilde begrepen hebben , ten zy ter oorz^e 
van de gevorderde a^ën, of om den hervorm- 
den ücHÉsdienst. 

Alle goederen der Vasfalen zouden van 
weerzyden wedergegeven worden : onder an- 
dere zou Willem , Prins van Oranje , in zyn 
Prinsfchap volkomen geftelt worden , volgens 
het Contra& van den jaafe 1551 ; als mede 
in zyne goederen van Douphine de Derpiere^ 
Trefluis, Monbrilbn, Cutbye, Parricre, No- 
vds , Cay , Sanxcy , Vairume , Beaurepair 
en Anxoraie ; ook zal men hem goed rcgc be* 
ichikken over zyne pretenfiën op het Graaf- 
fchap Estampes , Tonnerre en Chavry , met 
4e vier Barronyen , enz. Dus ook d;; Hertog 
van Aarfchot , . de Graat* van Egmond , en an- , 
dere. 

^ Het BaiUiufcbap van Hesdin zou blyven aan 
Koning Philips , bet Graaffchap van S". Pol 
aan Madame deTouteviOe,Henogin vanLonge- 
^» behalyen het goed regt der beide Konin- 
gen; 



)9d Nedertané^ H^êtU: Ondtr éë 

gen; en de Oppennagc aan den Koning vin 
^Spanje* 

Tot voldoening der overleveringe heeft de 
Koning van Vrankryk verzogc de eerfte te «yUi 
verkiezende coc Gyzelaars ^ den Hertog van Al- 
lia , den Hen(^ van Arcos, den Prins van O* 
ranje , en den Graaf van Egniond^ welkenw 
Vrankryk trokken. 

Dces Vreede werdt den ^ van GrasHnaad 
te Cambrefis geflooten , en van vooiSl Com- 
misfarisfenonderteekenty nomelyk, de Hertog 
van Alba , Prins van Oranje ^ Prins de Mc- 
lito, Antonius Pereiiot, en VigUus, Prefr 
dent : van de andere zyde , de Cardinaal vm 
Lotharingen , de Conftabel Mononorency» 
de M&rfchal van St . Andries ^ Morvillers ^ ett 
rAubeipima, Secretaris. 

In dezen Vreede werdt door de Franfcbea 
aan den Koning van Spaige ^ en d^ Hertog 
van Savoyen, hondert agt en negentig, (^ge- 
lyk andere melden , meer dan vicraondm 
Steeden, Kasceelen enfterkten^ die metGua^ 
nifoenen bezet waren geweest , overg^e- 
vên : zo dat de Heer van Motüuk , Marfcbal 
van Vrankryk , fchryft , dat dezelve voor Vrank- 
ryk de ongelukkigfte en fchandelykfte Vreede 
was , dien hy ooit konde maken. 

Ook is aan te merken , dat lüibella , oud- 
lle Dogter van Koning Hendrik van Vrank* 
ryk, den 19^^ van Hooimaand des jaars 1551 » 
ce Angiers aan Eduard , den zesden Koning 
van Engeland, ten huwlyk was belooft, die nu 

«eftorven was ; onder voorwaarde , dat de 
[oning binnen een Maand , na dat zy twaalf 
jaaren oud zou zyn , in Engeland t* huis zoo^ 
de gevoert worden , om opentlyk in de Kerk 
^ran den Koning te trouwen » wederzyds op 



lUgeerigg woê^ KMhgPMfpi. ipj; 
terbeune van vyfdg duizend Kroonen , mee 
eene gilte van twee honderd duizend Kroo<: 
nen : dies veor haar *s jaarlyks , zo lang zy 
feefde , h^ gewoone Weduwgeld der Konin- 
ginnen van Engeland was befprooken, (C: we- 
ten , twindg duizend Nobels, c^tien duizend 
Mark , zynde zes en zesdg honderd en zes en 
zestig Ponden , dertien Scjoeltingen., en vier 
palingen , fterlin^s geld; maar indien de 
Koning haar overleeSe, zou dezelye alle 
baare oncfa^ge buwlyks giften behowlen. 

Deês Vreede verwekte in. veele eene groo- Triunipii 
te blydfchap^ gelyk wel denklyk was, wer-^**^*^ 
dende, het ganfcbe Land door». groote feesten i^ntwer. 
gehouden , inzonderheid te Antwerpen , daar?^"^^ 
men van den 9**«'> tot den iH^^^ van Gras-, 
maand, de ganfche Stad door, groote Vreugden- 
bedryven heeft aangeregt , Qiet h^ afTchietetv 
van allerhande gefchut , Vuurwerken 3 enz«. 
De hooge Tooren van de Lieve Vrouwe Kerk 
was met drie honderd, brandend^ Lantaernen 
tot in 'c opperde behangen. AUede Naüên, 
daar verblyvende , als Florentynen , Gen^voi*> 
iên , Lucoifen , Duitfchen , Oosterlingen , 
Spanjaarden en Engelfchen , hebben veele. 
triumpb-boogen , (&idbeeld^ , en Kastee- 
len , insgelyks allerhande zoorten van Vuur- 
werken opgeregt: Ook lieten zy den Wyn I00- 
pen , heele Osfen braaden, Varkens door ver« 
blinde gewapende Lieden dood finyten, en 
groote masten , die gefmeen waren , opreg- 
ten , (lellende daar boven op kostelyke pry- 
zen voor de grenen , die dezelve daar konden 
afhalen ; als mede voor de Vrouwen , die \ 
fterkst konden loopen: en zulks elk om *t beste 
en fchoonfle. 

Tot voldowing van het Vreedens-traftaac 
, JJie Beek: W beeft 



! 94 Neierlandfcbe Hffiorie : Onder de 
heeft de Koning van Sptoje den Hertog van 
Alba en andere gevolmagtigt , om in zynen 
iiaam te Parys de plegdgheden van den onder* 
trouw met de Dogter van Vrankryk te volma* 
ken : trekkende dus ook derwaarts met grootea 
(bat de Hertog van Savoje , om *s Konings 
Zuster te trouwen : \ welk alles is gefchira 
Aiet groote feesten , zegepralingen en koste* 
lykheid : odder andere is 'er een ileekipel aan* 
epttft • daar de Koning met den Henoe van 
^l; den Prins van femra , en den W- 
tog van Nemoers, zeUs Uitroeper van was om 
te komen. De Koning ftak en liep zeer dap- 
per 9 en dat wel den eerften en tweeden dag; 
maar den derden dag , heeft zytie Huisvrouw, 
de Koningin , bedugt dat hy zig te veel 
zoude vermoejen , en mogelyk eenige vrees 
Vóór ongeluk in de gedagten gekregeii hebben- 
de , hem gebedeti \ dat hy tog wilde ophou- 
den , gelyk zulks ook veele Hovelingen de- 
den , willende egter nergens naar hooren. 
Op den derden dag , als hy reeds wel twee 
uuren geloopen hadde , en op *t einde van het 
fpel was , heeft hy , om te toonen dat hy 
niet moede was ^ Lorges , Graaf van Mont- 
gomery , en Capicain van zyne Guarde , ge- 
agt voor eenen van de beste Lan9iers in 
Vrankryk"; geroepen , om tegen hem nog een 
Lande te loopen ,,*t geene dezelve excufeer- 
de, zo wegens de vermoeitheid van zynPaerd, 
ais anderzins: De Koning zulks niet willen- 
de afgeflagen zyn , zo is het gebeurt ^ dis^ 
^eeds tegen eikanderen liepen y dat Lorges 
zynen Ipeer op 's Konmgs borst brak , en de 
Krniing fplimers in -t voorifaik van *s Konings Helm 
Hciidrik fchooten y 't welk vergeeten was vast te flui- 
vraokryk tén : eu dzo het zelve door het voorftuk open- 



Regeering van Koning PbUipi^ ip5 
ging, vloog de fplincer in 's Kookigs r^er*°^^*^»^ 
oog, V geene hem doodlyk wondde. Akhyaooltop 
DU b^on te iuifden, wcrdc hy weerhouden, »«59. 
en al bloedende van hec Paerd weggedragen, 
UK ontroering van het ganfche Hof en veel 
voIL Hy nu ontwapent , en de wonde door 
kunlKge Chirurgyns , waar onder ook j4. Ve- 
falèus , die van Koning Philips daar gezonden 
Wiis, onderzogt zynde , is dezelve doodlyk 
bevonden ; hoewel hy met groote kloekmoe- 
digheid en verfland nog tien dagen in 't leven 
Weef. tfy ftorf den lo^^" van Oogstmaand ooodvm 
des jaars 1559, in \ veertigfte jaar zyns Ou-f^e"iïnk 
derdcxms , en in 't twaalfde jaar zyner Regee- vtn 
f, ringe. Hy beklaagde zig nog voor zynen dood^^*"*^' 
over zyne l^tvnerdigheid; insgelyks, dat hyi55*9. 
tegen die van den Godsdienst te ilrcng ge« 
weest vras ; dog de Kardinaal van Lotharin* 
gen antwoordde hem , dat hy van den boo- 
zen geest gekwelt werdt , dien hy moest te* 
geniban : Hy was een kloekmoedig Vorst , 
een regce Krygsheld , cergierig en hoogmoe- 
dig. Lorges, na het gedaane feit , viel ter 
aapde neder , bekennende den dood waérdig 
te zyn ; dog de Koning wilde , dat men hem 
zulks in allen opzigte zoude vergeeven ^ alzo 
hy door hem daar toe gedwongen was geweest: 
Hy vertrok troosteloos uic het Hof, zig alleen 
h(Hidende , als uit de Waereld ; dog alzo 
hem, volgens het fchryvcn der Franicfaen,^ 
geraden werdt de R Schrift tot tropst te lee-^^^JJ. 
zen, zo heeft hem zulks oorzaak gegeeventóos^»!!. 
van Godsdienst te veranderen, zo dat hy,^^-^^*^ 
die te vooren Roomsch Catbolyk was, endensctirift*. 
hervormden Godsdienst zctr vervolgde , zig 
naderhand tot belchermer van den zelven in 
Viankryk heeft laaten gebruiken ^ zynde ein- 
Na delyk> 



196 Nederlandfcbe Hiftorie: Onder de ^ 
delyk, in den jaare 1574 , in Dainiron, ec« 
Stcedje in Normandiën , becingelt en gevan- 
gen geworden , van waar zy hem naar Pary« 
gevoert , en opentlyk onthalst hebben , zo 
aat deze zyn dood aan der Koninginne ei 
der zeivcn Kinderen wraakgierigheid toege- 
Ichreven werdc. 
Kiodc. Koning Hendrik van Vrankryk liet na vier 
Konin" Zoonen , en drie Dogrers: deoudfte Dogter, 
Hendrik. Ifabcila genocmc, was toen in ondertrouw mee 
den Koning van Spanje ; de tweede werdr 
Hertogin van Lotharingen , en de derde Ko- 
ningin van Navarra. De ondfte Zoon, Fran- 
qoh genocnit , die getrouwt was met de Ko- 
ningin van Schodand , was opvolger in zyns 
Vaders regeering ; na hem Carolus ; vervol- 
gens Hendrik , die ook Koning van Polen 
was : de vierde , Francois genoemt, werdt, in 
den jaare 1582 , als Hertog van Braband in- 
gchuldigt: alle zonder Erfgenamen. 
• Onder Koning Hendrik den tweeden zyn 'er 
in Vrankryk twee groove Zonden doorgebroo- 
-A«iiei«e-kcn , naraelyk, de Atbètstery ^ of Godver- 
Jromtn- loochening; insgelyks Magia^ of duivels kunst, 
^c^n dat is, te ftaan op waarzeggery, of duiveHche 
geko.'^ ingevingen, die men zeide , dat de Itaaljaa- 
mcn. jnen , aanhangers van Koninginne Catharina 
de Medices , meest dkar ingebragt heb- 
ben , daar toe veele Franfche Digters zeer 
. . bielpen , dagelyks veele vuile ligtvaerdige 
Poëfiën voor den dag brengende , aan welk© 
veele wyze Lieden de verdiende ftraf, hetRyks- 
gebied Van Vrankryk overvallen , toefchryven. 
deï HeJSf* ^'^ ^" ^^ hervonnden Godsdienst fchre- 
vormde*. ven dezen vreemden dood des Konings aan 
rüt'irigi Gods regtvaerdig oordeel , en zyne groote ge- 
ëoJd. genade t' hunwaarts toe , die zyne Kerke daar 

♦ ' mede 



Rfffering van Koning Philips. tp^ 
mede faeefc willen toonen zyne magc , in *c 
▼eriosfèn van eene groote vervolginge , wel- 
ke de Henog van Alba, toen daar zynde, met 
den zelven Koning in 't werk zogt te ftcllcn , 
\'oIgens den eerden Artikel van den laatst ge- 
flooten Vreede , beproevende om de ganfche 
Waereld door, den hervormden Godsdienst te 
verdelgen , 't gecne de Koning, met de Hee- 
ren van zyn Parlement te P^s , daar fchccn 
te willen beginnen , onder andere gevangen 
Hellende Anne du Bom-gh , die tot bevorde- 
ring van den hervormden Godsdienst opcntlyk 
tegen den Koning in 't Parlement veel ge- 
fprooken hadt , waar over de Konnig geftoort 
zynde , gedreigt zoude hebben , hem te wil- 
len ricn verbranden , 't welk God hem door 
de voorfe. wonde belette ; werdcnde egter du 
Booigh daar na verbrandt. En niettegcnftaan- 
de 's Konings dood, zo hebben de Vreede en 
Huwlykennogtansvoongang gehadt. 

DcPausvanRoomen, Paulus de vierde, van^P«ti%. 
het Huis van Caraffa , die oorzaak van de ge-gca^'^^ 
brooke Wapenfchorfinge was, en tegen den ^«"^ 
Koning'zelfs geoorlogt hadt , zynde de ftig-**^' 
ter der Teatynen , of Jefuiten , is , in Ooj^st- 
maand des jaars 1559 , als hy met zyn gellagt 
en feftc eene groote en zorgelyke vervolging, 
onder den fchyn van Godsdienst , tegen alle 
goede voorgenomen hadt , te Roomen geftorven. 
Veele hebben zig over zynen dood verblydt , 
voomamelyk het Roorafche volk , wegens de 
menigvuldige oorlogen , fchattingen en over- 
lasten, die hy en de zyne hun oplagen cn^^^^^^^ 
aandceden : zo dat het Roomfche Volk naar 'tuoomen* 
piqtnfitU'ïhAs liepen , daar zy den opperden ^*[»[jy.^"- 
hquifitcur kwetffen , de andere het ontlooMsi^?*' 
N ,3 . pende: 



ipS Nedcrlandfche Hijlorie: Onder de 

pende : Voorts hebben zy dar Huis in dea 
brand geftookcn , en de gevangcais daar uit 
verlost zyncle , nog een ander Kloofter , Mi- 
nerva genoemt , willen verbranden , om dat 
zy de Inquifiteurs toegedaan waren; dog zulks 
is door markus j4ntomus Columna , en Ju^ 
Uus Caefarinus met fchoone woorden tegenge- 
houden : daar door ook des Paus Neven, 
zjTi maagfchaps Huizen , en hun leven bewaart 
werdt. Het beeld van den Paus , in 't Ca- 
pitolium opgcregt, hebben zy afgebrooken, 
en in den Tyber geworpen : ook werdt 'er uit 
naam van den Raad en her Roomfche volk op 
groöte llraffen geboden , dat men alom moest 
af brcekcn alle Beelden ^ Wapenen , Schilde- 
ryen en Titelen van den Paus en zyn gcflagte 
Carafia, als van Vyanden des menfchelyken 
gcfls^s , diens nagedagrcnisfcn uit de Wac- 
reld dienden gewccrt te zyn. 
v\mAt De volgende Paus , Pius de vierde , hoc* 
^^''"^' wel hy den Cardinaal Carafla , en den Her- 
tog van Paliano, zyncn Necf^ beneffensdat 
geflagt, belooft, en met een gcfchrift verze- 
kert hadt, alle misdaaden tcvergeeven, heeft 
nogtans hen alle doen vangen , en zomntfgo 
daar van doen doodcn, 
Konhïg Koning Philips , nu Vrecde hebbende, be- 
JJJJ!^* floot naar Spanje te vaaren , deels om daar de 
spni«e Inquifitie by te ftaan , alzo hy gehoort hadt, 
luül^ dat ecnigc groote Edelen daar den hervonr- 
den Godsdienst toegedaan waren , en deels 
ook om te beter de algcmcene Vergadering 
van daar te vorderen : welke twee zaaken hem 
meest tot den Vreede hadden genoodzaakt: 
>Lfnd$ daarom hy in Oogstmaand de Staaren da 
tontCT Lands te Gent ontboden heeft , om hun zjtx 
<TrTdc,*"voomcmen aan te zeggen , en vt» hen ver- 
lof 



Regeering van Koning PinUps. 15)9 
lof te verdoeken ; hebbende uit Itaalje ontbo- wordt de 
den zyne Zuster, de Hertogin van Parma^^^p^V^ 
die hy, als Prin9es van den bloede 9 in de««w« 
pLiats van den Hertog van Savojen , die nu in voogdes 
lyn Land herfteld was, tot Oppervoogdes o-jj'"**® 
ver de Nederlanden ftelde ; om redenen deuade^* 
Henogin van Lotharingen overflaandc, diemen««»<^'« » 
oordeelde dat die eer aan de Landen beter "*^* 
verdient hadde , hebbende dezelve den Staa- 
ten zeer aanbevolen^ NeiFens haar heeft hy,j>rieiut. 
naar oud gebruik , ook eeneo Raad van Staa- J«J J«« 
ten omtrent de voorvallende gewigtige zaa-nfn)vM. 
ken verordent , als van Vreede , Oorlogen ,«^«*^ 
handel met Prinsen en Landen , en befcher- 
ming der Landen : Insgelyks , den geheimen 
Raad , om zaaken van Wecüen , Verpligdn* 
gen , Regt , enz. Ais mede den Raad der 
Finantiên , voor de Regeering van des Ko- 
nings Domeinen en inkomften. De;ee drie ver- 
fcheide Raaden hadden elk in 't byzonder hun- 
ne vergadermg , zo dat de een met den an« 
deren niet te doen hadt. Die van den Raad 
van Staaten waren Andionie Perenot, Bisfchop 
van Atregt , die kort daar na Cardinaal van 
Granvelle geworden is , beneffens Willem wi 
Nasfauw , Prins van Oranje ; Lamoraal van 
Egmond , Prins van Gavere , ien Graaf van 
Egmond; Philips de Staden, Heer vanGla- 
jon i Charles Baron de Barlahnond^ Opper; 
fte van de Finantiên; ^en Doftor Vigliusi 
Prefident van den geheimen Raad. Ook werdtneiiifli«. 
naderhand Philips de Montmorency, de Graaf ^eï'^^ii^^. 
van Hoorn , die ook Admiraal was, en Charles t». 
de Croy , Hertog van Aarfchot, daar bygc- 
Yoegt : Voorts befchikce hy , dat de Ridderg 
van het Gulden Vlies, van de Hcrcogint>t 
van Panna beroepen « 4^r ook acces zou^len 
N 4 hebben; 



ftóo NederJanifèbe Hijlorïe : Onder ü 

hebben ; ds inede die van den geheiHiien Rawi 
en de Finantiën : Ook gef hy hun opeml^ 
eene geheime onderregting , dat zy wel mog* 
tenadvifeeren, vraagénenhoorert; maarmoes- 
ten ttJet de Raaden van Staaren, te voórctn ge- 
noemt , beftuit neemèn. De geheime Raad 
beftond omtrent uit' twaalf Doftpreri ^in de 
Regten: en elke Raad hadt zyne Secmati^ 
'fen.- . " • 

Coimr- Verder befchikte hy tot Gouverneur y2Si!sSkt 
Kiirtol'''Provinde een Heer van de Orde des GüÖéh 
•4*11. Vlies : namclyk , de Hertogin van Parma^éè 
aangefteld, tot Oppervoogdes van BrabiftS, 
haar verblyF daar houdende: De Prins Vfla 
'Oranje tot Gouverneur en Capiiairi Gené#if 
van Holland ^ Zeeland en Utregt , vervolgt 
ook"* van het Graaffchap Bourgogne : De^ïrarf 
van Egraond tot Gouverftcur van Vlaanderen 
en Artois : Jan de Ligni , Graaf van Afen- 
"berg ^ tot Gouverneur van Vriesland , Ovjer- 
ysfel , Grtmingen en Ltngen : Chartós de 
Brimeu, Grèaf van Megen, tot Gouverneur 
^ van Gelderland en Zutphen: Pieter Ernst'» 
'Graaf van Mansveld , tot Gouverneur van 
•Luxemburg : de Markgraaf van Bergen , tot 
Gouverneur van Henegouwe , Valcncyn , en 
'bet Kasteel van Cameryk^ De Baron van Bar- 
lembnt tot Gouverneur van Namen : Jan de 
^ontmorency. Heer van Courieres, tot Gou- 
verneur Vnn Rysfei , Douay en Orchlers: En 
Florents de Montmorency , Heer van Mon- 
tigny , en Broeder van den Oavc van Hoorn» 
tot Gouverneur van Doornik en Toumcfis. De- 
« waren de Voornaamfte Hoeren der Lan- 
den , en hadden raagt en regt over het Krygsf- 

Vai or£' Onder bet gebied vaii deze Heeren liet hy 

ook 



Regeering van Koning Pbilips.' icn 
ook de Benden van Ordinantién , welke veer-o"«^# 
tien Benden Paerdevolks waren , die wei drieSSter o^ 
duizend Paerden , wel gemonteert, uidever-^'**"* 
den , zynde akoos het beste en fraaifte Paer- 
devolk in 't Christenryk gerekent , om dat het 
altyd , zo wel in Vrcede , ab Oorlog , on^ 
derhoudcn was. 

De Ovcrrtcn waren de Prins van Oranje , 
de Henog van Aarfchot , de Graaf van Eg- 
mond , de Markgraaf van Bergen , de Graaf 
van Hoorn , Arcnbcrg , Mansveld en Hoog- 
ftraten , de Hcercn van Brederode , Montig- 
ny en Berlaimont : hebbende elk Overfte zy* 
nen niefanrier en Officiers, 

Te Gent heeft de Koning nu andermaal de ord* 
orde van het Gulden Vlies gehouden , daarj^^^jj^^ 
mede onder anderen vereerende deze Neder 
landfche Heeren : namelyk , den Heer van 
Asfmcourt ; den Heer Florents van Montig- 
ny , van hec Huis van Montmorency ; den 
Markgraaf van Renti , van het Huis van Croi^ 
den Graaf van Ligni ; en den Graaf van Hoog* 
ftraten , van het Huis van Lalalii. 

De Staaten des Lands.zig zeer wel gekwer 
tfen hebbende tegen hunnen Prins , daar door 
by tot zulk een hecrlyk verdrag van Vreede 
gekomen was^ als mede de Edelen , die in 
xyncn dienft l>f en goed gewaagt hadden ; ins- 
gclyks de Gemeente met hare negenjaarige 
fchacting , hebben zy den Koning een errt-Rg^^ 
ftig verzoekfchrift overgegeven , osx het hemorcrhet 
mogte gelieven, het Spaansch en vreemd Kfygs-^^^^* 
▼olk uit het Land te zenden : daar over totvo*. 
CoUonels geftelt waren , de Prins van Oranje^ 
Kgmond en Hoorn , die egter mede van die 
geenen waren , welke het verzoekfchrift over*^ 
gaven/ De Komiig hadt van éx, terzoek wei 
W 5 fiaem 



ftod Neierlandfcbe Hifterie: Otükr de 
eaem ondlagen geweeft ; maar vennics zy af- 
fe himne Regten aanhaalden, en hem Copiëi^ 
loonden , van 'c geene hy hxm beloofc en 
gezworen hadc ; mitsgaders > dac zy nu het te- 

Jendeel zonden moeten getuigen , zo heeft 
y hmi het zelve coegeftaan \ dat dezelve bior 
nen drie maanden vertrekken zouden; doginilks 
^geichiedde eerst anderhalf jaar daar na; al* 
zo men dezelve ^ wegens het verlies van een 
Eiland Z^y, in Barbaryen , tenoodzakdyk 
vah doen hadt. 
n^denm Dat de Staaten des Lands zo fterk aanbid- 
ten om*" ^^^ ^^^ ^^^ Vertrek der Sp^injaarden , was om 
Irene bét deze redenen : namelyk , dat veele Hovelin- 
dcrsptn-8^*^ , den Koning geheel aanhangende , en 
itirdra/by hem in groot geloof zynde , in den Lanr 
de bleven , en zig hadden laaten hooren , dat 
Tj geftoort waren , en wraak verhoopten, al- 
20 hun in de laatfte bede en negenjarigi&fcbat' 
dng de handeling des gelds benomen was; 
maar dat de Staaten het zelve ontfingcn , en 
door hunne eige dienaars aan *s lands Volk lie- 
ten uitbetaalen : daar docur der Hovelingen na- 
gelen zeer gekort werden , en *t geene zy 
"opentlyk verklaarden te zyn eene zoort van on- 
gehoorzaamheid 9 als willende den Prins wet- 
ten voorfidlen , en den zelven de handeling 
des gemeenen gdds niet toebetrouwen. By 
deze voedden zig nog meer , zo wel vrecm* 
de als andere 9 welke Magt en Regepring zog- 
ten , om het voomeemen van den Koning, en 
den Hertog Van Alba, insgelyks van de Spaan* 
Iche Inquifiteur$ en Spanjaarden te vorderen: 
dat is , men kon de Luthery of Kettery uit 
de Nederlanden, en gevolglyk uit Spanje niet 
weeren , of men moest eerst volkome gehoor- 
fiomhtid ^ . mttgc en gebied^ voorden I^oning 

in 



Regeering van Kmng Pbilips. . so) 

ih de Nederlanden 'zien te bekomen, waar door 
men dan de Inquifitie op de Spaanfche ma^ 
nier daar moge plancen , zonder welke tweQ 
poinften men de Landen moest veriooien agr 
een , moetende ^ulks met vreemde Guamifoe* 
nen cc weeg gchragt worden. Deze dingen , 
den *t verst zienden onder de Scaaten bexenc 
zynde , heeft hun het vertrek der Spanjaarden 
zo emlUg doen verzoeken. 

Dit voomeemen van deze Raadsheeren en Wmi> 
Spaanfchen haat , werdt te dier tyd aan de^^^^"* 
Nederlandfche Heeren genoeg te kennen ge-Nedeiw 
geeven , insgelyks, dat *er beuooten was , de^^J^Jj^Jj* 
AuAeurs van het verzoekfchrift, over het ver- 
trek der Spanjaarden , wel te ftraffen : zelfs 
heeft een Spaansch aanzienlyk Edel Hoveling, 
den Ncderlandfchen Adel zeer toegedaan, ee* 
nige Heeren , als den Prins van Oranje, den 
Graaf van Egmond , enz. met het Schaakfpel 
fpeelende, komen aanzeggen en waarfchuwcn ; 
vraagende , of zy tyd om te (peelen hadden , 
en niet meer dageen op hun overgegeeve ver- 
zcekfchrift , enz. welke, woorden de andere^ 
naerftig in \ fpcclen zynde, voor boerten agt- 
ten ; dog als het fpel uit was, zeidc de Prins 
van Oranje , die een zeer verre ziende Heer 
was , tegen Egmond , dat men de voorzegde 
woorden van Sm Hoveling niet moest opvat- 
ten te vergcefsch geQ>roken te zyn ; waar- 
om by aan Egmond verzogt , alzo die met 
den zelven zeer gemeenzaam was , hem nader 
berigt af te vraagen, gelyk hy ook deed, die 
hem toen antwoordde , dat op faun verzoek- 
fchrift aangemerkt was , dat men het Spaan- 
fche Krygsvolk zoude doen vertrekken ; maar 
dat zy op hun hoede moesten zyn , en zig 
ab van eenen Vriend gewaarfchawi houden^ 

alzo 



«04 Nederlandfcbe tUftorie: Otukr ie 

alzo V by den Koning en den Raad toen ook 
befloocen was ^ dat men alle de geenen , ^ 
het verzoekfcbrift , om het Spaonfche Volk ce 
doen vertrekken , ondertekent of ^oegeftemt 
hadden, zoude gedenken ter bekwaamer tyd te 
llraffen , hen als een Vriend daar van waar* 
fchuwende. 
Afleid Als nu aDe dmgen tot de rcize wel ver- 
nSf PU-3!Jorgt waren , heeft de Koning zyn affcheii 
up^met van de Staaten te Gent genomen » hun bo- 
rtn/**' ven al aan bevelende het onderhoud des Cat- 
holyken Godsdiensts , en de ftraf der Kette- 
ryen 9 en is naar Zeeland vertrokken , daar 
eene fchoone Vloot Scheepen gereed lag om 
hem te voeren , van alles wel voorzien : on- 
der andere was V wel een voorraad van meer 
dan vyftien duizend Capoenen en Hoenderen 
alleen , daar uit de voorraad van andere din- 
KoBing gen ligt op te maaken is. Dus is de Koning , 
jiik'Mtrden a6**" van Oogsmiaand des jaars 1559» 
sp*njc> van Vlisfingen met twintig Spaanfche en Bi- 
>55J* (chainfe fcheepen , dertig Hulken , en veer- 
' tig andere fcheepen , onder zeil gegaan , en 
met goeden wind binnen kone dagen te Lare- 
do in Bifchaiën-aangckomcn, waar na de wind 
terftond gekeert is. 
«nw^r ^^5 ^^ ^^ Koning met de gcheele Vloot 
èngevtarvoor de vootfz. havcn was gekomei), is^er zo 
dekKo- een fchriklyk onweder ontftaan, dat veele Schee* 
pen van die Vloot vergingen , zo dat de Zee 
erfgenaam werdt van alle de kostelykfte Bng- 

fcn en Juweelen , die de Keizer , zyn Va- 
er , hadt verffadert ,• geduurende zyne Re* 
gecring in Itai^e en Duitschland ; insgelyks , 
va.n de menigvuldige prohkbehangzels, diemec 
jrroote moeite en kosten in de Nederlan* 
^en getnlakt waren , zonder daar van iet aan 

land 



Re^hg van Koning PhUtps. aflQ| 

land te koomen : en dit alles gefchiedde ia 
*c gelige des Konings en der Spaiqaarden^ 
die da^ over grooten rouw maakten , dog 
geene vemroosting kreegen. D« Koning wat 
zelfs in zulk gevaar j ósiz hy nauwlyks uit zyn 
Schip in eenen Bark overgetreden was, of hec 
zelve berstte , en zonk te grond , wegent 
het fchriklyk onweder. Het gevaar , dat de 
Koning ontkomen was , deed hem het ver- 
lies wel ras vergeeten ; zonder twyfiel eenc 
voorze^ing vaa veele ongelukken , hem ver- 
volgens overgekoomen ; uit welk ongeluk nog 
een ipreekwoord is getrokken , dat de Kei- 
ler met deszelfs Zoon het Aardryk berooft 
tiadt , om de Zee ryk te maken. 

In Spanje heeft de Raad zyne aankomst lioc^* 
Doodig geagt , alzo de Lutery daar zeer hadc 
toegenomen ; waarom hy tetilond binnen Si* 
vilicn gróót en ftreng regt over dezelve zo 
Mannen als Vrouwen , met grooten pragt en 
ptegd^id , liet doen : zommige werden 
verbrand, en andere op andere wyzen ge- 
ftraft. ^Als hy nu, in Herfstmaand daar aan 
volgende, te Valedolit kwam , heeft hy daar 
in Wynmaand agt en twintig Edelen van groo- 
ten Huize , daar onder ook eenige van de 
voomaaroile des Lands waren , in zyne en al- 
le zyner Hovelingen tegenwoordigheid laten 
verbranden : werdende dus al verder groote 
ih'eagfaeid gebruikt. 

Vervolgens werdtin Louwmaand desjaars 1560, Himiyk 
Ifabella van Vrankryk met groote Iteat, door 'c^JJ^J*™ 
gelei des Konings van Navarra , en des Cardi-metira'* 
naals van Bourbon , aaii de Spaanfche Fronrieren^^^^» 
pbragt , daar zy terflond te Roncevaubc, van ryk, ' 
's Konings 4vegen , ak Bruit en toekomende *^^ 
Konin^n , van den Kardinotl van Burgos, en 

dw 



Ao^ Neih^tandfcbe Hiftorie: Onderde 

. dtm Hertog van Infancasgo oncfangen werdc, 
jdte haar cerftond by den Koning in Casiitep 
gevoen hebben , daar den 3i^«-" van Lobv* 
maand met onuidpreeklyke kosten de Bruiloft ^ 
gdiouden werd « die 's daags <^ twee dsixOMl^; 
Dufaiten gefchat werdt. Kort daar na wodr \ 
Prins Kajel y 's Konings. eenige 2oon, als to^ 
komend Heer, in alle Koningryken vaa^jif^ 
je bezwooren en uitgetoepen. 
Nieuwe In dit jaar is de nieuwe Vaan véir |MA||| 
BrSfcl^naar Antwerpen voltooit, die, dertig jaiwi||i^ 
vi4toou. vooren , door die van Brusfel begonneii ||||^ 
geweest , doorgravende menigen Imivd^ 
en weg , daar zy de erfgrond van de ' 
naars toe g^kogt hadden: daar waren, 
groote fluizen opgemaakt , om bec o[ 
ter tegen te houden , en dus ook diqw. 
groote Scheepen te kunnen inbrengen : uw* 
dende in dat werk , kostende agtien hondoi 
duizend guldens, den yver van den Heeie 
van Lokkegem , Amman vun Brusfel , zeer: 
gepreezen. 

Alzo nu de nieuwe Koning van Vrankrykt 
Francois genoemt , nog jong was , zo heeft 
4e Karditml van Lotharingen met zyne Broe- 
ders, den Hertog van Guife, den Hertog 
van Aumale , den grooten Prior , en dea 
Markgraaf Elbef , de ganfche R^eering op 
n% genomen, om éag, zy Ooms waren 
de Koninginne, 's Konings Huisvróuwe; . 
van de Koninginne van Schotland , zynde der 
, zelver Moeder , de Oppervoi^des van Schot^ 

land , hunne 2^ter. 
Beroerte Pp deze Regeering van die van Guife il- 3 
^^^- "er groote <^roer onder den Adel gereezcoi ? 
4eiiétee-om dat zy de Prinfen van den bloede, ^ 
Rtoiïto y^ jiet thiij d«f Kpniqgs , beneffens de aih ■ 

deit 



^aa, zoé' 




derè Officieren van de Kroone niet agttenr^jjj" 
' zö dat zy niec weinig ag^erdenken gaven , als^^ 
of die van Guife de Kioon aan hun huis zoe- 
ten te brengen , nadien zy vooigayen mede 
ifkomiUg te zyn van de regte linie en flani 
v«n Kdzer Karel den grooten , daar de Va* 
kuj^e Koningen , die nu regeerden , hunne 
afkomst van Hugo Capet genomen hebben , 
die voormaab, in den jaare 988, den regcen 
Koning Lodewyk in een Klooster fiak, en :rig 
sdven Koning maakte. Hier over hadden 
die van Güifè zig eenyds beklaagt , en hun 
legt dien aangaande door Geleerden zoeken 
te bewyzen ; hoewel nogtans de waarheid 
iras , dat met Karel , Hertog van Lotharin- 
gen , en deszelfs Zoonen , die c* zamen In de 
gevangenis van Qrleans ftorven , het zelve 
hais van Lochaiingen van de manlyke linie van 
Karel den Grooten op eene Dogtet verviel, 
i waar van die van Lotharingen , mitsgaders die 
van Guifë, nu afkomen ; des niet tegenftaan* 
de om hunne party te be|?unftigen, en die va& 
den Heere van den bloede in haat te brensen, 
zyn der Koningen parrye , als van nugo 
C^)et, en2. komende, Hugenoilen genoemcPpMp . 
geweest. Dog die van Guife hebben de op-^iHxt 
fpmky die van hen uitging ^ zeer wel tegen Ambotr*. 
gehouden , hebbende daar na aan éie van den 
hervormden Godsdienst alleen den Qaam van 
wn Hugenoifen weeten te geeven , gelyk de 
Franfchen fchry ven ; daar tegeo zy altyd de 
grootfte ftrengfaeid en wreedheid gebruikt heb- 
ben. Tegen die van Guife h^beti dg in 
Vrankryk omtrent Ambotfe veele EdelHedeQ, 
en eene menigte van andere , te voet en te 
paerd gewapent , opgemaakt , die men dagt» 
dat groote hulp en byftgnd vaa de Voornaam-» 

ae 



^o8 Neiérlanifcht Hijitfrie: Onder ie 
fte des Ryks hadden : hebbende den Kooix^ 
in gefchrifc willen vercoonen^ de llegte en on* 
l>ehoorlyke Regeering van die van Guife,- of, 
20 andere fchryven , dac zy hadden voorge- 
nomen den Koning uit de handen van die van 
Guife te ligcen : Dog alzo zy be(piec, en door 
den Koning van Nemours behendig overreedt 
waren , om hunne klagten aan den Konmg 
ongewapent te doen , zyn zy alle meesc ge- 
vangen genomen : Hun q>perfte was La Reg- 
naudie , welke op den weg gefchooten w«oL 
Zy hadden hun ftuk behend^ aangelegt, zynde 
veele uit goeden yver gedreeven ; maar had* 
den een ongelukkig uiteinde ^ alzo zy terftond 
met hoopen gehangen en onthalst werden , ab 
Venaders van den Koning : onder andere 
de Baron van Chastelnau, die overluid uitriep, 
dat hy geen Verrader tegen den Koning was, 
pf men moest die van Guife eerst Koningen 
maaken , tegen welke zy zig geftelt hadden: 
insgelyks, Villomongis , welke , op de plaats 
der execude komende , en veel bloed ziende 
leggen , van het zelve nam ^ en opwaarts 
naar den Hemel fmeet, fprekende deze woor- 
den , o God ! doe wraake over dit onnoozel 
bloed, en laat het ftorten van 't zelve een 
einde neemen : Dus ifaraften die van Guife hun- 
ne Vyanden , fchynende als of het den Ko- 
ning aangegaan hadde. Dog alzo de Confta- 
bd van Vrankryk zulks 't Parlement van Pa- 
rys dus niet hadt aangeze^ , zyn zy op hem 
zeer verftoon geweest. Hier mede vermin- 
derde de inwendige haat van den Adel tegen 
die van Guife niet , 't geene zy ook wel wis- 
ten. En alzo die van den hervormden Godsdienst 
pmtrent dien tyd d<» Koning een Vcrzoek- 
fcbrift hadden laaten overleveren , door Cha^- 

tiljont 



Regeering Vém JKhning FblUps. %o% 

tilIioD , Admiraal van Vrankryk, aanbiedende ^ 
♦f hy het zelve van de groote menigte, of van 
Gedeputeerden wilde onderteekenc hebben» 
daar weinig mede uitgeregc werdc , 20 heb- 
ben die van Gulfe , zo onder fchyn van de 
daad van Amboife , als ook piet het vervol- 
gen der Hervprmden , hun geweld en gezag 
meer zoeken te gronden , en zig aan hunne 
Vyanden tp wreeken ; waarom zy , groot ag* 
terdenken hebbende op den Koning van Na* - 
irarra. Broeder van den Prins van Conde, 
insgdyks op denyidasme de Chanhes, en an- 
dere groote Heeren van Vrankryk , oproer- 
makcrs van den oploop te Amboife , dezelve 
len Hove lieten ontbieden. Die van Conde , . 
Vidasme , en meer andere werden terftond ge- 
vangen: Navarra werdt wagt bedelt. AlsnupeCuu 
der gevangenen pleitgeding gemaakt was , eqJeïvoi. 
de Koning veel volk by zig hadt , en het nu?cnf»ie 
fcheen , dat die van Guife geheel Vrankryk p o" rboi, 
onder hminen magt hadden, zo bleef daarPrincen 
niets over dan de executie, eerst der groote, Jióedt? 
en vervolgens van de andere Heeren, bet gan- 
fche Land door. 

Maar alzo te Orleans reeds het fchavot was 
gereed gemaakt tot de executie van den Prins 
van Conde , zo is de jonge Koning Franvois,Do«d?tit- 
den s^eo van Wintermaand 4es jaars 1560. Koning"* 
aan een kwaad oor fchielyk geftorven,. daar^^^" 
door zulke verandering kwam , dat men dc,yk° * 
g^ncn , die ter dood verweezen , en op het's^^ 
fchavot verwagt waren , aanftonds tot Gou- 
verneurs van den jongen Koning , Carel den 
9?^°, zag verklaren , namelyk, Navarra, alt 
Prins van den naasten bloede , dien de Re* 
göering in Vrankryk van oude tyden toekomt, 
cerwyl de Koningen nog minderjarig zyn. By 

Ifiel^iiek. O 4e 



mö Nederlandfcbe Hift^U ; Onder de 

de daar zynde Scaaten werdc Navarra mee der 
Koninginne Moeder tot Gouverneur aange-^ 
ftelt , die voor zyn eerfte werk xyncn broeder, 
den Prins van Conde , en meer andere ge- 
vangenen , verloste ; maar kon daar na out-' 
ftond 'er tusfchen hen , en der Koninginne 
Moeder, cenigeft nyd en twist, die zeer toe- 
nam. Die van Guife , de Hertog van Ne- 
inours , de Kardinaal van Toumon, de Mar- 
Ifchal van S^ Andries , die van Brifacq en an- 
dere, hielden het met de Koninginne: Conde, 
de Conftabel met zyne zoonen , en de Admiraal 
met zyne broeders ., hielden hec met Na- 
varra. 
Dcheri r Als nu de Staatett van Vrankryk vernamen 
GodT-^* de groote menigte , die den hervormden Gods- 
dienst dienst waren toegedaan , en dat dezelve ook 
ïocïïn i»^ 't Hof en onder den Koninglyken bloede 
Vrank- voórftauders hadden • zo. beflooten zy, dat 
'^^* men over het fiuk van den Godsdienst in Vrank- 
ryk een openbaar geiprek zou houden, las- 
tcnde ondertusfchen alle gevangenen om den 
Godsdienst los en vry. 

Als de Paus dit vernomen hadt , vorderde 

hy de Algemeene vergadering ie Trenten, 'c 

geene hy te vooren altydVeerftaan hadt: des 

r^ugfcM. ^^^^ t^genftaande is 'er te Poisfi eene verga- 

tepoisfi/ dering en dispuut cusfclfen de geleerae 

*^^' Roomsch Catholyken en Hervormden , in te- 

, genwoordigheid van den Koning , zyn Hof* 

fezin y en des Ryks Staaten, gehouden, daar 
'beodófüs de Beza^ met elf hervormde Predi- 
kanten , bygeftaan van twee en twintig Ge^ 
zanten uit verfcheide Provintiën des Koningrykst 
vèrfcheen , welke fpraaken voor, en venoon- 
dcn een en twintig honderd- en negentig Ge* 
meenten of Kerken^ daar «y deo last van 

• haddeo 



Ücg^rimg van Koning Pbiii^. aix. 
hadden of openleiden^ werdende nogcans daac 
'mede niets uitgeregt ; waarom de oploopea 
van den cen^i cegen den anderen Godsdienst 
vermeerderden: Én om liec zelve te flisfen, 
is 'er by 's Lands Staaien in \ gemeen eèn 
gebod beflooten , inhoudende eenen Gods-EdiftTta 
dienscs-Vrecde , namelyk , dat die van dcnJj^^^U^" 
hervormdea Goidsdienst hunne Godsdiendigeis^i. 
oefeningen en predikingen buiten elke ftad 
in alle vrybeid zouden mogen vcrrigten: wer- 
dende zulks het Edidvm Louwmaand genoemt^ 
gemaakt in den jaare 1561 , *t welk het Ryk 
voor eenen tyd in meer rust ftelde , tot ca: 
de Roomsch Catholykcn oorzaak vonden om 
die rust te verhinderen* Ook was 'er onder 
andere by de Staaten beflooten , dat de gee* 
nen , die ten tydc der voorgaande Koningen, 
het bewind over geld of goed gehadt hadden y 
daar van andermaal, rekenfchap zouden doen^ 
alzo de arme gemeente over de groote fchat- 
üngen te «eer kladde: en dezelve waren voor- 
oamelyk die jvan Guife ,^ de Conftabel, en de 
kiarfchal van S^ Andries , met welke refolu-" 
tie de Coaftabel mede aan de pany van die 
van Guife kwam: Deze drie voorn' ^Eoekeni* 
de de rekenfchap te ontkomen, maakten teza- 
men een Verbond , gelyk de Trium-Virat teHetF,di<fb 
Roomen, van Markus Antonius ^ Markus 'r^^^'l^^'^ 
Lepidus ^ en Augustus Ccefar was, fpannen-vixAit? 
de t' zamen onder voorwcndzel om de befcher-^®*'^** 
tting des Roomsch Cacholyken Godsdiensts, 
ea het Ediét van Louwmaand te breeken. Om 
hier toe te geraaken , hebben zy den Koning 
van Navarra , die de Hervormden toegedaan 
Was , aan hunne zyde gelokt , die zig zelven 
4c ftandvastigfte Heer niet bewezen heeft, met 
belofte , dat de Koning van Spanje bem hes 
.09 Ke- 



ai 2 Nederlandfcbe Hijlorie: Onder de 

Koningryk van Navarra zoude wedergeven , op 
verzode van den Paus ^ die hem ook zouite 
coelaacen van zyn Wyf te fcbeiden , welke te 
Godsdienftig was ^ en niet Koninginne IVlaria 
van Schotland ce trouwen ^ daar door by zou 
kunnen worden Kqning van twee Koningry- 
ken : Ook beflooten zy met hunnen aanimg, 
den Koning en zyne Moeder minlyk of onmin- 
lyk aan hunne zyde te krygen ^ om in alles 
's Konings naam te mogen gebruiken. Dit 
hebben zy eerst in 't werk beginnen te ftd- 
duift len te Vasfy , daar Guife eene gemeente met 
cne'cc" Volk, die^ door 's Konings toeladnge, vergadert 
mccmc. was , veriloord, vermoord, en verjaagt heefc 
Met dat Krygsvolk en heerlyk gerugt is hy te 
Parys gekomen , en met groote zegenpradin- 
ge onttangen , daar ook de Conihibel , de 
Marfchal van S^ Andries , en de Koning van 
Navarra hen vonden : £n dwingende den Prins 
van Conde om met zynen aanhang naar Orlé- 
ans te vertrekken , zo haalden zy den jongen 
Koning Charles met zyne Moeder geweldig 
en tegen hunnen dank, zeer weenende en 
daar tegen roq)ende , en bragten dezelve be* 
hendig te Parys : Als zy die nu te vrceden 
geftelt hadden , namen zy de Regecring ge- 
heel tot zig. Met den Prins van Conde wa- 
ren de Admiraal Chascillion ^ de Cardinaal en 
Dandclot zyne broeders, de Prins van Portien, 
de Graaf van Rochefocault , en veele andere 
van de Edelen met Krygsvolk , daar onder 
ook veele van den hervormden Godsdienst wa- 
ren, aan welke der Koninginne Moeder fchreef^ 
dat zy tegen wil en dank met haarcn Zoon, 
den Koning, daar gehouden was, biddende dat 
men haar en haare gevangene kinderen tog 
zoude komen verlosfen. Waar op Conde met 

de 



Regeering van Koning Philips. 313 
de zynen beflooten het zq\\o te doen , en her 
Edift van Louwmaand, nopens den Gods- 
dienst Vreede , als Prins van den bloede ilaan- 
de te houden , door 't afwezen van zynen 
broeder , den Koning van Navarra : hy rustte 
rig meest ten kryg toe met die van den her- 
vonnden Godsdienst, ontbiedende ook volkuit 
Duttschland , onder voorwendzel der voorfz, 
brievet\ van der Koninginne Moeder , onder 'c 
beleid van Crombrach, Die van Guile deden 
dus ook onder den RjTigraaf en Rokkendolf. 

Dus begon daar de ecrfte inlandfchc kryg^ Mtné- 
in welken vcele magtige Steeden door den J*;^^^^®'*'" 
Prins van Conde en de Hervormden werden vraak- 
ingenomen , als Orleans , Lions , Valence/^*'' 
Grenoble, Roan, Bourges, Tours, Poutiers, 
Montpeliers, Nispcs, Roebelle, en andere, 
daar mede die Zomer pasfeerde. Roane werdt 
weder belecert en gewonnen , daar de Graaf |^**"*«^ 
van Montgomery , die het zelve verweerde, en ueKo. 
wonderlyk uit raakte : De Predikant ^^^^'^''^^NgJ^Vra 
werdt daar opgehangen , en de Koning van in zynen 
Navarra lut de Stad in zynen fchouder^^^^^^J^^^f 
gefchooten , daar hy, naar Parys varen- ten. 
de , op eene deerlyke wyze van geftorven is. 
Parys werdt door den Prins van Conde ooV^^^^ 
belegen , dog te vergeefs : hy leende van de tusfchen 
Koninginne van Engeland geld, gevende haar ^^|,J;,* 
Hableneuf in Normandie te pand. Eindelykbci,Gui. 
hebben , den ip^»^" van Wintermaand des jaarsj^'j^^e'i 
1562 , beide de partyen eikanderen hy Dreuxoeccxb. 
hecrlyk flag gele ven , blyvende van de eene'^^** 
«yde de Prins van Conde , en van de iandere 
ayde de Conftabel gevangen , 20 dat zy dus 
te gelyk fchcenen gefcheiden te zyn : dog van 
de zyde van Guife werdt verflagen de Marfchal 
^n Sf, Andries 9 beneffens de groote Prior, 
O % Guiicns 



114 Nedèrtandfche Hlftorie: Onder ie 
Giiifcns broeder , de Heer van Montbnw, 
Zoon van den Conftabel ^ de Hertog van Ne- 
vers , en meer andere groote Heeren. Daai 
na belegerde Guife Orleans » daar hem in z^ 
leeger een Edelman , met name Poltrot , vsx 
eenen yver om zyn Vaderland , zo hy zdcte, 
G'ifivan^^n eenen Tyran te verlosfen , van agceies 
Poltrot doorfchoocen heeft; dog hy werdt vlugteiw 
«ToVcn. de , wonderlyk gevangen , en zyn begeven 
ftuk verfchoonende , zeide ftoucraoedig , jte , 
'er nog meer andere van.dergelyke vxsSKgp^ 
waren , om alle de Veldoverften óm te bres* 
gen , daar door hy onder ben eene fjxxtt 
vreeze bragt , en eené oorzaak toe den e^Ao^ 
Vreede gaf : Daar na befchuidigde hy , rf 
uit vreeze van ftraf , of om^ andere redesflii 
den Adm'raal en Theodorus de Beza over ij/^ 
bcdryf ; maar ziende dat hy met vier Paemi < 
van een zoude getrokken worden , heeft Iqr 
ben weder opentfyk ontfchuldigt ^ blyvendelf^ 
dezelve ontfchuldiging tot ^n uiterfte toe. 
Vrede Die van den hervormden Godsdienst hér 
fttvr»nk-|j^^ door dezfift voorfz. Vrecdc de vryhcid 
van hunne oefifening behouden, welke v^jaa- 
ren geduurd heeft: zyode door den voorli 
Oorlog om \ leven geraakt twee Hoofden voo 
de Tnum-virat , namelyk, Guife en de lV{ft^ 
fchal van Sr. Andries; insgelyks, de Koning 
van Navarra , de Hertog van Nevers, eoa- 
dere. 

De Oorlogen , daar vervolgens gefchied^ 
hebben ook wel veel volk van beide zydea 
naar zig gefleept ; dog egter den hervcMindcii 
Godsdienst niet kunnen dempen , maar is met 
meerder vryheid uicgeberften. 
T.fr^x' Deze Oorlogen en ftaat van Vrankryk heb- 
;«»}fi ben den N^adsuuko gttnt kleine oorrdc 

ea 



TW zi^ 




Regeering van Koning Philips. 1115 

en voedzel toe beroenen gegeven : En alzo^^?*^- 
de gefchicdenisfen en (la^r van^ Engeland en ^ ' 
Schotland voorbeelden en iloffen tot die tydcn 
mede bragten , zullen wy daar van ook iec 
verhaalen. 

. Maria Stuart , jonge Koningin van Schot- 
land , was getrouwt met Fnmfois ^ *i^^^ Kor 
ning van Vrankryk, gelyk te vooren verhaalt 
isi Haare Moeder ^ eene Zuster van Guife^ 
regeerde in Schotland , daar het geleurde, 
dat de- Hervormde , die van baar zeer ver*» 
volgt werden , door behulp van eenige 
der Voomaamfte des Lands , dien het 
ftreng Gebied der Oppervoogdesfe niet aan- 
ftond, uit veele plaatzen den Roomsch Ca- 
tholyken Godsdienst hebben verdreven en ver* 
jaagt : waarom Koningin Maria , zynde in 
Vrankryk , bene&ens die van Guife , hare ^ 
Ooms 7 zulks verftaan hebbende , vier duizend 
Franfche Zoldaateh , onder het gebied van de 
la Bro&fe , en den Bisfchop van Amiens, der^ 
waarts zonden , de een met den last om het 
Waereldlyk , en de andere om het Geescelyk 
zwacrd te gebruiken , uitdruklyk bevelende , 
om de Wederfpannige met alle ftrengheid te 
ilraffen : en voomamelyk de Hoofden en de 
Misfe met alle Pauslyke «gehoorzaamheid alom stuevaa 
weder in te voeren. Als zy nu daar gekomen ,^^^^ 
waren , en hunnen last begonnen hadden in 
't werk te ftellen , zo fchreef de Bisfchop , 
dat zy hun best zo gedaan hadden , want zy 
het volk geboden hadden ter ik/iV/i^ te gaan ^ 
en de Ketteryen te verlochenen , hoopende 
in 't kort alles onder de Roomfche Kerk to 
brengen : Ook fchreef de la Brosfe , dat \ff 
in korcc dagen sdle de Schotten met zyn ge- 
wold zou dwingen. Eii gelyk gemeettlykwreedr 
O 4 heid 



ti5 Nederlaifdfche Hiflorie: Onder ie 

heid irtet gierigheid vergezelfchaptis, zofloe- 
gen zy ook hunne oogen op de goederen en 
*t bezit der Edelen en ryke: Waarom zyfchree- 
. ven, dac'er middel ware om der Koningin- 
nen Inkomften en Domeinen wer twee hon- 
derd duizend Kroonen te vermeerderen; ins- 
gelyks , om daar duizend Frtnfche Edelen te 
kunnen verzorgen van huis en land, om Schot- 
land in dwang te houden. *t Geene aan die 
van Guife zeer goed fcheen , verwerpende het 
fchryven der Oppcrvoogdes , en des Ambas- 
sadeurs Oisfèlles , die te kennen gaven , dat 
^w«ïr- ^^ Schotten dus niet te dwingen waren , en 
xtikvan zy Üever der gebuuren hulp zouden zoeken^ 
derin"°'^^^ dczelvc , tot huuneu Godsdienst behoo- 
vanGodt- rende , niet beters zogten. Dog dit werdt by 
•iho" *" ^^^ ^^^ Guife veragt , zeggende, dat de Op- 
%mA- pervoogdes, wegens hare goedheid, alles liet 
verlooren gaan , en dat OisfeUes een oude zot 
was ; waarom zy de la Brosfe bdastten , om 
met zyn voomeemen voort te vaaren: ^t Gee- 
ne den Schotten , zo Edelen als andere y de 
wapenen deed opneemen , verlloorende alom 
de Kerken , en de Mesters en Geestelyke 
verdryvende. Dog alzo zy der Franfchen magt 
, vreesden , hebben zy de Koninginne van En- 
geland om hulp verzogt, welke reeds kwalykte 
J^*vcr°.^" vreeden was , om dat zy haare Nigt , de Schotfche 
toeken Koningin, den Titel en Wapenen van Engeland 
^It^ en Irland, als of zy geene wettige Koningin wa- 
iMd. re , had doen voeren : waar over zy aan den 
Koning, Fran^^ois, haar beklag hadt gedaan, 
krygende flegt antwoord. Waarom zy, ge- 
ftoort zynde , den ^^^^^ van Lentemaand de» 
jaars 1560 , een gefchrift heeft uitgegeven » 
daar in zy zig beklaagde , dat zy door £e van 
Guife geene voldoening op bur verzoek kon 

vw- 



Regeering van Kêning PbiKp^ uty 

verkryge^! ; maar dat zy voortvoeren , zoeken-JQ«r«Y* 
de m( hare prerenfiën , die zy met het voe-gfn^n**' 
ren des Titels en der Wapenen harer Kroone £»««'«<* 
gezogt hadden, met de daad te volbregen,schoc* 
ten dien einde bezetteden zy Schotland niet^^»,^ ^ 
Franfche Guamifoenen, denkende als zy Schot- tewm ^* 
land zouden gedwongen hebben , Engeland ^•'^^ 
dus ook te dwingen , alzo zy beide Eilanden, ziggeoc? 
en aan de andere zyden nauwlyks te winnen J^^^» ^•*' 
waare. Waarom zy , ziende dat zy in Vrank- 
ryk niet anders kon verwerven , alzo zy door 
die van Guife belet was , die het daar alles 
regeerden, verklaarde, dat zy om dit alles, toe 
verzekering van haren Staat en Kroone, voor- 
genomen hadt de Franfchen vriendelykof on- 
vriendelyk uit Schotland te dryven : bereid 
zynde ^ niet tegenftaande deze , alle gebuur- 
iyfce onderlinge vriendfchappen met het Ko- 
ningryk van Vrankryk te houden, ten ware 
men haar eenige verdere reden gaf. 

Dus zond de Koningin van Engeland in oe Fna* 
Schotland dèn Hertog vtin Norfolk met Krygs-^^^^«j[^ 
volk, die , door hulpe van den Lord Grey,vcr4re" 
en de Schotten, den Franfchen bevogten , en^«»- 
ten laatllen binnen Lithe belegert heeft, *t 
welk zy zeer fterk hadden gemaakt , en daar- 
om eenen tyd lang tegenhielden , werdende 
ondertusfchen de Engellche met de Schotfche 
feéüe alom de fterkfte. Als nu de Oppervoog- 
des geflorven was, is de zaak tot een verdrag ge* . 
komen , waar by onder anderen werdtbefprotf- 
ken , dat de Franfche Guamifoenen uit Schot- 
land zouden venrekken : de fterkten zouden 
ifgebrooken en verlaaten worden ^ moetende 
op twee Kasteelen t* zamen maar honderd en 
twindg Franfchen blyven. De Schotten zou- 
den boom vryheid en PrivUegiëft béhKmden^ 
O 5 tn 



mS NederUmdfcbe M/I&rie: Onder ie 
en alleen van ingebpome geregeen worden. 
Het ganfche (tuk van den Koomsch Cacholjr* 
ken Godsdienst werdc aan bet goeddunken van 
\ Lands Scaacen of j'arlemenc overgelaaten , 
die kon daar na den zelven geheel uitroeide : 
als mede, dat de Koningin van Schotland den 
Titel of Wapenen van Engeland of Irland niet 
Jj^i^^^^^meer zou mogen voeren^ afzettende en ver- 
<i^ds- ^ anderendc binnen zes maanden alle inftrumcnr 
iet def ^^ ^ fchriftcn ", die daar mede verzegelt en 
teiver géifitituieen: waren , 't geene dus ook na ge« 
oomak. Somen werdt: daar door aan die van Guife toe-» 
fefchreven werdt ^ dat zy oorzaak waren van 
t uitroeien des Roomsch Catholyken Gods- 
diensts; insgelyks, van de verandering des ge- 
zags der Koninginne , die anders daar wel 
genoegzaam in zyn geheel hadt mogen blyven ^ 
mits eene matige toelating van eenige hervor- 
mingen. . 

De koningin van Engeland dpor die van 
Guife getergt , alzozy haar van haare Kroone 
dagten te onterven , heeft , gelyk te vooren 
gezegt is , den Prins van Conde geld geleent , en 
met hem een verbond gemaakt, werdende daar 
' op de Stad Hableneuf haar ovcrgelevert. Ook 
heeft zy een gcfchrift uitgegeven , te kennen 
geevende , dat zy zig niet tegen den Koning 
van Vrankryk , maar tegen die van Guifc ftcl- 
de , om den Koning uit hunne handen te 
verlosfen ,. en hem zulken dienst te doen, die 
hem al zyn leven dankzegging waerdig zou 
zyn. 

Als nu de Vreede vervolgens in den jaarc 
156a gemaakt was, en dat de Engelfchen, 
vermits zy hun geld weder hadden , Hableneuf 
moesten wcdergecven., zyn 'er tusfchen hen 
beide andere cerchillen aangaande liet iluk van 
:.; ' ' ^ ./' ' " Calais 



Regeeriff^ van Koning Vbilipi. 219 

Calais oncftaan , \ geene zy met elktnderen 
nier konden eens worden : Waarom de Fran- 
fchen gelykcrhand hun Lceger voor Hableneuf 
bragtcn ^ daar de Graaf van Warwyk met een 
groot Guamifocn in lag : maar alzo 'er ecne^^w^ 
groote ziclcte en fterfte onder de Engelfcheopw. ^° 
kwam V gaven zy de Stad, den ao*«" vanf<^fc«n<^^ 
-Hooimaand des jaars 1563 , den Franfchenven*^ * 
weder over. De in *t leven blyvende Zoldaa-«s<53. 
ten^ in Engeland komende, bragten daar 
zodanige bemietting van ziekte , dat *er bin- 
nen de Siad Londen , en 4e Voorburgten , In 
iden Herfst, boven de vyf en twintig duizend 
Menfchen in korten tyd (lorven. 

Deze troubelen der omleggende Landen de- After* 
den het volk in de Nederlanden groot agter-^^^^^^j,*' 
denken hebben , eensdeels, om dat de Spaan^ landen 
fcbe Zoldaaten daar zo lang in 't land bleeven,5*°^""'J" 
anderdeels , om dat men nieuwigheden zogtundfcut 
ia te voeren. J^T*" 

De Koning van Spanje hadt voorgenomen 
Tripoly , in Barbaryen leggende, den Moore» 
en Turken af te neemen , doende eerst het 
diand van Zcrby befpringen , tegen over Sici- 
iiën , aan Africa of Barbaryen gelegen , 't zerbr 
welk hy won , maakende daar eene fterkte,T^^t" 
genoemt Philippc Alcazcra : Dog eer het zei- •omen , 
ve wel voorzien was , is het Leger des Ko-'*f** 
nings door de Turken genomen én verftrooit: 
«n negentien Galeien wegneemcnde , hebben 
zy de tterkte in 't eiland belegert en gewon; 
nen , daar Don AI vare de Sando gevangen, 
en in den jaare 1560 naar Conftantinopolen 
gevoert werdt. En alzo daar veele oude Spaan- 
fche Zoldaaten dood bleeven , heeft men cin- ' 
deiyk de Spanjaarden, tet groot genoden van ' 

het 



aio Nederlandfcbe Hijiorlet Onder ie^ 

het volk uit de Nederlanden getrokken, gelyk 
te vooren gezegt ist 
vïn^'^van '" ^^ Nederlanden is weder een oud loflyk 
he^Lind- gebruik opgekomen , dat in elke Stad, Vryheid^ 
IkN^edcr-^^ groot iJorp , eenige Gulden^ Gilden, of 
fendciu'^Guüden, zyndeBroederfchappen, opgeregtzya 
geworden,' die zigop zekere dagen in de Wa- 
penen oeffenden, als de Schutters met den 
voet -en handboog, en de Schermers met alle 
manieren van Wapenen : Ook zyn *er ten tyde 
onzer Vaderen Busfchutters opgeregt , welke 
dienden niet alleen tot befchutting en befcher- 
ming van hunne Stad ; maar ook tot Guarde en lyf- 
bewaring van de Prinsen enLandsheeren, daar 
toe zy ook gezwoorene waren , zynde m de plaat» 
van Hellebardiers , die de Prin9en hedendaags ge- 
bruiken : Deze moeten elk in hunne Stad den 
Landsheer dienen, enwechrydende, den zelven 
geleiden tot in de naaste plaats. En alzo deze 
Broederfchappen , totoeffening der wapenen, 
dienden ter verzekering van het Land en de 
Prinfeti , zo waren daar ook dergelyke Broeder- 
fchappen, waar in de geest en zinnen geoeffenc 
werden in geleerdheid, kunftige en manierlyke 
welfprekendheid of Rethorieke , zo veel te zeg- 
gen als Rcdenryke , onder welke men altyd zo^ 
danige vond, die den Landsheer en gemeente 
ihet eerlyke fpelen, als Tragcdiën, Coinediën , 
pf Esbatementen , Baladen , Liedjes , Re- 
fereinen , enz. den geest en zinnen konden 
vermaken en verkwikken. Deze Gilden zyn 
door de Landsheeren met vryhcden en Privi- 
legiën vereert geweest , hebbende onder zig 
veele goede Wetten en Ordinanticn , alle' op 
. deugd , eerbaarheid en nuttigheid gegronde. 
Dezelve lieten zig gebruiken in alle blyde in- 
kómftcn , om den Landsheeren geluk te wcn- 

fcben 



Regeerhg van KófiMg Pbi£^$. ^%t 

ichen, te verwdlekomen, en met alle%eer cc 
ver9ierjen. Dog ordinair en in tyde van Oor^^ 
log , hadden zy private oefieningen op hunne 
Kamers. De Schutters hadden elk in die Stad, 
welke hun aan bevolen was, den meesten lasteq 
zorg. In vreedenstyd werden onder de Stee^ 
<kn van deze Gilden pryzen van kleine waerde 
opgeftelt, om hunne matigheid te coonen, daar 
coe zy de Gilden der nabuurige Steden nodig- 
den, om met hen die pryzen door 't be&t fchie- 
cen, of door *t oeiTenen van andere Wapenen^ 
te winnen. De Stad, die dezelve won, was 
gehouden ter gel^ener tyd die weder op te 
llellen , en hunne nabuuren te noodigen en 
verzoeken. Deze bragten gemeenlyk de ande- 
re Gilden van Retborifynen mede: en dus 
vergaderden de Gilden, Steden en Gemeen- 
ten , met grooten pragt en zegepralioge , in 
alle deugd en eerbaarheid , diknmls te veel , en 
was eene oorzaak tot onderhoud van eendragt, 
vriendelykheid , vriendfcbap, en oefieningvaa 
dcu};d en eerbaarheid. 

Gelyk de Schutters deeden , dus deeden 
ook de Gilden , of Kamercn van Rethoryke , da^ 
is te zeggen Redenryke , den geenen pryzen 
voor(l:eltende , die op ecnige vraagen het ' 
beste antwoord of beiluit konden geeven; zo 
dat ook de oude Hertogen van Bourgogne en 
Braband dikmaals gewoon waren deze Gilden 
voor te draagen. DezQ gefchillen of vraageq 
moesten Rethoriek beantwoord worden, in een 
^1 van zekere getelde regulen of Refereinen , 
met veele andere Wetten, alle dienende tot 
eerbare vermaaken. l«kL 

By voorbeeld, die Glldens of Kameren van,iuw«i «f 
Rethoryke, genoerac de Fonteinistcn van{]*®^J*"** 
CenCy door Octrooi vgn Kj^i^r.Kjirel, heI)-.iVa9*' 

ben 



iit Neierlandjche Hiftme: Onder 4e 

bin, ift den jtare i539<) eene Kaart aan de ge« 
buurileden uitgezonden , op de vraag , fr el- 
ke den menscb , ftervende ^ de meeste troost 
is ? om welk gefchii af te doen , zyn daar 
jnet groote zegenpraalingen verfcheenen ne* 
gentien Kaïneren van verfcheide plaatzen, die ^ 
elk met een fpel van zinnen, opentlyk op een 
Toneel hun antwoord vertoond hebben, daar 
die van Antwerpen' den hoogden prys won^ 
nen , om dat zy geantwoord hadden ^ dsx dff 
verryzenis des vleeschs den menfcbe , fierven ^ 
de , de meeste troost is : ook hadden zy be- 
toont Christus lyden , dood en verryzenis. Die 
van S^. Wynoxbergen hadden den tweeden 
prys , welker antwoord was , Het betrouwen 
dat u Christus en zyn Geest gegeven is. Dus 
gaf elke Kamer op de voorfz. vraag haar by- 
i:onder Godlyk antwoord , daar van de ipee- 
len in druk zyn. Zy waren oorzas^ken , dar 
veele menfchen hunne Zaligheid nergens an- 
ders dan in Christus , en hunnen troost tegen 
alle Waercldlyke eiende in de verryzenis des 
vleeschs gezogt hebben : en zulks werdt het 
Landjuweel genoemt. Welke Christelyke vraa- 
gen goed tekenen van een opregt Chriscelyk 
geloof waren , en dat onze Voorouders , Ca- 
tholyke Nederlandera 9 z^ zo zeer niet bemoei-^ 
den met veele bygeloovige ingebrooke plegtig- 
heden , daar de oude CathoTyke Aposcelen in 
de eerste Kerk niet veel van wisten. Daar 
men nu , helaas ! veele yverige eenvoudige 
Menfchen , die zulke Christelyke vryheidgaéra 
zouden gebruiken , hoort fchelden voor Erasr 
icnianen , Lutheranen , Ketters ^ of Voorftan- 
ders van dezelve , daar xy» in deze twistige 
Eeuw 9 hunne hoogfte Zaligheid alleen zoeken 
m ^c ü Schrift ^ volgens de oude Ca* 

tholy- 



Rlgeerifjg van Koning Pbiüpi. %t^ 

liiolyke Apostolifche Kerk , daar zy vtn Be^ 
devaarden , ^ Aflaten , Kasfeboeveryen , en der* 
gelyke bygeloovige Godsdienften, verboden 
inde AlgenreeneyergaderingteTromen, niets 
vinden , 7x> dat zulke eenvoudige Christenen 
in Spanjen , en-by de Jefuiten berispt, ver- 
agt ^ en vervolgt worden ; ten zy dezelve ^ 
tegen hun gemoed, de voprfz. bygeloovig* 
heden volgen , . daar zy nu willen , dot men 
een Christen aan zoude kunnen kennen. Dit 
2y genoeg van de Christelyke deugdzaamheid 
onzer Ouderen. ^ 

Dergelyke Kaart heeft de Kamer van de LtTidio. 
Violieren van Antwerpen, als zy teGentdenAof^^j., 
hoogften prys gewonnen en weKcdraagenpeo- 
hadden , in hare omleggende fteercn uitge« 
stonden , om op den 1^^° van Oogstmaand 
des joars 156a te verfcheinen , op de vraag, 
fTat den menscb allermeest set Kunst ver* 
*aoekt ? daar waren niet alleen pryzen gdlelt 
voor de geenen , die hier op nee best ant* 
woord konden geeven ; maar ook vmfcheide 
andere pryzen, eerftelyk voor de geenen, dl» 
het faeerlyklle , fchoonfte en aanzienlykfta 
inkomen zoude ; ten tweeden , met het mees^ 
te volk ; ten derden , beduide de aanzlenlyk* 
(Ie en zcdigfte inkomenda , Hpe men mt d^ 
Jonfle zal verzamen , en fnMyk fibeidea; 
ten vierden , die hun Devies of Bteibcii hec 
kunstigfte zouden aattbitdeni (cn^yfden, dier 
het fchoonfte en plegtigfte den Kerkgang doei|^ 
zouden ; ten zesden , die het fchoonlte ea 
heerlykfte allerhande vuun/v erken affieeken, ei^ 
fchepen, pektonnen , coortfen , lamiemen, 
enz. branden zouden ; ten zevenden , die hec 
fraaifie Ësbatement of Comedie zoude fpee^^* 
Jen; (en agtden» die ia zyne Voodüpraak ^ 

van 



ftS4 Tfederlanfcbe iTtfiork: Ohier '4è 

van hec ipel van zinnen allerbest vcrcoonen 
zoude , Hoe oirbaar den Menfcben zulke 
Kooplieden . zyn , die regfvaerdig handelen ; 
ten negenden , die het onnoozeHle en belag- 
lykfte met woorden of daaden den zoc kon 
Hiaaken, zonder fchi'mp of- oneerbaarheid: 
waar in wonderlyke , fcherpzinnige en geleer- 
de Klugten vertoont werden, vol beduidinge, 
verftand en wecenfchap. Met nog meer an- 
dere pryzcn, 

. Op deze uitgezonde Kaart, of Landjuweel^ 
oyn, den 3^'«" van Oogstmaand voorfz. te Ant- 
werpen verfcheenen, veertien, Kameren van 
Rethoryke , uit verfcheide Steeden en Vry- 
heden in Braband : daar de Kamer van het 
Marien- kransje van Brusfel den hoogilen prys 
van het fchoonfte inkomen hadt : want zy 
kwamen fterk driehonderd en veertig Perzoo* 
nen ie Paerd , alle gekleed in rood Carmoiyn 
Fluweel en Zyde , lange Cafakken , op zyn 
Pollaks » geboort met zilvere pasfementen, 
roode hoeden , gemaakt naar *t fatfoen Van 
ouderwetfche Helmen , hunne wambaifen». 
pluimagiën en leer^es waren wit : Zy ^^aren 
gegorde met eenen gordel , zeer kostelyk ge- 
vlogten van gouden touque , van vierderlei 
couleuren , geel , root , blauw en wit. Zy 
hadden zeven ouderwetfche Speelwagens , heer- 
lyk toegerust met verfcheide Perfonagiën, die 
van binnen behendig gedraagen werden : ins- 
gelyks agt en zeventig fchoone gemeene wa- 
gens , met toortfen , alle overdekt met rood 
Siken , met wit gei^reept en geboorduurd, al 
liet wagenvolk hadt roode mantels om , en op: 
deze wagens zaten verfcheide Perfonagiën, 
vertoonde veelerlei fchoone ouderwetfche af- 
beeldzelm^ welker beduiding was , Hoc men 

uïp 



Regeering van Koning Phtl^t. a^ 

uit dejonftenzalverzamen^ ^nvriendeïykfcbei^ 
den. Van Mechelen kwamen die van de Kamer 
van Pioenc , met drie honderd zes en twintig Pe#* 
zoonen te Paerd , in reiden , gekleedt met rokkeh 
.van fyn rood Stamet, geboordt met goode patf» 
fementen, roode hoeden , hunne wambaireii', 
kousfön en ploimagiën waren geel, de kraüsfifa 
goud, en de leerqes zwart. Dezehtddai2»vén 
antyke Speelwagens, zeer kundig met Perfonth 
giên opgetooit: ook hadden zy nog zestien fhqr 
wagens, van boven vierkant, oveioektmetro<^ 
laken , elk verciert met agtichoene Blaioenen^ 
en twee Gildebroeders daarin zittende mee toi9n>- 
fen, enagter zig twe vuorpannen. Op dergel]^ 
ke wyze, hoewei dezelve zo kostelyk niet we- 
ien, en zo veel volk niet hadden^ zyndeandere 
Kameren ook ingekomen , daar met Vuurweb- 
ken, Esbatementen, (peelen,belaglykekuureB 
der zotten, gastmalen, enandel!ebediyven,ec^ 
nige dagen dooi^ebragt zyn , toe dat depryzén 
uiq^edeelt wierden : daar die van Brosièl den 
hoogften prys van het fchoonfte inkomen hadden. 
En van het beste antwoord op de vraag, fFelk 
den menscb meist tot Kunst verwekt ? de Kamer 
.van Leuven , genoemt de Roos, met dit antvvoord, 
Lof^ eer en prys. Dergelyke gefchiedden odk 
in dezen tyd van Vreede in de andere Steeden; 

Dit hebben wy goed gedagt te verhaaien, 
eensdeels om dat vreemde Landen, daar zuHa 
niet in gebruik is , het zelve verftaan mogten, 
als zy daar van hooren (preeken ; anderdeeli 
om de groote eendragt en voorfpoed der Lan* 
den in die tyden aan te toonen. 

Den 6<*«o van. Wynmaand des zei ven jaa» 
1562, werdc te Douay door Koning Philips eene 
hooge School opgeregt, en rykelyk begiftigt, 
daar de |efuitcn eenige CoUegiën hadden. Öie 
. Jftt Soek. P van 



'ift^ Nederlandfcbe Hijiorie: Onder de 
van Leuven waren daar zeer tegen, en belette- 
4ien het zelve in den jaare 1530, tentydevan 
'Keizer Karel den V'***; te meer om dat het eene 
Fronjtierplaacs was. Dog op dac oc^eablikwerdc 
4iec , zonder weten van cue van Lieuven en Douay , 
,door toedoen van den Kardinaal Granvelle , den 
Praelldent Vlglius^ en den Raadsheer Nigri « 
door den Koning vast befloocen , en door den 
Paus , Pauhis den IV«*«« bevestigt, 's Konings 
redenen waren 9 datde jongheid , tot bevordering 
van den Catholyken Godsdieott, daar welmogt 
onderwezen worden , ab mede de Franfche 
^ud leeren, zond^ in de Franfche hoc^e 
^hooien te trekken y die door de Geneeffche 
feéte al befaamc of befmet waren* Hier tegen 
murmureerden in 't gemeen alle de Brabanders: 
daar de Pitns van Oranje by voegde ^ dac men 
jgeene Pauslyke Kweekfchoolen in Frontier-' 
•plaaczen behoorden te fteiien, gelyk Fiorentius 
van der Hier jfchryft. De eerfte Reftor , die 
«maakt werdt , was Mr. Wakanc Hangovaart, 
Can^elier : dees was Proost van S^ Ann0[. 
wfc *m' ^^ Koning van Spanje liet ook den groo- 
pinceo^'üen Bybel, Complutenjis genoemt , by den 
J^^^^^'xoemrugtigcn Christoffel Pkntyn herdrukken, 
«erpcn daar toe by dertig duizend Dukaaten gaf; 
V"*"**-.waarom dezelve des Konings Bybel genoemt 
wordt , daar de geleerde D\ Arias Monta-^ 
nus het oprigt over hadt , ^e de zelve mei 
aantekeningen zeer verbetert heeft : een groot en 
hecrlyk werk., eenen grooten Vorst waerdig; 
insgelyks een Bybel, in veelerhande Taaien, en 
als de Moeder, van alle de Bybels , om andere 
overzettingen tegen te vcrgelyken. 



JBwrJe van het eerjie Boek. 



NEDÊRtAND$CHE' 




"—^ 



KoRTÈ tt(Ü O ti p 



VAN HBT 



t W E fc Ö É B O Ê K; 




\Ë giwm^fm enPrmtegie» vanBrO»^ 
jy béimtena^re.PrQphficny if$r*' 
n de,n censdeelf t^ba^^ met ék 
^ règiering. der Nederlanden vah 
. ^t(ude ty^ i^ \ Wiiar tegen Pldi 
^ kafeu en i^vve Bisfctu^^n ingevoert ^or^ 
^ dm , en Inquifitie v^n Godfdienst gevreesd^ 
^ daar de Preiat^n ;\ Sfedeif^ iti. Isanéèn iegéh 
^ zm^ (fie JmnnêL kla^n^Jaar^^^rmer tfaar^ 
«9 Span^ zenden:, tiet ConctH^ Mn.TrMeé 
^ wordt ffbcuden, * Zeer firaffe Wtnteri KeU 
^ zer FerMnand. fierft: _ Tpist . tusfifèen. de* 
^ Kardfnaal^ van Grarmlfe én de Héereni; 
jü iSfis de Kardfiuial fe^irik^; ^èni boltdanii- 



> aa8 ICó&TK Inhouh 0£i 

: :^ beid tmrbaaid hoérdi. .: Zvyariibèid in Enge- 
^ land pwr^di^t} .Kfippk(indely welker oor/ftyng 
y^^brfebreven wordt ^ benefem de dagpaart iUar 
^jover gebouden te Brugge^ in de jaren 1565 
„ en 1566. De Prins van Parma trouwt in 
^ Nederland met^ eene Dochter mU Porsugaalr 
,, Malta vergtèJT door den Turk belegert. Be 
^.Koniug wH de Bisfcbpppen ^^Inquifitié en 
yj Conctne van Trenten , met 'de Decreeten in- 
'^gevoerd jbebben: daar tegen ggvfn de Edelen 
„ een Request , zicb te /amen verbindende tot 
f^ onderlinge befcberming ; die verdrag zoeken 
^ werden daarom Geuzen genoemd. De Hee- 
y, ren van Bergen en^ van Montigjni worden 
y^ als* GeZaAten in Spanje gezonden; docb dit 
„ in Spanje kwalyk genamen zyttde^ beeft ver- 
9, oor zaak t^ doe die van den bervormden Gods- 
yj dienst , bunne menigte in de opentlyke Predi- 
^ katten vertoonden , en wanneer zy gedreigd 
^ nvierden , begaven zv zkb in de frapem»^ 
r^daat uit tolgde bétbeéldftotmeH; waardoor 
,, de Öppervoogdesfe Aden van verzekering voor 
yj de Edelen verleende , en de Gemeenten he- 
V, middelde , voor eerst bet Prediken toelaten' 
y^ de , zo dat de wapenen neergjelegt ^f^ de 
yy beeldfiormers gefirqfi werden. De Kbnmg 
„ zyne overkomst m overweging nemende^ rust 
\y zicb ten oorlog ; en fcbryft over dl om vflk. 
. De Öppervoogdesfe , qllen^kens gejièrkt jftpokt 
yj partyjcbap onder de Edelen. Brederode 
yy geeft anderweff een Request over en krM 
pj een re/hluit antwoord. Sombergen boud V 
;, Hertogenboscb tegen , de Ueinjlen boop vitft 
),;*bun wordt gedrei^ y en begeeft zicb weder 
r, in\de wapenen. Touloufi mislukt bet inne- 
*,, men van FHsfinge ., enwerdt te Austerweel 
i» Sl^ft^g^^H *9faar door ^e Antwerpen een op- 



V, ïoop onder dé burgery om/iofiit. l)é irr- 
^, deelde en oneensgezinde Adel doet de ber^ 
y, vormde h^mten , dllen^ t^genmteer-fui 4f léh 
^Pen^ de Stad Valèn^n y die bekert ttat^ 
^ over ie geven , en dat elck zicb verziet eh 
5, vertrekt. De Prins van Oranje trekt me$ 
V, veel volk uit de landen ^ Iaat zynen Zoon^ 
y, Gnaaf vm Èuretiy tejem^n^, f^le\Êdeien 
,, worden op de zuider zee gevangen. Te Ant^ 
99 veerpen en elders voorden alle Predikatien 
9$: opge/cbort , en dus werdt atks' geftUf ^ rin 
^ bope van V Konings gramfchap te verz/oe^ , 
^ ten. Alle verdacbte voerden vervolg U en 
99 velen gevangen , ooh werden veele ter dood ' 
9^ gebragt: de ongeftadigbeid der Edelen "Jjof^dê ^ 
99 met een fcbimpdtgt byp^t. 

Dit alles g«fchiedde Unnen, da jgism 1563; 
i5<54* 1565* *5<56 en 1^67^ toen de ulyp^ 
ji;in van Parma regeerde. 




'$i KIU 



!HEDERLANDSCHE 

Hl S T O R I E 

T W B S D B B e E I^i 



H6u SÉ/ÏKSM^^^ ^ ** ^^ tweede eti vrfg» 

Korten w <r\ HO de Boeken ▼oomeniens zpk te be* 

ilS?riYi-S S ^^*^^Tven , cte beginftlen der Neder» 

legica |K>»s«/aj hndiche beroerten , zél het nodif 

▼«B'»- lK«Bb9V 2yn te melden , dat de bndefi 

(fchoon onder eencn Heer ftaande) ver f ehcMe 

Ptivilegien , en dok onderiinge verbonden ttet 

bttune- Overfaettren hebben , fommigt meer; 9B^ 

dere minder , in vele plaatftü gedndtt te viiis 

den, waar heen wy, konheidshalven» denweet- 

gferigcn Lezer wyzen. Die van Braband met 

de landen van jQvoiliiazé » als.Lhnbttrsr , Val* 

kenbur^ en Dalem , hebben, ota|er veeie ande* 

re blyde inkraisten , 4ddiHen , Charteren ^ 

gidde Bullen 7 deze voomaamfte* Privilegiën. 

Dat de Hertdg van Brabaad holti een epied ge- 
trouw Heer zal |yn ^ en geen kracht ofgewdkl^^ 
hun aandojcn , veroorzakefi , of in eeniger c^ 
lichte gedogen dat ^ks s^chiede. 

Hy zal buken vonnis (x rechten niet hande<» 
len , of laten handelen ; maar handelen met 
vonnisfen en rechten , Volgiens de reduen der 
Steeden en banken des Lands , daar de befchul- 
dtgde zich opentlyk door ^zyne A4voca&ennagver- 
weereU . ,. i 

Zelfs zullen de onderdanen gebn ander gees* 
telyi; rechtsgoed ondetwmpea "epx , dan der 
* ' twee 



Onder Je Regeering ve^nKemng Pü^s. t^ ' 

OTree Bisfcbc^>pen van Camerik en Luft;, die^ 
elk in zyn kwartier , kennis mc^n nemen, ^ 
Jeen van drie byzondere zaken , aU van huweif 
)yki Comra&en , voorwaarden , enz* Van d^ 
wettigheid der iiitterfte wilkn , en van verftor* 
▼pn goederen, enz. 

Hy laag den geesd^rkBii Staac niet verbeiece- 
im, of venneerdemn, zonder toeliemming va^ 
den Adel en goede Steeden ; ngg den Staat dii 
I.aqds veiandoren, 

]V% g»en^ 0%iMBn dan Brabandeia aanÜd^ 
Jen , en ook geene, dan die van^ecfaten bed4e 
£ebooren zyn , behalven cenige ^utgexpaderdp 
Van kleinder magt. 

Deze Ofifkren moeien zwoeren^ den Herte- 
ld eq den Laade^ goed en getrouwtezoUeniggBU 

Mag geen oorlog oodememen , of pandlqgir 
jdoen , oir laten doen cp iemand , ten zy mee 
raad en toeftenmiing der Steeden en Lmkn: 
desgelyb nu; hy geen vreemd volk in ^t JUnd 
brengen , oihóuaen , dan met toellemaw^ 
iier Scaaten. 

Moet met zm^ inkómften en Bemynea te vv> 
alen zyn , zonder iets nieuws op t^ fteUeo, tae 
.ware pm zefaefe xMNxaken,, met teeftemming-vaii 
> Lands Staateit 

Mag de Staateo bulten Braband niet t^imm 
^(Xfca , nog isgn niet verlchuld buitep Brabaod 
iets te béfluiten, ook mogen dezelve vergaderen 
jsam/eer ^ .wiUen, 

Mag niefnant doen vangen zoiider voocfitan- 
At kennii^eving der Magiftraacen van de plaats^, 
en geenen gevangen; mag uit din Lande vef« 
.lomrd vf&sóm.. 

: ^^ g^ P^'^ daan ,, dan met raad, wil^ 
toeftemmit^gdcTStaaten, en dergelyke meer. 

De Hertog mag geen ve^ffenis ^ of genade 
Q 3 ovcf 



tgï ' ' Nidertandfi:beWjtorü':6 "^ 

•vet doodilag geven , 'dan na dat de partyen 
verzoend zyn. iS&g geene vergiflfetii$ verleenen 
tan Landvenad^^ofnunnemedehelpers, of die 
tets 'tegen deze Privaegiën, of blyde inkoi^m 
xdsdaan hebben^ dan met toeftémming van> 
Lands Staaten. 

En zo hy tegen déze Privilege oï Charteren 
^eèdè ) of tegen deed do«n , of liet doen, ds^ 
dan' de Leenmannen, en Onderdanen ontilagea 
:zyn van hunnen eed, en van alle gehoorzaam* 
held, ten ware dat het 'weder verricht, herroer 
pen, nagelaten en verkregen ware, en zyhem 
dan weder aannamen , gelyk in dezelve gedrukte- 
Privilegiën te zien is. 

Die van Holland hebben,. van oud^ her, der- 
gèlyke Priviledën genoeg , waar van de voor» 
naamfte devmgende zyn. 
Pfiviie. i. Dat , indien "^ gelbhiedde , dat het Graaflchap: 
HoUtML van Hojland op eene vrouwe verviel, dezelve niec 
zou mogen trouwen , dan mét toeftémming der 
Staten van Holland. 

. 2. Geene ampten van Raadsheeren^ Thefau^ 
Tiers, of Rechtei%, zullen mogen bedient wor-. 
den -dan door ingeboome, 

3. Dat de algcmeene Staaren van Holland, zul^ 
len mogcti v/srgs^deren , of t'famenkomen , zo 
mentgmalen en waar hét hun 'gelieft, zonder dat 
zy d2ir toe verlof van hunnen Graaf, of Prink 
behoeven* te verzoeken. 

4. Geen nieuwe tollen , of Imposten mogefi 
©pgdleh , n<^ kwytfchelcfing van ToBen gege- 
ven wcnrden , dan m^t toeftémming der Staatcii 
van den Landen. 

5. Oprlog tot befchermiog des Lands , oftoic 
'ftrate van dngelyk hem aangedaan, mag den Prins 
niec ondernemen , dan met goodiiuhken 4^ $J^ 
ftn v^ de^ LAndeQ. ^ 



*' JtfgfeHng vsn Kohmg Pbittpi. a^^t 

^ 6. DePrinfen, ofGiaven, zullenhitlleopeQ- 
brieven ^ of aAen , geené andere dan de Neder- 
dtucTche tsal gebruiken. 

7. De Prins zal geen munt flaan^ of veiMdê« 
ten ^9 ten zy zulks de Scaaten goed dunken. 

8' De Prins mag geen deel vaü zyn Land, of 
Domynen verzetten, veipanden of vervreemden. 

9. De Prins mag de Scaaten van Holland toe 
reene vergad^in^beA:faryven of roepen, bokeli 
den Lande van Holland. ' 

10. Indien de Prins eenige Schatting of gftld 
nodig heeft , zal hy *t zelve van de Staaten ver- 
zoeken en verwerven. 

I ï. De Prins zal zülks zelf in perfoon en niet 
door afgevaerdigden moeten verzoeken. 

12. De Prins zal £;eenerhande lasten mogen op 
leggen, dan zulke als hem gewilligzyntoegeftaui. 

r3; Geenerlei rechcsgeboden zullen gebtxdkt 
worden , dan door de gewóone Rechters. 

14. De oude gewoonten, handelwyzen en 
lierlcomen zulten onderhouden Worden; dildieii de 
Prins daar iets tegen gebied zal men nietgè* 
houden zyn te gehoorzamen. 

Van deze en dergelyken hebben 'die vtoHol* 
land goede bewyzen , zo dat zy meenen mbde 
Souvéraine vryheid te hebben , en dat hunne Gttr 
ven, van ouds her ; dezelve man hebben in hut 
Graaffchap , die de Keizers in t duitfche R^; 
of in Itaalje hadden , en géenerlei I^roen onder^ 
woïpen zyn,* het welk blykt, doordien de vrouw- 
wen aldaar mogen opvolgen , en dat de Pritifen 
zeUs gedeelten van hunne Graaffchappen ter leen 
uitgegeven hebben^ als Arkéi , Vóome , eo 
Putten , en dat erflyk, zonder de minfte toeilietfi^ 
ming van eeltig vreemd buitenlands ^ezag, of 
ma^: nooit hebben zy eeilige duitiche keizer* 
rykiche wetten, of befluiten aldaar afgekotuUgtfv 
Q 4 •' 



9S^ NUii^tiu^ 

4baside bowkn^ 4ttiie Ó«ven vm HoUuid Kd<* 
tets ryn in hun Graaficlifipc Zie die breder hf 
^9lmgédGrpm^ in 19» boek euet ik 4ud!md der 
miim^cbe R^pubUA ''' ' 

Geooegflttm déselfde en deigelyke Cbêrnrm^ 

.«nPfivil^iStt, meenen de'aii4ere ProyindiAiQ^ 

-èt em ÏMx ^«ven te zyn by CeniraS , ge* 

«dabt mee deo r^onifcben Koning , Mudniilifltt, 

den zestienden van Blóeitfmnd, in deti jare 14889 

i[>^«^Vo]gtede tet %^^^ Anftel tjui 'c zelve Traktaatt 

mikt ^ andere oyei»e«fcon!ften tusfchen de Pxóvm^i- 

J^^^« en : zo dat de O verheeren daw niec deen mogen 

Senjpriai^itat "ly willen ; vtms zidi moeten regelen naar. 

aow ge- d(^2elfde Charteren, ^ 4^ ^ ^öm , «er zy gehul- 

b^or^ 'digc i of aangenomen wotden ,' nA>éten b^mree* 

d^oriM^^* Zo dat c^ huldiging en eed hun Prins maakt 9* 

mmiten ^dittir bunue geboorte hun toe bevoorrecht, en V 

^d!** geldmumen ^ dat wj in hunne blyde inkomsten 

wooyen ) hun in. bevestigd. 

Neaer- ' Voor , 'en' ten tyde van Julius Cafar^ had* 

•iTd/re-^ -^n deze knd^n geen Koningen , óf jügfis ; maar 

lectinf.' de wyfte ,. erVara^dAe en v^ weeiande Man- 

•Aeta V ^eUfö sy djgi Kêknemk noemden , (daar 

liet Mftiord Koning vian herhomt) regeerden en^^ 

éet hen, 'Het Woord J^x , ui 't latyii , is wel re^' 

geerder te zegeen 1 tnaar in de wdé Waereld , 

vreidt bet doorde Reoneinèn voor een voiftrekter . 

^bieder 9 of Tycan wrihum, dewji door de 

Cifièken Tyrannus\ eerst wel ia eenen goede^ 

mi verftaan w<y[dt ; miaar docMr óns nu voor Ty-' 

lan genomen. ' Het blykt in de OréUie vra jim- 

thrix ^ tittelke in Julius Cé^rf tyd eep Övetile^ 

in Braband was, gelyk C^far zel^fchryft inapyo 

V^.bo^) aasï *t roomfche Legioen, in bezktiog 

feggende in het knd van I^, Arende ók 

èm i^c te doen trddcesi^ z^ide ky\ ^t de 

Piinfim 



Prkifin ^ydsar^ co« geen lOMrder-gesiw 

.geqieeiite lMd4e ., 4m de Mmeemej <M^liet wtt: 

of«r; de PlfalTeii. CW/ïir ^hryfc ook in «fn Ö^ 

i bodt^dechetgemeene volk JnkkiiieaclKJwgwai^ 

I ia ook niet te mie geroepen wsrdt ; maar de 

I ]pKl|eele regeeriog be&od in de. l}ruidm\ da» 

iraffen de tiouwe Msmen » of Vraedfcbai^Mi, 

1 en ia de Riddericlis^^n, TacUm fchryic , dat 

I jfi ^ynen tyd de DaitA:lie en Nederlanders wel 

I Koningen (dat waren vele en jvel KQnnenii)VM^ 

\ de fegeennge verioor^ , ^ <mii hunne deii^dn o^ 

Edelheid^ matf nogta^shiuuieKjrwn[>veiA^ 

eens derzeivo: bekwaaaiheid , ao dat i^ weinige 

I Koningen vierkoivn ; maar meexmale{i Overilcit 

fot den oorlog, gelyk hj de HoUandefSv over 

155P jaren, Ctvilis was^ en voor hem Cariwët^ 

épe, Zy liftdden geen g^hrevenlt^hMi; maan 

r^e^en volgens bimne oude gebruiken^» hei^ 

, koraen : want iy woonden coen al mede » gioo- 

I te Steeden , zy hadden hunne M^gUbaten , die 

hy de OverfUn , of Vc^fien akoos ingiootieil^ 

nen waren^ 

Zo dac Uykt, dat de Ojnrheerai in JSteder- ot«^ 
kndvmeeatOM^M^/ zyn , door de CoèiraSem^^l^y,' 
«n wwlen by een Vad^ en Kinderen , 4ri byo^itti: 
een liqvrelyk van man en wyf vereeleekin: 
tusfchm man qi wyf zyn voorwaarden^ de&* 
gelyks 2weert een Condiüomel Vam voor- 
waaiden ^, wnftcn te onderiK>uden7 toe wel- 
Tttrt vf|o bet volk, daar hy als man bet boo£^ 
Over^ i» , ^a boewei *er niet heiliger, nog gee-»* 
ne veibintenis vaster zy onder de menfchen dan^ 
bet bii^fdyk , zo is *t nógtans door GodJyke^ 
en men^el^ rechten te u^heiden. 

Door de voorfchreve vryhedenzyn^eNeder^ %yéak 
fanden, meerdanover de 500 jaren ^ meest^deel^p'^j'^^- 
M^ geiWBen, en men lal niet ligt een volk ino/vJ- ^* 
Q 5 Europa 



•ft3* Nêierltm^cbe lüft&rie: Onder ie 
Mttt Europa vinden, ^2olangopeeneilvoe(«varaï 
itNppy. g^i^^fc heeft , ten ware de Republidc van Ve- 
neeruen: zo dat deze vryheid der Nederlndlche 
w^gtmng odrzaak is ^ van liec gezag harer Staa- 
ren V en gevölglylc harer voorfpoed. En deifvjl 
zy ;Bich nooit onderworpen hebben aan eenig 
volftrekt Koninglyk gebied , of magt, zo erken^ 
nen^zy geene andere ,' dan Henogen , Graven 
cn'Heeren , met een magc die bepSdd is, ydere 
Proviiii^e volgens haren itaac. 

Want die in oude tyden de Provinciën wd^ 
eerlyk en vroom gedient , en in hare oorlo- 
gen wel beichermt en geregeerd hadden ,' hebbed 
jsieermalen verworven en verdient de burgerlyke 
xegeeringe, krygende tot eercytelen den naam van 
Hmc^en , Graveix en Heeren » enz. 

Ten aanzien van \ welk<^ zy geene volfirekier . 
Oppenpagt over de onderdanen geliadt hebben 
wi znULe 9 die in hunne kroning , of infauldi* 
ging waren uitgedrukt* 

Maar gelyk vele hoofden kwalyk kunnen be^ 

waj^n ^t gene hun tpekc^mt ^ tegen eenen alleeii 

TiB wtri£e weléefchikte middelen heeft , zo drong hun- 

«•w» Heden & nood ^ eenige weinige bekwame pcr^ 

?f atv fi)onen onder hen te verkiezen, dien zy den last 

S[ï?**t ^**6^ hunne vryheden voor te (lam , en '<hi8 

*®" 'kragen deze den naam en tytel dér Startten. » 

waaria Kn dewyl het volk verdeeld was in twee,. 

^^jjj^nof drie ibonen, Geestelyke, EdeleenBurgeryën; 

werden die voorflanders van elke foèm genoemd ; 

de drie , of twee Staaten: ah in 9raband , de 

ventten Abt^n , uitmakende den geestefyke» 

ftaat: de agtien Baanderheeren en de Eddèn 

van hynpe afkomst, dèn tweeden ihat: êil 

de afgézondene van de vfer Hoofdfteeden met 

het geen *er onder hoort , den derdes: ftaat; 

Desgelyks die vftn Luxemburg, Heüegouwe; 

1 Anois^ 



, RêgeeHngvanJCmhig È^psl ^8?^ 
ArcoiSy Namen en Zeeland. Vlaanderen vëfberi^ 
2ynen flaat door zyne vier leden van Vlaanderen 
Gelderland 9 bcftatat In Baronnen, Ridderichap^ 
Edelen en Steeden, in Utrecht maken de Staa^ 
ten de vyf Kapittelen , den Adel en de^ StedaL 
In Holland, Overysfel, mx. maken de Staaren 
den ouden Adel , en de Steeden; en dus in een« 
andcf® gedaante hl Vriedand. ^ 

Zo &i deze Provin9iên ten allen tyde Omn^ 
neer «y «ene befcvname Heeitil, of Prin&a 
eehadt lieoben , Vzy die minderjark; w^tfen^ of 
datze dezelve niet gehuldigt hadden} geregëetfl 
zyn geworden, door de vooHz^ Staaten; waardiBDeN«* 
dcrzelver regéeringe jfristocratieque ^ ^^^^^P^m!^ 
Tum pötentla i mag genoemd worden , daar i^o^t eeriotto 
tans de Overheeren , wel regeerende , na def-^^*,J^^ 
zelvèr pri\n[fegien , groot éezag mogen gebrul- ' 
ken , en doen wat zy wilYen , als 't wel gedaaft . 
is ; nogtans het tegendeel doende, ftaan zy onr 
der /t gezag der Straten , en de Staaten onder ' 
•t gezag der gemeente , die in Ambachten , GSf- 
den en broederfchappen beftaande , geregeerd 
worden. van hürnitf 'Deekens , enz. waarom het 
fomnrige een gemengde regeering noemen. 

De Nederlanders geneereh2achroee8tmethan4* AArcdcr 
weAen , koppmanfchappen en Zeevaard , enzulhsWedcr^ 
oprechter en trouwer dan eenig ander vdk daar*^"''*'* 
te2;en vergeleken , gelyk hun in 't algemeen yt^ 
alle natiën toegefchreven wordt: «y zyn zeer ce- 
neegen tot gewin , daarom den vrede zoekende^ 
en den oorlog vfiedende , geduldig over onge* 
lyk , lydzaam in tégenfpoed ; maar jaloers .ov#r 
hunne vryheden^^ en hardnekkig wanneer zymetr 
dan eens bedrogen zyn : zy zyn in alles watt 
tpe zy zich begeven vlug, behendig en ve^- 
Wdg, geen groot gevoelen van zidi lelyeii 
htbb«|^e , in vei^lj^ing by aadcre natiën, eb 

êmom 



Jênéêtu 



•Il Ifêikrtam^he H^arkt Onder A 
ditoMi meifljg en bdcwaam v» andete ttlü» 
iw Ihi fami van dienst kaa^n^ waarinfaiBi^ 
De rdshist hen behulpzaam is ; eQD% aobsdx 
veiftaande » gaan 2y vreemde landen beaodra^ 
Jecrea aUerbude neerinten ^ ea veledei taloi 
^reeken9 enhebb^.inalleWetenfchappen, Ge- 
letrdheid en Scudiëa^ vele hooge es ffiiddenbir. 
re Mannen; ook zyn zy Godvruchcig en Godik 
idieasdg, ak vele Gedichten ai lybe Geenety* 
fcCQ, te zulke eqge landen uitwyzen» 

I>9()r deve voorfdireve nuddelen, h *t èen qft 
n flMig^ volk geworden , al^ hk^ in del8ii|« 
fdMdge ooikgen , fchora maar een kldo hegmp 
lands besictcBdet aogtans vcd van grooce^ inv 
ai^ ea volkiyke Scetten y meer dan eeaïg Lad 
ea Vadk ia £usoi{nu 
' >edtf- <Semeeaen Adel is daar dooigaaas niet vael; 

ftkraA- *^^ ^^^^^ ^ ^^ ^"^ ^ * wonlen vekeif-^ 

deiottd ~ Mmd» bezeetea door ryke Barge» oi door 

Mgocd. Ow8tel](ktti» die den yver des Godsdieastsvooct* 

■brengt , 20 dat men in fommige Provin9i&i beeft 

'iBoeten verbicdea^ dat de Geesc^iie geen erf** 

:fpmêmf «f Heeilykhedea iMgtea kopeit 

Dit is de lede^^ dat in (bmmige Proviagiên de 
.geneeoea Adel vry verminden is, boeirel daar 
^eboi «Gj^caas veel goeden Adel van oude Qmr 
mm te vmden zy » die hooge, nyiddenbare en Ur 

X^êêJicHSn be»tten , zowel ais in eenige an^^ 
e kodea , dooh in de eeae Proviosie meer 

£11 ndewyl 'er geen groote menigte van gemee^ 
IM Jwins ^o 9 hebhea de Lanosbeeren 9 nn 
tan jfiittMfiiMn aan 9 honne onderdanen juk 
imêj IriMiw a vecdrukken ; siaar die minnel^ moe* 
4m k$oAekm. Ook is bet meermalin gefcbied, 
^étu 4e Landsbeeren, doorbrooddxonkenkeidof 
fiperjmisavg jn ichulden geraakt^ 4dle baanelan- 



4Wy Jêrüdimtn en Domyneii , veikod»^ m ijfa t y 
JK , of vtrpand hd>bfii , wdhe door huaiMiy-dS^ 
im QaeMaaai wtdec z]^ ingekogc , nloii^^«a. 
«Cbenyd, waar in dcoosLbecgcnieeiieTott;, «tfollSiW 
4k Smden hii mtes» xeggn en doen haddetti*^ 
4Ér dan ircrdftn de Landalieenn dMT weder Qiedt^ 
JbefdMfldDtn • en aan fan yrf oveigeleven ^ <l|^ 
^rioen iFOonmaiden ^ dk men PrMkgUm ^ ek 
dwrrxenm ntende, bec gieene grooce en Qndet<» 
Bnge viicnd&faap torfcdien de Landen en Laadaf 
Ikmkq «roorzaakte ; maar xvaimeer de tak» 
smÜÊtgai die weUaaden venacen^ zyn xe^ vcA» 
WIS deze vwxrwatfden , Cbarterm y of Prani» 
«iM^vtfniaant^ door de oude of onderiiorig* 
ImgiOraatén ^ öf Sottcen^ Raden en Offifieren^ 
die ;der , «nneense ht honne ampcen tradan» 
dflxelfda Pritulegieo ook moeflen beaweeren, en 
WH ay ongebooraaam waxen, is, door gefardt vitt 
Middefen , en aanhang van een. gxoot ^^ 
nl gmeenen Adel , Iwmen bteqpnoed ^ ver* 
maodheid > of Tyranny be&ocldt, of nfarei^ , 
daltgewordett^ nogtans zyn zy- nmignBlen toe * 
de wapenen gdeomtn, waar dogr de opgèbb* 
nn, of oploopende moecaal en dferaelheid d«r. 
Gemeeme, men^maden gekaai^d werdt;. zo dat 
cttnogtoe, door de iWalJ^girn^ da legee»^ 
in flaat gebleven, ef in tagehwjgc gohosMannt 
en nw fedK eene gemengde regeerinn ge^ 
noemd mag woiden » gedencdyk nxt & Jm^ 
néfrdna^j jMstÊcratm &f Dituorraikfi y 9idk 
vfsgeno^eode' mee Ueinn Veaacen ^ ala HemN 
fgn , vifttven en neecen , wtn nHMfaat «^ maac 
aan derBihrer Ondeidanen door CptmeaSk ns^ 



1>oor dk iFoorfz. net men, opt wm Wf»t Y&fiwti$fnm 
to IMoriafcVTvers, die van doe oom Nedef*{;^p^;;;|^ 
jBtt#b» oociofaa fovagan., MQhwkffppm^^^<èi^ 

a)» 



^ jiiiwi ry» als ntficlyk ^ Don AUmzode UUoa^ Cafi&.QfÊtf 

^\^SSiM!^.p.a»a, in zyn boek Deiia GuerraéeFMn^rn^ 

uikiflriM ^ ved meer 'andere, die zeer onweetendrvu 

^ ^^* de Landen fchryyen , dezelve in den. hoo^Ün 

* graad Houdende en achtende als weer^Noinir 

ge, om dac men de Spanjaarden in hunne' ver* 

waandheden en hovaeitiy tegenftaati» mèenendeV 

^t de vrye Nederlanders In^aanfche (laven zyn ; 

ja ^ even of zy , g^lyk de Napolicanen ^ Si9il|* 

anen én Milancefche, overwonnen en overheera 

waren , en dit alles, om dat zy eenen ddonoii* 

tel) namelyk den Godsdienst, gevonden hebben, 

om hunne vermeetenh^id te dekken ^ daar de 

Uóekmoedigc Nederlanders , met hunne eenvou 

dige flegtheid^ zich met reden v^ beter mo 

Sm achten , dan de andere overheerde Nadên^ 
e niet weeteri watvryheidis, nc^hoetnen, fie- 
boiidens tten eed 9 de Overheden naar oüderedit 
'^ een en herkomen in vryheid map; gehoorzaam ;^^ 
De ne.- Doch dit gTOOte gez^ en de PrhilegiiH der 
Jjj*^* Landen en Steedmi, neeft in*t gemeen ^ de groo* 
verhec te en magtigfte Laudsheereu zeer verdroten^ 
iIS??eV ^^^^^'^d^^^» Henog Philips de Goede, ^en:^- 
Mg eaprunen Zoone Kjurel den Strydbaiien , die ooH ffc* 
d?r s^. zo^ hebbeo dit gezag te befnoejen en- te bet^* 
^nm. gden ; maar dit volkomen te doen, is door d0 
JlJIJI^^f' goedheid van den eeneti, en de onrust van* deft 
' anderen belec Ook ont'braken 'er geene oorb^- 
isers , die hun ingavm , dat zy aan zulke Pri-- 
sriEfegi^ii niet cehouden waren, endatd^ Voonat- 
' ten hunne Nakomelingen zo niet konden v^r^ 
binden', vo(miamelyk niet, tot het gene zy,zich 
v^efbedden te bewyzen, dat de onderdanen z^l^ 
▼e föhadelyk konde zyn ; doch daar tegen is; 
'^ ki |;ebnA gekomen, dat zy in Nederland, hun- 
nen Ovedieer niet figt erkennen , pf aannemen 
wülen , voor en al eer hy hunne Frhikgw 
■ ■: •■•' • -« ''-' " -' -•• ie© 



Jtêgierlng tan Kening PhiUpt. «41 

tn Cbérteren in perfoon bezworen heeft^ dm 
nemen cjrheiikiiBny Mopdie voof^inourdesitèe* 
ren xy hem onëer^migheid en trouwe ^ den nel* 
Ten mee blyde inkomsten in hmme PtovfaiftëB 
en Steeden inhuidSgende^ Hoe in dit ftuk-^ ^ec 
hoc^moeiBg ' voomconen van Muifmiliatn^'vaa 
Oostenryk vergun is, onder den dekmntel ito 
zyn Zoons Phitips Voogdjre , hebben wy In èec 
êerfte boek eedsdeels aangeroen en verhaidd' (*^ 
c Dergelyk misnoegen heeft Keixer Kacel de 
iryföe aan die van ^nt genoeg getoont^inden 
Jare 1539, trachtende hunne rrhUegiinxtht* 
fnoejen ^ het gene hem óp dien tj^ misltlk^vioKti* 
te, door eeni^e die hem t^en*ftonden, wtarc^!^*'^ 
over hy eene groote ftraffe wed , zelf daarom ^««^n^ft 
uit Spanje door Vrankryk reizende , meenendewed^^^^ 
ille deze Nederiandfche Provinfiën , onder Ko-J^"**»»^ 
ninglyke regeering te brengen; (die zy volIhektSg'yJÏ^ 
gezag noemen) te weten , elke Provih9ie , dieresecritg 
nu byzondere verfcheidene Privilegiën , en vol- J«^ 
ftrekte hoogheid en gezag hebben, te brengen 
onder eene Koninglyke regeeringe , onder een 
recht, eene mate en een gewigt; maar dewyl de 
Keizer hier in b belet door andere overv^ékH 
de bezigheden, als Oorlogen en dergelykebe* 
roerten , zo heeft hy zulks ^neii Zoone, Kookbg 
■ Philips , moeten nalaten. 

Wanneernüdees Koning dit z(^ te volbrengen t^J^ 
door zynen nydigen Raad^ zeUs de gelegenheid d7?n>oN 
der knden niet verftaande , zo heeft hy voorr:^««'^^' 
eerst, ten dien einde eenen vrede .met den Ko-diTon^er 
jïing van Vrankryk teflooten , meenende echter JJ*^*'- 
de Spaanfche Ki^gsknechten en andere bezettio-Ti^b^ 
gen' m de Nederlanden te houden, niet tegen- '«'ovta. 
ftaande >den vrede reeds over al ^[emaidct nvte; 
welk6 be«e«in^n de landen, (oit knu^e vkn 
•/ • — f ' .' i -^ hmme 



iMBOft wg fobwv ett Priiikmim) fmhmgim 
M, dMtei ^mxieUm , gflyk wy l»ifr vqqi güj 
«1^ hüibm^ Toi wdemi ^ <md« *t yooit 
Bwaftlwn dm KadK)lykmGod3dieiw rt bcfvi» 

dtr Prarii^girtt > neigoia ton efaigi^ «Bpivü 
Iponétn gcenken , .gM^ i^cbt ^ niet te veiy 
JBoiaicii liec zcJye m > wi^tk ce ftttteni en ém 
Códaimost tot ecMU. ddniimiel (6 g^bnakeo, 
lUiom^ door '€ gtoe wy hier n» be{&QFye9i^ 
kn, guoeg hlj^o al, éat sy^ imtbecbtieQkftt 
der rifivUegieMy niet anders zocbceu » dm- Ml 
wthomm volfixt ktê bcctfthappy ^ en geep («od»* 
dmm , &B ^ wel •» een xyd£ ftuden w«sr> 
neer désdve deM getogte herrfchi^y verder* 
ddt waarmedexy ^ dóór fchacciog van den cicndeil 
Msuttag op te fteilen , (eenen rylfidooi di« va* 
Peru tft hofmgaiuide) de» Konkig^ on alle 2y« 
. M dienaren dl^en ryk te totkm ; gelyk mVf» 
hbflatm zzi \fx\m xovm des Kditii^^in \ jaa« 
1576 iii^4»^<^lD™ 9 ^vaar door hy vedtfaardet 
«De vfyheden en Prmlegü» vtibemd te 2^0^ 
he bbende hec voik geplaagd , «tergr en geto^ 
pen y om een^ vreemde iiieded|W)ii%e flidc^ 
|cn aan te xeracan^ om tot xulks lecbtmadge 
ocM^zaak te mogen hebben, gfdyk wy vervS-» 
' geM mtelen «idfen. ^. 
n^Mca Onaangenen deM vryhedellf of PHoikgiié 
JX, der Nederkndfcbe Piovinsiön, badtBWawV 
i«tf|. ld de nyfide 9 fai ^t jaar ijdi v ten. tyde /w^ 
neer Manimia Lt&ther in lWscUÉ9daMe^ 
ftatt 5 aonder «leAenming van de StMten m 
landen, Cnic prooien yver) tot hdioudenis det 
loonsdi Kadidyke# Godsdienec , en^ om Lu^ 
diers lere uit j^ledadbod te weereAy, «Mr ft^ 
jye Pkkaten en Geboden nitg^even , te 't a^ 



* ^egeering van Kening PbilipK .943' ^ 
^gemeen c^gen alle gezindheden , welke byna 
Slè jgaT; vernieuwd werden : En op dat niet al- 
leen 's larids Staten , dié daar over niet ge- 
voepen waren ; maar ook den gemeenen man 
die goed zouden keuren , werdpn de Plakaten 
gegrond op leelyke ftukken en feiten van SeQa^ 
riyèn en ICeaers , zonder onderfcheid , als ter ^ 

gen ixi^nfchen ;sonder regel of wetten levende^ 
zelf dp. Overheid niet erkcnnèiide ^ wier jgezag 
fy i^oehten te niet te doea in hunne Iceringen ^ 
bebclzen4e alle de Ketteryen van oude tydpn^ 
en derg^lyke , gelyk nog in dezelve. Plakaten i^ 
zisq is ; zo dat ze eer gedoogt , dan door d9 
Sekten toegeftènit werden, te meer, omdatdi^ 
van den Paus en Geestelykheid zeer bisvordet^ 
wiqrden , als ftrekkeqde tot gehoorzaamheid der 
moeder de roomfche Kerke ^ en in 't algemeen^ 
.wyl daar over m den beginne geene klac^ced der 
hyzondere gehooit werdeiu 

Uit kracht. v^n deze f^akaten niogt niemant iohou<i 
onder zicli hebben i kopen, geveti, dragen » nog^^^'J*^;^ 
Jezen, mede deelen; óf redentwisten over'de^-R'nacB 
leeringe, fchrifteii of boeken, gemaakt door Luj^J^nJ;^ 
ther, WiW?fi Swinglius, Melanthon/eii derge; 
lyke , in. ge^nerhande talen , ook met niemanp 
redeneeren of twisten over de li: S9hrift , óf wreed- 
die and^rp voorlezen^^ ten ware Godgeleerde ^iteiicrT 
DoQers in de Godheid) of toea^Utenè; Nier-inakaut; 
mant moge verdachte in ^yn hui^ bntfahgen, 
huisvesten i eetwafeii ^ klederen óif geld geven ^ 
zulks, wetende^ ^f möesteii die. terftond aanbren- 
gen i alles opftraffe y^n lyf éii goed: ie mans ge- 
ftraft te wp^d^n niet het jswaerdj inidéy rouwe 
Jevcnd in ^ de aarde gedolven 4 ^zö zy die dvva- 
lingen afgingen ,en zich bekeerdpri 5 maar zo zy 
zich niet bekeerden ; en hardnekkig t)leverii zoi^- 
flen zy me; vuuf geftraft wprdcu \ aüe pok.lJui- 
• Ifdc Boek: ' R ' tcit 



;a44 Nederlanifcbe Hiftoriê : Onderde 
ten fhat zynde , hun goed weg te mogen ge* 
ven , te vermaken by uitterften wil , of ander- 
2ins* 
vyftig Door deze Phkaten zyn ^er , ten tyde vad 
raenfttea Keizer Karel, door geheel Nederland vele men- 
on den fchengedood, ohthalsc, verdronken, gehangen I 
dieofc gedolven en verbraöd, wel boven de vyftig dm- 
omge- zend , als foimnige fchryveii, In den begrone 
^"*^* vele om geringe zaken , als om dat ze in onno- 
celbeid vfeesch op verbode dagen gegeten, en 
t)m dat zy boekfes gehadt en gelezen hadden^ 
Tchoon zy nogtans den inhoud derzelve verdoein- 
dêtt ; zelfs Papen en Monnikken , die , om hoe- 
ïery terayden , wyven getrouwe hadden , vele offl 
dat ze onnozel by Munsterfche Ekypers geweest 
\mstn eer zy die kenden , en dergelyke meer, d» 
in vele boeken Mykr, Boven dit vervolgen, dat 
«ogtans wemig hielp, vermits de kennis daar va» 
bleef by den waerrfdfchen Rechter ^ heeft de 
loqaifiui. Keizer goed gedacht , dat men Inquifitiej dai 
is , onderzoek op de Spaanfche v^ze invoeren 
zon , welke in Spanje ingevoerd was, t^en de 
Mooren , of Sara^efenen, en Jooden van Graié" 
da , na <kt die daar zyn gedwongen geweifst ^ zon- 
der welke Inquifitie zy bevonden , dat men veele 
fi^den(en Voomamelykdie zich ftille konden hou- 
den) in derzelver geloof, zonder te overraigen 
iets tegen de Plakaten gedaan te hebben , aas 
'lyf en goed niet konde f nog ook naat rechteft 
iran den lande, niet mogt met pynigingen onde^ 
loeken ; waarom zy bedachten de Geestelykeo 
met dien last te beveelen , welke magt zoiidet 
hebben de lieden te ondervragen over hun ge- 
loof , en wat zy van andere wisten, enz^ waar 
door men voor den Keizer een volftrèkter tfiagc 
meende te verkrygen , en den Geestelyken ftaat 
ce verhefiea y als zorgdragers voor de zielen. 
.- . . Dexe 



kegeérmé Mn Èoning Phili^si 14^ 

Deze wyze van handelenfcbeèn den Neertan* 
deren te ftreng , en te ftryden tegen de vry- 
heid der Landen en Privilegiën , die in dat ftuk 
geene Gcestelyke Jurisdictie befaooiden onder-- 
worpen te zyn , te meer, doordien het getal der- 
zelve Luterianed , Protestanten , of Hervormde 
(gelyk men die noemde) in de Nederlanden na 
fter toegenomen was , om dat hunne nabuuren 
dezelve over al voor Christenen hielden^ endien« 
volgens ) zy als vervolgers deirzelve geacht wer-* 
den t itiet welke gebuuren en omleggcinde Laai« 
den zy iü hunne Koopmanfchappen zich zeer wel 
geneerden: waarom ^ als Keizer Karel^in^tjaar . 
>55o, eene wyze van ïnquifitie wilde invoeren^ 
de Landen , en boven al Braband ^ inzonder* 
beid die van Antwerpen, daar tegen zyn geweest, 
tlch verbeeldende dat den vreemden Koopmaa 
daar door verdreven zou worden, fin door mid'^ 
del der Koninginne van Hongaryert ^ Matia^ '^^SÜÏdi^ 
Oppervoogdesê , hebben zy aangehouden ; zoopper* 
dat zy , ter Heide van de Landen ^ zelf reisde^^"^^^*^* 
Aaa» Augsburg , op den Ryksdag ^ by den Kei-Iss«! 
zeir haren Bfoeder , henl nkmdèl|fk V«noonende , 
den ftaat en gelegenheid des tiii)ds 4 en heeft 
daar verkregen verzachting Ael Plakatén 9 ea 
dat de Inquifieté zondd achtef blyvtnt Welk 
^foot en gott werit dei" Koninginne 4 door d6 
InquifiteufM in Spwif^t fed kwalyK gènorneÏEl 
werdt ^ dat die vafl Spanjd haaf by haren Broe*^ 
der, vdore6neK«tterf6heüit{gel^budtfnhe^)bé 
Waar door zy tiogtans di LaMdétt aail hannott 
Vorst zo verplicht heeft ^ dat dezelve gèehë las-^ 
ten, of (chattingell tati hetti iii i^enHoodgewei» 
gen hebben ^ ook naderhand niet aan zytiért 2oo^ 
He, KmlngPhllips^attn Walken ribboot) Wnog* 
lans een zekere fbrrfi van inqüifitU iti Vlannde- 
ite en #)dera onder beijti is gébrdiki gdWMiën) 
Ra , k^ 



!l4tf' Nedeflandfd>e ÏTtflork: Onder St 
tot deszelfs oorlogen in Vrankryk< hoewel dïèil 
oofbg ter oorzake der Nederlanden niet aange-^ 
¥angen was , in :negen jaaren tyd, veel millioe* 
ncn guldens uitgereikt zyn« 

Na den vrede > wanneer de Landen om huni^ 
ne verdiensten nu eene zachtere regeering hoopt. 
ten , heeft men bevonden ^ dat 'er door Döc7ör 
Franciscus Sonnius ^ die in 't jaar 1558 naai^ 
Rome reisden j van Paus Paulus den vierden 
(uitnaam van den Koningen de Nederlanden, 
om die te vereeren en te verfieren) bullen ver- 
Nieuwe Kregen waren ^ gedagteekcnt den negietitiende 
men op." Van Blociüiaaiid des jaars 1559, en daar na van 
gerccit. Pots Pius ^ den agtften van Lentemaand des jaars 
heira^tV i^^or^ om ,daar op te rechten drie Aardsbisdom* 
Rome^^ moi ^ en verfcbeide Bisdommen , wyl de fafl"! 
ftn 1559. den- zo ryfc^ magtig en vol volk waren < breedl 
en wydt onder andere Bisdommen zich uirihek* 
• kende, dat zygeene bfehoorlyke zorge voor hun-^ 
ne fchapen konden dragen ; de^e Bisfeboppett 
zouden genieteii de goederen , rentöi en in-^ 
komsten van de voomaamfle Ab,dyen# Dit wa> 
reeds te we^ gebracht , eti gereed ter uitvoe- 
rmge j zonder dat de oude Bisfchoppen , of dft 
Abdyen daar zelfs van wisten y of de Staaten 
der Manden of .Steeden eenige toeftemming daa* 
over Was gevittagd ^ : MPaar van. de Koning to 
Zeeland voor syfi vertrek de tyding kre^g ^ ^^ 
ftilk hield. 
^crBiT^ c Xok liieiiWe Aardsbisdotnmen Waren ben^wdf 
«iommoo. deSteöden Mechelcn , Kamerik en Utrecht, wel* 
ke twee laatfte . nu van Bisdommen ♦ Aardsbis^ 
éommen gemaakt werden; maarMechelen^ nnd* 
den in Brabaftd gelegen ^ zou de MerropoHta- 
fie i of Aardsbisfcihoplyke Hooftftad en zetel zyn* 
Tot andere Bisdommen in Braband waren gcfchikt 
AntBKrpen » en ^SiHertogenbgscb i ip VJ«»ndercn# 
:;.;*" Gent, 



JR.e^er9ng van Kónbitg'PiUip$^ «4^1 

Oent, Brugge en Iperen; in Artois Sc Oitier e» 
Namen; in Holland Haarlem; in Zeeland MkMel* 
burg; in Vriesland Leeuwaarden en Groningen; 
in Gelderland Roermonde; en in OverysfdDe* 
venter. Het Aardsbisdom van Mechden (dfiar reeds 
toegefcbikc was Granvelle^ den Bisfi^p van Ac* 
recht ^ die nu Kardinaal was geworden) zou to^ 
komen de Abdy van Afflegem , de xykfte Abdy in De Abdf* 
Braband ^ die wel vyftig duizend gulden jaarlyk-S^J'S^^ 
iche inkomflen hadt , boven de Abdy van St»n>eDin 
lAmans , die den Kardinaal reeds bezaL n^mcflT 

Hcc Bisdom van Antwerpen zou hebben deis6o. 
Abdy van St.Bemard; 's Hertogenbosch^ Ton- 
geren; Genc^ de Abdy van Sjc Baa£i; firu^e^ 
de Proosdy van Sx* Donaas ; Iperen y Sc. ^^mr^ 
ten; St. Omer, de Proosdy aldaar, met de Ab» 
dy van St^Bertin; Namen zou hebben de tien^ 
de van de Abdyen en Kloosters dezes hnds; 
Haarlem zou hebben Egmond ; Middelburgs Su 
Pieters^ Leeuwaarden, St. Margriet en Lidden; 
Groningen Gelwen; Roermonde, de Regulie-^ 
ren , en Deventer de Proosdy van St. iievea 

Wanmeer -zulks , na 't vertrek van den Ko- 
ning, aUe den Nederlanden bdeend werdt^ heeö 
het zelve over al groote opfpraak gegeven, opfpni^ 
dat het eene nieuwigheid was zonder toeftem-Bf/dom. 
miiig der landen , mt de oude grondleggmgenniciu 
hier door vervreemd, de landen van hunne ge woo- 
ue Abdyen berooft, de Klooster;> vanhunne/^rtó- 
mV^fri/^/iuitgedootenwerdeni de Statenzpudeu 
in hunne vergaderingen overhcerd en voorgezeten 
worden doorBisfchoppen, by eede aan den Paus 
verbonden , en die men zelfs uit vreemdelingen 
nemen kon ;. de goederen der Kloosters ando* 
ren vergimd,, de groote aalmoesfen en uitdee* 
lingen , die men in dezelve Kloosters altyd hadt 
«ndciiiouden^ eo gedaw tot groot :onilerilan4 
R 3 def 



«4* Neierlan^chè Hlftoriê : Onékr iê 
der armen ^ zouden agcablyven^ en firekkcn cov 
den pracht der Disfcboppen; alles tegen de vry- 
lidd en Privilegiën der landen ; en 't geen hef 
meest tot onrust van 't volk veiftrekte, was, dae 
zy niet ai\ders konden geloven , daq dat onder 
dezen dekmaatd de Inquifitie fchuilde , en dat 
men dezelve daar door heimelyk meende in te 
voeren ; want in . de bullen de;;er Bisdommen 
1>leek klaar , dat zy daar toe (farekten , en dat 
elke Bisfchop in zyn Hoofdkerk zoude inbren- 
.^en negen prebenden \ en de bezitters van dien 
xouden bebulpzaam zyn in 't feit der Inquifitie^ 
twee daar van zouden zelfs Inquiiiteurs zyn. Ook 
dachtenze dat men daarom de Spanjaarden in \ 
land wilde > houden , en eene nieuwe Oppers 
vDogdesfe uit Itaalje ontboden badt , welke on"* 
ervaren was in de Nederlandfche zaken , op da» 
des te meer het bewind zou hangen aan den 
GwnveiieKardinaal GfanveUe, den nieuwen Aa?dsbisfchop 
fchopvanvan Mecheleu , en andere dergelyke gunstelin- 
CT^jurdTS^" die geheel af hongen van jden Koning en 
^ux. ' de Spaaniche gezindheid. 

Uit deze opipfaak en achterdocht is een groo^ 

opzicht op alle des Kardinaals en zyner gezellen t 

' de nieuwverkoren Bisfchoppen^ voornemen ca 

Tiandelingen genomen , pok roenigmalw goede 

meèningen ten kwaatften verdraaid « waar door 

haat en twist , onder die met h?ra in de re- 

ifMttr- geering waren, isgereezen:; want de Kardinaal « 

KJd^.° '®° gunsteling van den Paqs zynde , toonde 

dch zeer eergierig en opgeblazen aan hpoge eq 

lage , het geheel bewind des lands naai zict| 

nemende , het welke de groots Heeren hem te 

meer toelieten , om dat zy zagen , dar zyn iö* 

voeren van de nieu^we Bi:;fchoppen en Inquifide 

Cde landen zo tegen de borst zynde) onmoge- 

tyk was w 't werk te ftelle? ^ ziende vj ^ 



£ar^ii^DceI . 



:7V- 




.Rjfguring van Koning PbiUpT. ^49 
Ibat en gelegenheid van *c land dieper iq» ^a 
lagen het verderf der zelve landen liever op dem 
hals van den Kardinaal , dan op hunne eigeq 
halzen. 

De redenen die zy voorwendden Wïireii , daf Redencm 
'er noodzakelyk een grooce menigte in de landen duftnr 
kennis van de Locherye en Godsdienst hebben }JJj^^^^^ 
moesten, ziende dat men, in de laatlle oorlogeerder^" 
gen , de oefening daar van onder de duitfchc^j-^^»»* 
Krygsknechcen binnen d^ landen gedoogd hadt,d«n door 
met prediken en leeren, ook dat alom de nabuu-. J^j^^**- ^ 
ren , als Ehiitschland 9 Vrankrj^k , Engeland , Schot-' de i?q^? 
land, Oostland, enz, die asingenomen 9 g^doogt^^^^]!*'^ 
of toegelaten badden , en *t groocfte gededtêwordea! 
voor c^recht en Christelyk hervonnd hieklen. Ii> 
welke nabuurige landen, ófi Nederlanders nood- 
zakelyk verkeeren en hante^ep moesten, on| 
hunne koopmanfchappen die zy over al dry ven; 
en van deze hunne gebuuren (die om deti KoophaiVr 
del gemeenlyk door alle de Nederlanden en vopr^ 
namelyk te Antwerpen verkeerden") kon de get 
neene man za een kwaad gevoelen niet heb^ 
ben , als de Inquifiteuren i|i Spanje daar van 
hadden , die hunne Mooren , ^va^equen , en Jo^ 
den veel beter achtten : want zy dit iq Neder-» 

Mand door hunnen handel en wandel dagelyks 
deeden ondervinden , zo dat men onder hen bor 
vond veele oprechte lieden , vol geloof, Uefdcf 
en waarheid, niet te vei^dyken by Mooren, 
San^eenen , en Jooden , geenen smderen dan 
den waaracht%eu God aanbiddende , drieëenig 
in perfoonen , en die door Christus bloed alleen 

. <^ de lifwasfing der zonden vertrou$<^den , dt 
H. Schrlftuiir, en de twaalf artikelen des gelooft 
vo(Mr goed en alleen oprecht hielden. Ja , met 
ineer^ yver en Catholyker , dan zy eenige 
loomsch Cadkilyken wisten, dagelyks hun gel<^ 

^ 4 niet 



%^§o Nederlanclfche HiflorU) Ondet de 

inet'den bloede, in het vuur, gelykvormig 3& 
H. Schrift, bezegelden: dit was veel het gevoe-* 
len onder het volk. 

Boven deze meeninge en ervarenheid dien 
men van de Hervormde of Lutérlche hadt, lie- 
ten zich vele menfchenvoorftaan, dat hoe meer 
men die met ftrengheid en ftrafheid der Pla- 
katen en Inquifitiên wilde dempen en tegen-* 
gaan, hoe meer dezelve fcheenen aan te gfoeijen^ 
want ziende dagelyks vele zeedigè , ftille , on- 
nozele menfchen , na de waereld onberispelyk 

. levende, ten vuure gaan, niet dan God aan- 
roepende , lovende en pryzeilde , maakte hen 

• volk nieuwsgierig (te meer om dat het zo fcherp. 
yerbooden' viras) de oorzaken van hun fterven te 
Onderzoeken , hoe 'ver hunne gevoelen ver- 
scheiden waren van de H. Schrift , en waar in 
iy óngelyk mögten hebben. Ook wilden eeni- 
ge , om hunne vriettdèn in tegendeel goede on- 
derrichting te mogen geven, feverzelJTs de Schrift 
onderzoeken, dari'^feheél op hifliner Pastoors 
zeggen té blyven (kan, waar door Torhmige zelfs 
geheel van dezen Godsdienst wieriert : véle ande-' 
i-e bevonden , dat zy zo zeer verfcheiden van den. 
rechten óudeh Godsdienst niet konden zyn, dat^ 
iiien hun daaróhi zo (Ireng zoude vervolgen,* 
gelyk de ]{^lakaten uitdrukten ; ook dat" men dé" 
toncientiën door geen geweld T^fehoorden te 
^wingen, Waarom 'er ortderfeheid diende ge- 
fiiaakt te worden, en om elke kwade &ffe, be- 
hoorde men dén ftand en PriviJegtén der knflen 
niet te veranderen. In 20 verre , dat zy acht* 
ten , dat een ygelyk die des Koiiirtgs dienst en • 
'•sLands welvaren zocht , met het houden der- 
Privilegiën , (zonder hartstocht van eigen baat , 
bf kwaden haaQ zoude oordeélen, dat men in 
mlke. tyden niet' behoorde in te: voeren , onde* 
^*n dekmantel van der Landen en Steeden veree-. 



' Regeering van Kohhg PhWpt. H^t 

finge ,' eenige Bisfchoppenwof Geestelyken, nogf 
veranderingen , zonder toeftemming d^ Staateii' ' ' 
van dezelve Landen ; veelmin eenigerbande nieu- 
we Inquifitie , 20 hatelyk voor t volk , waar 
door het fchynt , dat men 'c zelve by de Sara* 
^eenen en Joodenvergelykt, ten ware njen zochc 
öm *t volk oorzaak tot oproerigheid te geven ^ 
om zich dan hunne behoorlyke gehoorzaanifaeid 
te vergrj-pcn , onder welk voorwendfel zy voor 
hadden , die te mogen onderbrengen , en vol-. 
flrekt te veroveren, 'De Plakaten behoorde men 
pok ZQ zeer niet tb dringen , als of zy door de 
algemeene Stnaten badden gemaakt geweest, ea 
als of men d^r van niet zou mogen afdoen, ver-? 
anderen , of verzachten , na den eisch des tyds, 
^n gelegenheid dcsftandi van den Lande, enz. 

De Bisfcnöppen van Luik, Muniler, Kame- tt\u£ 
rik cti Utrecht hebben zich ook grooielyks be-^*'**«-' 
klaagd , d<it men hunne Jurisditiie en Limitenvnl^' 
vennindcrden , en hun recht en hoogheid denj^**' 
nieuwen Bisfchoppen gaf. 

De Abdyen van Braband , als van Tongerlo, 
St.|Bemard, en vanAfflegera, diens- Abten nu 
verftorven waren , zeer te onvrede zynde ^ heb-, 
ben, in \ jaar 156 1 , aan \ Hof lang verzogt, 
if»n nieuwe Abten te mogen verkiezen; dog niet ver- 
hoord wordende, hebben anderwerf met byftand 
van andere Abten , daar na ook met de Edelen 
en Hoofdfteedjn van Braband, verbeeldende de 
drie Staaten des Lands , hec zelfde zeer ernftig 
Verzogt , en van de Oppervoogdesfe tot ant- 
woord gekreegen , dat het in hare Hoogheidt 
magt niet (lond ; maar zulks^ aan den Koning ^ 

moeden verzoeken : waarom zy hunne Gezan-* 
ten naar Spanje zonden , met (chriftelyke ver- 
halen en bewyzen van hun recht ; dat zulks te 
Ijrceken , ftreed tegen de. Privilegies van Br%T 
R ^ bjind 



i|4^ l^fikrlandfcbe Hifti^rie: Onder ie 

kmd in 't algemeen , en van de Abdyen in \ 
Dedrie Y^yxooAeT. De Koning weigerde hunne begeer^ 
vM BW- » kortclyk in gefchrift , den zeven en twinrig- 
fcandgc- ftenvan Sprokkelmaand 156a, hun aanzeggende^ 
][S?»tcV. dat zy zich onbehooflyk beklaagden, kwalyk be- 
|«J^^* frette zyn, wanneer men hunne Godshuizen, 
penen of Klooste» de eer aandeedc , hunne Abten en 
trypcn Prelaten te begiftigen met den naam van Bis-r 
«Mrdi» fcboppen , waar over zy fchuldig waren den Ko^ 
Bi^ te bedanken. 

Deze Gezanten met zulk een antwoord we* 
der gekeerd , heeft de Abdyen weinig ge* 
Boegen gegeven; doch niettemm hebben zy met 
de andere Staaten van Braband, op den vyfden 
^^r?" ^^ Bloeimaand , aan de Oppervoogdesfe vetzogt ^ 
^MdTer- daar tegen in rechte gehoord te mogen wor^ 
SSt!" den , *t welk hen niet heeft mogen gebeuren* 
Die van Antweipen geJast zynde hunnen Bk- 
fchop Sonnius te ontfangen , ais vele anderen 
gedaan hadden , hebben den drieëntwintigften 
van Loumaand pok aan de Oppervoogdesfe ver* 
KKmd , de morrïnge en vreze onder hunne in- 
gezeetenen , dat men de Inquifitie met deze in-* 
kidingvan den Bisichop zoude invoeren , te- 
gen de Privilegiën van de Stad , en tegen d4 
beloften* dezelve in tegendeel gedaan , waar door 
zy vreesden dat de neering der Stad zou verlo- 
pen, en wel ligt bet inkomen des Bisfcbops door 
de semeente b^let mogt worden. 
Antwer- Hier op kregen zy ook ten antwoord , dac 
nêkt^re- '1^'^ ^'^^'^ va^^ geen Inquifitie meende , nog de 
cemden gcad ^ocht te beuadeclen ; maar die met eeaen 
**^^**®*''tdeuwen Bisfchop te verecren j zynde zulk eene 
Stad dit wel waerdig y en wel verdienende ^ enz» 
En voor zo veel zy met dit aotwoord niet ver* 
noegd waren^ mogten zy het verder aan den 
oning veczQ^ken. Waar op zy andermaal hui) 

V»- 






BêgMipg vm Koning Pbittpu ^3% 
verwek 'm Spatie gezonden hebben ; matt kre» 
gen ten antwoord, ósli ze zich behoorden te voe'» 
gen naar *t goedvinden van zyne Majefteit. D^ 
da^ roede njet ce vreden geileld zynde , en ze^ 
Jker wetende dat het verderf van hunne Sta<i 
daar van afhing , beflooteii zy ^igjen Gezanten^ 
nan^elyk drw perfoopen , aan dep Koning tft 
gooden 9 als Godevaard Sterk, Amptman der 
St^, Scheepep van Urfel, met den Penfionaris 
Mr, Jacob.yaP Wezenheek. Welke ^ dèn elfdea 
van Wiedepiaand des jaar» i<62 , gehoor by « 
den Koning gehadt en in *c breede de zak^q 
fn der Sta£ gelegenheid vertoond hebben; waar 
9pzy, naar lange verweken, dep 6^«o van Oogst-, 
m^ignd antwoord verkreegen , ovcreenftemmen- 
de met het eerftet Maar daar na, na veel oveir 
en wederfchryv^n , v^rtqogen , nieuwe voorik^ 
gen , ora d^s Konings voornemen genoeg tq 
doen , heeft de Koping ip Wintenpaand ^elf 
hup toegezegt , dat. die van Ap^wcrpen door 
geen Inquifitie 2;ouden gekweld worden , daas 
m^e een van de Gezanten naar buis reisde. 
Doch de Sxz,d bleef volharden , dat zy de Ge- 
meente en Koc^lied^ zulks kwalyk zouden kun- 
nen wys makQU, indiep de nieuwe Bi^fchopinger 
voerd werdt , daarom baden zy om verdrag» 
tot dat zyne Majefteit zelf^ daar eens kwame^ 
of door Gemagti^deit^e i^t verdaght waren t 
den nood aapzage. Ten laatften, wanneer d^ 
Gezapten nu meer dan een jaar in Spanje ge- 
weest warep, heeftxe de Koning, den j^*"vau ** 
Oi^stmaand desjaars 1563, afgevaerdigt , mee 
befdieid ep breeder mondeling hoope, datAw«»»^^ 
men het invoeren van den Biisfchop te Antwer-g^vïïw 
pen , om redenen nog een tyd zoude uitft€Uen.tovotfring 
Uies heeft men die van Antwerpen toen niet^" **^ 
y^^^ m«t dep Bisfcbop gekwel4 , npg ook de 



M^f Nt3erlandf€hê Pnjhrie: OnAr Jè 

andere Steeden daar 'er mede -nog geen wmetti 

Ondertusfchen hadden de Heeren van de ord^ 

fles galden Vlies , den raad van ^taacen^ en de 

Oppervoogdesfe (door de menigvuldige klachcen 

der Landen en Steeden) beraadflaagt^ hoe me» 

den Koning , van alle de ^anftaande :2Mrarig-t 

heden , best en volkomen kennis zoude konnea 

pen Heer aeven , welke zy meenden niet wel ondesrecbi 

Jgn?n»«^^ zyn ; waarom zy beflooten derwaards tezen-. 

Spanje den den Baanderheer van Mondgni , Florenta 

J?6v*^*"van»Montmorency , Ridd^van 't gulde Vlies, 

en broeder van den Graaf van Hoorn, een ver* 

ftandig Heer , met eenige andere.; maar dcze^ 

na vele raadflagen daar over met den Kosing 

^ehadt te hebben ^ zyn , in Oogstmaand des jaars 

155a , zotider, groote vnicht weer gekeerd 

hoewel bec voHc op goede hoope wat geruster 

was. 

De MagStraaren en *^ Koiiiiigs Officieren der 
Steeden , om den Koning, en die deze nieuwign 
heden dieven , te beter te vrede te ftelien*, hebn 
ben hunnen plicht niet nagelaten, om, volgens 
den inhoud der Plakaten , alle nieuwigheden in 
den Godsdienst te dempen , overal groote men 
hlgren ter dood brengende, en zulks ia grooo 
gevaar van hun leven ; waar over in verfcheide 
-plaatfen groote beroerten ontftonden , zingende 
buizende omiftanders openclyk met luider ftemnie 
de Pfidmen der Hervormden ; andere wierpen 
met fteenen naar den Magilbaat. In fbmmige 
plaatfe» werden de lyders en gevangenen hun 
^«UJ^^ontweldigr , gelyk byna gefchiedde te j^ntwer^ 
dcrii«?"pcn m het jaar 1564, wanneer men eenen Chris- 
^rcbfeV ^^^^^ Fabritius , eertyds een Karmeliet geweest^ 
^«^jsrooivonnisfen zou , die door hec fteenwerpca der 
deroffi- Gemeente; van den vluchtenden beul.oieer door*^ . 
ticrco. ^oken dan 'verbrand werd:. 



kegeering van Koning Pbilipx 9^55 

En wanneer men die in de gevangenis, mee 
^e hoofden tusfchcn de kniëa gebonden y ]% 
óachcs in een vat mee watet verfmoorde , is *c 
lelve niec zonder gevaar en vrees van oploop 
gefchied : werdende de gevangenisfen door de Ge^ 
neence bezet en omfingek^ en de 0%ierea 
l^mden zonder groote dreigementen daar niet af 
geraken: menigmalen zyn de gevangene hun mee 
usi en behendigheid ontweldigt 9 en zyn lütge- 
brooken , door gaten in de puuren met (lerk. 
wateren andere werktuigen gemaakt, doorblaau- , 
ve fteene muuren , vier en vyf , ja meerder voe-r 
ten dik zynde. In 't kon , men kon genoeg 
2ien j hoe kwalyk men kan volbrengen dat eene 
groote menigte tegen ftaat , voomamelyk wan* 
9eer het lieden zyn die daar door meenea God? 
eene offerhande te doen» 

. In 't jaar 156a is het algemeene Concilie te.^^^"*^ 
Tremen begonnen , daar de Gezanten van dcnltnisóT 
ICeizer, den Koning van Spanje, en andere*^"* ■*^3- 
Vorfïen , yder hunne begeenen , door hunna 
Gezanten de Vaders (dac zyn de Kardinalen en, 
Bisfcboppen van alle plaatfen by den Paus (amen 
geroepen} hebben vertoont : daar niets, byzon- 
ders ^ de. lere aangaande , beflooten wéfdt, dan 
4e oude lere bevestigd , belhande de befluitca 
meest in de hervorming van den Geestelyketi Staats . ! 
En hqbben in *t vöjgcnde jaar 1563, een ein- 
de gemaakt eil zyn opgebroken ; de bepaling 
^f van heeft men ook gezogt in Nederland te 
doen onderhouden. De ttoning van Vrankryk 
fn andera Vorften , hebben 't zelve Concilie niec 
willen aannemen ilog voörftaan ; maar hebbeit 
daar tegen zich opgeworpen. 

' In 't jaar 1563 , in Herfstmaand < den Staat^^Önfi"^^ 
der L^en dusftaande^ werdt dooif geheel Ne-bu)(J ^V 
herland een OlUant qmg^VQerd ^ dk den roon> 
;. ' * * 'fchcn 



ijftf . NhderlanJ^cbè Ütjiorte: ÖfOéT dt 

fchén Koning uit Spanje óver zee gezonden Mrtis. 
Dees Wfts tiog jong en maar negen jarenoud, nög* 
niet volWJlsfén ; maar echter agt voeten hoog , 
te Aht^et*pén gemeéten , daar by voor Meeren- 
en VroüWen wist te nygen en zich zeer beleefd 
te buigen ^ tüonénde een groot verftand. Hy at 
gaeme wittebrood ; maar liever fruit , oók ryst 
en zuiker, ch zeef gaeme wyngaard ranken ^ 
drinkende Ivel drie of vier ftoopen wyn tef- 
ftns* 
Koude ' In 't iselve jaar 1564^ tot het begin van *t jaar 
iSsir'^ 1565 , was *t een zo kouden winter^ dat het 
tien wèeken lang vroor , zo dat men te Antwer- 
pen , van den tweeden Kersdag tot drie Ko- 
ningen, te paerd en te voer over de Schelde reis- 
de , en uit atirdigheid , ftélde men daar tenten 
en kramen op, daar meri fpys, drank en Koop- 
manfchappcn verkogt» Te Repelmonde reden 
de Wagens met goederen geladen over. De Ryn, 
Maaze en andere rivieren zyn ook ieer fterk be- 
vrooren geweest , het zelfde gebeurde ook in 
de omlkgende landen , ak Engeland, SchoÜMid 
en Viiankryk tia derzelver koude gelegenheid. 
Dood ' Den vyfentwintlgften van Hooimaand , in *t jaar 
V^xftt 15Ö45 ftorfFerdinandus,roomsch Keizer, wan- 
diiMBd iieer hy een en zestig jaren en negen maanden oiid 
**^ was , en zeven jaren alleen geregeerd hadt; zyn- 
de een wys , eetbaar en vredelievend Vorst^ 
nalatende drieZoönen, Maximüiaan, Ferdinan- 
flu^, Karel, en vele Dochters, Zyn oüdfte Zoon 
Ma^tnillaah vtras roomsch Koning geboren ^ 
in Slachtmaémd des jaars 1561 5 en werdt nïi 
Keizer* 
^Tvi My. ^ Nederland kwam tyding , hoe tWefeënder-^ 
veasitaütig SpaattTché GaHyen mét Kiygsvolk^ ónder lAen 
J^j^^'jJ^Generaal Don Jan dé MendoAi gezörtdeü , om 
cwtbec Oran , eeft ftétkté op deKul^cén vast Mik* ^ doof 

dea 



Kigeermg va» KMÜng PbiBps. 1^57 
den Koning nog behouden , weder mee levens-*^^ 
middelen te voorzien, zynde gelegen tegen over van *c ^ 
ld terre ie Felez Malaga , door een Sorm zo-*^f«*: 
danig waren aangetast , op den negenden vatlNeeriand 
Wynraaand in 't jaar 1562 , dat 'er maar vier^**^®*% 
ongefchonden Gallyen en drie zeer befchadigt*^ ^' 
afkwamen 9 vyfentwintig zonken 'er ^ dog van 
veelen werdt het volk nog geborgen , hoewel 
men rekende ^ dat 'er wel negen of tien duizmd 
menlchen verdronken, zo Soldaten als Slaven^ 
onder anderen de Generaal don Jan de Mendo* 
n , en Don Francisco de Mendoza, Zoon van 
den Markgraaf van Mondejax, en meer andere van 
aanzien , daar de meeste vande Spaanfche Soldaten 
bleven, die uit Nederland gekomen waren ; daar 
ibrondenvele Galyen, en borgen eenig volk; ook 
kregen zy *er daar na veel gefchut uit , en een 
goed deel van 's Konings geld , om de bezet* 
ting te betaalen, ter fomme van wel tachtig 
duizend dukaten , ook was 'er veel geld by, dac 
aan byzondere Kooplieden in Itaalje toekwam 5 
om dat de Gallyen van daar naar Itaalje zouden 
varen , dit gdd werdt ten grbotften deele ge** 
borgen , doch van de Fiskalen des Konings aan^ 
geiprooken en Vert^eurd verklaard , om d^t het 
als geftolen , en tegen def ordonnantien van Span- 
je uitgevoerd was* 

• Te Brusfel ^ in 't Hof der Oppervöogdesfe^ Nydtw* 
is onder de voorname Heeren van de orde des^^^é^* 

gilden Vlies, den Raad van Scaaten , en dentieereo 
ardinaal Gnmvdle , gtooce twist gereezen ^Kardfnwi 
DntHaan uit vetfcbeide oorzaken. Ën var-cnjiirti:e. 
anits de Kardinaal zich in Staat en groot ontzacii 
bevond, hebbende eenen grooten aanhang, en 
net wien den Raad des Koning^ in Spanje ook 
«vereenftemden , zo heeft hy zich zeer hoog^ *" 
«oedig gedragen , willende 4n alle «aken mee 
. . alle 



&58 NedertandfcBc Wflork. Onder ^ 

alle ftrafhdd ën ftrengheid handden ,• 'c'^vcifi, 
de Heeren liever met zachtheid en matigheid af4 
gedaan hadden ; waar door zy de een d^en anA 
deren veel fchimp en fpot aandecdcn. De Kar-» 
'dinaal fpotte met (bmmige Heeren , dezelve neer 
" ^ mende Lutherianen* verkwisters; jonge Sotten^ 
en dergelyke ; bet^ zelve alles ten kwandften naac 
Spanje overfchryvende; De Heeren.deeden daar te* 
gen, tot zynerfpyt^ eenc kleedinge of livryei 
maken voor alle hunne Dienaren , daar op de 
^ eene raouwe gebordiiurc was , een Sots kaproeni. 

'En dewyl zulks van fommige werdt geduid op 
dees Kardinaals hoed, gelyk hun de Oppervoog-» 
desfe te kennen gaf, zo veranderden ?y zulka 
in een bondel pylen , daar mede beteekenenda 
de eendragt tot des Konings dienst; en de Kar-» 
dinaais gezinde leiden het uit als een famenzwee-t 
ring tegen den ICardinaal. IVlet deze Itverye wa^ 
ren de dienaars van meest alle dè Heeren vati 
't Hof; Doordien dezen twiso dagelyks aangroeit 
^e, hebben drie van de voomaamfte Heeren ^ 
als de Prins van Oranje, de Graaf van Egmond^ 
en de Admiraal Graaf van Hoorn , den Kardi« 
naai in Spanje by den Kbhing beklaagd, enwildeii 
eindelyk niet ibeer met hem in den Raad zitten^ 
èiïvS" Dees. Kardinaal in de waereld en voomamelyk 
vandeo In de Nederlanden zeer befaamt zynde , was de 
f^J^^lZoori van Nikolaas Pereiiót ; wiens Vader , ge- 
^elie; lyk men zeide (de Grootvader van den Kardi-^ 
naai) maar een ambagtsman was , te Nozeroi in 
Bourgogne geboren ^ dees. hadt zyri Zoon doen 
. fiudeeren , die eerst van Klerk Procureut 
werdt in 't Parlement van Dole ^ eti teh laatftenf 
om zyn kloeke geest ^ door den Kancelier vaö 
Bourgogne 4 werdt voorgedragen tot het Secre- 
tarisfchap vto Vrouwe Mjirgareta^ Douarier$ 
vait Savoyc.^ jpa Oppervoogdesfe der Nederlaor 

deni 



' lUgeering van' Koning Pbüipf. ^59 
dèn ) van waar hy in diensc van den Keizer ge- 
raakte, niet alleen als Secretaris; maar ook als Riads- 
beer j en gekocht hebbende de Heerlykheid van 
Gran veile, werdt Heer van Granvelle genoemd, 
hebbende zeer groot bewind in Duitschland en 
elders by den Keizer gehadt , als in de Hifto« 
riën van Johan Sleidaniis «n andere te zien ia. 
Deze, vele rykdommen veigadert hebbende, heeft 
drieZoonen n^elaten, als dezen AntonisPerenc^, 
Kardinaal van Granvelle genoemd; den Heer van 
Chantonai , die by eene Dochter van Brederode. 
Kinderen nagelaten heeft, Graven van Cancecroi, 
en^. en den Heer van Chan^igni, van wien wy 
in deze gede^klchriften meermal (preken zul- 
len: daar waren ook eenige Dochters, daar 
de Graaf van Roche in Bou^ogne, Gouverneur 
van Anols en een tyd lang van Hollmd « 'er 
een van hadt getrouwd ; maar dees Antonis Pere>* 
Qoc , is meest by den Vader Granvelle c^ge^ 
voed , en aangevoerd in gtoote handeling by 
den Keizer in al deszelfs Stwszaken, die, hoe*^ 
wel hy rykdom van zyn Vader erfde, nogtana 
gef>rvmoveert werdt tot het Bisdom van Atrechc^ 
en ryke Abtdyen verkreeg , werdende langen tyd 
bygenoemd , Bisfchop van rAtrecht ; oaar na 
werdt hy Kardinaal en AardsbisTchc^ van Meche*^ 
kn gemaakt , en Opperhoofd der Nederlandfche 
Bi^ommen, nemende, door het vertrek des 
Konings uit de Nederlanden , den last der 
geheel op zich , mits den Koning overhalende 
om de regeeringe te geven aan zyne bastaard 
Zuster , de Hertoginne van Parma, die om hare 
onervarenheid hem moest aanhangen ^ voor- 
bygaande en. afradende die de mededingers; 
als Vloren, de Kinderen van Keizer Ferdinand, 
de Hertoginne van Lotharinge , de Prins van 
Oranje, en de Graaf van Egmomd, die alla in 
Jléle Botk. S de 



d6o NedérUndfiAe IMficrk: OndüK de 

denkeUrftomden, en op dftt zy hem ee toeer fO^- 

d^tt tanhangen i mtakce hy dat deze Hercoginne 

,van Pinnai, als Oppervoc^^fe was aange« 

. fteld van twee tot tw^e jaren , om dan weder 

bevestig te worden. Dus in gezach geraakt 

zynde 9 en hoe by heeft gehand^t , zullen de- 

jte. en andere gedeokfchriften aanwyzen. \ïj 

was een zeer kloek en. behendig man om alle 

bewind aan zich te trekken , en was de Nedec* 

J'jjJ^^.kndfche Raadsheepen van Staat al te dim; want 

den Karl ^ aishy zach dat *^r tegen hem aangingen ^ bracht hy 

Gr"anvcl- ^^ ^^®8^ ^*^ ^^ g^^"g« Z2^^ , of dic hy gC- 

u!^"^ ^jgtige noemde , ichrifcelyk naar, Spanje moesten 
<)\^r{^ezQnden worden, om door den Koning be- 
üooten te wojxlen ^ dtie . ze zynen ^aan^hen 
'Raad in handen gaf ^ en abso de Kardinaal daar 
'^ooce vrienden onder hadt ^ werden alle zaken 
-ron' gewigt in Spanje door den Spaanfchen Raad 
veriiandelt ^ en zo maakte hy het gezag Van den 
Raad van Staaten in Nederland tot niet. Zo be* 
nam hy ook daar mede dat dezelve Raad van Staa* 
ien, naar oud gebruik vaü het huis van 
bourgogne ^ niet mogt disponeeren over amp- ^ 
ten , Gouvernementen van Skiuuen , van Prefiden^ ' 
ten , Raadsheerea, Bisdommen , of Abdym , enz» 
wanneer dezelve openvielen., Dit alles wist hy, 
tot zyn groot voordeel, in Spatie te brengen > 
aan \ beüuit van den Raad aldaar > die zy in *t 
Spaansch Confuba noemen, en zulks op éax hf 
in Spanje achting en tyd mogt. Vidnnen ^ waar 
mede hy ondertusfchen groot voordeel deedt, 
doende vele giften en gaven ; en dus bracht h)[ 
alle beduiten in Spanje , overal den Raad van 
Staaten in Nederland tegengaande, \ gene groo-: 
ten baat veroorzastkte» 

, Dees haat en, fchimp dagelyks vermeerderen- 
de ,, en om dat liet fcheca dat de Gemeente daar 

voce 



Jt^geering van Kamng Philips. 261 

voet op nam ^ of (louc begon te worden , zo 
heeft de Oppervoogdesfe haren Raad en Secre- 
taris jirmenterps \ in dit jaar 1564, met alle de 
adyy^en naar Spanje gezonden , zo dat toe zy. nes Kar* 
ner wederkomst , de Kardinaal het hoofd van de^JJ**|^ / 
eene party , ten lande uittrok naar Bourgogne, nic Ne - 
dac wederom eenige rust veroorzaakte , hoewel J*JJJ[J*^> 
zynen aanhang en gunstelingen (die men Kardi* 
nalisten begon -te noemen) volharde in *t voor- 
nemen van vele zaken : want dewyl *er misver-Misver- ' 
i^nd rees tusichen de drie Raden, namelyk denp^^,^^^,^* 
Raad van Staaten , den geheimen Raad, en den Land» 
'RMAdetFinamiën ^ zo meende de Raad van Staa-'^^^'^ 
ten 9 (meest beftaande uit de grootfte en ver- 
fiandigfte Heeren van den Lande) het bewind 
té moeten hebben over de voomaamfte regee^ 
rinjg , als van, vrede en oorlog , over *t Krygs*. 
vonk der Landen , gebuurfchappen , om alles in 
rust en vrede te houden , en de Oppervoogdy 
en opzicht over de andere Raden. De ge- 
heime Raad, daar DoBor Viglius Suichemus 
Voorzitter van was , en meest uit geleerde be* 
ftond , ózss mttï^t Recbtszaaken ^ Privilegiën ^ 
Gratiën^ Ordinantiën oxk K^c^/^» verhandelde , 
met den llaad der Finantiën ^ daar men alleen 
over geldmiddelen raadpleegde , heeft zulka 
niets willen lyden , beftaande dezen meest uic 
gunftelihgen van den Kardinaal; dies zeiden die 
van den Raad van Staaten , dat de andere Ra- 
den oorzaak zochten , om den zelven door on^ 
wetenheid, zo van de geldmiddelen als Rechts* 
gedingen , te eerder te doen misgrypen , on) ' 
dan daar na by den Koning aangeklaagt te; 
worden. Deze kwade correspondentie onder de 
Raden heeft ook veel kwaad veroorzaakt. 

In dezen Zomer van 't jaar 1564 heeft nien^^^^^J*^"^»- 
die van Vriesland, als van Leeuwaarden envinnuV 

Sa Grö- 



^62 Neierlandfcbe Hiflorie: Onder ie 

Jf^J^^'^j^ Groningen , en in Gelderland van Roermonde 
invScs- en Deventer veiïocht , hunne nieuwe Bisfchop- 
ceite- P^^ gewillig te ontfangen , 't welk zy bleven 
undge. weigeren. i3e nieuwe Bisfchoppen, die reeds 
weigert, jjj »j jjg^it waren , hebben met hunne kapittelen 
en Kerken ook vele verfchillen gekregen , zo 
* .. dat zommige zich zo ongefchikt gedroegen, dar 

de Oppervoogdes die zelfs moest berispen, 
onder'** Die vau Antwerpen heeft men voorgehouden , 
werpin- of zy zouden kunnen lyden , zich te onderwer- 
dte yan P^ *^^ het Aardsbisdom van Mechelen , daar 
Aniwér men den Kardinaal ontfangen hadt; maar de 
Sc?*cBi$^Staaten van Braband ftclden zich daar tegen; 
donivao cu het duurde langen tyd, eer zy antwoord op 
i^D.^***" hunne Reqtièsten konden krygen, die zo menig- 
inalen naar Spanje verzonden waren. 
Afkoop De Abtdy^ van Braband hebben eindelyk 
^inf d«" (g^^^^n anderen weg weetende om aan nieu- 
Biiband- we Abtcn te komen) middel gevonden, eenen 
Abuiy. * afkoop met den Koning te ntaken , ten voor- 
deele van de nieuwe Bisfcho^pen , zoo men 
zeide , voor eene jaarlykfche rente van agt dui- 
zend guldens , om ontflagen te zyn van de in- 
lyving onder de Bisdommen , en eigen Abten 
te mogen kiezen ; dus zyn icy van Abten voor- 
zien, en van de voorfchreve inlyving geheel ont- 
flagen , wanr van men hun belooft heeft ontiQag 
van den Paus te doen hebben. 
vme"*^ Tot het zelve ontflag van de nieuwe Bis* 
Mod^ fchoppen , hebben de Staaten van Braband ten Ho- 
"JJnj""ve zeer fterk aangehouden ; jnaar wyl daar door, 
istfi* * en door de voorfchreve zwarigheden , meer 
onrust door alle de landen te' wachten (lond, zo 
hebben de Heeren van den Raad van Staaten , 
en van de orde , met de Oppervoogdesfe goed 
gevonden , dat de Prins van Gaveren , Graaf van 
Égmond, naarden Koning in Spanje zou gaar, 

om 



' Regeering vak Kaning Fbilips. tg) 
om den Koning den fiaac der landen mondeling * '* 
te venooneh , en onrflag te verwerven van de 
cdeoweBisfchoppen , hecachceiblyven der Inquu 
fitte ^ en verzachting der Plakate» , om verfcbel^ 
de zwarigheden voor tè komen , welke hy, in \ 
begin des jaars 1565, den Koning mondeling 
vertoonde , en hedt van den zelven eene vaste 
hope en toezegginge gekreegen , dac zyne Ma*^ 
jefteit alle zyne b^eenen zonde Nakomen , en 
hem daar van befcheid m beboorlyke orde na<» 
*zenden. Op zyne wederkomst is een yder zeer 
verblyd geweest ; doch daar is niets gevolgt, 
dan dat*er eene verzachting der pTakaten,'^mtck. 
door drieBisfchoppen, drieNteestersindeGod-p^^^fes 
geleerdheid 9 drie Meesters in de rechten, endoorbemmd. 
üiie Kanonnisten beraamd werdt ; welke ver« 
xachting nc^ns zeer ftreng zynde, aan den Ko- 
ning werdt gezonden ; doch hedt niets uitge* 
wem, zo door de afgunst van den Spaanfchen « 
Raad , als der Spanjaarden , die men uit Neder* * 
land hadt doen gaan , en ook door de Spaan- 
Iche Inqmfiteuren^ en zulke Nederlanders als aan 
den Kardinaal geheel gehouden waren , of ge- 
heel van den Koning afhingen, waar onder de 
H^er van Barlaimond , met zyne gelukkige Kin* 
deren, van kleinen totgrooten Staat opgekomen; 
en nog verfcbdde andere Raadsheeren , genoemd 
werden. 

Deze en dergelyke, als veele verhalen <, en de 
tyd zelf uitgeweezen heeft, zouden den Koning 
«raden hebben , met de Nederlanden in alle ' ^ 
flrcnffheid om te gaan , zo om zyn geweeten en 
de zaSgheidzyner ziele, als om het geven vaneen 
goed voorbeeld: en indien hy zyne andere landen 
in ontzach en vrede begeerde te houden, Z0R«a<f,4«a 
moest hy daar de Spaanfche Inquifitie Invoeren ,*[^J"«^ 
omzevande menigvuldige ketteryen te zuiveren ,.vyaDdeA 

S 3 en ' 



$64 Nederlandfcbe ffiftme: Onder de 
dSiMd ^ indien, zy zich weerfptmiig toonden , zoude 
icscvtii. men van hun ooizaken genoeg ontdekken « die 
men ivaar moest nemen , .om van *s Konin» 
wegen by den Paus ontflag te krygen van deneed ^ 
y die hy den landen gedaan hadc« en om de Sp^*> 

I jaarden en vreemde Soldaten in te brengen ^ en 

dus de landen te dwingen , en te houden als op 
nieuw gewonnen ^ en niet als vaderlyke etfr 
goederen ; daar van een Konihgryk te maken, 
en. wetten in te flellen die daar toe nodig zou* 
den zyn. Ook dat men eenige.van de vocmt*' 
naamfte des lands en meer. andere.. het hoofd 
voor de voeten moest leggen» on dus xmczBch 
..te maken , het weUc zy den naam gaven van 
volkomen gehoorzaamheid. Wat haat, nyd en 
dergelyke geinoedsdriften hier g^egeerd hebben, 
kan den Leezer oordeelen uit bet geene daar na 
volgde , die God de Heere nogtans heeft wee* 
ten re gebruiken tot ftraf der landen , en vp» 
naams eere. Dit fchynt edhter de oorzaak g^ 
weest te zyn , die den Koning bewogen hmt 
zyn volftrekt gebod , in *t volgende jaar aan 
de Oppervoogdesfe te zenden , w^ uic de 
volgende beroenen geQ)rooten zyn. * 

Dewyl wy de oorzaken. en beginfelen , waar 
pit de volgende beroerten ontdaan zyn, 
dus verre veroaald hebben , zullen wy , eer we 
daar mede voortvaren , eenige andere tusfchcn* 
vallende gebeurtenisfeny die oorzaken , moed, 
enftofie by gebragt hebben, verhalen, 
zwiric- In deze tyden is een groot ipisverfland geree- 
KïïSd«en , tusfchen de Engelfche Kooplieden en de 
«S65. Nederlanden, aangaande het jE/irrew^r^, <rf*dcn 
onderlitigen Koophandel De Engelfchen mer- 
, • kende dat de Nederlanden vol beroerten wa- 
ren , en dat men te Antwerpen in de Rcmon* 
firantie aan den Koning , om omflag der h- 



KB§féfing tan J^cfüng Philips. ^ 
qtAfftiê 'i rich onder anderen 2eer vetantfchul-- 
dt^e op den Engelfehen iMindel, als of dezelve^ 
vertrekken zoa ^ toe groot nadeel der Stad en 
Liaoden ; to hebben ilcb de EngeKbheo verftout 
otn hun voordeel te zoeken waar 2y maar kon* . 
eten , zonder aanzien van de onderlinge verboh- 
den over den Koophandel , en hadden reeds de 
tollen op de inkomende goederen by na de helft 
verhoogd ^ met het verhoogen van een Rstta , 
of waardeering der Koopmanfchappeq^ van-wel- 
ke alle vreemdelingen dasur ze^ en -een vierde 
gedeelte van *t bondért, behalven andeie oügel<i 
den, moesten betaalen, en nog den col ètx Stad 
Londen , die Tj Scbavagie noemden« Dit m*' 
beurde ten tyde als Koning Philips met de Ko^ 
ninginne Maria daar getrouwd was, die om 
verfcheiden redenen toen niets daaf tegen ge^ëgd^ 
hadt. OpdèLakenen, daar uitgaande-, hadden 
zy den tol voor de vreemdetingen wel de wiiet»*r 
de van een Angeloc op elk Laken vferhoogt i en- 
dat mee zulk eene ongelykheid van toHen en on*- 
gel(fen , dat de Engelfchen (van eenige tollen* 
vry zynde , en van andere maar half zo veel beia- 
tende) te Antwerpen een Engelsch Lakéni zes 
gulden beeter koop konden leveren, dan de Ne- 
derlanders ; waar door zy der» Nederlanderen 
den handel der Lakenen behendig onttrokken,* 
én dien geheel (lelden in handen der Engelfchen,* 
daar zelfs het maken der Lakenen door de Ne- 
derlanders eerst in Engeland is gebragt , ter obr- 
zake yan eenen oploop te Leuven ,- in vroeger 
tyd voorgevallen, als mede door Burgérlyke oor- 
logen en overftromingen van water m Holland, 
Zeeland en Vlaanderen. Dir werdt dm voor 
eenen tyd -van de Nederlanders gèleedeti , tot 
dat door de klachten der Kooplieden , van de 
Oppervoogdesfe j de Hertoginne van Perma , Kvxsf 

S 4 En- 



ü6& Ntdertandfsbe Hifttfrk : Onder de 

Engebind werdc ge«mden den Rjoadshee^ Chris*^ 

toffel d'AsfonvUle, in den jare 1563 , om de 

yoorfcbreve en tmdere zwarigheden herfteld^ 

te krygen > dat niet gedaan werdt ; • maar mc^ 

gended , werdt daar om dezen tyd door hec 

rarlement een wet gemaakt , om beter nering 

onder deszelfs onderdanen te brengen, waar me<* 

de meest ^le de Neéerlandfche Manifa&uren en 

handwerken , aj^ (pelden , mesfen , linten, rie* 

men , enz. uit £ti^el«Kl verbannen werden 

Neder- Waar tegen in Nederland , in het zelfde jaar 

wi^wln^S^S» ^^^ Plalcaat werdt uitgegeyen , dat 

Engeland men geenerhande fioffen daar in voeren mogt, 

Jgl,**!^^;^ waar mede men de waren die iy in Engeland 

sftenDe-verbooden hadden, eenigzins mogt afmaken. £n 

1563!*^' verders werden ook verbooden , alle Engelfche 

Manifalfuren , of handwerken , als Baaijen en 

derdelyke, in Nederland te brengen , alleen uit- 

Sezondert Lakenen en Karfajen , daar men ver« 
er op letten zou ; en die alles zou zolang duu- 
ren, tpt het nieuw verbod in Engeland afgedaan 
werd« Verder aangaande de Scheepvaart , 'om 
dat zekere Koopmanfchappen daar in 't Land 
niet gebragc mogten worden, dan op Engdfche 
Scheepen en bodemen, en dat men van daar 
niet uit Scheepen mogt, dan op Engelfche Schee- 
pen , zo die te bekomen waren, ten zy men der 
vreemder groote tollen betaalde ; zo werdt daar 
tegen verbooden , dat niemant in EngeUche 
Sdbeepen laden moge , zo lang 'er Nederlandfche 
EQfeifcheScheepen in de havens te bekomen waren , enz« 
ukNe!" En verder, aangaande de nieuwe Imposten en 
deruad Tollen,in Engeland opgefteld, daar zou voons 
ijp^*'*' opgelet worden , wanneer het voornemen der Ko^ 
^ ' ninginne daar nader op verftaan was , tot ver| 
goeding der Nederlandfche Onderdanen. En de^ 
wyl in de Herfst van \ zelfde jaar , de Pest in Lon- 
den 



Rggeering tan Ktming Pbitipsl 967 
4ert fterk regeerde , en de Ëngelfche humie La* 
kenen den geheelen Zomer opgehouden hadden, 
om die tot hoger prys te Antwerpen te bren* 

f en , en nu tegen den winter met eene grooce 
loot derwaarts meenden te raren; zo heeft de ^ 
Oi:^ervooe;desre , in ^achtmaand verbooden , ee- 
nige EngeTfcbe bakenen, Kar&jen, of Wollen in 
de Nederlanden te brengen, op verbeurte 
derzelve , en zulks, om de voorfchreve befmet- 
tinge der Pest , tot Lichtmis toe , of tot dac 
daar verder op gelet zou worden. Ais nu Licht- 
mis gekomen was, werdt dat verbod tot Paasfche 
verlengt; hoewel in dien tusfchcn tyd uit En- 
geland DoSior Dail, en uit Nederland den Secre- 
taris La Toyre over en weder gezonden werden ; 
waar door niets^ werdc uitgerccbt , dan dat de 
Engelfchen verflonden , dat het niet alleen om 
de befmetting der Pest ; maar ook om den in- 
breuk der verbonden over den Koophandel ge- 
daan was, die men wilde onderhouden heb- 
ben , 't welk bygeval door eenige die toen aan- 
de regeering waren « en meer eene vervreemding- 
tiisichen Engeland en Nederland zochten dan 
eene vriendelykc vereeniging , ten kwaadden 
was aangez^d, het welke de Ëngelfche zo hoog 
namen {daar zy de aanftaande beroerten ook wel 
voorzagen) dat de Koninginne openclyk deed uit-, 
roepen , dat hare Qnderdanen himne Lakenen 
elders heen zouden voeren , en bande uit En- 
geland ook allerhande waren, door de Nederlan- 
ders ingebragt, dit gefchiedde den drie en twin*. 
tigden van Lentemaand, in den Jare, is^3» vol- 
gens hunnen ftyl. Toen voeren de Ëngelfche peKn- 
met hunne Lakenen, die wel vyf maanden gela-««ït*^»^c 
den hadden gelegen, naar Embden, en maakten^iHtr" 
een verbond met de Gebroeders , de Graven ^m*^***»* 
van Embden, hun toezeggende > en 'c zelve oo)c 
S 5 mee- 



éS^ Nedèrïanfcbe m^$r$e: Onder ie 

'meenende, al den handel nic- Nederland daar te 
brengen , en wel haast E^bden zo goed en mag* 
dg te maken ab Antwerpen. Doch zy hebb^ 
daiar de bekwaamheid én gelegenheid niet ge- 
iFonden : waar tegen de Hertoginne van Par- 
ma een gebod deed uitgaan, den tweeden twin- 
dgften van Bloeimaand , dat niemant m Neder- 
ig deenigen handel met de Engelfche te Emb- 
den zoude dryven, ook geenen toevoer van 
eenigerhande waren mogen doen , nog ook 
van hun geene Lakenen koopen p of in Ne- 
derland brengen, op verbeurte derzelve; en 
dit zou duuren zo lang de Koninginne haar 
verbod van dè Nederlandfche handwerken oi^*- 
derhield, of dateer anderzins door de famenfpree- 
Idng der beide panijen *ln voorzien zou worden. 
Wanneer de Engelfchen te Embden niet ge- 
volgt werden , nog vonden het geene zy zich ver- 
beeld hadden, ook geene middelen om de 
Lakenen te bereiden, nog geene koopmanfdiap 
voor hun Retour aanooffen, zo hebben zy ge- 
merkt, dat tusfchen Lai^den zo na by een gde- 
gen , onderlingen Koophandel, oï Entrecours 
nodig was. 

Eindelyk , wanneer (des niett^enfiaande) de 
Vorsten aan beide zyden, met elkandéren alle on- 
derlinge vriendfchap hielden , zo is *er des win- 
ters in Engeland, tusfchen des Konings Am- 
basfadeur^ Don Diego Gusman de Silva , en 
den Raad der Koninginne, zo verre gehandelt, 
dat *er een verdrag gemaakt werdt, den vier en 
twinngften van Wintennaand , in den Jare 1564, 
't welk in beide de landen uitgeroepen wierdt; 
namelyk, dat men weder vryzou handelen, en 
in Engeland alle Ordinantien^ Wetten en Ver- 
booden, ten nadeele van Nederland gemaakt, ge- 
durende de regeering van Koninginne Eliaabêtb, 

zoude 



^Hegeerhg ban Kofdng Pbill^. itfy 

tonde opicborcén, en men z(m de Nedttkndcitf 
emfaalen en doen genieten , aUe Viyheden en Pri« 
yilegien, diezy tn Engeland^niecen ofRenoo-^ 
ten hadden 9 in'c laatfte Jaar der laadle Konin- 
ginne Maria, dat was het Jaar 1558. In Neder*' 
hind 2x>uden ook a%edaan worden de katfte ver** 
bonden , of Plakaten, dat de EnKelTcbe hunne 
Lakenen en andere waaren weoer vry bk^-^^^ ^ 
ten inbrengen , en dat zou aan beide zyde tOg^i^TnM 
lang duuren , tot 'er anders tn voorzien wierde^^Y^®^^* 
door eene dasvaard daar over te houden, bin-tchÜip. 
nen drie maanden in Brugge beftemd, daar door^^'' ^* 
CofpPHisfarisfen aan beide zyden, de klachten enhcrlhid 
hindemisfen van Emrecoursfen , of verhoogin-*^^**" 
gen zouden open gelegt wórden. Ü^vMrd 

Om den Lezer en nakomelingen dit verfchil|^*^^^'****' 
te doen verdaan, zuUen wy verhalen dat *er £»-wo ƒ'*'*' 
trecoursfofiy dat is, ondertusfchenloopende Cm- 
traSlen of verbintenisfen , tusfchen de Kroon 
van Engeland en de Nederlanden, van over vele 
honden Jaren zyn gebruikt: want wyl het volk 
in Nededand zich altyd veel geoeifend beeft 
in Handwerken , Visfcheryen , Koophandel en 
Zeevaard , zo hebben zy Engeland altoos te 
vriend moeten hebben, om deszelfs gelegen* 
faeid: Engeland de^lyks vele oorlogen met 
Vrankryk en Schotland hebbende, heeft Nederland 
altoos van doen gehadt , om van alle nooddruft voor *• 
zien te worden, en oiAzyne Lakenen teverkoopen. 
Hier door zyn *er, over eenige honden Jaren, ve- 
le ContraSen tusfchen de Kroon van Engeland en 
verfcheide Prov^n^iën der Nederlanden gemaakte 
waar van wy^eefc aflchriften gezien hebben; 
<naar dewyl over 'honden en meer Jaren de Ne- 
derlandfche Provinciën meest alle zyn aan een 
ge|iegt , en dat 'er weerzyds , door de oor- 

logen . 



ifö Nèibrlatulfebe Hifiorie: Onder 'de 
logen met Vrankryk veele wanorden ingefloopcm 
waren, zo is 'er, in den Jare 1495 , een Entre-- 
cours ^ of eeuwig verbond van weerzyden ge- 
flooten, namelyk, cusfcben Hendrik dezevende^ 
Koning van Engeland, en Philips, Aardshenog 
van Oostenryk , ten tyde als zyn Vader Keizer 
l^bximiliaan nog leefde, en dat niet dieen tas* 
icben de Vorilen ; maar ook mede tusfchen de 
Staaren, Geestelyken, Edelenen de Steeden , 
zo wel van Engeland , als van de Nederlan- 
den , het buis van BourTOgne genoemd , die 
elk voor zich zelf, onderUnge byzondere Obli- 
gatiën gegeven en gemaakt nebben, tot onder- 
houd van net zelvejËntrecaurs^ van wdke Obli' 
gatten wy zelf eenige in Engeland gezien heb- 
ben, in tegenwoordigheid van den Heere Milord 
Bufgely, Thefaurier; onder andere de O^%^/i0 
van den Heere Jan vanEgmond, der Steeden van- 
Dordrecht, Middelburg, Bergen en Duinkerken, 
met meer andere. Hierom heeft het ons hoog- 
nodig en gjoed gedagt , dit voorfchreven Entre- 
cours in 't Latyn hier by te voegen , zynde by par- 
tyen nog in waerde en fhmd houdende; om, 
in cas van verfchil, weerzyds zig daar na te ge- 
dragen, tot dat 'er eenige nieuwe gemaakt wor- 
den: want men vind dat het zelve Entrecours^ 
by Tractaten van de Jaren 1506, 1515 en 1520, 
vergeleken , nader uitgelegd en verklaart is ge- 
worden, ook nog onlangs te Bristo, in den Jare 

1574- 




TRA& 



Regeering van Ktmhg Phiïïpf» Afi 

TRACTATUS PACIS ET^::!^ 

mutui Commercü ^ five Intercurfus Mercium ^ mctEa" 
^ amclufus Londtni Anno 14^5. die Februa- geund 
ril 24- inter Henricum jep$imum y' Re- ^J^l^^ 
gem Anglia , ö? Pbilifipum , Arcbi-Du- 
cem Aujiria , Vucem Sur gun- 
dia j &c. 

OMnIbus ficlingulls prafences Bteras vifuris,iuchêr. 
aildituris &infpefturis, Reverendus in Chrifto v"me«fl| 
Pater & Dominus , Dominüs Richardus Duvelmen- üpifto. 
fis Epifcopus , Cuftos privari Sigilli magni Ulu-J^;/,*" 
ftriflitni Reris Anglia, Johannes Welles, Vice-Weiict 
Comes de Welles; Johannes Kendal, Prior do- ïen7o. 
mus Soi, Johannes Jerufalem in Anglia, Wilhel-ﻫn«e« 
mus Warham, legum Doftor, Magifter ac Cuftos wJJSSk 
Roculornm Cancellar, domini Regis, Chriftopho-""» w«r. 
rus Urswick Archidiaconus Richemond , & Jo-ch!?Mio- 
hannes Rifley, Miles, Ambafliatores, Procura-piionis 
tores & Commiflarii, in hac parte Sereniflimi acjóJJlS^i 
metuendiflimi domini noftri fupfemi Henrici, Dei Rifley. 
Graaa, Regis Angliae & FranciaB,Domfni Hiber- 
nise Salmem: Nonimfadmus, quodcumpotiorl 
monaiibus dona k .fuperis cradi nequeant, quhm 
bona pacis«, & longo rerum alu ac racione Tem- 
per cognitum fit, pacem efle fiimmum illud prs* 
dpuum munus , quod humano ge^eri conducere 
Queac: Sarisque compermm fit, quod calamicates 
6c erumnae paffim è bello exoriuntur, quod vero 
commodi , pax cerra & ftabilis undique contule- 
rit:Idcircono8, quantum fruftus &utilitatisReg- 
lii AngUae , & terrarum ac provinciarum domini 
Archi-Ducis Auftriae, Incolis & fubditis;ex pace 
& amicitia , aritehac inter ipfos Principes praedic- 
tos, inito & contrafto, accreverit, plenè dogno* 
fcéntes, nospro praedifto Screniflmo Principe 

nollro 



N 



a^ft NtderUmJfcbe Hififirhy* Qndtrdè 
noftro Anglise Rege ancediéto , fuique Hsredes 
& $ttcceqb/ei^i>it<^ qps ^o^éa forum vf- 
étoricace nobis ab eoitem Rege nbi&o per licêm 
(üas pacences conuivfra , quarum Tenor infenus 
fequicur. 

ihu.de/'^Um Nobitt Viro Domino Philippo^ Domino 
Ju Dom ^^ ^ Bevres , locum tenênte Gubematóre öc Ca- 
de*Bc- 'picaneo generali ArtheGs, &Admirallo, Domi- 
,^J/5/*"-no Paulo de Beanft : Domino de VermifleUi^ 
B^Mft: PrsfideFlandriae, Robercode Mellum» Domino 
J[***.*^ deRonny , Camerario, Daniele de Prac> Domi- 
Kobertttft no de Merwed Camerario , & JSuperïore Ballio 
J*J^J[**^j^Flandri«, Johanne de Cortavilla, Thoma Por- 
nteidt tunar. Confiliario & Magiftro , Florendo Hauvel 
jShtiaet jSecretario ordinan AmbdTator. Procurator. Lega- 
ue coru-tis & Nuncüs ad infra fcripca, per iplius Domini 
TiSȕiM, Archi-Ducis literaspatentes depucads, quarumed- 
p«nunar.am Tenor inferius fequicuT 9 Convenimus, con- 
Jj^2^„'itraximus , & conclufimus ^ & per prsfences con- 
stcrcur venimus , concrahimus ^ & concludimus omnes, 
'^"•' & fingulos pacis , amiciriarum , Mercium Xnter? 

curfus, & Mercacorumcommunicadones, fequen* 

tes Ardculos, 

c o P I A. 

Capittdum primum. 

i. TN primis Conventum, concordatum , & conr 
Bitcrcur- X dufum eft: Quod ab hoc die, fit bona, fince* 

fus,AnDO » • ^ _r A » /• ... 

1495 ve- ra j vera oc mcegra, perfeéta & firma, amiacta^ 



^J^y °^*' ligamen , confoederado, Pax&unio, per ternu&t 
*" "' mare,&aquasdulces,fucuriscemporibusperpetuQ 
duratura , Dinrer diélos ominos , Regem & Archi- 
Ducem , eorumque fuccelTores & lisredes , Regna y 
pacrias &Dominia, terras, VaiTallos & fubditos 
quofcunque, praefences & fucuros, tamClerico 

' quoms 



' Rjfgterhg van Koning PbUipf. ^73 

^ukm Seculares , cujofcunque giadus feu Condi- 
tioBis exffbnt, cciam fi Ardii-Ëpifcopali» Ducali^ 
vel minori dignicacum ftam aur gradu pnefulge- 
tnc Ica quod pnediAi Vaflalli & fubdid hinc in* 
de ubique loconim iibi invicem fkvere , fèfeque 
mutuis officüs profequi, & honeib affe^one 
penraAare ceneamur , poffintque tam per ter^ 
ram , quam per mare , & aquas dukes , ad 
diita Rcgna , patrias^ dominia & terras , Ci- 
vitates , Oppida & Villas^ munitas & nonmu- 
nitas ^ firmatas aut non firmatas , por sus & 
diflriSus quofcunque^ & eorum quodlibet , binc 
indetutè^ Jiberè^ & fecurè aecedere ^ intrare, 
& in eifdem quam diu voluerint commorari Gf 
tonver/ari , ac ibidem Ficfualia , & aUa eis 
neceffaria quacunquCj fine quacunque contra- 
di&ione,^ emere & vender e: jNec non ah eifdem 
Kegnis , patriis , dominiis , terris , Civitati- 
bus , Oppidis , HUis , portubus & difiri&i- 
busj & eofum quodlibet^ toties^ quoties eis li^^ 
buerit^ ac partes proprias vel alienas quafcun- 
que 9 cumfuis tonduBis aut accommodatis navi- 
giis, plauftriSf vehiculis^ equis^armaturiSfiner- 
cimoniis , farcinulis 9 bonis & rebus quibufcun* 
que , ir e , recedere ac remitti j quemadmodum 
propriis in patriis^ bac omnia eisfacere licet^ 
& ficut proprii fubditi locorum & patriarum 
illarum facere poffint. Ica quod nullo falvo conr 
dudu, auc licenda genenüi vel fpeciali, indige- 
am; nee in aUquo locörum prediétorum falvum 
conduétum vel Ucendam petere teneancur. 
Capit. fecundum. 
Item , Conventum,. concordacum. & conclu-j^,^^*^^ 
fum eft: Quod neucer diAorum Principum^ nul^cesMbi- 
hifque Hsredum auc Succefibrum ruorum^ con-{^^^^"J^'* 
tn aliuni, ejufve Hsredes auc Succefrcmes, quic-ccu. 
quam age^ , faciec, cradabic vel aoencaipk, quo*? 

tun- 



«74 Nederlan^ebê Hiftofiii OfuUr de 

cunque in loco , iive in cena ^ five in maff , 

{>ortubus^ vel aquis dulcibus, occafione quan 

cunque ^ fiuUutnqu^ prasflabicauxüium, confiU- 

iinif favorem vel aflenfum , quod per alium vel 

alios quofcunqu^ aliquid fiat , aganir , traAenir 

vel actemecur^ in injuriam veldamnumalteriosy 

ejufve Ha^edum auc Succeflbrum: Sed quibafque 

(ficut prxmittituf) contpa alium ^ intra Regnura^ 

patrias ^ domlnia ^ aUc terras ftuts pr«di£bs , aln 

quid agentlbus ^ traébandbus vd atcencandbus, 

expresfè&cumeffeéhicoiitradiGec, reniceaur, & 

impedimentum realicer prseftabit. 

3. Capif. tertium. 

Nou ju- Item, Conventum eft ut fuprk: Quod neuter, 

hofte«)fc^iiini6 nulla partium prdedtAarum, praftabit atm- 

tiixiiium Hum , confilium, vel favorem notoriis hoitibixs, 

princcps vel Inlmicis akerius partis, tam per mare^terram» 

prxöabit.yel aquas dulces, infeftare vel invadere volenti* 

bus: fedbona fide, &mutuis auxiliis nülicaribus 

gentium armacorum , expenfis tarnen opem inter* 

pellands quoties opus fueric adjuvabunt , in qua* 

Tum auxiliorum pra^ftarione quoad nuroerum at* 

tinet annatorum^ habenda erit facultatis ratio il«- 

Uus partis, quas ad ferendam opem rogabiciir feu 

interpellabttur, ut fcilicet ad non plus teneacutt 

cj/Am tune commode facere potent , confideiam 

temporis & locorum opportuaitate,acftatu rerum 

fuamm. 

4» Capit. quartum. 

*!^*"!? Item, Conventum eft ut fuprk: Quod neutit 

mm red* . ^ ,,_, t^ 1 « '^ • •% • it 

piendi. paruum pnediéfatrum RebcUemvel RebeUes, pro« 
fugum vel profugos alterius pards,in ejus Regna, 
patrias , dominia , terras , portus & diftriéhis, 
aut eonun aliquem recipiet; nee eis, aut eonmf 
alicui, ineifdem, eorum vel aliquo aut alio quo- 
cünque loco, etiam extra eorum Regna, patriasi^ 
dominia , terras , ponus aut difiriftu$,auxiluim, 

con- 



irii^cein$9porci]$auc <lMfajb£^re^ 
«mmttfcmU IndfdemaiJXilHHiiiCQflÉGli^ fiuro^ 
iBBi^hoi^aMli tgenies «ooonia ^v^ |idbiiiia% 
KViaiii^dirl^ pneOaii, mki^rari^&coiicedi 
jMemtmc^ed wpre(8è& caoieffe^ coticradiGe^ 
4>b(bblt^ & impedimeiitnm ? eattier pOBi^bia 
Céfi$. Quimum. ' 

l¥fap8rtnmfM!diaanimdiqaemv€laIk^ ^^^^Ar^u^ 

velfuosiiKie^&efleRebeUen vel R^beUe&f profil rettuticia- 

gom vdfM^fugos^ in fiia R«gm^{»nJaS)doi^^ 

terras 9 poreus vel diftriéhi«,tilteoniiiialiquem ie^ifrofcrh 

cqpmnieiê^vclfecqKOs^wcibidem tatitfire^auc é^^^^^* 

tenere^perjltemruasaltenfistti^ 

vmc, rottcptfsiHt* qu« hiqo&o(li lirerts receperit5 

idl cai takiwfignificacutt aiu deciburacom f^ 

jofooA Rébefiem vd Rebellea ^ pn»fugiim v«l pm- , 

fï]g09,Jiittaanen&m k die fignificacioai^ pnecedeme, ' 

f^xxidano^ ec coiitmuè iiuméffiiido 

RebdHi vel Rebellibus ^ proii^o vel profugls^pTn^ 

ciperè&iaat]dafie,velpnedpiosiiian^ facere^ iic 

((nodlibetrecedac&ena^reMdam & exeanr^ (k6 btre & 
Imim I5«dieskdkbi4iii0iodipr«cepdnönre€ei}ei^ 
& exieric^teiiebiair iUum &illos iUico proferibete 
& baimirerii) pcent capiiali , & caletti protcripcio** 
fiem fiveBanntim tfoticemnei^c^n vel concenmetiteit 
«dempanwefièctiialiter pyniec^feupunili fadcc 

C^ii. Sexfum. :. ^* 

. icem^ pras&d Omores, Coiniiilflrarii< Procü-g;j,^;|Jfj;; 
tanattsfic Legad Dcmibil ArchiduciSf & pro eo*redpian* 
dfiiti Ardiiiflce, w cjus nomtne, h»r«dumqueq'i'^,xcr!* 
ie fiKceflbmm fuonim Oratoribus, Cotnttifrartts^ruo^io* ' 
Procnnracibaa & Lmsk diai lUtfftiiflmi Redt 



d76 NèderlanJfhbe Hifl^rU: OfühUt 
Angfi», &proeodanR^&iK»itie, ^u^M 
hsredum & fücceflbram ruorum ftipulflndbos,^ 
lam & exprefiè profniferum : Qood nofliis Re* 
^Uis pnrfad DhiftriflSmi Regis An^, qn^^M 
haeredum & lttccefl<mim , in aliqim Caftim, Op» 
pida, villas, pdhus,dMlri£his, vel aUaloca^qc» 
Bluftriflbna Domiiia Maigaredia, Olaftiiinm D« 
Caroli Duds defuni£tt, reUéte, aut, alxpni per« 
foiia, cujttfomqQe fianis aot digidiads cxffiat^in* 
era patrias^Doniinia & terras d^ Domini Aidé- 
discis, jure Docalino, vd allo Titulo quoconqne ba* 
bet, tenet feu poffidet, aut in aliqiKxl de cMero 
recipietur, nee per eam , aut pèr aliam quamcunque 
perfonam^recipipemdttetur aut tolerabicorf Nee 
* dfcttihujufioodiRebeUi in lods prediétts, aut aKb 
qdbufcunque in navibus , gendbos aimoffim, paca^ 
idis,viéhiaIlbus,antalio quocunqaemodo^coniifium 
facicM* ikvorem^autauxiOum peripfian Dominam Maq^ 
g<»^^>^^ retam^vel alhun quamcunque perfonam de c«ten> 
tbtÜ^-daii ant prsdlari penmttet aut tolerabit ,*-fed eam 
dildtt!?™^ aliam quamcunqne perfonam hoc faocm 
cib.^, 'palam&exprefaèpr6Mbebit&impediec£tficoncn 
fai^finodiConventionem didaDominaMargarecha, 
velalieperibnsqusecunque, prasftto Domino Ar^ 
ehidocifubdit», aUquid aaentaveiic» vel attemari 
fecerictQuod tune pnefatus Dominus Archidiix^cam 
diAanrD. Margarediam, quèm alios ficattencanteii 
omnibus & fingulis , quaè jure Dods , aut allo TItih 
io quocunque fint in Caftris, \^llis, (^ipidiSy 
& aUls locis pnediéKs, fehd)are, teneie, am 
pofliderepraetendet^autprasiendem, pofteaquam 
eum aut eos aliquid connra bujufinodi Coavemio» 
nem attentafle confHcerit, r^diter & com éBdBoB 
perpetuoprivabit, & privari ftdet EtConmi^ 
fiurii , Procuratores deputari Dlaftriffimi R^ An- 
glias, pro eodem domino B^effe, & ejus nomine, 
ac ba^redum & fucceflcMrum fuorum QMoribQS, 
Cómmiffariis, Pro(;iuratoribus & lends ükiftriSi» 

fimi 



JWDoQiiiiiAfcIdiliicis, pio Mémi diéto Aidii« 
dwee^&ejusiioiBiiie.^ nee non ha^redum & fuc* 
cQflbn]mfiionimftq;>aIiiitibas9 palam ficesq^reflè 
pron^ninttj Quod nuUiis RebelUs praefad do* 
mxA Arobidttcis ^ éfjSst hfleredmn aut (ucceila- 
■m^ iu aUqua Gaftra » Oppida, Villas« poreus, 
diftikhia , vel alit loca , qiw fubdid pmlibad 
DDBuni Ri^f ciyiicaaque (lanis aot dignicads. 
fiieric^ iiicnRcfliiat paofias ^Donumafiia, quc^ 
cuaqueHciilaceaattf habencautpoflüdeiic, iutin 
pofteroin habere, cenere, aucpoffidere conungec» 

Maaut mraoi auquea recipi pomiccecur auc to* j 

krabkiir: Nee afiinii InyoilhMi 
^iboa, gemtt^H^^traioram) pecunüs, viamlibii^ 
am a)k^ quqcpviqiie ni^do coofiliom^ auxilium vel 
ftvweai per ipioa fobdkoa auc eorqm afiquem)c*i<)>b<ii. • 
dari aiK pneftaripenotoet aac aolerabic, fed ip^^^^ 
i».9n lii^pilos ^uofcuaque facere palam & ex-piivffbi*' 
j^ieiaè pr^b^k & im^^ E( fi concra hu-,'^£^ 
jramdi Coovenooaem fubdid lUuftriflimi Regia 
Aqgiis 9 aoc eohuu aliquis, aüquid attentaveric, 
fel mumd fe««ric : Quod cmic praftcus Domi- 
mis Rqc,, <miea & fiugi^ fic acteotances, om- 
Qibin ^ fipgulia ^ quy quoconque Timlo , ia, 
Caftris ^ Oppidia & villis , ec aliis lods pndi-^ 
^, fe habe/e , fwfm « aut poffi4eFe praetea- 
dwc^ illliqi> illofve q>fiu$ fubdiios , contra bu* 
jafiaodi Convendonem atcentaflTe ooniticemyRealt' ^. 
coretciiQieffeattsperpecooprivabic^ privarifadet. ftioasi 
C^i/. SfipHmum. ^J^^ 

hauk 9 ConventuxQ eft uc fiqprè : Quod diftuscw«iii< 
fflttOriffimtts DoodnusRex A%li«, fuiqiie hiere^^^^/^^,!: 
4€a:.& fucoeflbrei, in q^ufainque confoedera-^nrt'ioa 
draibi{a & eaücidis cipm quovi^ Principe, Uni-****^'^ 
verfi9t«9 comaxuiHOtte^fodeiate, aucali^uaab^; 
peifona deimma conndusodtji» (UAtmrdominiun, 
Accbidu^Ey (uolqu^bser^es & iacceflbi^» re« 
T % fervt- 



' ifi PkÜrianéfibe ïkfhrtt: Ófukt ie 

förvabum tl eottfnhendMi, «fi üfimtt^ft toni^ 

prehendi vf^uerint: Et paif modo idem Si^tt^ 

niflimus DoiÉhiiu Aidiidtuc , C!Jufl{ue iMwe^s éc 

fliecefibres ^ in quibulbiHi^e fiib «onfodet^-^ 

6hibtt8 6l Mücittis cimi quovis Fiiiidpe, imiMr*-» 

fieate , coiimumnite, fodenfte , aÉcalia ^fBuBbtt 

perfonn deifieeps ^ceDcnlMidb^ -prefinum lUu- 

ftiAnum Regèm AagÜi» , ^^ve hcreded &> 

flièceflbres ^ tefinvftbanc fit c&lapréheéêan ^ S^ 

rëfëfVan & coAmMhendi vokicftoe. - 

9é ' ' C^V. OikfüUffh - ''^ 

corfie-* ftcm: tjuod Ipfi pf«reiid TmAara Pacb *• 

deratt icttticifiaram ^ompnsbendiiiitiir diigatf y anii^ &> 

p7n J^*^ cmifoedefaci ucrinl^ue fArds , ilM , & vMeficec' 

compre* c|oi in Uteris cènfiniKicoriis btqus pnéfeiuis IMCIa^ 

inhi!^'''"'c^ P^i* ipibsPHiidpesdeiKxniiiabimm^fico^ 

foéitft. -^(ehendi vóluefinr. 

tn^vm *^^ > Coüvemum eft miUpili: Qaod fi dü^ 

fltcootn^rmöbus pitcé & amibitfi^ pi^amti» ^ riiqt^ «cm^ 

foTdui era >4ire9 & effeéhiÊ eorundem , per cerram ^ im^\ 

dnrtbic. ie & aquas dulces , pfer lÉ^ikni iptbhim Fl#n- 

d^am , eonimre heredum & (keeeflonm , rt^ 

eèrundem VaflaHos, fiibdtcosv alKgatos, tat eo^ 

Mn aUigetonim h»red«s feu fucceflbres , in tais? 

amieicfis cofnpréliMKione fubdiüM vel VaffaHo^ 

ftuMit accentfttuin^ tiauin & gefhun, nihilominiis^ 

httc pox de ^mieida in (bis ^bu9 ét^ffsAu per^ 

.*^. manebum ^ & pro ip& attenittf» IbhuniHodo pit^ 

'^ nièncur ipfiacretacames&dMmific^nces^&iioiQftBb 

Capif. Decinmm: 

ló;' Iteih, ConVcmum eft ut Tuprk^: Quodoinnes 

lV!ercaco*es , tam Regnv Angfiie , Dotfiinü Ifi-' 

*^^ ; bemiie VHke , & Maricbktte^Galifiifr 8te. *«[UIki^ 

edanf IVlércacoreir temmnta- & ptfirlÉroin^f BH^ 

l^tmie, Flandrii^, Hannotia?^ HoHandii^ V • 2é ' 

lahdié ,* Vilte & terne A^hUhia^^^ &éBbfün1pa^ 

ttiaran> ^* domimorum doAial' j^cfaUkici» p^ 

•"*"•'•* -^ ^ di«i, 



4ids, tam MeatcwaeB Lt^mmm^ Corhrnm^^^''^ * 
yiÜMlmm^ fuèm Marum Mercanfèarum guthe^u!^ 
rmmmqm ^ nee non eorum faSbres > fatmlia^ 
f^f mg Ê riê rum gefiores & mini/fri^ pêtenm 
é e èi tffpi per terram pedefira aut equtfirts^ uut 
güo^mado qnceunquej ormaH vel mn armati^.At' 
Cémnmedo amiad üAiui mtedeims qiiadn^;»»'^^ 
finm nnraeium ooii excedioc) cum & firn B»t 
nis & Mercantüs fecurè & libeH ire & wn^ 
re^ invicemgÉie cemmunkare^ & mercariy eme^ -^ 
re ei vendere , ac Cvinmeriium fao^re et babe- 
rg j tam de mercantës Lananm ^ Corkrum^ 
fiSbêolmmf^mimriM^epienm^fecallim 
tdm qnAnfcunque ^ ipfaqm ducere ei reduceres 
fhe duei ei aéuci niere ^ ad eomm/Udunnet 
ntbÊmmem ^ de.Calefia & IMbtchit C9»filem, ac 
eSm qmfattftunqBe pordbos . Regni Atig^ » & 
dofniiiii Htbetniv, In Brabwdnm, Fbadrim, 
Haimimiatt 9. Hollmdia^ Zebndiam, MechK- 
Mam y ac aU« dsmiaia pttafilct Aichiduci»: £c è 
coom 4e Bnibamk ^ Fkudria t HeJkndia , Z^ 
Jandia, j8t BSeddhiit^ te domlnüs pnefad Archf 
AiGis 9 in >^lhm fc Bifarchiffn , Catefiam ^ « 
ftUas qoufciiQqiie mms He^ Anglw éc èix»^ 
QolfibasiWy nijqueaUfueimpedm^oampre^ 
übitkne fumnnque, m cemrarium 9 ^/ 4^^/^ 
M pMF prepiertë aliquam^ mniekem wipmnam 
imsurrdm ^fiie^ko&ipttdim^ . ^ 

Vvnin ec fkmtmonm pcsediAonim bkic inde rerSMcócii 
4btf|^ ty acnufim, pwüri vel mulé^ri , ftaiutkiioMus' 
^^ ordénaeknibus keerum m qpmibns fi^j^^^^^^^^ 
ftdmtk, ' ftivu. 

. ێ^. UndeeimuwL ik 

, . iKnt^ Ccavremui dl w fopA : Quoi <»iniB^J-^*J]^^j^ 
MsfttkmeB-Rjtgpi-AnglMB.^ Doosiliii Htbernte'^injocts 
Vin» et Mn'Qhiar^ Calütae etc. tain.Menc:acoitto^^^|.«J^ 
-Lanajram^ Cononifli, ViAuaiiaaiv stsnocunit t-Taacor. 
1 . T 3 quo- 



ftio Neiertané^cU Hiflórie : Ofükr iê 

quorum , jooKÜoni , qukm aKamm Mercncuatmi 

qaantmcunqQe , nee non eorom ftdores, fimn* 

liares , negiocioniin geftores et ndniftri » naii», 

'Magilfai tmvium , et MarinarB , pocenmt iiavi- 

'gare , ire , tranfire , ^^ redixt per More et sqüiè 

dulces , ernido et redeundo , canverfiri , fdDi^ 

et iQorari fecorè et Uberè in patriis , DobribIs^ 

« terris praeftd Domini Archiduds, et etiam hi 

ponobus et littoribus patnarum, terraram, et 

NiaoAsi ^omiuiorum praediéiorum , per ipfnm doadniim 

,?!^''c"^éArcliidttcem auétorifads in VilHi videHoet üU 

febof Cuftumarii et alii Offidatn ArduducalesfuDtwr- 

ejuikodi.^}^^ , ad vacandnm et attendenduv pro et lii- 

Kr huroitu et exitu Na^um , Mercatormn et 
ercantlanmi , et non alibi , nee in afib loci$ 
<utn eorum bmis , Mercancfis , et navibus pfae* 1 
didb quOmfbunqoe. Et cum Afercawrftus i»tii- 
aruin , terrarom et domihionnn pnefati dondni 
Archiducis , feu eorom ftAoribtts , fandliaribua 
et Negodorum geftoribus et IVBntffais : nee noa 
^um omnibus aliis Mercatoribus ^ cquicunqoe \ 
Nacionis exiftant , et eoQm Fa^oiibus , fionali- | 
aribus, Negoriorom nftoribus et IMBniftris de 
^uibufcunque Meicanms tam Vlétualium, qidkm { 
aliis 9 libèrè mercari , emere , tedkfe et vende- j 
re, ac Metcandas facere: potenmtque ad, et. \ 
in prsdiftos portos ec littora patriarom, t er r ar um - 

fiM. et dominionim prefW domini Ardiiduds , $mm 
éórum propria bona\ qtêèm aiiena iucere , W 
iuci facere , et ab ipfis portubus lea Htsoribus 

* quodefcunque , qnandocon^^ et ipiociinqQe ifo» 

luerinc , fecurè irecedere et ledire , cmn eotuni. 
bohis , Mercantüs et NaVibos prefidii quBivP 
cunque. Eüt pari modo Mercuotes patrtote » 
terrarum et dominiorum prefad doomi ArcMkh 
eis , tam Lanarum^ Coriorum^ PtShiolium^ €t 
sUarum Mercanfiarum fuarumcunqm; dee 

^ Bcm 



'H^emng van KovU^ PbUip$: tSi 

41011 eonmFaftores, familiïres, negodorom ge- 
flores 9 et IVSniilri , Naut», IVb^fm navium ec 
flaorioarii , pocenmc de caecero fecurè et libeiè 
mvigare ^ irc ^ tnnfire et redire Mare et aquas 
duloeg, ec eundo et redeundo converfari, e&b^ 
et morari in didis Regni Angiise et Hibemise do- 
laiaBO, Villa et Marcma, Cdelia, etc. inponu* 
bua et Uttoribos ipCbnim per pra^facum DominumubiCn- 
Regem AngUs auAorifitis , in Villis videlicec,^^f^ 
Ubi Cuftumarü es alii Officiant Regü funt or-ficivü. 
dinati , ad vacasdum et attendendum pro et 
iiiper introita et eadcu Navimn , Mercatorum et 
Mercantianim 9 et non alibi, cum eorum botils» 
Mtrcantiis et navibus pnediétis quibufcunque , er 
dun Mercaaoribus Anjdia^, Hibemias, Calefiae, 
•c Nbrchis eiuTdeai , voa eorum faAoribus, fa* 
wUaiibu, negotionim geftoiibns et M!nilfa1$« 
de qpSAfeinique Mercandis , tam Viétualimof 
vp^ aliis , libró mercari , emere et vendere, 
ac ^lercontias facete : pocerontqoe ad et in pne- 
didos ponsis Anglias, Hibemis et (TaleSas^ tam ' 
M'um bma pr^ria quim e$iam alkna ducert ^ 
\elAtcifacert^ et ab ipfis portubos , fea liuori-TaniiMm 
buat qnotiefcanqae*, quandocanqae, etquQcan-^^''||{|. 
qoe voluefint , liberè et fecorè recedere et re^cna. 
dire , cum ecmm bonis ^ Mercandis et Navi- 
bus 9 abiS^ eo qiiod ipil fvopterea per Domi- 
aos Regnorum , dominiorym , patriarum et ter- 
xaflun {radié^oran» feu eorum Officiarips, quo« 
via padó redargoi, vel aÜqua pcena mulétari 
pofliint : Seu quod per eofdem ipfis mercatodbus 
aficpiod damnum, pnejiidiciom 9 vel imped|men- 
cum fieri aut inferri poflit , per viam faéd occa- 
fiooe goerrft vel defn^sedarionis , auc attentato- . 
ram iaétorom vel fiendorum , vel alio modo ex 
canla quacnnque , folvendo.tanien qiiancum aui- 
net ad merPHXves utiiuique. paQis parcicm prse- 
T4 ' difta- 



^^^j^^ diOarmn pro febn , bdnis et mercmtiii ftk^ 
nTemnti^jtira et telonia , €pxf ante qoitiquagincR vaaoM 
ui^ {Moxlmè eiapfbs , ftmuta^jUita e$ conftmap^ 
X^vixt&runt^ etnoriatla. EtnihUominaspotonHitiiai* 
loS ufijue t>ani$ Priliciiteft in Domniih fiiis ^ qntt* 
licetBovAftibdkos fnos , talia jara ec tdonia cpiae votnennr 
ta^** de novo inftkuere : pctcrnnt eriam non obftmi» 

dSJ* CF^* ^^ rariotiabffl caofa) proMbere r « defcn^ 
r«, otuftdere , ne tale gemis Vi^alim «piod cis taiago 
«eceiiitt. yidebitor expe<fire ^ il dominiis enrafeRui?. 
151, CapU: Duodfdmuwk : 

r Item , Conventum eft ac fcpik; QoDd ibrok 

toos utritilqae paitas patdnm pre^£taiiim , ea 

tdrom faókores ^ familitfes, nagorionaa geftoiM^ 

et nrinHlH 9 nee non nu^^iftfi navioni , mttiina^ 

lii et naocac , poteiunt UckèdiKMe, pMcare « 

Kabere com illiis et fiiper illos In eoram nafibos 

jnmari suma inta0Ta , ddealm , ci^oicanque genetia 

itcetarmafïiérint , ad re^eoram corpora, boaa, nieioai« 

^^^^' A» et naves, felvè et fecorè contia qnofcin^nè 

imaiklum et defendendom , tan emdo e&fede« 

** *' *undo per mare et aqoas dalces ^-qnlniinoraida' 

. in aliqoo portn pardom presdiflwutn , ac oim 

Qatcar- xtp^licuerint 9 quoti^Eonqiie, ubicttnqpie^ quaa-» 

fnaiieeciodocunqne etquaconque hora id condgetit, eo^ 

cempor-^^^ gl^h>s , dagotios , lahcess^ etci^reUosfe^ 

inhof^i- cum ufqne ad terram , et per tertam ad eonm 

os'' & £.borpitia , liberèet knpunè defime et potaare, 

ceasdf piias tarnen qnod in eorundefn hoipitUs, gtaii* 

ponenc, ^ ^^ lanceas deponent et reUüquenl , qoouiqoe 

j « ad eoram naves redierint. 
Meroto. ' CaplK Decinum fertuim% 

ufttte"*'^* *^™ * Con vernam eft «t fupri: Qoöd memh 
PKndpK ^re^ utriosqtte pafds pardom pra:4lélaram , ac 
'^«^^ikeeofain faftores , fi«öHiares , negodoram geftore^ 
r«, '"''et mimdri i navtai) magiilri tta^oiiiet «uirivafil; 

cuco 



•MO tx ftctttè iwiftfaBBCW inR^K dqMlnw^ 
ttfri» et pacrils Pfiiicip»iQ |>m4i^oniKi , ec ^c» 
vam MMfiiw) i Nee non in eorum |K)«ubu9 c» 
McDCNibns cum comm bonis , navilni» «. ec mer"» 
cmoó <iiiibiifoikKipe ^ «bfqae fo qaod ipfi vel 
Mrttm«IiqfQsullQai<teQmuiii^ ii»jHriw, velprse- 
jndiGiim ^qood , aliis meri^acoribiv $ cujQf(;un* 
1^ idrarm nationis ^ «ut eonmi^tiéloffilm, ne^ 
^odocum. geftoribos^ oiiniftda, natiaa^^ mtgiftila 
Baviam tut marimriis bidtra y auc fieii procu^ 
jpenc £c qwxi mercatores aUarmn- paoiacmp , aan 
dcMHi, eomm fiuftones^ n^wamm gieftores^ 
sBBiftri, na^t niagiftri naviam e; mitnariitp 
jnercaoirbw et flibdffb ajicsgiis Prinppi$, Piuh 
mfom pnsdiéionioi, naUom daimmoit iajurian^ 
vd pogodidiim aliqnod in locia pr^diAb infert 
«BOt, aot infefri piociirent. 14, 

Ca^u DeHmum fuartumi Pifcacoif- 

hem , ConvenoiQï eft ut üapA x Qmd Pi&a^rq^'^' 
lares ugiufiiue partis partium pvse^i^^awm f ^^*fu!^^f ^ 
jiiiciiDque CondMonis eadftant , poterum ubiquetrm per 
ioe , navette t per luce ftciffè pjfcm ^ ilbhp^^^^ 
aUqno kDpedimenco 4 licentia ^ feu faliFp coodu<*.ri!^ nbT* . 
diu £t fi iH>ii€ins^ afiquos ex P!fcaforib&s mi-^ <^<>«- 
u^ pinis , per formnam , tempe&mn sians^.rê!'^'^ 
vim iioftinip ^ anc atio modo conij[>e}ti imntfe in 
ftUqwm portum vel diftriétum alttttüa partis^ 
ibidem pan^ifioè et anicabiliter recipiencuf et cra^ 
AidMmtur 9 folvendo in lods, ubi Éf^iticablsm , ju--^ 
va et celonia pnedi^ , et. id> ilit9 portubua 
ec locia poceriint iibeiè recedere^ et fedire cum 
eoram navibiia et boms, fine impedimento vel 
cottttadi^oqe qnacunque: Durnknodawnen p» 
ipfi» Pifeamw non conumtcatur fiaus neqoe do«^ 
lus ,.ifa per eo6 aliis damnum minimè fiat* 15. 

Capit. Decimwn quinfum. non r'?i 

leem 9 Coofrentom eft ut fuprii: Quod innulUapiendT * 
T5 por- 



poitulrtis fint Mttoribiis iMiAiiiiii pradtéiannn^ nK 
tomm akerius^ Pinsm 9 aiitdii , fine auaxitiow 
fiionim I^ficipuin goetranfiiperiiiirefacieiiies, 
five NatMHie pardum pradiétarum , aut alcerius 
Nadoxus d^cimque fliecait^ aliqao modo re-^ 
cepcabuncur: aeque ipfis, auc eonim afioiiL, iiir 
dem Au alibi , in Re^üs , pacriis , dosuiiset* 
terris Principum pnediétonim , in pecunia^ -ar- 
aiis , inftmmends bellids , viéiusdibus , anc sBat 
re quacunqne ^ aliqao paAo auxiliuai praftAi- 
tur , MC fav0r quovis qusfito echte prs^befai- 
tur , fub pcetta fe&itkmis £ci%ftioiid(Miis ovoim 
damnofam , expenfanim , ec intereire . übêam 
pwdiéUs y aut comm alicui , per hajofisodi Fi<* 
«Kas aat violentoa dqpraedatores iUaconim ec fie»* 
donim , tam pier ipfos Pincas , fi dfcpiAeniaai'' 
mt , ec folfendo font , qvkm edam per epims. 
recepcacores ^ iaétores ec ausdliacores. Qni 41A» 
dem Pirac» ec depr^edacofes, eoromqne faAoces 
ec aiDdUames ^ ad haec pnec^ ecfottmmia ccq^- 
iridone dogentur cam in peifonfe qokm faoois^, 
per locoimn feu diftriftoBBi CMfciarios, abia- 
Ha condgerinc De qi^as daimiis 9 expenfis ec 
imereflë , ü aUks probari non poceriioc , fldmnr 
iidei ec jianunemo damnifidftoroiD. Ec fi coodn* 
nc hnjafinodi Piratas , depraedatwes, eornm^* 
oorea ec aoiliances , fnper liqafiDodi Piraoca 
dqtradadotte , favore vel anilio nc pemmricttr 
convteci , qnod cuac hi^aftiodi Piratae, de|xne- 
dacores , eotiim iiacorea ec atttüiaiares , dnma 
ec expeofiis refticoenc Ec fi htqiifiiiodi Refiurd- 
onemec refticiidoneiit imm quatoor «ttea praa-* 
mè ec iimiediacè feqtiences dient s qoad de he- 
jofinodi Piiadca depnedadoiie> favore. viel aaad* 
lio conjnnAi. iberiac ^ com efieéta faceie reciifii-: 
verinc, cunc hojufinodi Piracae, dq>nedaooRs, 
faaoies ec apxUiacores , ad reftiaickmev di^- 

ciom 



dtflUKMttoBiy apnfiontdi 9t kucrcuc'flc dm* 
tÊêoÊk , fildndift ,; per loooram et diftriamioi 
Ofictaios coiqpdhaiw ei oc«iDiiir. 

Cafk. Dêtmmm JixÈmiê. |^ 

bem, Goaventiim eft Qc%fl: QuodfiperBoMptr 
«UqoM Piiatas , tut aUos ut penotttfeurgueiiw^lj^ 
opeiam dances, aüqualioDa mercatafum yel fiib* . . .. 



cy^comm uniua veL ilterius pirdom 
ifaper mare cqiincur ^ et in ali^iuem ponum om* 
m vd alntius. pvdttm pfaedtecarom adducaot», 
wm pomnm faoM fic capct ec depticdaca ihideiB 
|wr ipfi» Pinw » vd wos jytofewiaDe , pontad 
«rrm t ^odi ec aUeoaii » et fi niUlomiiius ad 
crmmpMantiir^ iUdemva vendatitiir , tel tSk^fkmp^ 
MKW, de ip&bMis» fetttero valore eoraiden,!^ 
can dasmb et imereflè per dtpraedatoi in etPora- . 
peneitifleniiaethabi(i& Dequlfansvakm, dam-^t^J;. 
Bbetinmtflë(coiiftitutt>aaieiiprius de ipft^pfae-^4«itiir. 
4adoM) liceUc per eoro» juntam aflertionan» 
fi aUha pfobari .non pocerit » per Offidaiios la- 
iMiom reftitudo fiet^ ipfis dapsiificads et deprae* 
dat» : ad qnas Reftitudones lacimdaa babébunt 
Oflkiacfi loconmi , et al8-i quo9 Princtoes ip^]^*^'^ 
in Oppidia ec pornvbus fiiia depuoie voluerinc^c^u! 
cinniiBkmes fpedaiet in tali óiib reqnificas^ fx^tm 
faonc Ardculum de ferbo ad v^um in fe plenè - ^"^ 
eondnemea, ^efcus mediaotibus praedicd Offi- 
ebiii reftitudonem bt^^ifinodi IHcere^nebuntut^ 
fob p«na ab eis mcnperandi veroni et juftuan va- 
loeem cmmnm rpoUatanun et ablaumim hiquüno- 
di , wil cm praedicm denuds et imerdDTe fic 
damnifieada. Fient io^iper Edicto puUico pro^^iaam» 
faibidofles poenaies in pormbus et litcoribus ucri-pfr?"//* 
iifiiaepartispaniuqipcaedictarum, neqnifquam^^nau 
cc^coQqne dldoóis aut coadidonis is exiflac, 
4aUa booa per PinKas , aut aÜofi ut permitdtur 
guecrae operm dastes , c^ca «t^effaedata^ et 

ad 



«Is ik^tÏMi^ OfkHfïümki^ dê 






in pragudidom ^ decrii n iw uiü #WiitiiiMiiiiai>^ 

; feu aUonm-q wi U UJtl w^pe inttt^ habendom. 

MdiHr fit quod Offickrli laebmn > quoiles tnAs atd- 

[^^^^derlt, iub {xma fecttperandiab^libotiaëtMitipfc 

mdi ftb cfnomt httjiifitiodi aiper , & addiiftti in poraHi 

^« ifi^nera pertium pmdiaanw , pro dMmift & iti«> 

terefle ftatifti ipsim mvtm <» mogilrM 4c m9ri«- 

narios ejulHem , nee ngn bont & «KrdBKmlt 

4}uftciin%iie ifieadffli amre fipetca, ibb om 

Amfio & fttva «wftocËa pmigm ftrfanxla , «ï 

MiUtatem dimtiificaiMum , 4c6or«»qoonn[lii* 

^•'*' c6terit; IidmM|M>locon»<^darii|^^ 

< cttveakm^m Ptmiutitn & ckOflcjUMddii i& mm 
Npèpt<»rüiti fectmdom ca&iaii esdgemlaiu 
t?^' Capit. 4eeèmum fêpiimum. 

pi^fti^Sa X^^» ^<1 fi(ie^ ^ Ut Capdoim Nftvtem , pttw 
proN«- fömrum & lkmóiw> imitlft p«rtis fllper ifcmM 

tnrii. & €ondaAim aft, quod i}Uandooiniqi]e iMqotf* 

Navi« ^ ciijuftunque Iiuligen» , uaitts vel dmri^ 

99 paiti» paranm prardlftaranv,- <^<ttni aft ab al^ 

qlio póftü five diifaiAu PrindpuBi^MMMftoraiii^ 

föu eoruA 9 alterius^ M^rei» A( Gubeoaaiöiéi 

CiTicatis ^ Oppidl il^e Vitte ^ qtfibiM porti» ftré 

diftiliftus büjurmo£ a^^anr ^ qufbufetmqiie 110 

minibas , OfieüiS aut appdlartofllHiM id«m Gtv- 

«•piendt bematores èenfeamur , ot^teüt fufBdenees fecut* 

ftdomi* ritates de&prodominfs, propritttriia^ poMbi* 

!Sne\£i^,ribus , mitiUhfis , Bw&riis & Viftaétkmls navis 

p<;jMr«- hojufmoctt , ad ctaphifti vgtorfe natis^ppaiattts^A 

;%is vichiaUum e^«em. Qüod «H^gUter ctuiüeni Nai* 

b«l^is ^"^ ' CapldBiei-, B^MlnarU , & omnea in aadefii 

v^^ei-^'I^ftv^ exlftetite«^, a:jiircim<}ise SdÈus aur cendl^ 

itriis- tionn exftalit , ^mvk^M pteein )^t^ qnöOBun^ 

ona^fobaicoii Prfbéip^A prénUiKMUin^ A^ac^ 

nul- 



itMif ^pMAflMK Qood'fi huji^hMKÜ fecuKiaMni 
pneftire iMtaifiiit, om pemdttem, imö in^ 
litoc «qhreffè-^Aii^ MefCttores 6k gabeimMres 
Miiam-bilQfitirMttqtioqi^ • 

prietarii five BulftHi qufifem flaVis Rcgalem vel 
ArdttdudAem liiMHiBm i^fptéfiifè fbo fub %lUo 
eisdtm esHbtteriirt ,- qnod Udtt caiü «Am nati; 
jBne utti oratlMAi pmdteriont esüre pótuirltoCf 
Ir quo caftt & ipfr fio per ^ndpetti ftnim' Iken^si pf in-' ' 
rittd , (ttbdïtos «IcMilit Princlpis ^liaveiint üur^^JJj^;^ 
daimidcavetim , de folvendcv non fiieritir, tuncdederic 
per eondetn Brinoipem fic Btetodaiftcni plena fii*f,o^c*i"l- 
dsfaétiq 4iet pardbas iic damnificaris^ Ouodes ao*»Ter.si 
tem fecaritAtem*praemilRm M^ores & Guber-J^J?^^',, 
Aacores Civitatam , villanitn &opiridoruni, imi-tatuhiga. 
lö panis aat atterios excg<?rim , dabunt litetas^gJ^J^. 
üii^tetiticas fitb eartfm coirrmuiii ü^o , prapri^rinrtite* 
«carils, po(feffbt1bus, magHlris^feu Buifariis tttJStkAf'.i 
Hlis navis , He afTecciracè teiHfic^mes ipfias feeu-i 
rfratfe pmeftÉiionMl , ad flnenr , m {pfanim ItocM 
nrAn vigcNtei «Mis hajufraódi éliimy ad qtios foM 
fimi appuoabiif portas , ablque nova fecuritad» 
praeftidoné liberè «exire valet. 

C»p9^. 'Decimum '0&avuin. * * i8. 

hem , Qaéd Waves tnarè frequentante^ eenend pccuhu 
«r altera akeM Tuccurrere 4e VWtualibus ad nat j^'b^Jlf^^^^ 
vem fieceflhfüs ^ qued tarnen nunimè facere te^^eptisnu. 
neiitiir, mfifrojttftap!*etio, Cönveotam, con^^''^*"'*"' 
copdiüfrtn , & concluAm éft , qood de caeterar 
tenebtHinir iin , qui viccualia am alia necèflarifi 
ab aHqua Navi cep^int , predom ipforum aüa 
kipflieièTfdara&i ant polhiiödiiin^^ mbi ^ Utttis a))^ 
pticaverint , perfolvfeie; 

Caph. Decimnm nokum^ !pj 

' Itera-^ ConvefKW) eft ilt'tltpill t-QdodH ^"^^^^f^j 
qua Navis per aliquem non fubditum Piincipi-ncoci'pV» 

bus 



faefkta \m prtedieds o^m feeiic ü fom «Bqoo^^ wr 

^^g.Fi«iichüiis atoq'w Priiid|xra pfiniicxofiiin, ie* 

B^binir lUe Priacops, in afQs pomi tot Fno- 

diifim nayis ilb capca fiiesc ^ ma cmn ahefo 

Prindpe pro refticottooe dfAne Nvvia ptoTeqpi» 

• Ampdbos csmtn & expeofit ilitimaicinie piffds» 

MoBim. Irem , coavencqnl eft iic (opik : Qood imiUomi 
l^^i^pnebehictir uspiBdimeQCiii» ^ per «mam piicem 
•bOiie»«vel 4dmam^ vcnieodbiis de paoabos Qimtafi- 
?* bos , macri psni intoki» , eins vafii vd I^vi- 
bosquibiifciinqiieafieruis, nftiiaia»ii4 ittercao^ 
dis , vd aliis bcmb ^ YerfQs RM;oa, patrias, do* 
iDioia , auc terras otüos vd auaciifs .Prioc^Nim 
. praadidDTiiin. • 

ai. Capit. Vigefimum primm. 

u^^êft!* ^^^°^ ^ CcMBveacom eft ut ftqui : Quod ^nod- 
«üKvi-ercanque concigeriCy quod aüqiiae Mbves, qiiae*^ 
iJ^^ cqBqiie fuerint , five uotus vel alceiias pardimk 
fwxm. ptaediéfairiim,pertempeftac^iii«js,vimho(Uira 
vd aUao caufam , compdlantor in aUquein por* 
tiiBi unteis pards vel dceiius applicaxe vd iacn^ 
re ; Naves iUias pards, quibus ulji^ coadgeriiiCy 
cmn MeicstfXMibus^ & Nauds feu maxioari», aac 
aliis perfonis quibofcunque , aon piobobilhec 
Iblpeftis 9 in ipfis exiftendbns , in akerios paiw 
ponnbiis iboorè erum & reaptonaur , & d> ipfis 
portobas pocerant liberè recedere cara eonsa 
bonis & Mercandb, fine contradidione et im* 
pedimento , picviTo , qood bona «t Mercandi^ 
fiu» , quae in ipfis c4vibos eronc « lufi oigeme 
necesfitate , non ponencur ad terram , nee ia 
alias Naves , fine Ucenda OffidcMtim Prioppis 
iUios patriae » obi lalia condngenc , vd aUorom: 
ad hoc potdhcem habenciion. 
KmlTti- Capit. Vifffiimm fecundmn. 

terutriiit' Ittm, Convenaim eft ot ftq^; Qood Nauiae^ 

magi- 



flM^M ntfiiifli qc Miitattiii 9 ftibdiii prafiiuv' ^^^ 
nm P tt i dtiim i y f>pft advamun ipfonunrailpor-^^ 
C10 naios nl^dimitts Prindpameomndem, po-^abcit* 
cenmc liberè impoiieit ^ Ugare cormn Nates, 
«01 oMiratas & non oiwmis, qutai ad goemm 
dl^Mftas , dunmodo non fucrinc Pffadce , in 
eiidem Povmbus & liccoribcneodeminodo, quo 
pocenint ipfius IHmieipi» Jfabdid propiiL 

. Cé^t. Vigt/mmm tertium. - 123; 

limi , CöMemnm eft iit fiipri^ : Quod fobdi-|;[^^ 
d onius Prindpiim pradiAonini, five MeroaccKimbMm 
res fuertat , five^ Nsice , Bthgifbi oaThim atit|!{J^^ 
marinarii t non adducenc , iëu addiici iadenc per 
mare fïaiidulo£è ^ vel ifuocooque colare^ 
aüqua booa ftn mercandifiis tdmicoram alcortat * 
eorundem P r inciptmi ; Ec fi Ibcns egerinc « & 
per fnbdkos alcerins Pfindpk gueme licitèape- 
non dames fuper lioc imeiTogad foerinc ^ tane- 
buntur fiicere veram , planam & jalhin confêfi« 
ontm. & dedanaionem , cidin ea parce pro ctmc 
iWmir , iidemque intérrc^imites ttlterius forma- 
men in ea pane non facienc Sed fi poAea eun« 
den incaToganim faHb re^HxidUfe coofttoerit^ 
ome idem iilMrr<^;atm intmoganti , quem per 
fidfiun &eQKMifioi»n defirauda^ , camum ée (iia 
erogaie tenebku: , qnancum merca imndcbrum 
per eum vtéias, & uc pnmiiiimr cefanaa , va- 
inMTe.conftabic. 

Capi$. Vigsfitmim quartum. ^. 

kern , Convencmn eft, &c. Qnod quodefcu»- siNavi» 
qne condgeric , aliqtmm Navem miias pardmn^^};^ 
pnediAarum con I)pinis & mercandiib oneraom ,eerit. 
per foRunam: tempeftaits mans, vel.aUo cafii 
quocmqae , tangere .terram & nanfin^wn face^ 
re , periditari , auc alio modo qoocunque peri- ' 
re , prope pomis , Jimicea & coftcras , vel in 
pomriHss , Jtmitibu» auc cofteris^ienw parda, 

licec 



1^ Ntii^Umit^ iS f knh. Omifr Je 
^ lacet m i|ifii llavi non Mtmttem «jr^ Ufettef^ 
putrv cacms, canU« vel.gaUu» nvtM, bmit 
cmeu éi Meraandifie ^irilbouoqoe ^ ^ue M tort 
jram appUoiéiint ^ vel idioir ftrauri auc ncupcawl 
OBidBqseCii utia pnopttf hoc ^cemur :ootifilmf 
01 ^ ODC pro ocHfiicaiis Teptunhninnir , ftd tpc» 
QficiaciQGi lotoiuifi ^ In ^piiiui» fie cafiis «cdde^ 
rit , Talvar & fircnm didiMfar cammitteittiir, fob 
eadem ficmnanfiura peraontm ttmmi^ &dkm 
toa^fUixdiiièdübBiaed^ immqoao 

wmimtii fi <|aif^iiani iftpttTetteiic 9 & fi ttnuBi 
ac' boBomin ipfimuoi cercnm f^ropHetariüm fu^ 
crafliDBck , ms & bcma ^ qifi. fi&e difficulctte vd 
dünkme aliqaa pfenè reftitueimir , folvendo m- 
men fis , ^Borom opera .&.t]j£lgcada res at fao* 
Ba ^ ncnpecaca y falnca« txsflodica fiierim ^ 
jPBikHDBbil£s«9q>enfas4 eccuftDdibiisfalariitliicQai<» 
pnens^ pmac rado et/oquins poftulabk. 
^5- * Cc^iu Figtfimum quintum. 

i2JaueJ2l ^^^^^ CoovenaimefttttfnpA: QuodlMbio* 
trh^iice^ iores » üfA fididid fimt nni Pratcipom prsKli^p 
S^ref* *^^ * ^terüm tenere et haberc ia villis et -opi* 
pidis alterius Principis domos et habitadones v 
prt> ipfia et xdMis fiiis m afikm xedpiendia, fer«- 
vandia et expopendis : ibidemque iÜdem Rhrlle^ 
giis , iibertadbiis ac FranchifiU acaniiBr et ^afide- 
Lioertati-bnnt, quibOB ibidem ufi. et gaviü fimt aaee qain* 
bnsl^!' quaginta annos uldmè et immediacè pnocedem* 
auteuui. tes , adeoqne ben^gtiè ec afmoabüioer traAabun^ 
l^'^t! ^or in ttfi^em , ficisndias nationes ipfaa Vüte et 
paoias frequeniaoce& 
st(ï, • Cdj^- figefimum pMttm. 

Of rcnua- * Irem^ Coavemnm eft ut fys/A : Qood Oflid^ 
^^'^"" arii Priiidpam pnedidDnun » cc eonmi utoa^ue^ 
tdlcrucandmi aievcaodifas^ per terram, mafc xd 
aquas dulces , veéks vel vebendaa ^ qrdnmi ia 
«ifioaqda jneicaadiras vel naare»^ nihil demntf' 

cabunt 



.Oibiiot de bonïs fea merdbas fubduoram utiius 
. vd alcerius Principum pradidorum , fed ea b^ 
ne & lK>Qeftè traétabuoc & vifitabnot » abfque 
.^Jenda, fiangeiido pu^onibus vel aliis qui- 
. iN^mque inftrumetids , fiarellos , faccos , ci-pcma 

.ftis, farcinulas, feu alias Paccaturasquafcunqae,^^^ 
& temere conoraveniences teneancur poena incar- 

^ ceratioiiis per uaum meoTetn , unk cpm damms 
& intereflTe partis lasf» : Qui verd ex nulla iad« 
OM^ & probabili caufa hujufmodi Barellos, 
Ciflas & alias Paccamras fregerim ^ aperueriiyt 
vel dlflolverinc , ad bujufinodi Barellos» faccos , 

•cülas & alias Paccamras, relarciendas^ repanop* 
das fujs fumptibus & expenfis teneantur. Scni- 
tatofes aucem hitjufinodi in excquendo fuo OQ- 

.cio in patriis panium pnediAaruin, nuUas exaóU- 
ones fuper ip(bs , quorum bona £bu merces 
fcmcancur , facient. Nee eofdem cogent ad vea- 
didonem rerum fuarum , anc alicujus pards, pro 
«Üquo predo per ipfos fcrumorea concra volun- 
catem vendicomm Ihcuto. 

Capif. Vigefimum feptimum^ ^y^^ 

Item , Convemum. eft ut fuprk : Quod quod- *' 
cfoutique Mercacores , & fub<Hd Uluitriflimi Re- 
gis Anglia^ , pro Iblurione habeoda fuos conve- 

.niunt debitores, in tenis , patriis & dominiis * 
diéii Domini Archiduds, coram ludicibus & Le*si debitor 
giflatoribus ad boe ordinatis & deputatis , alle-f^fj^ 
gi4>unt debitores fuos fufpeélos , & fic judicium 
mbire cogantur: tune bujufinodi ludices & Le- 
giflatores , fi requiiiti, probationes diftorum An- 
elias fubdicorum , fi quas obtulerint , ad pro- 

•iandum hujufmodi fufpe^onem fuga^, fine ali- 
^utbus mora & dUBcultate eas admittent: ËtjG 
nnllas habuerint , tune ipforum Atiglias fubdito- . 

' turn juramento , quoad praediétam fug$ fuf^ici- 

-onem , il^abicur , prseftica per qos primiti^ idopoa 
Jl.deSock, V ^ ^ catt* 



^5id Pfederlandfebe HiflèfietOné^ té 
'caudone de folvendis expenGs & iniereflTè ttl, 
quos (ie ad judiciuin trahere pocerum , cafti <|ti(> 
^-ex evenm fe litem it^uftè riiovére ^ éoi^iéHt 
Èc hoe faélö^ debitoi^ei poüetttur abfi}ue alXt 
taionitoribus (hdm fub Arrefto ^ d(^é6 fliflkteÉ- 
tes caudotlês de judkio fifti & judicato fdveA- 
do pneftiterint. Privile^U, quötd éflT^amn pm* 
fends ardéuli , fub quacun^ué vërboruin (èrit^ 
'Civitanbus , Caftrié , Op^dls . ViMi^ ^ burgis la 
concrariuid c^onceflis ^ y^ poftêa öohctdradft, 
uAi auc tonAletüdifte qiübiircui^ae non oUbiA- 
dbus i qüibus tarnen debitofibu6 lic atrellaifS) & 
fub arfefto mancnubus ^ fi ^êtattc ^ dabkiir ter- 
minus óéto dieruin 5 ad ptobanduni fe de fuga 
non e(re fiifpeétos ;: & hoc probate ^ ccflUnt 
Arreftum. Ec nihilomiiiüs propcerliujuflnodt di- 
ladonem o&o diemm ^ pt^oceflTus fub debico pHn- 
cipali nullatetius retardabicur ,* £t (imilis in Ret- 
no Angliae mitiiftr^itur jufUcia mèrcacoribus ec 
fubdids patriarum ^ terrarum , dominioilim pne- 
fad domini Archiducia , adverius éoruni debit4- 
€pri« res , in tribus Curiis , videlicet ^ in curia Can^ 
cellaria , Conftabutarii , & magHi CencilH^ 
edam fuper omnibus obligationibus fa^s ttldm 
Mare , cc in moneca Flandrise ^ etiam quoruu 
* foludo deftinata eft ad aKquemlocum patriarum» 
terrarum ) & dominionim domini Archiducto» 
dummodo dies (bludonis fit preeterica ^ non o^ 
ftantibus quibufcunque ordtnarionibus vel conibt- 
'tudinibus Ovicatum, Oppidorum , feu locorufti 
Anglias in contrarium , in quibus quidem Cuil- 
is tenebuntur Anglias debitöres peremptoriè pro- 
cedere ^ abfque eo quod ipfas feu earum akt- 
ram poflTunt declinare. 
tt8. Capk. yïgifimum 'oSfavum. 

Item , Conventum cfl: &c' Quod quoriefcuH- 
^ue coodgeric , iubdicoa doomü Regis A«« 



mu. 



j^ k fiibdids pras&ti domim Archiducis , vet 
Vibditos ejuTdem doiqini Archiduds k fubditis 

n[IiéU domini Hegis AngUar , qopquo modp 
vel dainnificari , non debenc prgpcerc» peraepreii^ 
liceras repreftliomm marps vei contra marca,)?*^^** 
jiHic alia mandata quascunque ; (dobitis i^dmpni-mirab 
jionibos & fubaionitionibu^ non pnecedentibus) 
Aui damna non tuleninc , ad peticionem damni- 
ficatorum 9 vel aHo modo in perfopis yel bonis 
jorreftarl , vel quovis modo in^diri aot molefti^- 
jj. Nee guerra ob id fieri vel moveri debet, 
fed per Principes aniug vel alcerius panis atten- 
tata ipfa debicè reparabuntur , & in priorem fta* 
turn repooentur , hujufmodique liter» reprefii- 
Jiorom marcas & contra mare» , & fimilia man- 
data quacunque , nifi praedi^s admonidonibo^, 
quoad ipfas partes; fubmonitionibus , quoad 
JPriacipes , praecedentibus & legidmè faflis, de- 
inccps omnino ceflTent : Et fi aliter concedantur, 
pro nullis habeantun 

Capit. Figefimum nonum. ^9* 

Item 9 Conventum eft at fuprk: Quod omnesj^/e^auj 
.& iingnlae literae reprefaliprum , aut demarcji*n'""A'cn. 
vel contra marca , ex Canciellaria vel alia carwSSr^,**^**' 
Principum praediftorum , aut eomndum prae- 
deceflbrum, ad cujufcanqoe profecutionem , vel 
job caa(am qaamcunque ante conceflTae vel e- 
aniflae , in fulpenlb tenebuntur , nee potent ea- 
nm diqna fieri Executio , nifi fuper earum me- 
ritis habita cognidone indiéht , ^d hoc per ipfQs 
Principes ' ipecialiter deputandum , aliter fuerit 
ordinatum: Et pari modo omnes Sjc flngulae 
jdepraedationes & violentae captione^ fisper ma- 
le hinc inde , ante diem 0<^obri$ decimuoi ter* 
tiam ultimo praeteritum fa^e , fimiliter (ene- 
Vuntur in fufpenfo ; nee poteric fuper üfiiem aut 
forcp aliqua g<tio imencan vtf, su^td; N^: 
Va üto 



«94 Neièrlandfche Hijtorie: Onder ie 
licerae reprefaliorum dari , nifi Tuper eoram mé^ 
ricis habica cognicione indidta , ad hoc per ipfo» 
Principes fpecialiter depucandum, aliter fheric 
ordinacum. 
" ^^^ Capit. Trlgejimum. 

•^ * Item^ Conventum eft ut fupri: Quodaatbo*^ 
^ritate diótt Domini Archiducis fufficienter provi* 
deacur (five mandaco ejufdem aac alia valida vit 
& effeftaali) Capicaneo Caftri de Sclufa : Quod 
rapita- quodefcunque coniigerit , mercatores vel fub- 
"^J»^«j 'ditos Regis Angliae , per ignoranriam , vel alio 
jiuêjd-'^ ' modo fraudulento , vel malitiosè intrare poraim 
^^ ipfius Caflri de Sclafa , quod fic intrantes tam 
in perfonis , bonis & rebus, honeftè & cum om*- 
ni deccncia craélec , abfque eo quod quicquam 
«de cis propterea exigat. 
ji. Capit. Trigefimum primum. 

Item , Poterunt mercatores Regis Angliae de- 
inceps quafcunque raaflas auri vel argenti , vo- 
catas Billion , extra pacrias domini Archiducis^ 
' " per cos feu eorum deputatos vel factores era- 
tas , vel aliter acquifiias, feu in pofterum eraen- 
das vel acquirendas, licenter & impunè perquae- 
cunque loca patriarum domini Archiducis du- 
ceré , vel duci facere , & ab iifdem locis & pa^ 
triis in Regnura Angliae toties quoties volu- 
crint conducere & tranlportare poterunt & va- 
lebunt , provifo quod diéli Anglici , feu eorura 
faftores , hujufmodi Billoniam per fe vel faftore» 
fuos emtam, feu, ut praemittitur , acquifitam, 
una cum certificatione auélentica villae & op^V 
di , ubi ipfam Billoniam emerunt , vel aliter ac- 
tiuifiverunt, & quantitatis ejusdem principaliOffi- 
ciario difti domini Archiducis y vel in cjus ab- 
iêntia fuas vices gerendbus proximae villae, poft 
introituni fuum in patrias domini Archiducis^ 
csdiibeanc $c oflendanc ; Super qua oftcofione ipfi 
, ' ' ' often* 



• Rigiering van Kófdng PbiHps: t^g 
irilendenres ceftimoniale feu cerdficatoriammana * 
Domini Offictarii , vel ipfo abfence fuas vices ge- 
tencis fignatum , vel ipfius ligillo figillacum , ab 
co , cui talis oftenfio fiet , recipiënt & habe^ 
banc , nihil penitus pro difto teftimoniali auc 
alia qoacanqae caufa folvendum , praecer unum 
folidum groflbrum Fiandriae» Ec cafu quo diélus 
Anglicus hujufinodi Billoniam per fe vel fuos 
faAores emcam , feu , ut praemitticur , acquifi 
mn , educere volaeric j ec in exicu ï patrils cefti- 
moniale feu ceniftcacorium praediélum non ex- 
hibaeric , canc poenam iUam incarrec , quam in« 
cmrenc excrahaces Billoniam ,' intra parces do* 
mini Archiduds , emcam , ec idem licebic fub* 
dicis ipfius Domini Archiduds in Anglia. 

Capit. Trigefimum fecundum. a^. 

leem, Convencum eft uc fuprk : Quod omnes Ponderi 
mercacores & fubdici diftorum Principum , ^^-^^^^'" 
xo ^ publico, legali, & non privato pondere^flTiudu. 
in cerris & pacriis illis , ab antiquo uficaco &**"" *^*' 
coTifueto , fine quocunque dolo , fraude & 
machinatione , auc duorum digicorum ad hujus- 
modi pondera fraudulenca appoficione de caecero 
utancur. Ec fi aliqui mercacores & fubdici di- 
étorum Principum concrarium facere prafumpfe- 
linc; Princeps, cujus fubdicus-hoc facere ten- | 

taveric fubdico alterius Principis , qui fe per hu- 
jufinodi pondus damnificatum probaverit , expe* 
dicam jnfiiciam faciec , & parcem fic damnifican- 
cem ad plenam & perfedlam reftitutionem omni- 
um damnorum, expenfarura & incerefle, fine 
dilacione quacunque compellec 

CapiP. Trigefimum tertium. 33. 

leem, Convencum eft uc fuprii: Quod ad fe-J>j;«^[^- 
dandum & componendum lices , difcordias ÓCentpron» 
differencias , incer mercjtores* ftapulae Calefia &dSdiis 
lubdicos domini Arcbiducis , ftapulam concer*intermcc^ 

V 3 xiences 



i^ NeSerUmifebe IBflérie: ÜnA^ de 
^ j^ tiend» in villa Calefitt , primo die Mqi praS» 
CMkK. mè futuro, conveniem depucati mercasomm utri«» 
ufque paras & caAi , quo per ipfos deputatoft 
hujufmodi ticea , difconüas & differentie ^ foda^ 
ri & componi non poflint , fiec relado Principi^ 
bus prftdlAis , qui aliter pro iuyufinodi üdbus^* 
difcordiis & differendia fedandia^ prcmt iifeio 9t 
lequitas di^bunc 9 providebttnc 

34. Capif. Trigefimum ^uamtm. 
^^ Item , Conventum é^ ut Toprii : Qood <l , Ai- 
«du randbua pace & amtcidis pn^diétts ^ dlquid cob^ 

tra Vires ec effiedtts earundem^ perterram, ma^ 
re , ec aquas dulces, per aliquem ipfomm Mn<^ 
Cipum ^ edrmnve haeredum auc fuccdforum , vel 
eorundem VaflaUos , fubditos vd isdlig9KEos.<9 am 
* illorum alligacorum haeredes feu AKxeffbres , in 
fis amiéfdis conoprehenfbrum , conara firi>dkoa 
▼el VaflTs^os fuerit atremacuiti ^ adum et geftumv 
nlbilominus htec Pax in fiiis viribm ec effeAa 
permanebtt , et pro ipfis actentads ipfi damiHfi<* 
cantes foluromodo panientw ^ et non alti. 

35. Capit. Trigefimum quintum. 
S^biüum ^^^^ ' *^ fccuriorem et ürmiorem tam amici^ 
iQCivitT narum qu^ Mercium Intercurfus obfervanthm^ 
^^^^'J-prasfatus Dominus Rex per faas literas manda*^ 
cimtuar. 'tum dabiï fpechüe , Rcverendifn in Chrifto pa- 
^f Sr ^ Domino Joanni Cardinali , Cantuarienfi Ar- 
Thom. ' thiepifcopo , et Apoftolicae fefis I^egato , Reve* 
^^^^" rendiin in Chrifto patribus , D. Richardo Dii^ 
Dornhms Volnienfi Epifcopo ^ cuftodi privati iigilli ; D* 
Thefaur. ThomaWintonieTifisEpifcopo; JoharniiEMnham^ 
Marchio DoTniTio Dmham,Thefaurark) Angliae ; Thomoe Do* 
jh^coraes^ino Marcbiom Dorfet; Johanni Coimt. Oxonienfi, 
oxonicnf.tnagno Camerario ; Edmoncjo, Comiri Sü&bck; 
tomes' Thom» Comid Arundei ; Thom« Comid Der* 
suffock, byae; Georgio Cómiri Salisbiirfe ; Joanni Wal- 
^'dtL Hs i Vice^Comid Dabncy; iËgidio, Domino dé 

Dab^ 



IMiMy j Jcttttii , Priori domvs $m^ J^m^y^^^ 

««M Civicatum ac O^pidoruoi fequendum i|C r^^vice!c^ 
piè» l/mdinum^ ËboraoHQ, BrttVolfima, Win-mesDab- 
loiuum, Caaaiaria, Rocfaeftria, SooiiiMiptoiu^S^Jj^^ 
Sttuwichim , Dbbfrium, Linaat DerchoHHictifDAbney, 
Pleiwath • Hulla , Whichelfa , Boftonia , Yca--K^ 
pomh et Bervicani : Q^od fe obUgabuac t ^|^^* 
^llibec ^orufii ie oblignbic io formoia ièqu^ntem^iwUtis r 

m)^m , ^ 4UéHt¥rU ^ jpannes C«rdinali^ Ar-:num,Ebo. 

pusi Thooaas WitMptLJS^rcopu^; Ja«fin9sDyn-am,wiii. 
mm i Thomas JVftw-chio Por&c ; ioi^annes Vice-^^jJJ^ig 
Cofnes OjcoDieafis; E^domndus^ CopiesSufibck^Roche. 
Thomas , Comes Afm\ó&l ; Thows , Comes^*^!,^^,. 
I>erby«; Thomas, Cc^nes Sali^hyr; Job$iQnesptonUi, 
WeUes, Vice-Comes; ^idiusDaboey; Jo^^Si^o- 
hannes , prior doro^s San(^ Johannis Jerufalen^frium, 
ki AngUa ; Nf c pon Msyores , Balliviis Villarumi^^",^h- 
feu Oppidorwi^ de JUftnd. Eborac. IJriftoL Wm-^oi^h, . 
torn , Canjciw. Rpchefl. fSonchampton , Sand-ii,ufa^,'^ 
wich , Pouvre ^ Mn«en , DeKbmonth,, Ple-JJ^tachci- , 
month , Uulle , Winchelfe, Bo^on, Yennonchnu» ver- 
^ Banvike , falfdum in domim Jk^ternam.^^^j 
.Gton int^ lUuftriflT. Priocipein H^ni^cum 9 DeicuD^ 
gffaQa,^ Angliss , Francia^q^e Rogem » & do^ 
minuiA Hibemifls , ^x una , & S^cnifll Princ^* 
pem Phiiippym Dd gratia Auflri^p Arcbiducpmy 
Burgundi^ Ducem , &c. ex aker» par4b|is ^ 
f uasdam amicidarum , incelligendarHm , & isierf 
Stum Inc^rcurfus, Merc^corupifiue ci^mmunican 
DO <» ac aÜa eciam eofdem Pnipcipes , & fubdir 
VMTom .fucrum ^ Regporum pacj^^uniqu^ utiltcar 
tem coQQemenaa , tra&acus ^ f^fl/êr^., de daca 
&4. die menfis Feb. Anno DomiiH 1495. Lon- 
4ïni inita > conyenca , concUili^^ ^ iii^aU^ de« 
. . V 4 "ter- 



"* terminata foerint , quos quidem Traéhims amic^ 

tiarum & merciumintercurfus vidimus &inteUexH 

mus, achicpróinfemshaberevolttihms. Noverid* 

tios pra^cos , Jobannem Cardtnalem , arcldep. Can« 

tuar. Richardjum , Duvolnienfem EpHc. &c Ec 

Majores, Ballivos Villarum five Oppidomm prae- 

diAorum , ad Requeftam & Mandatum prarfod 

domini Regis , ac ad fuarum literamm nobls in 

'ca pane direélarum & deliberanram , quas hic 

pro infertis habere voluimus, concemplarione, in' 

bona fide promififle , ac nos & quemlibec no*» 

flrum ,« hWredes & fucceJOTores noibos , prasftto 

lUuftrifl: Principi Philippo, Archiduci Auftriae; 

Duci Burgun(fiae , &c. ejufque hasredibus & fiic- 

ceflbribus , fob hypocheca & obligatione omni'» 

um bonorum noiborum pnefenrium & fumro* 

rum obligaffe , ficque per prsfèntes promitd* 

mus & öbligamus , quod effeéhialiterprocurabi* 

mus , inftabimus , ac quantum in nobis erit, effi«* 

demus ; Quod idem dominus Rex , qufque 

Forma hseredes et focceflTores , omnia et fingula pre^*» 

onis An- ^ » tö^^ amicitiamm qubn Mercium intercur- 

giorum. fus , omniaque et fingula in eifilem contenta 

proccre" et fpecificata , bene et fideliter tenebunt , obfer-- 

Henricus vabunt et pcrimplebunt , ac per nos fubdkos, 

Epifc.ca- Vairallos , quantum cos concemit , ac m pofte* 

iSTaroïus^"^ concemet, bene et fideliter iadentteneri, 

ctecroy, obfervaH et adimpleri , in contravenicntes pifH- 

cumt?* tiam miniftrabunt , feu minifb^ri facient. In cu- 

ceiifis,En.jus rei teftimonium , &c. Et pari modo HlufliiiH 

conwTdc^^™^^ , Archidux , per fu9S literas mandatum 

isafTou, dabir fpeciale , ReverendifT. in Chriflo patri & 

deci^es, domino Henrico de Bergis , Epifcopo Camera- 

D. Raven 'cenfi ; Carolo de Croy , Principi de Chimay; 

lippwde Phüippo deBurgundia, Domino de Bfevres; Jo- 

S*"?^?** anni , domino de Bergis ; Joanni , dcmino Eg* 

' *j$'.mondo, Cubcmatori Hollandise i Wiihekno d» 

Croy^ 



'Rjfgm^g irm &fimg HO^^ " «fff 

tÖoy ^ domino de Chivre \ Aocotiio de Rdto^iSSJ^^ 
ddmito de Emeri ; Baldowinno de Lamioy^ do<^Joiianncft 
mino de Molenbeys ; FitneiÜco de Bufleydeii,^; o^ 
domma prsepofico Leodienf. & fanéli Doiuda]ii;>|toL&c. 
SC Joanni de Tinare , Demeville ^ dommo Ca-m^cS^^ 
pitaaeo de Brügis ; nee non Blirgimagilbis Vil-^^ 
lanim feu Oppidoram de Gandavo, Briisis,^c<^. 
ypres^Dinikercke, Nieapoorc, Antveipia, fe-^«|2J««» 
ges , Dordrecht, Delft ^ Leydea 9 Amfteidani^Baida^ 
WKddclborgh , Ziericzee , Vere , MechBnia,»;^^^- ; 
Bnixella & Briela : quod fe oUigabimt , &qni-iiayi, * 
liber eoTum fe ebligabk, fecundum vim 9 f<9nnaa^^^^ 
& effeéfaun obligationis prsedi^iap 9 «utatis i}us$>rc.Uo^ 
io èa parte mutandis : Quas <}uidem omnes &Demevii^ 
Êigulas obli^ones 9 mcMo & fbhnatpnntrf(Iis\ie, cafn^ 
conceptas 15* die Mail proxmiè futunu Idem**^*^ 
Ilhiftrür. Rex Anglia^ 9 in Ecckfia beata^ Marise 
virginis Calefia: depurato , vel depütads diAi do- 
mini Archiducis 9 cradet 9 deUbembit , & tradi 
& deliberari faciet : Et pari modo Illuftriin do* 
aünus Archidux omnes oc fingdas obligadonetf 
modo & forma pnemiflk9 concepm 15. me Mail 
praKfiOa , In Ecclèfia pradida deDoatt09 vel de-« 
putatis ejufóem Regis 9 tradet&deliberabitf aut 
cradl & deliberari iaciet. ^ 

Ca^. Trigpfimum fextum. 36.' 

Item 9 Conventom eft uc fi;^Tè : Ouod Sere-^^^ 
nifn Princeps Rex Angli» 9 onmia & finguia9»enre ' 
tam amicitiamm qukmmerciumintercurius, Ca-^n^^ 
I^tula 9 fic inter eum 9 qus hsredes & iiicceflb-JeFebure 
fes 9 ut pramitrimr 9 inita & contraAa , per fu-M^cïS! 
as literas patentes fub magno l]^la(^illatas9 ac^uiwut 
mami pr0priafubfcriptas9ratificabit9etconfirmabitri^^I 
&eaficfigillata9fubferipta etconfifmata9 15. diej^nun- 
menfis Mail proximèfutura 9 poft datum prclentiinnieg^ 
m Ecdefia B. Man» virgin. in villa Caleiia&9^>^«i 
4epvmÊt> vel depotatis diéttdammi Aicbiducisé^^Ml^ 
y 5 tradet 



, f99 Néüêmü^ mfMeT OmktHe 

f*^ytr»to it delibenbte » te tnii ec ^ieUberaiiM^ 
t^vSn. Mt Et ftmU modo^HUidfifl; ë<i|iiiatis Arcfaidux^ 
^^ cMUia et iingula » cmi timclcianuii ipièm mem* 
Regio, ex urn imercuifus « CapScuUt fic meer eim» ^Mv« 
1^^' hue^H « fucwflbrea » ut prcwktkar , inita €f 
obugttto- contnda t per (ku Utens paceocfs fob vnêgoif 
^^' "^fij^o 6gillam» amnnupfcpda fobfcy^xas, fa* 
ftpcM Tttificaaa ec cofnfirmatas, 15. die menfis IVbH 
l^^^'praiQBè fiifura , poft dacwn pr^^fiwHim « b £<> 
coUKiooeclciia & Mari?» vii^nis ia viUa Cal«fifls , depn- 
^^^t tato ipel depmatls diAi Seren. Piim^is Rtt» 
ycordwAmttg tiadet ae deUberabic » ac cpkU « do* 
«dv«r« oeran taoKC» . 



^SEQUUNTUR TENORES 

«I. Commiirionum de quibus fuprè fit mentio, 

Henrici 7. Phifippi 3. 

ConfMiffh Serènigrmi Regis Anglue. 

HEnricus ^ Dei grataa ^ Rex At^iue, Fraw 
ds <, *ec Hibcraias domimis 9 Omoibiu ad 
.quos prefenm licece pervenermt falucnL Sd* 
ads qiiod aos de fidelicatibus^ indudriis, et pro* 
vidis drcumfpeétionibus dUedomm et fidetium 
: Condliarionmi fioflramni , revej^endi in Chriflo 
patris Ridiardi Duvobienfis Ëpifcoia , ouftodis 
povad SigiUi noftri ; Joanois Vice-Conaitis Wd'* 
lis 9 & joasnis Kendal , prioris domus fiméli Jor 
iianius Jemfalem in Angiia , nee doq dile&o- 
mm & fidelinm noftromm CanceUaris noftne^ 
ChöBofhon Urfwycke, ArchidiaconivRichimoQ* 
di^ & Joannis Rifley müitis^ qQwykiriiniiiii 
ceniidences q^fias noftios veros & indubifacoft 
Comiiüflarios 9 Oratotes , Procuratores , faifla* 
tes , afkoies , & deputatos aflknavisous ; iadr 
ftüis^ cnnftiniiOTtty ordinamn» &^dvticaaui3 pee 
^ - " P«- 



pnefemcs , daniM & concedentc» eifiksi pletttn 
lian poceftatem & auAoricatem » ac nMndaciun 
generale & (pedak , pro nobis ^ Regnis , cers 
ris ^ dominiis ^ fubditis ^ Va0allis & amicis aUi«- 
ntis , favendbus & adhierendbiis naftria qui^ 
rafeunque , com ticbill yiro domino de Bevres^ 
lociun tenente , Gttbertaacofe ^ & Capicaneo ge» 
Berali Aithefic ^ & AdroiraUo , ftc dileétis nobis^ 
Paxrio de Beanft ^ domino de VemuMUe 9 ptas* 
Ude Flandriak ; Bic>berto de MeUum » dgmfoo d» 
Roony^ Catterario( Domino DaiMe» Domino 
de Pnds , Dominojde Meiroede ^ Camenriot* 
& fiq>eriore Ballivo Flandri» , Joanne de Con^ 
wycke , & Thoma Pomiaari i ^ CanceUario ; &; 
Kfegiftro Floremk)^ Haavel^ Secrecario ^ Ordi-^ 
nanciarum Ambaffiatoribus y Prociiratoril]^, Ie*, 
gads &Nuncit59 UluftrilT. Principie, pra^larif- 
fimi confanguinei no(bi Philippi , Archiducis 
Ajo&n2d ^' BxSgaadax ^ &ۥ poceftatem fufBcien- 
tem & auéhmtaccm ab eo ot^anguineo noftra 
habendbua ^ tam de & fupfa vera , fima & re-, 
afi pacr amicida ofiqpie ooncordia , ac edam Ie* 
gb ^ amicidts , confiMfeiwonibus , Treugi$ ^ 8c 
gnenamm abéraéte, foederibus, affinicadbus & 
inteliigendis 9 quhm jde & fnper ^«ubtticunqu^ 
Commercüs^ exerdcis Commca^ioruin, ac rnu* 
mo & amicabili imerciirlii Mercindifarum , in« 
ter nos & fuecellbres Jioftros , acque Reg^a^ 
terras & doounia , pacrias , & 4oca noftra qu£« 
crniqoe , et daftom lUuftnflT. Prmcipem conlan^i 
guiaeutn noftrwii , ha?redem ., et fucceflbres fu« 
es , axque Regna , terras et Domiaia , paori* 
as y et ioca fua quccnnque fubdicos , Vaflal^ 
los 9 confoedetatos , et fiios qnoicunque capieis» 
dis pacis 9 feu de conveniendis 9 celebiandis^^ 
componendis 9 concordandis 9 conchidendis ec 
habttdis^ nee non de et fi^er omnibus ec finr 

gulis 



^o^ NêierlanipAe ISflèrte: Onier ék 

rconcencionibus, qu^ftiosibus, ^rris,cn^ 
, querelis , Ücibus , attencatis , injuriis , gra« 
vaminibus^ ec demendis.^ una cum fuis circum- 
ftontits, emergencibus, incidentibus, dependen'» 
tibus ec connexis , qus incer no6 et prasfahim 
«onfanguineuni noftram , ac Regna y loca, ter^ 
ras, Dominia, Patrias, fubdicos, Vaflallos, al*> 
ligatos , confoederacos, anucos faventes , et ad« 
haerences noffa'os , et faos pra^étos , hinc inde 
pendere dmofcuncur, communicandi , traAandi, 
et concordandi , acque omnia et fingula coxor 
ponendi , pacifcendi , appunétendi , ac plenariè 
et integrè determinandï , et finaliter concIuden«* 
di , prout eis expedire vifum fueric et opportu- 
num , nee non ec fuper hujufinodi appunAuatiï 
et conclufis 9 cseterifque omnibus et fingulis qua« 
licercunque - concemendbus , legads', depucacis, . 
ec nunciis praediéti confanguinei noflri , appun- 
fhiaca , praemifla et concordata fuerint , licenu 
Taiidas et efficaces , per parcem noftram traden* 
di et deliberandi , literafque alias confimUis vi* 

foris et effedtus ex altera parte petendi , cxigen« 
i et recipiendi ^ et generaliter omnia pnsmifla^ 
et pnemiuorum fingula qualicercunque concer* 
nent faciendum expediendi et exercendi , ita et 
eodera modo ficut nos ipfi fiiceremus et facere 
poflemus , fi in perlbna noftra propria interefle* 
mus , edam fi taHa fint ^ qu» de fe mandatum 
exigant magis fpeciaUter : promittentes bona fr- 
de , et cum verbo I^^gio , omnia et fingula, 
quae per praefatos Cornmillarios , Oratores , Procö- 
ratores, faélores noftros, appunAuaca, promif» 
fa , concordata , convenca ec conclufa fuerint in 
hac parte , nos graca , raca ^ ec firma habicuros» 
cc obfervacuros , ec infuper liceras noftras paten- 
tes confirmacorias et approbatorias^ in forma de- 
bita et audtentica , prout opus fueric düturos* Ia 

cujus 



"^egeertng véHt KoMng PhSipi. ■ 56J 
)ea}us rei ceftimonium has noftras liceras fieri fe- 
cimus patentcs , per me ipfum apud WeftmondL 
«5. die Feb. Aimo Regni nóftri xi, 

Commiflio IllufhiflSmi Domini 

Arcbiducis Auffai». . 

Pmiippe par la gr ace de DieUj AreUduc ^ 
Au^rky Duc de Bourgogne ^ de Lottringby 
de Brabant ^ de Forette^ Carintbe^ Carnioley 
éeLimburgb^ Luxenhurgb^&Gueldres; Con* 
ge de Hapsburgb ^ de Flandres , Tirol^ d Ar-- 
tois , de Bourgogne , Palatin , de Haynaü* 
Landtgrave Delzati , Marquis de Bourgeatf^ 
& de S. Empire ; Conté de HoUande & Ze- 
lande , de Forette , de Tiburque , de Names^ 
& de Zutpben; Conté Seigneur de Frifes^ fur 
la marcbe de Slavcnge , de Portugal^ Salynsy 
& de Malines ; Atous qui ces prcferites le$tres 
verront , falut commun. Nous avons n^a guerre 
envoié envers Ie tresbaut , tres-excellent , & 
trefpuiffant Prince ^ notre trefbonoré Seigneur^ 
& Coufin Ie Roy ét Angleterre , aucuns Am^ 
hajfadeurs , pour Ie fait de Pentretienement des 
éflliances entre notre dit Coufin Ie Roy ff An^ 
gieterre ffune part , 6? nous d'autre , & auffi 
de rEntrecourfe de Marcbandife entre les Ju- 
je&s de notre dit Confin & les nótres s & 
pour la reftitution de certaines pritj^s , faites, 
par les fubje&s de nótre dit Cou/fn Ie Roy ét 
Angleterre fur les nótres , Aprejudice defditt 
alliances & Entrecours , lefquelles tu>z Ambafi 
fadeurs h leur retour nous ayent raportez^ que, 
eertain journee avoit ete advife étitre tenüt 
ff envers nótre dit Confin Ie RoyffAngleter^ 
ré , au lieu de Londres , en dedans certaines 
ériefves jours f & que emt^rons noè Ambaffa^ 

deurs 



iimméms ^ ratificatori^s .e^dire facere peijl 

oidferunc. Nocum.fAcimus, quod nos.^ confide^ 

-nds omoibw f^^radit^s, omnia ec finguk C^ 

jntula , pef prae^iAos Ambaffiacores nofiros^ cuq| 

%An)bafliacodbus, et Commiflariis jpraefad con&as» 

guinei noftii , io ea parte ^e(la ^ ibica^ tra^aqi 

ec .conclufa , ftwa , Ibbili» , «t g^aca habentesv 

^ccmfinnavimus ,^ i;at^cavimus «c .epprobavimus U« 

'<eras .per ipb^ AmbafOacores noftrós» fic ut praoh 

mtcdcur ^ expedicas » ac omnia ec fingula in eis 

coocenca. Promictentes infuper boaa ^jde > ec ip 

^verbo Regio , omnia ec fingula Capttuia ec pim^- 

€tEL in dic& liceris, ec aliis hic ipfems, efptdBÉé^ 

ta , ec qucKllibec ^orum (e^ere , adimplere ^ «t 

ol:ifen!are., . ec fdjcere ceneri ^ adimpleii , ec i^- 

«iQM)iticer obfejry^ri <» ^cwdiim. eoj^ua fbrmsm 

\tt cenorem : Ntpqu^ concra 1^^ aut eoqmi ^« 

,qupd facere wt.veaire., aut fiep ec veniri uUp 

nnquam cempore permiccere. In quorum omxor 

urn , et fingp^onim prs^niiflbrum , fidem ec teiti* 

monium » hts prsefencibus niianu propria fubfcrip* 

tis , magnum figillum noflrum apppni fecimus» 

Datum apud Weftmon. 26* die menfis Martii^ 

.Anno Domini 145^. et Anno Regni noftri xu 

Sicfcriptum^ & per ipfumRegem^ & fig% 
natumfubplica Hbnricus. 

£t eranf figillata magno figUh ejuf4eifi 
Kegis infuha cera. 

Over den voorfchreven twist , zyn in 't vol* 
gende.jaar 1565 , omtrent Paasfcheo^ toiBrug^ 
ge vèrtcheenerï , wegens dé Koningin van £o« 
«eland , Sire Antoni Brown» Viconte Momagii^ 
.Ridder van de Koufeband; Nikolaas WottoA^. 
ilaadsheer en Deken van Kantelberg en Yoil;;^ 
ipec Wakeru3 Haddon » DoAor in de rechceo* 

^ * Va» 



Van •« Kotiings, ofder Nederlanden weege, vep- 
fcheenai diar ook , Heer Florents de Montraoren- 
9! 9 Heer van Montigni, Ridder van *cgulde vlies. 
Gouverneur van Doornik en Tomefis ; Christoffel 
d'Asfonville, Raadsheer in den geheimen Raad, 
met joacbim Gillis , Raadsheer van Braband. 

Aan deze hebben de Kooplieden van beide 
2yden. hunne klachcen gedaan , en vei^laarden 
hun de verbindemisfen der Entrecours/èn ^ aan 
welke EntrecMrsfen de Nederlanders (wegens 
misbruik} niet langer wilden gehouden zyn, of 
men moest de oude , vanden jare 1495, weder « 
bekragtigen , of liever een nieuw beikiiten. 
De Ëngelfche daar tegen , wilde die op hunne 
iKK)igaande wyze houden y zo dat zy dien Zo* 
mer de zaken niet eens konden worden. Daar« 
om ichorten zy in Herfstmaand humie dag- 
vaard op t toe den vyf en twintigften van Lente- 
loaand » in \ naastvolgendè jaar 1566. Op wel« 
ken tyd dezoiido Commisfarisfm andermaal te 
Brugge v^cheenen , behalven de Heer vaji Mon« 
Qgni 9 die wegens de Nederlanden naar Spanje 
ge2X>nden was , als reeds verhaald is. In wiens 
Dlaats daar kwaip Heer Philips de Montmorengi^ 
tUdder van het gulde Vlies , Heer van Hachi* 
court ^ en hebben over deze ?aak andermaal ge- 
zeeten , tot den een en twintigften van Zomer* 
aiaand deszelvcn jaars 1566 , wanneer de onlus- 
ten in de Nederlanden begonnen waren, en faec 
geen tyd wis om van verdere zwarigheden te 
|>reeken ; maar vermits de fpraak ging , dat de 
Koning vooigenofmen hadt in 't kort in de Ne* 
derlanden te komen , zo hebben zy de dagvaard 
anderms^ opgefchort , om den Koning zelf de 
zaak te kennen te geven ; het meeste verfchil 
was , wegens de nieuwe tollen in Engeland op* 
gefield , waar yW dQ tegenwQoidige Koningin^ 
JldiBock. 3^ na 



n 



308 NeArtandfde ISfforie: Omhr M 
ce niet wflde wyken , om da( die voor haretar 
geering opgefteld wareov Hec.afTcheid w«s^ dtt 
een van beide de Vorften^ den imderen mogMI 
aankondigen , wanneer zy \ verdrag niet laneer^ 
wilden houden , mies dat men over en weer oea 
Koopman veertig dagen te vooren zoude waar- 
fchouwen , om vry met zyne goederen te mor 
gen vertrekken , en dat oiKiercusfchen de Koop* 
man ^ aan beide zyden , zou handelen volpew 
\ verdrag dat tusfchén de Koninanne en Her^ 
toginne den vier en twintigden van Wintermarad ^, 
des jaars 1564 9 te Londen beflooten was ^ ee 
dat de Zee van rovers zou beryd wcMrdea. OfL 
dezen voet en wyze werdt de handelinge tm* , 
fchen Engeland en Nederland ^tervolgd, hoe«' 
wel dezelve daar na door den nenog van Alfaa 
opgefchort werdt ^ gelyk op zyn plaa]^ verhard 
nl worden. 
SBinea- In jic zelfde jaar heeft Karel y Koning va» 
Sjjome Vrankryk^ verzeld van zyne Moeder, cen« rei» 
tussen ^^j. 2yn Land gedaan^ van Lions aftotBtgonne^ 
van "^^een Frontier-ftad in Spanje, aandeZeegde^ea^ 
%^nknrkbe2oekende zyne Steeden, Marfdllie , Montpeh 
Mo<^er, liers, Norbonne, Carcasfonne en Bordeaux. Ett ' 
gj^*gi„.dus kwam hy te Bajonne , daar hem zyne Zu&- 
Aevan tcr , de Koningiune van Spanje , vergezelfcbifC. 
^,ier!°ni«c den Hertog van Alba , en andert groo». 
togvan Spaanfche Heeren, kwam bezoeken, houdende 
^5,; daar te famen vele dagen grooten Raad: waar* 
uit onder alle de hervormde , zo in Vrankryk^ 
Duitschland , Nederland , als andere , groo(# 
achterdocht ontftont, vaneene t*famenzweerfng#' 
tot hun aller nadeel, om, volgens de laatfte vie^ 
de , alle die van eene ftrydige Godsdienst w»-^ 
ren te dempen : waar door de posten tusf^ea 
Engeland, Nederland, Duitschland en Vrankryk 
Ü«peQ ; maar meo beeft aooic ieta zekers daar 



^gM^g v»n Kohhg Philips. ^&^ 

yftt loÊxaetk venieanai , zo dat vele mVks maar 
▼oor eene ongegronde achterdocht achtten. 

De groote Turk heeft in dit jaar 1565 , ee- M«tu| 
ncn groeten aanval gedaan op het Eiland Mal-lJP^JJ; 
ta , met eene Vloot van honden en derdg'Ga-beiegcn. 
leyen , dertig GaMotten , en boven de twintig**^** 
Scheepen , met meer Iddnder Vaartuigen , on* 
der het gebied van twee Basfaas , de een ge« 
noemd Mustapha , Oveifie over her Krygsvolk 
te Land 9 en de andere Pialy, over de Galeyen 
en Scheepen , met den Admiraal Dragur Rais, 
Koning van Tripdi ; den Koning van Algiers , 
en andere. Met deze voorfchreve Zeemagc heeft 
hf het Eiiand Malta , in de H. Schrift Melita 
genoemd , geieegen in de Middelandfche Zee, 
tosfchen SictUën en Baibarye , of Afrika , daar 
dê Rodifche Heeren zich ^pknt hadden ^ na 
dat Rodes ook door den Turk gewonnen was, 
doen befpringen. Deze Zeemagt is den tienden 
van Bloeimaand met alle gereedfchap aan land 
gekomen. De Rodifche Heeren onder hunnen 
g^ten Meester, Monfieur de la Valette Fran'^ 
fUr , waren omtrent vyfhondert Ridders in ge- 
tal , en hadden onder zich omtrem drie duizend 
Soldaten y en vyf , of zes duizend Malteezen y 
imvooners des Éilands , die ^t behandelen der 
Bosiè wel verftonden. Daar waren in 't zelfde 
Bland ider Sterkten te bewaren , namelyk hec 
Kameel St. Angel ^ de Burgt , St MIchiel, en 
St EItao , al te famen van een fterke gelegen- 
heid en bouwing. De Turken hebben eerst de 
Sterkre St. Elmo befprongen , die zy met twee- 
ëndertig (lukken gefchut befchooten ; en na dac 
xy vele Stormen daar op gedaan hadden , heb- 
fcen zy dezelve eindelykmet geweld ingenomen, 
daar wel derrienhonderd Christenen en hondert- ., « 
Qivyftig Ridders dood bleevea Vn d« .l\ir- 



gió Nederlam^cbi ISfiofk: Onder iè 

ken fneuvelde daar ook.de vocMfchreven DAgdt 
* Rais 9 een oud Zeerover, en Koning van Tripo- 
li , een zeer ervaren Krygsman. udsir na h^, 
ben zy , den vyfden van Hooimaand , wel met 
zeventig (lukken gefchuc , bec Fors Sf. MicbiH 
en de Borgt befdiooten, onder welk gefchuc 
waren drie Bafilisquen die Kogels van iweefaoi^r 
den ponden fchooten , zynde zeven pahnen tot 
'c rond. De Turken iloimde verfclieidc reizjsn^en 
ondermynden ; maar daar wierdt van ttinoen t^ 
gen Ondermynd. En na dat zy eene Bres/h ge- 
maakt hadden , zo wyt dat men met paerden en 
wagcnen daar binnen konde ryden , hebben zy 
eenen algemeenen geweldigen Storm gedsian; 
doch zy zyn weder afgeflagen , zynde het ver- 
lies van die van binnen wel twecbonden doo- 
den, en wel zo.vele gekwetften. Van de Tor- 
een bleven *er wel vyfcienhonden dood. Daar 
na wert Sc Michiels Fort en de Burgt tot ver- 
icheiden reizen beftormt , den agtienden, cwisr 
tigden en eenentwintigften van Oogstmaand , en 
z^ks tweemaal op eenen dag , daar coqo wtl 
twee hondert Christenen bleven: andermaal, den 
twintigften dag daar na. Den viercntwindgileo » 
4c>p Sc Michiels Fort^ tradt de Basfa ]\Iustaphiec 
met den groocen Turkfchen Standaard zelf im 
tot in de gragten, rustte zig tweemaal, meenai- 
de het voor de derde keer meester te worden; 
doch werden met verlies van vj f hondert Turken 
rfgeflagen. De groote Meester kreeg toen t>'dtq^ 
van Don Garcia de Tolcdo, dat hy in 'c kortinep 
een krygsmagt hoopte in 't Eiland ta zyn. Ook 
zeide een Christen Slaaf, die den Tiu^en omko^ 
men was, dat zy. zo veel voll; met ftiMrracn, hon- 
ger en ongemak verlooren hadden , dat 'er ge« 
Ontzet "^^^^^^^ duizend overgebleeven waren. 
f«iMaiti« Dev zesden van Herfstmaand, kwaiirèrweer 

eet 



Kegeèring van Koning Philip^: jit 

Ifen veriochcnd Christen by den grooten Mees- 
ter gevlucht, en boodlchapte, dac de Turken 
4les anderen daags nog den laatilcn algemeenen 
Storm zouden doen, en dan vertrekken. On- 
dertusfchen kwam don Gar^ia de Toledo , on- 
der Koning van Sicilien, aan , met twee en ze- 
ventig Galeyen , die den zevende van Herfst- 
maand , aan de andere zyde van het Eiland, 
deed landen , omtrent negen duizend Soldaten , 
onder het bevel der Hertogen Ascanio della Cor- 
na , Alvaro de Sandes, en Chiapin Vitelli. De- 
ze trokken naar de oude Stad Malta , die 
de Turken nog niet aangetast hadden : met. hun 
kwamen ook omtrent tweehonden Mal teesfchq, 
of Rodifche Ridders. Van daar voer Don Gar- 
cia weder weg , voorby de andere zyde van het 
Eiland , fchietende tweemalen al zyn gefchuc 
los , dat het de Turken zö wel als die der fterk- 
te hoorden, welke, ten teeken hunner blydfchap, 
hem met hun gefchut af te fchieten beantwoor- 
den ; maar hy voer voort naar Sicilië, om, zo 
het den nood vereischte , meerder Krygsvolk te 
haaien. Wanneer nu de Turken , den zevenden 
van Herfstmaand, den laatften algemeenen Storm 
meenden te doen , kregen zy de tyding van het 
landen des fecours , waarom zy aftrokken , en 
bun gefchut en buit infcheepten. Den elfden 
van Herftsmaand , trokken omtrent tien duizend 
Tuften naar de Stad Malta, om het Leger der 
Christenen te bèfpringen , of uit te lokken ; 
maar zy werden zo dapper naar hunne Galleyen 
te rugge gedreven , dat 'er vaa hun wel vyftien 
' hondert dood bleven. En dus vertrokken de vcwek 
Turken den twaalfden van Herfstmaand van ditderi^r- 
Eiland, hebbende in alles op die Sterkten welMrinden 
agtenzevemig duizend fchootcn gedaan, en van|^i^^|^.j^j«« 
laUerlei foort van volk, omtrent zesendertig dui-maaiJd. 
X 3 tónd 



•gift Nederlandfcbe Hijkriè': Onder ie 

zend man , zo met ftormen , ziekten , als tif» 
derzints , daar voor verioren, achterlatende een 
groot ftuk gefchut , een Bafiliscus genofemd, 
waar van de wielen gebrooken waren. Van de 
Chrfatenen wareneer ook vele gebleeven , ofid« 
de dooden werden geteld driehonden en derden 
Ridders. Dus werdt het Eiland Malta, tot groot 
nut voor 't Christenryk , nog behouden , maar 
helaas ! hec verachten der Turken deed den 
Christenen , de een tegen den anderen, de wa- 
penen te veel aan trekken. 
TkTürii In den faro 1566 Is de groote Turk, So- 
tdliaT ^^^^9 in Hongarye gevalleneen bèleegerfe Si- 
Smjfaryegec, Op ccncn arm van den Dohau geleegen, 
ftifwtS- ^^^ ^^^ tweehonderdduizend mannen', eeiie 
daar, plaats Uit dc natuur , en door de werken die 'er 
'*^ aan gemaakt waren , zeer fterk en wel voorziet!: 
• binnen dezelve was de Graaf Nik. vari Serin ; 
maar nadien de Turic de Stad menigmalen onder- 
inynd , ja heele bergen van aarde daar voor 
^ebfagt*, en met hondert en twintig ftukkeh gé- 
ichut befchooten, en zeer veefe ftormen daar 
op gedaan had , zo werdt d.e Stad en het Kas- 
teel gewonnen , daar de voorichreve Graaf, Ni- 
kolaas van Serin, dood bleef, werdende zya 
hoofd in een ftuk zwart fluweel den Keizer Wfcm- 
mfliaantot fpyt gezonden; maar den vierdfen vsö 
Herfstmaand is de Sultan Soliman, Turksch Kei- 
zer , in *t leger geftorven , twee dagen voet \ 
Innemen der Stad; dog zyn dood wemt door de 
behendigheid van JWahomet Bkasfa zo geheim ge- 
houden , dat het niemam m *t Leger wist, om 
de beroerten in *t zelve , en te Konftantittopo- 
len te verhoeden , Ja \ bleef zodanig gdieim, 
dat zelfs Keizer Maximiliaan , die toen daar om- 
trem een geweldig Leger hadt , daar vian geeo 
kennis kreeg , dan zeer lang datar na , en dfe. 



RegeeHf^ tan Ktmhg PblUpt. jtg 
ttn het groot geweld van den Turk ^ niets by« 
sonders dorst ondernemen , hoewel hy een 
firhoon Lc^er hadt , zynde daar in vele Neder- 
landfehe meren en Edelen ^ als de Heer Rei- 
nold van Brederode j de Heer van Haurincourt^ 
^e daar dood bleef, en andere. Zyne Veld- 
overften waren Lazarus Zwendi , de Graaf Gun- 
ter van Zwardenbare , en de Graaf van Mans- 
velt , in Nederland bekend , enz. Na de dood 
van Sultan Soliman is bem zynen Zoon, Selim, 
de tweede van dien naam, in het Ryk gevolgt, 
«ynde de derdende Turkfche Keizer. 

In den Zomer des jaars 1565 , werdt Graaf neivfiii 
Pieter Ernst vanMansvelt, met zyne Huisvrouw ,2^^^ 
docMT de Oppervoogdesiè , de Hertc^nne vanBmfloft 
Parma , naar Portugaal gezonden , en heeft vanl"^"^^^' 
daar mede gebragt ^ de oucUle Dochter van l^on^ 
Eduard , Maria genoemd, (dees Eduard was deait p<mi. 
jongde Zo<Mi van Jan, Konii^ van Portugaal)de-«^» »»^5. 
se is in Slachtmaand in Braband gekomen , en 
te Brusfel zeer plechtig getroud met den Zoon 
der Oppervoogdesfe, Alexander Famefe, Prins 
van Parma : op welke Bruiloft vele van den Ne^ 
derlandfchen Adel vergaderden , die verfcheide 
raadflagen over den Staat des Lands , over de 
nieuwe Bisfchoppen , Inquifitie en Godsdienst 
eehouden hebben. Die van Antwerpen hebben 
de nieuw gecrouden op een heerlyk en kostelyk 
gastmaal onthaald , daar, van zuiker gemaakt en 
gd>akken , Poëtisch en Historisch , in figuren 
vertoond werdt, hoe de Brpid in Portugaal 
Scheep ging , de gelukkige reize ter Zee, haaf 
welkomst in de Landen , en der^elyke. 

In deze tyden heeft de Paus Koning Pl^ffip^g^JJ^Jjl^ 
ook zeer bewoogen , om de Spaanfche Inqui-tcMiun«i 
fide te Milanen in te voeren ; maar het voIkenv^«^- 
Iblde zich tegen de Spanjaarden terllond in dewei|ei<i; 
X 4 wape- 



^4 ffederUndfcbe H^crie : Onder de 

wapenen ; en wyl zy bfiweezen , dat 'er _ 

. Lucfaerianen , of Hervormden in waren , zo wenk 

.hec nagelaten 9 om meerder ongelegenheden te 

fchuwen. Het zelfde verzocht de Faus ook te 

Veneedên te doen ; maar de Veneetfianen gaven 

ten antwoord , zy zouden de Hervormden wel 

ilrafTen , al was *t niet volgens de Spaanfche 

wyze : waar mede de Paus moest te vreden zyiu 

Te Napels was het zelfde voornemen te woc&bl 

ook kwalyk gelukt.- 

tnneHyk Detgelyke gebooden hebben de Nederland* 

Konings* ^'^^^ beroerten doen uitbarsten , wanneer nu in 

©mdein- Wintermaand van 'c jaar 1565 , de Hercoginne 

•«rvMreï,van Parma , Oppervoogdesfe , brieven van den 

beftaande'Koning hadt onrfangen , in 'c kort inhoudende 

piuicOT. drie punten. Eerst, aangaande de Plakatea^ofi- 

dcNcdef-^^ en nieuwe , zo door den Keizer , ab door 

landfche'zyne Majcftcit op het ftuk van Godsdienst he- 

i£oSa!° ^^^^^ » ^^^ ^^^ ^^^^ aangaande geene verande- 
* ringe zou maken ; maar dat dezelve ter uitvoer 
zouden worden gefteld. Zyne Majefteit geloofde 
dat de flapheid der Rechters oorzaak was dat 
het kwaad zo verre verfpreid ware. Ook zo 'er 
eenige onder hun waren , die uit vrees van op- 
loop , dezelve niet dorsten vervolgen , dat men 
zyne Majefteit daar van zou verwittigen, tenein- 
de hy andere , die ftouter -en kloekmoediger 
waren , in hunne plaatfe zoude aanftellen , van 
welken 'er in den Lande geen gebrek kon zyn, 
dewyl daar nog zo vele Karholyken waren , die 
God en zyne Koninglyke Majefteit begeerden 
te dienen , 't welk het beste middel was. 

Ten tweeden , aangaande de Inquifitie , dat 
zyne Majcllcit wilde en belaste , dat men de 
Inquifiteurs zou byftaan in 't volvoeren van hun« 
ncn last ; want zulks diende tot onderhoud van 
den Godsdicusu En. dat zyne meening was, 

dac 



?dttt ftezelve Inquiji$ie door de Inquifiteun zou 
^efchieden , zo als die coc nog coe gefchied was^ 
en volgens de Godlyke en Waereldlyke rechten 
iiaar toekwam 9 zynde geene nieuwigheid; maar 
.ten cyde van 2ynen Vader gebruikt; en dus doen* 
de zou men minder zwarigheid* te vreezen heb- 
J>en: de OppervoQgdesfe ook belastende, datzy 
niet zou toeftaan, dat men daar anders van han* 
hielde y merkende wat groot verlangen daar aan ge^ 
leegen ware, dewyl hare Hoogheid wel wiste, 
hoQ noodzakelyk h^ zelve was , en hoe zeer hcc 
;Eyne M^efteit ter harten ging ; ook wat vreugd- 
en vrede zulks dezelve zyn zoude. 

Ten derden , aangaande het Confilie van 
IVenten ^ dat de Bisichoppen zulks zouden in 'c 
werk fteUen 9 daar toe zou men hun geven alle 
faeltelling en hulpe , op dat het volbragc zou 
kunnen worden , en dat het alles zo behoorde 
voor de. welvaart der Landen : Ën dat zy zulk» 
de Heeren , die neffens haar waren , zou be- 
lasten, op dat zy hen daar in gebruikten, indien 
zyne Majefteit hun daar in betrouwde. Ook dac 
men ter uitvoeringe moest brengen , *t geene 
het Congilie van Trenten bevolen en ,beflocen 
hadt, aangaande het leven en de zeden der Gees- 
telykbeid te hervormen. En ingevalle eenige 
voorzieninge , van zyne Majefteit reeds gegeven 
of gelast, noodzakelyk ware (en de Geestelyke 
4e voorgemelde hervorming niet wilden gehoor- 
zamen) zo zoude hy daar toe eene goede be- 
vordering doen. 

Eindefyk melde hy hare Hoogheid , dat het 
zelve nodig was tot welvaart van den Lande ^ 
als het middel om die by de gerechtigheid, rust 
en vrede te houden: begeerende opnieuw, dac 
inen zulk een bevel zou volgen ^ zynde hec 
X 5 Cenir 



3 1 5 tffeékrtanifdk Hi/f&riê : Oüisf ie 

, gene iraar in 2yne Ms^eflteit de meesee vi^eQgfl 
^en vrede feheppen soude. Het selve ook haft 
Hoogheid , en die Heeren neffens haar waren, 
toevertrouwende , dtt vf hunnen piielit hier in 
1l:wyten ronden ^ gelyk zulks betaamt , weetm- ! 
de dat het zelve hun ook' aangenatmi zyn zal, 
en zy gehouden zyn zulka et doen ten £enfte 
Iran Gm , zyne Myefteit , en tot welvaart van 
d« Lande , en verbonden Waren hun eigen mic 
vtx)r te flaan. 
^efMei- Deze brie ven doc^ de Regenten aan den Raad 
^^^'irertoönt, heeft den mcesten hoop geflemt, dac 
Bjadommen moest onderdanig zyn^ en den Koning ge* ' 
Jl^^ faoorzamen , hoewel zy zagen «n zeiden j dat | 
vn*sKo* deze brieven vele beroerten onder de Provinïiëii ; 
JSf **' veroorzaken zouden ^i wanneer men die vertoon- 
de ; maar den Prefident Viglius was van een . j 
tegenftrydig gevoelen ; namelyk , dat men die nog \ 
gdieim zoude houden , tot «kt men den Ka- i 
nhtg den algemeenen onwil, en aftrek der Pro- 
vinciën zou te kennen geven ; maar (cboon by 
gewillig aanbood al het misnoegen van de Op- 

roogdesfe en de Raden , dat zeer waarfch^ 
daar uit te! wngeen was, <^ zynen hals en 
ten zynen laste te neemen , werdt hy n^- 
tans van de mdere overftemd, zo dat hy niet 
«hoord wierdt. De brieven werden aan de 
Provmpën gezonden , werdende de Raden na- 
maak ten laste gelegt dat zy dus geftemd bad« 
den, om zich daar in te mogen verblyden, dar 
men hunne* vorigie raadgevingen geen gehoor 
faadt willen geven. 

Na \ befluit over *s Konings bevel , beeft 
de Oppervoogdesfe brieven aan de Provinfiën 
afgezonden, 'gedagteekent den agtienden van 
Wintermaand^ des jaars 1565, en aan die vai 
firaband , gedagteekant den ecnenderdgften van 



JtêgMring van Rming PMHpi. ^ij 
INflüMmaaod , dezelve seer (hikcelyk belssté»* 
de , den inhoud der voorfchreveo Koitings bri#- 
mm uit te voeren , jEonder eenig punt , of arA* 
kei te weerftfeven , op de boeten in de Plaka* 
ten begreepen. En om ziAs beter te volbfen-Dtom» 
gen , belaste zy , dar de Steeden een van hui-^^ 
tie Raadsheeren zouden comnriteeren , en aUeKoningf 
Xes n^aanden veranderen ^ wrike niet anders zott*^^^^^''' 
den doen ^ dan gade flaan dat de Decreten van \iktuea. 
heÜiR CanfiHe van Treflte onderhouden werden^ 
€n &t die altyd Itehnis zouden geven wat*er 
gaande was, op dat men weten zou hoe het met 
de Godsdienst flond , ten minsten van drie tot 
drie maanden , van ftuk tot (luk , en dat deze 
Toezienders in allen noot hunnen toevlucht zou* * 
êen nemen tot hun , of tot den geheimen Raad 
van zyn Majefteit , van weiken men eenige com- 
mitteren en bevei geven zoude, en met hun 
onderhandeHng liouden, enz. Dit is hooitzake- 
lyk den last des Konings aan de Oppervoogdes* 
Je , en *t gene zjr de Landen en Steeden ge«Hetb€w 
2onden heeft , zynde het grondbéghifel der I^^fjj^f* 
derkÈndfche beroerten. De afTchriften hier vanimdfcto 
wefden te Gent door den Riaad van Vlaanderen ^^J^ 
in druk uitgegeven. 

• Onderturfchen kregen dé Inquifiteurs^ over iniinuftfii 
id vollen last, zich te fchikken en te voegen naar^^^jj"*}^*- 
de InftriiBie^ den elfden van Bloeimaand , dcsNcder- 
jters 1565 , hun gegeven , inhoudende deze'*"^ 
woorden: 

„ Dat zy zouden venkogen te Inquiflteeren, 
yy Procedeeren , Corrigecren en firaffen , De- 
„ gnwieeren , en voaereldfebe Rechters overle^ { 

„ veren , gevangenisfen gebruiken^ en aantas^ 
5, tingen van Lyven te ieen , Procesfen te voU 
yy voeren , zonder de ordinaire forme van Reeb* 
9) ten te gebfUikett , alleen verkiezende eene* 

■ ^ Raadh 



^i8 NedertandfcheHiJlürie: Onder dê 
,, Raadsheer des Konings m bun , die gebondefi^ 
^ zal Zffn de Sentenriën te geven volgens bun ke» 
w g^^^^n^ volgende de Apostolifche brievendaar 
' „ over verleent^ zonder te verwacbten , of ver* 
^, zoeken den ordinairen Reebter van ^Diofefe 
„ der plaatfen. En alzo te procederen tegen de 
y, SmpcAe van Ketteryen j ofdieverbodenboeken 
y, lazen y of vergaderingen maakten^ daar men 
yy disputeerde of fprak van de H: Scbrift. Zouden 
jj ook mogen voor bun dagen ^ en doenCómpoxee* 
,, xtn^TLo dikmaal ak bet bun goed dacbt^ alken 
,, een iegelyk der Sufajieélen van zyne Majejieit ^ 
jy van wat autboriteit^ vermogen ^ /iaat ^ quali* 
,, teit of conditie zy mogten zyn^ V zy Prefidén- 
^ ten, Raadsbeere^i y Burgermeesteren ^ Scbee--' 
i, penen y of eenigerbande andere O ffigieren^ em 
yy die by eede te ondervragen y tegenenvaneeAje* 
>9 S^h^ ^^ ^^^ voorgefield zouden worden , oj^ 
^, voete van geftraji te worden als Fauteurs van 
^ Ketteryen. Ten dien einde was aan alle Gou-- j 

^ verneurs , Magi/lraten en Officiers bevolen , 
„ dezelve Inquifiteurs alle bulp en byjland^ in V 
,, volvoeren van bunnen last , te bewyzen , zo dik^ 
„ wils zydaartoevandelnqmdtenvsverzügtzou^ 
„ den worden y op poene van dezelve firaffe ^ enz. 
^eflniten Onder de befluiten van hec Concilie van Trenten 
con'diie wilde men beffrypen , de hervorming derGeeste- 
vanTrcn-lyken , dat eikc Pastor in zyne Parocbie zou op- 
^^^ fchryven alle de huisgezinnen, hoe veel perfóonen 
'er in waren, hoe lang zy daar gewoond hadden , 
en de genen die onlangs daar gekomen waren ^it- 
iestatie van hunnen Parochiaan te eifchen , dat 
zy roomsch Katholyken 'waren , en ook bewys ce 
vragen , waar en hoe zy getrouwd zyn , en daar 
. van rekening te houden, Insgelyks in *t bicgten 
den naam en toenaam op te fchry ven , als mede 
de woonplaats , oni te weten of zy ook al kwa-». 
^men om t§ biegtep: Verders ook aantekening nw 



Regferhg van K^nk^ FUU^. - %%% 

4é Peten der gedoopte Kinderen te houdeiL Gene 
Schoolmeesters toe te laten , dan daar men vaii 
yen^ert ware omtrent hunnen Godsdienfl, mee 
een voorfchrift wat Boeken zy 2ouden gebruiken. 
Voorts 9 de armen, alom van Aalmoesfen Ieven« 
de, te ondervragen ,. of zy ookroomschCatholy-* 
kenwaren , of 2y ook te biegcen en ten Avond- 
maal gingen ; en zo men anders bevond , dac 
men dan zulke van de gemeene Aalmoesfen zou 
uitiluicen , en dergelyke meer. 

De Aards-Bif fchop van Kameryk deed zyn Conci- 
lie in zeker Gewest besoepen, welke fay mee veel 
moeite daar toe gebragc heeft, dat zy de bervonning 
van 't Concilie aangenomen hebben: De Kapitte- 
len en Geestelyke, onder het Aards-Bisdom IVIeche- 
len, hebben het zelve niet willen aannemen: ook 
Biet die van Ucregt , vermits de Bisfchop daar 
met zyne Kerke niet wel kon over een komen. 
. De Steden van BraBand , als de detde Staat 
tan den Lande , hebben zig over deze Brieven 
2eer bekomm^t, namelyk, die van Antwerpen ^ 
welke daar over fchriftelyk aan hunnen Magis- 
traat venoonden , dat het zelve ifareed met de 
fezohdehe brieven vaii de Oppervoogdesfe, ld 
lopimaand aan de Stad gefcbreven: waarom 
zy protesteerden , om dat zy niet wisten ^ boe 
hunne Stad zonder oproer zou kunnen gelHlt 
worden. Insgelyks, dat de Inquifiiii het fonda^ 
ment van toekomende beroerten , vemielingevooHi^ 
der Landen, en hunner Stad Antwerpen ware t^JJl»- 
ftrydende regelredit tegen de Privilegie en debanden 
blydé inkomften, als mede tegen het eerde, twe-^^j;,^ 
de, derde, vierde, en laatile Artikel. Diesdeinqui- 
verzogten zx hunnen Magistraat, als hunne Jeuc'eren* 
Momboirs y dat zy 's Kom tgs eigenwilIigheid<ieaandeA 
den Geregte der Kamer van *t Heilig roomschj^^e\ 
Keizerryk wilden te. kennen gevi^v en voorjo'8«~ 
deo zelve» Ceregte der Kamer , uit kragt vand^Buiia 

de 



^^b Nèierlan^cbe Htjierie: Ximkr ie 
ét gidita Bulk 9 den Lrfnkte van IMnind , la 
Aen jare 1349 fucoesfirf door de Reizereii ver- 
leent , als mede van het afTchrid des Ryks vair 
Augsburg, den 06^^ van Wiedemamd des jaais 
1548 9 zyn Afojefteit te doen roepen ^ en eeti 
dag te beAemmen , om hém daar van honnenc 
wegen aan ve tbonen , dat de votx'fz. In^ifir^ 
He oïexêcutk van *t Condfle vanTrenten^en 
ésrgelyke tegenflrydighedm hutmer Prhil^ign^ 
al fc ongegrond zyn , om dezelve daar te Pobli^ 
ceren, veeinunteexeciiteerai, te .meer, omdac 
hunne Siad^ volgens het Contra^vmAunburgh, 
in den jare 1548 tusfcben deze en de Duitfche 
Landen genaakt, en meer andere, een deden&i 
des Ryks waren, ftaande, naar de gemeene be* 
IchiyvHig der Provinciën ^ in denvyf&nderfteed* 
fthe Krekzen van geheel Duitsland: Oek behoor- 
den zy, naar uitwyzen der Contraften van de» 
Godsdienst van Pasfouw , in den jare 1552 , en 
te Augsburg in den jare Ï555 gemaakt , vry en 
ongemoeit te blyven van Inquifuie , en wat datf 
van afhangt , en voorts te genieten alle Privile« 
^3n , Voorfpntaken , Befchermingen en Viyhe* 
den, gelyk leeden van andere Staaten des Ryk9 
gemeten : daar toe de Nederlanden de lasten 
desRyksopbragten,alstweeKeurvorften9 enz; 
Wesinlven zy ootmoedig protesteerden , gdyk 
behoort, enz. Verzoekende dertialven ontihg van 
de voorfz. Brieven , zullende het zelve ^mèaw 
den Staaten moeten klaagen , en hunne Voor- 
zorge daar toe verwerven , enz. Dergdyks ge* 
Ichkdde ook in de andere Gewesten* 

Hier op hebben de Raaden der Gewesten 
geentwoord, dat men niets nievws inbragt^ 
want men bet poinft van de Inquifitie maar 
badc te begrypen van zoodamge , als 'er in elke^ 
plaats gewoon was te geftbkdeB ^ en dat Ant-* 

Wöjfr- 



nttpaidttr van« zo welabvandenBis^iop^ 
viy gm, 2yn : En iK^>ei» het (luk van *t Cood* 
lie van Tfemtn , hec zelve moest men niet ver* 
der veiilaan , dan volgens de b^aalingen^ dait 
op te ^bliceeiem 

Vervolgens als de Steeden daar op bkeveo 
flian^ heeft men dezelve zoeken te overree» 
den , dat die va» Braband ongelyk bad^, dut 
zy over nieuwe vonden klaagden ^ want men te» 
aUen tyde Inquifitie in Braband gebniikt hadt: 
lelfs dat de Pauzen van Roomen altyd Inquifi^ 
uurs Generaal m de Nederlanden gehoodea 
hadden , volgens regt en reeden. De« veranc- 
woordinge nmkte het volk abm v^ meer be« 
kommen , nadien zy zagien dat de geenen, die 
hen behoorden voor te ftaan, hun tegen waren; 
waarom zy geld, moeite, nog naerftigheidfpaar« 
den , om over al , 't geen ^ zaak betrof, x» 
wecen wat 'er omgjtaig. Andere , om het zelve 
den volke wel in 't hoofd te prenten , hebbent 
di^elyks Pasquillen^ Refereifien^ Baladen ^mz.vmiA' 
geftiooit 9 gehangen , en aan de Stads-en Offi*|^^^ 
ders huizen geplakt : zelfs werdc 'er een in de^it- 
hand der Oppervoogdesfe geftooken. In dezel^ 
ve werdt alles , wat dienen kon tot weering^ 
van de voornemens des Hofs , opgegeven, no- 
pens de Placafen^ Inquifitie ^ nieuwe Bisichop- 
pen , en het Concilie van. Trenten ; als roed# 
aangaande de firi>tUe vonden , onderregcingeny 
benannn^en van den Eed. der Oflkieren , di» 
zy den Landen gezworen hadden , en het De^ 
voir dat zy fchuMig waren, zynde dit alles ver« 
mengt met dreigementen , enz. Zo dat men 
zag , dat de Landen in dien ftaat niet mogtea 
blyven ; maar toe eene verandering moesten ka* • 
men: In vcele plaatzen werdt nog Kroocer ver- 
Tolging geleden , «d. t^ ftn^Ege jp Mntemaand 
>, - dea 



^fta Nédériandfcbe HlfldTU: Onder Se 
4es jaars 1 566 : te Antwerf>en werden twee Zxm 
ters ,- Edele dogcers , wonderlyk uit de ejevsH 
^ ^ genis gerede De Oppervoogdes met de Kad^t 
SeT^ekcder Landen 9 om het volk enigzins te vreden to 
^^l^ftellen , hebben, den 24<*fi°van Lentefl^and dea 
^fteu<^j&ars 1566, fchrifcelyk verklaart, dat 5 venrnt» 
'er in Braband , zeden den jare 1550, gene 
' Inquifi$ie ware geweest, des Majesceics meeniag 

niet was ^ dat'sy nu daar mede zouden bezwaaxc 
zyn ; maar dac bumie Privilegiën onderhouden ^ 
en de fiefluicen van *t Concilie van Trencen niec. 
ingevoert zouden worden, dan met bepalh^es, 
overeenkomende mee de Privilegiën der Lanr' 
den : waar over het volk alom zig zeer verUydt 
X heeft. Maar het zelve gefchrift nader ingezfem 

zynde ^ hebben de Staacen van Braband, txa al^ 
len agterdogc te weeren ,• van de Oppervoog- 
desfe verzogc , eene verzegelde Aéle uit naun 
van den Koning te verkrygen^ dat de Inqtdfkie^ 
nog Geestelyk nog Waereldlyk, ten geenen da- 
ge in Braband zoude ingevoert worden ; maar 
dat alle dwalingen, zo van Ketteryen als aader^ 
zins , zouden itaan coc kennis van den Waeield- 
lyken Regeer : biddende te gelyk ook om ver- 
zagting der Placaten* Dog hier op kregen Zf 
geen antwoord , dan dat inen met de Heerea 
van de Orde , en Gouverneurs der Land£chq>- 
pen verder zou handelen, die reeds in de daad 
te Brusfel ten Hove ontboden waren , daar van 
eenige verzagting der Placaten gehandelt werdt; 
tot behoud nogtans van den ouden Roomlchea 
Godsdienst , en van 's Konings gezag , en tot 
ftilling der beroerten , om AtzèiM^ aan zyne Ma* 
^Edc- jcsteit over te zenden ; te meer, om dat mea 
▼rcw, enVerftond, datdeganrchegemeeneAdeldomatomii^» 
vo"k hard ^P*"^^^ ^^ * ^^"^ nadlcn de Geesoelyke Kcrkvoog- 
tmattK.den omorei^c de Blsfchoppett en andere hervorn 

ming. 



MMgtuing tên JMftg ttO^. 309 

Ak^ 9 10 wel te onvreden waren als de Ge» 
meence, zo was de Adeldom niet zonder grck> 
te florge en agterdogt , dat het in *t kort al over 
liÓGp loopen, endeknodfe op de ifaraat koomen 
mu., dew^ 2y, welke hunne woonii^ meest ten 
jiséea Lande hadden , van deGemeencedageilyks 
m verfcbeide Pasqmllen daar mede gedreigt 
wierden , en daarom ook wel vrienddyk wer- 
den venraant , dat zy , Ampcs wegen, Midde» 
laars behoorden te zyn tusfdben den Limdsheer 
ea de Gemeente , en dat de Koning voor ben 
wel; wat doen 2oude : met dergdyke vennaain- 
gen, onderregdngen en dreigementen. 

Waarom de Edeten verfcbeide verzmefii^en 
op diverfche plaaczen onder andere voorwend-u^ 
zeis gehadt , , en eindeiyk eenige van hen een 
verbond gemaakt hebben , *t welk zommige al- 
lengsjes meer en meer ondertekende, brengende 
elk zynen vriend tot het zelve , lot dat zy ten 
laacflen ten getal van meer dan vierhonderd ge- 
komen ^n. 

Het Verbond of Compromis der Edelen be- ^rtHwd 
helsde.* Nademaal zy gemarkt badden , dat ee^promu* 
nige inreemdeiingen , geenzins de eer van God,^^^* 
den dienst des Konings , nog het welvaren des 
Lands toegedaan , maar alleen zoekende te ver- 
zad^en hunne eige eerzugt en gierigheid (tot 
koste van den Koning en zyne Onderdaanen, 
nogcans onder den debnantel van onderhoudin- 
ge des Catholyken Godsdienst , en de eendragc 
QS& volks^ hadden zo veel by den Koning te weeg 
gebragt dat by niet alleen de wreede Fiacaten^ 
op het fdt van den Godsdienst ^eftelt , hadt 
Willen verzagten ^ hoewel hy zulks hadt belooft; 
naar nog d^penboven hadt bevolen in te bren* 



leh de tyrannifche Inqmfitie , daar uit ^e gan^ 

M^e ondergang des Lands, vetdrukking des 

JïdiBoéL^ V \ volks. 



i3t4 Neékfh^fu(/itefi^$i r Ondet ie 

^^olks , vttröéjitig tan het «wuré Chiistelyk^ 

löof , vènidndering van h Koniiigs Hoo^dA» 

Üavertty der Ingesecenen,- ontneming der l^#wf* 

Ug^ , «n vemooring van «Ue PoluiSn vq^cd 

toude. Om welke runpen voor te komen 9 èh 

den Konfilg in syne mogheid', en hecLaadla 

Sfntn voo^oed te houden , zo hadden tj^ toe 

voldoening van hunne trouwe 5 daar de Edd* 

%eid toe Vetbonden is, t'zamen een H. Verbond 

geinaakt , de een den andere daar mede üeifc 

neloovende ^ en met Eede verbindende j om-ce 

'beletfèn , dat de Inquifitk geenzins in de Lan« 

den gebragt zou worden, een ware op den watk 

^fm\Plakaat^ Fifitaiiey ofdergelyk, meceene 

'Idoare beti^ging , dat zy niets meenden aan ce 

vangen tegen de eer van God , de Hoogheid 

des Konings , of zyne Scaaten ; maar dezdve 

üaar hun vermogen voor te ftaan , én aUe be^ 

*roerten der gemeenten en Mompoliente weer- 

liouden , tot verzekering van hun eigen leven: 

nemende God daar toe tot getuige , enz. 

Die is de uitwerkmg van Hun Velbanden 
Compromis geweest , wyzende dén wéct^eri-^ 
gen Lezer, niet alleen van ditVerixmd, maar 
ook van verfcheide andere Requesten , IV>litien 
en Plaka«en, deze ztak beo'efFende , tot de ge- 
drukte Boel^ , daar van 'er veele in verfchd- 
ét talen gedrukt zyn. 

Hoewei dit Verbond , gelyk gez^ is , nn 
zo groot getal ondertekent was , nogtans is het 
zehe in mlte toegegaan , e&anderen eenen ze* 
^eren dag bepaalende , op we&en zy alle zig te 
Brusfel moesten laten vhiden, om tmRsfucsS 
ïn te leveren. De Hoofden waren de Heer van 
Brederode, «fprooten uit het Huis van- den 
tSraaf van Holland , van Manlyke ünié of-afr 
tomst ; insgdyks 4^ Grave» vaa Kulenboii: e* 



k0gèe$rtMg pan KènUig Pm^. ^%g 

ilmBcm; micsgadm Gimf U^^vi^rk van J^U* 

ftinr^ Bfooder van dco Prim v«o Qi^njet im» 

neer todeit. Dk bun voMoetM» «erdc q^ 

tim gmeeg vernoinm dooi tMig« He«mii ea 

Riddo^ van het Gulde Vlies 9 tvmuf lyk.» door dM 

GfB«f vwi IVfcghfem ^ «ru^ dfe hei 4€^ C^r- 

ifoogdesfe doel3 aamwjkkn 9 *t g<M hiM bmm 

deed vfeejcen » dapqr wel voiprgencKmen hsiAr 

den ^ «ermirs de kwaa4e QietMe maafeo 4i9 

•*er van liepen , als ef zy cenige Si^en eq 

StMtcen Mg^n et venmeerderen ; éaar doof 

de Oppervoogdes aknn aan de Steeden dM4 

ichiyven ^ wamcfattwmde d^teivi» op hunne hoo^ 

de ce cyik ^ 

Den f*», t^9 en 3<>«« va» Grasmaand «yn a«iw«. 
«e Bfns&l van alle Steeden vede Edelen aanKe-^^j^^^*^ 
jcoomcn ^ als meede de Heer van Brederoleiisö^ 
dog aUe londer wi^ienen : Den 4^^ hebben isy 
teo Hove aan de C^p^rvoogdesfe om sefaoor 
verzogc y vermgtende nog' da^s daar na (&Gr^ 
ven van den Berge 'en ICulti^urg , die nakw»- 
inea Den 5<^» 2;yn de Edelen , die in getal 
tusfcfaen de drie en vierhqndeid Mwen^ vier en 
'Vier tezamen volgende ^ agter de voornaamfte-^ 
te weten ^ Graaf Lodewyic » en den Heer van 
Brederode , uit het Hof van Kulenbutg ten Ho- 
ve gekomen : daar de Oppecvoogdes ^ verzet 
met den Raad van Staten , Ridders van de-Or* 
de 9 en Gouverneurs der Provingien ,. hen Sca- 
tëus opwagtien : De Heer ^an Brederode^ met 
-eerbied voortredende 9 gaf de Oppervoogdesle 
te kennen , dac de oorzaak van hunne komile 
:WB8 , om daar tegenwoordig een Rcqu€$$ in ce 
•leveren , ooonoec^ beklagende ^ dat men hen 
TVan oproer , en groote ontrouw hadc befchul* 
.digt ; waarom zy vem^en , dat. zulke bdchui* 
«digingcn mogten geftraic wptdeut enz^.DcL.Op* 
Y ft per- 



2t6 Nederlan4fcbi Hijhrie. Onder ik 

pervoogdes, heciile^fm^aaiivaenicbéUbi^ 
de 9 dac zy hec mee de Heeren, die-daor isegeiw 
woordig waren , eens wikk overzien, en dtat 
op een goed ancwoiH'd ^oen geven : waar ine« 
de zy vertrokken. ' - 
tiAmd De hdioud van hun Requen was : Dat de ge* 
^^u. troiiwheid der i^derlanders tot hunne Heerea 
akyd vermaart was geweest, en voomamelyk 
de Edelen , die nooit hun lyf xii goed voor de- 
kelve gefpaart hadden , waar in zy, als oocmoe* 
digê Vasfalen van zyne Mïyesteit, wüden conti* 
nueeren , en altoos bereid zyn hem dienst m 
doen. Waarom zy, aanmerkende den te^en- 
woordigen ftaat der Landen, liever wat ondunk 
hadden , dan dat zy zouden verzwygen , 't gee- 
ne hier na tot zyne Majesteit , en des gemee* 
nen Lands onrust roogte gedyen : hoopende dat 
^ttj^ dienst by zyne Majestdt met *er tyd te^ 
aUergrootften nog zou geagt worden. &ifchoQii 
zy wel wisten , dat *t geene zyne ]V^esteit'g&- 
ordineert hadt aangaande de Inquifiiie , en het 
'fcherp onderhoud der ordonnandën op het flok 
van den Godsdienst, gefcbied ware met een 
regtvaerdigen grond , om te volgen *t geene de 
Keizcrlyke M;q'esteit te vooren met goede mee* 
ningc gedaan hadt ; egter door verloop wok ty« 
den , eischte de tegenwoordige tyd verfcheide 

feneesmiddelen , ziende dat de uitvoering der 
lakaten , hoewel dezelve niet ten uiteiften ge- 
bruikt weiden, oorzaak tot vele zwarigheden 
hadden gegeven , veel meer zou dan de ftresge 
•volvoering derzelve , met het onderhouden der 
Inquifitie , zulks te wege brengen ; het welk 
hun deedt vreezen, dat dezelve toteenen a%eniee* 
nen oploop mogten (bekken ; inzonderiidd en 
dat men nu aan alle kanten eenen al^meenea 
af keer^ des volks zag. Zy hadden (xd^ vervracbt » 

dac 



' Regeering van 'KonUtg PbUipi. %^ 

tAat de Heeren en Scaaten vn den Lande ra 
dezer tyd daar in orde geftdd j en de oorzaak 
des kwaads weggenomen zouden hebben ; maar 
dewyl zolks nog niet gefchied was , liec kwaad 
aangroejende , en het gevaar voor de deur zyn- 
de , h^den zy goed gedacht , volgende binp- 
nen eed en jrver dien zy hadden , ten dienfte 
Van zyne Majesteit en hun Vaderfamd , nierlan* 

Ser te vertoeven , om alle goede diensten te 
oen , hopende dat hunne wuufchuwing des te 
beter ^u afgenomen worden, dewyl het gevaat 
fiun meer dra andere raakte, die hunne hui- 
zen en goederen ten platten Luide hadden: als 
mede dat de voorfóhreven Plakaten , volgens 
't bevel van zyne Majesteit , geftreng ter uitvoef 
geftdd , een iegelyk onderworpen zou zyn, de 
verbeurtenis van lyf en go^ , ter begeer* 
te van ider * nydig en gierig mensch. Waarom 
zy ootmoedig baden , dat 'er orde gefteld , en 
aangemerkt mogt worden dat het gewigt der za* 
ken 2ulks eischte , dat *er ten dien einde aan 
zyne Majesteit lemant mogt gezonden wor- 
den , om van hunnent wegen ootmoedig té 
bidden , daar in nu en altoos te willen voor* 
«ien , en dewyl zulks niet kon gefchieden zon^ 
der het afleggen der Plakaten , [als oorzaak vait 
al hec kwaad] dat zyne Mqesteit geliefde te 
willen verdaan tot vernietiging van toiaxA^ . 
Plakaten, die bevonden zullen worden meef dan 
noodzakelyk ingetrokken te worden , tot voor- 
koming van *s Lands bederf en ondergang, zynr 
de ook de rede en Rechten gelykmatig. En ' 
om dat men niet denken zou , dar zy , ote niet 
zochten daJi zyne Ms^stek dienst te doen, hem 
daar in ceiien regel of wet zonden ^wilkn fiel- 
ten y gelyk zy vreesden dat hunne tegenpany 
het dus zou willen uitleggen , zo baden zyzyne 
.. .; .. Yz Ma^ 



3^» NederlOü^cbe. Hifioriez Omkr Je 
Miq«fteic ^ dachec zyn beUeve ware , ejpn anéar 
venofk ))evel datf^ op te tïisktn ^ by jiévies van alle de 
S'cTi^ng fitwte» generaal , algemeen daar cce vecf^en^ 
7n ^of *'**" *^*^ *^ ^ voorden door bekwamer middelt 
ve"e«gtiiif en fner minder gevaar. Biddende ook mede ha* 
byadïtei ^ Hoogheid de LandvoogdesTe «er ootmoedig » 
van de ^gtw^ Vfne Mfljesteic hun Bjsqtêfisi verdaan en 
*^*^ naiür zyn goeddunken daar op tetten aoa , dat 
«y fmdertasfchen in deze gevaren sou voorzien^ 
4fKn eene algemeene opfchorring zo wel van de 
p^ inqmfitie , us van de uitvoering der jPhkaten; 
ittïcT* wel wdmkkelyk prvusfeerende ;, dak zy by waar- 
fchuwinge zich hadden gekweeten, voor zo veel 
het hun mogtiakent zich daar van nu voor God 
tn menfchen ontlastende ^ en dat men bun hier 
na niet zou kunnen opleggen zulk een kwaad ver- 
cweegen te hebben ^ inmen *er , by gebrek vaa 
in tyds hulpmiddelen te gebruiken , eenige on- 
rosten , oproer en bloedvergieting om kwamen: 
oeemende God, de Koning, hare Ikx^heid, 
de Heeren van den Rade , en hun eigen ge* 
weeten tot f^ecuigen , dat zy daar In ha^n ge* 
ivmdelt als goede getrouwe dienaars, en onder* 
danen van zyoe Majefteit , zonder iets te doen 
buiten hunnen plicht. Andermaal hare Hoog* 
heid bidd^de daar in te bewilligen , eer *er 
verder kwaad van kwam , met venefcering dat 
tjf soude wel doen , enz. 
M^'* Wanneer de«e Edelen met dit kragtig i^ 
denGeu. ^uei$ wareu cekomen, zo zou de Heer van Bar* 
^^ iaimondy tot hunner veiaditing« en cmi de vrees 
der Henoginne te veijagen, gezegt hebben^ 
dat hbt maar een lioqi Geuzen , cf G<»liedeti 
waren , dat is zo vc«l als Fielten , of Bede» 
laars ^ dewyl *er mogelyk eenige onder verfchee^ 
nen die*er niet te ^fcdyk uitzagen. Wan* 
neer hun dit ter ooren kwam, zeiden zy, dat* 
n zich niet fcbaam^en Geuzen of Bedelaars, 

voor 



lU§mrhg tan Rmng PURpt. 3^9. 
«oor des Kontngs êknst en 's Lnds welvaan^ 
eescbt en genoemi ce woiden } en werden ysa, 
oen Ejd m meest dus genoemd : Wattrom rypecdeien 
met hunne verbandcKngen eengo«depeniiittgaan^;«« 
den hak begonnen te dngen , hebbende trp detngcbrui- 
eene zyde 's Konings Bedd ^ en op dó andere^i^^* 
i^^t^ee in dkanderen geflage hemden, als eenene b€de« 
trouwe door eenen bedèhak , met dexe letieren 
omfchreven ; Dm Kmmg in ëUa gM^ww iM 
den bedilzak ta. Zy droegen ook kleine frat* 
je BedelfdKxelges en Kalebasfen aan hunne hw^ 
netten en Hoeden; ook kleedden zy atcb ids odt 
hunne Dienaars meest in Mmnebroeïs graaiiw. 
Laken. 

V Anderen daags , wanneer de Landvoogdes- 
ie met de Heeren van den Raad loui beraad*^, 
ihagc , om antwoord te geven, dat op den kant 
van *t zelve Rsquest gefchreven wendt , heeft 
tf de Edelen ten Hove ontboden , die weder 
plechtig en in goede orde daar veffchénen , daar. 
toen ook by gekomen waren , de Graven van 
Kulenburg en van den Beige ; aan hun werd& 
het Request met de jipesHl , of *t antwoord op 
den kant gefchreven , weder gegeven , inhon-EetHe 
dende; diu zy, gezien en verftaan hebbende ^Km^nim^ré 
bege^n , voornemens n^ *t lelve aan. zynevo^det- 
Majesteit te zenden , en ook daar beneven baar^^^p^^ 
best te doen , dat zyne Abg^teit faim begeerte ^^^^^ 
nakwame , van welke zy niet te wachttn* had- 
den 4an alles goeds ; t$ hadt reeds voor hun- 
ne komst met Moits der Heeren en Raden ge* < 
handdt, om tè beramen eene verzachting op 
de Plakaten over den Godsdietist , om aan zy^ 
ne IV^^Iesteit ie zenden, dien zy hoopte dat een 
tegelyk te vreden zou ftellen. 

Mngaande het opfchorten der InqUifitiê en- 
Flakaten hetwelk zy verzochten , zulks vennogc 

Y 4 haar 



33^ N^rkmdfihê tBfhner Onékr iê 
haar gezag niec te doen , als sy xdfs wd ks»'' 
dea b^;r^en , ook betaamde het niet de Ln^ 
dleti ondertusfchen moA&t wet in *t fiuk des 
Ciodsdiettst te laten ; maar zy zon ^ tot dat jf 
tan zyne Majesteit gezonden hadt , rade geven » 
dit de Inquifiteurs en Officieren zich Jbefchet- 
den zouden gedrwen , zo^datzyhaarbedariBem 
zouden» Hare Hoogheid vertioude dok, dat de 
RemanprameM zich zo gedragen zdlen ^ dat. 
het niét nodig zou zyn anders. daar mee te Ie» 
Ten; h<^)ende dat door hmune goede vlyt byzy«^ 
ne Majesteit » de Landen van de Inquifiiie zo«* 
den ontlast worden , en te gewiUiger zal hare 
Hoogheid haar best by den KonuiK zien ce 
dóen ) om dat ^ zeker wiste , dat m Rfma»^ 
firansen een vast voornemen en memnge had* 
den , niet nieuws in de oude Godsdienst voor 
te (lellen ; maar die met alle hunne magt te 
bewaren. Gedaan te Brusfel ^den zesden va» 
Bloeimaand, des jaars 1555, voor Pafirhea 

Hier op verzochten det'faaniveibondene ^ op 
den agtiten van Bloeimaand, andermaal gehoor^ 
en bedmkten hare.Ho(^heid, wenlcheide^ dat 
haar antwo<Mrd wat kmrder en breedvocfiger 
ware geweest , zeggende , het bun leed was» 
dat zy geen magt badde de Plakaten op ce 
fchorten ; biddende nogtans de Officieren te 
willen vermanen , geen verdere vervolgkig te 
doen ; en dewyl zy zich onderworpen aan al *c 
gene , dait by zyne M^estdt » by Advies en 
toeftemming van zyne algemeene Staaten^ zoude 
worden bevolen , tot onderhoud van den oudea 
Godsdienst « zo hoekten zy zich ook zo te ge« 
dragen ^ dat men van hun nieta hoocen zou 
*t geen eenig verwyt verdiende* PrpMi^eretuk 
andermaal hunnen plicht gedaan te hebben; 
biddende ^ zo *er iets verders uit eotficmd , by 



ÈM^Uring van Koning PiUlp$. 931 

van beecer orde, hoc nhc ccnbemse 
en. En dewyl faonne wedeipsny hun JFÜr 
fitest Bocbc te doen dbrukken, dat zy VKoningt 
Jhukfcer wilde hevelen , het zelve onvervalst en 
fo te vcMorfcfayn cedoen Imnen, gelyk het door 
Itttti oveigegeven was. 

Na beraadflaring. heeft de Landvoogdesfe htm 
«eancwoord, , dat xf, hoopce zufiee orde by dê 
jnqui/b$urM en IMbgiftraten te ftellen » dat "ir 
geen wanorde nog i&mde toekomen acm , ecTawyii 
K> verre danr eenige voordcwamen V dat die eei^JJ^T** 
van buiHie zyde zMden voordcoinen; ^^^'■'^^i'^'^^fv 
Zf zouden toezien, (tolgens Humie belofte^ ^J^^ 
^er coder hunlieden i» nog onder dé Gemeenteq«Mstdar 
geen fdi^de rees ; ben biddende ,' niet verder^^^^ 
te willen voortvaren om meer perfoonen tot zicfir 
te trekken. Waar op de Edelen antwoorden^ 
dat zy hace Hoogheid voor haar goed antwoord 
bedankten ; naaar dat zy beter ce vreden en vol'* 
daan zouden zyn, bidien bare Hoogheid ver* 
Haarde , in tegemioordigheid van alle de Hee** 
ren daar tegenwoordig , dac zy hunne vergade* 
ling ten gMde hadden g^iomen , en alles ge- 
daan ten dienste van zyne Mqesteit , verzae- 
rende , dat tf zich in die ftUheU zouden ge^* 
gen j zonder eenige klachten. 
. Waar op de Lwdvoogdesfef amwoorde , hec 
zelve te geloven ; maar dewyl zy geen andere 
, ukleg van baar meidng deede., werdt door de 
Edelen nog eens gebeden , dat zy zich opent* 
lyk viilde v^kËuren , hoedanig zy hunnen yver 
opnam. Waar op zy met korte woorden antf 
woorde > dat zy V nog niet wel over kond^ 
oordeelen ; en dewyl men nu merkte dat de & 
delen by hun venrek niet wel te vreden wtfen^ 
hebben verfchetde Heeien ; ejti andere , als de ^ 
Raadsheer 4*iUanviUe (^ie zeer bevreest Was) 
Ys groote 



3^ Nmklimdfaie Of^ 

gKtm aflttdeng ea* Ihieelmgett ata de Xfffi» 
YoiD^dssfe gcdium , dat sy dé Edelen .(oat boe 
inUe> mee meerder gedocgen zou laten vertrekt 
ken. Wm£ door. zy bèla» heeft ^ du des Graa£ 
tm Hoodbaacen ^ Bidder van liet galde vfies^ 
met den Secrecaris Berd, adg moescen laaien vin<s 
den in de veigadering der Edeten, hunlïedentoe» 
s^diig en bebfte doende, dat *er tér lake dese 
Godsdienfts niets zoude vooi^enomm wordea^ 
tot dat ^yne IVhjesteits aotwowd komen zou; en 
bebben de Edelen het ontwerp van de opgcftek- 
de brieven gaiXKint, waarin befaist werdt ^ dac 
geene Offifieren , Wethouders, tyoigln^iifiteurs ^ 
meer tegen iemant, ter cake van d^Godsdiensc^ 
zouden hebben te iKhten, door gevangems** 
fe volj^irtenfefe van goederen , bamungen^ 
«BZ. ten ware dat*er eenige nieuwigheid, laan^ 
de , of oiHoetige daad werd begaan , l^t we& 
men met de infonnati&i zoude ten Hove zen^r 
den , om daar op voor de Raden by provifio 
te werden geoidonneert , cei dat zféQ IlSqes^ 
tdt , met Admes en toeftemming der Scaaten 
Genoaal, anden daar op zou bevolen hebben; 
fteto* Met deze belofte en toezegging , zyn de £<» 
^^"J^T'delen elk naar kuis vertrokken, 6a gefcheiden, 
^^^ met hunne vier Hoofden; eerst zdo»» afge- 
Se en In vondene onder hun verkiezende 'i« yder der 
^»- Landfchq>pen , om in alle voorvallen toe te 
zien , dat 'er onderhouden werdt, het geoe be^ 
ioofc was. 

-: Deze goede beherdging der Edelen heeft da 
I-anden ze^ gerust gefteld , een iegelyk mee 
verkügen hoopende en verwachtende , wat da 
Koning op zulk een Request en baniddeling 
bevden zoo. 
»»JI^ ^^ Laidvoogdesfe «et de Heeren en Raden 
Stfjpm enbeU>en beOoocen eenige HeMen naar- ^aaje i# 

ZCE» 



tmiOk 9 om 4eB Ko»»g van alles* te vemicd-.tieRm 
gen 9 ea bem te bidden ^ 4e iNededimders wac^^^^ 
te wfllen toegeven , die zy wel wi$ten d^ ver«|«>iMtf 
Utcert zouden zyn , om de vetgadering en ^t^SSS^ 
töomemen der Edeien ^ dat hem een kwaadftea 
was ovw gefchreven , dewyl men die ook kwa^^ 
der vertvacht hadi } bier toe zyq met vele be-* 
loften en aanraden verwiiügt, de Mari^raaf 
¥aa Bergt » en de Bamderheer vu Montkni* 
twee Wyze en veiftandige Heeren , beide Rid*' 
dors vta de ofde des gulden Vliea. En vermiai 
dezer Heeren gefdiikchefd en beicheidenheid, 
heeft men gehoopt des Konings gemoed te ver* 
achten , -t geen echter heel anders uitviel , toe l 

on^eltik en veriiea van *t leven van beide deió 
wyze Heeren. 

Dus zyn ^ zy naar Spai^e ger^ , met <mr 
dcrrichdng van idkn ( ook mee «en oniM^erp 
OTer de verzacbdng der Plakaten. 

Dit ontwerp der verzachring behelsde; dat alle iniMMK 
bewhidhebbers van den Godsdienst^ huisvesters^^^j^^,^ 
ichandaaldoenders en derg^t^e , 'm plaats vai^ 
verbrand , met de «Ig gdfaaft zouden worden; 
naar indien: zy zich van. hunne gevoelens be- 
keerden y zouden zjf het zwaerdhd>ben; en de 
genieene man zou gebfnnen worden* 

Deze M^deroêk^ ofverzagting, diedeeemee^^b^ 
ne man Mhorderatie noemde, Mff. het mf ter-yerei!^* 
fiond.de Staaten vatt den Lande goed te doen]^4«i^ 
vinden v <op welke Staaten het volk iach zeer^s^^ 
beriep) en ontboden eetst de iirinfte Provin-^^^^^ 
fien yii&hrto\&^ Ifenegpowe^ Nonnen, enz. endagte 
dat alleen , om dat die men gero^n hadt» me^g^i^^^^ 
volle last gezonden wtren, en een ander ad^rea, 
vies ionden geven en befluitenV Jraider hunne 
Meesters , de Staeden , achter Raden of Bree*^ 
j}eRadn zulks aan ce geven. £n werden boven 

al 



|34 Nédertdnd/die Bifltrtê i Onder ie 

. ^^ ' ^ bèlasc, het zelve Tkx)r het vdk gehdm «e 
houden. Waimett dese Pravinfien , «o inea 
uicftrodde^ daar no in toegeftémt hadden, hield 
mefi 'die vm Vkanéerén en Braband het zdvm 
ook voor; maar die vaii tfóüand^^ Zsdmd^ 
Vriesland , Gelderland , enz. liet men ongeroe* 
pen , om dat zy met vele vöonrechten beguns-* 
MiAoc* rigd zyn. Dog deze handelwy» « om^ de ver^. 
SiS^^zachcing docMT de Scaaten geiach te doen hd»- 
hetRe- ben , zcHid^ weecen van oe Gemeente , is cm* 
^^e* ^delyk door Sdümpfchrifcen en ge^bukce Reman* 
^^^ pranttën aan ^c volk bekend geworden^ vraar 
oic ook gtxKKe beroerte en acfacecdocht ge^roo* 
ten 19 9 namelyk , dar men cot geen algemeene 
vergadering der Staaten v (volgens de ondege* 
ivoonte) zoude komen. Deze achteidodit is vo*^ 
meerdert ,- óm dat 'fer nojz verfcheiden , die om 
den Godsdienst uit den Jijande waien geweest» 
nu weder gevangen wierden, ja, dat ook ce 
Oudenaarde eenen Hans Tuiscaan^Tapytw^ker» 
den agtften van Wiedemaand , om den Gods-» 
dienst gedood werdt. ^ * 

Hier over is de Heef van Montigni aMeeir 

naar Spanje gereist, om dat de Mhar^^niaf van 

Berge, die hem daar na volgde , zich. aan tgn 

been gequest hodt. In Wiedemttuid in Spa^^ 

/ ^ komende , hebben zy meermalen by den Koning 

Haaddes en zyneu Raad van Staaten gehoor sehadt. In 

|^J^^«^"dezen Raad waren te SegoUa , in Ifooniaand, 

^erdeNe-Doti Alvares de Toledo , Hertog van Alba, 

Êiewt cï^^- Don Gomes de Piguera, Graaf van Feria; 

kca. Don Antoni de Toledo^ groot Hofmeester van 

de orde Sr. Jóhan , Don Joan IVhuriq^ies de 

Lara, groot Hofmeester der Koningmne ; Rui* 

gomes de Sylva , VnvA van Ëvori , en Graaf 

van Metico; Louis de Quimda, groot Schttd«t 

knaap van den Prins, .^Qe nvmnen vtn.gropc 

aan« 



^II^I^ii^ Mrt tCbi^ 531 

ttiiiSn , "wyshdd en üBcbnrtioding in Spanje. 
Ook mven daar neer Nederlanders , tew : de 
ibadsfaeer Tisntk » Fre0dent van d» Raad van 
Snateh in Nederimd; de Raadsheer Hopperus,' 
tamavdar van V Koodngs Ztgd , en de Secre- 
wiaKorteville. 

Vóór den Konh^ en deun Raad he^n de tante 
Nederhndfche Geiuiten meermaab venoom, {^^^ 
hoe de beroerten in Nederland gekomen ws^en; afkexon- 
door *c fdnyven des Konings over het inflellen^f ^* 
der Inquifirie , uicvoeren der Pldaten, enz. ^^^^^ 
dat 'er geen ander middel was ,. <mi zutts testte 
heiflelien , dan alle It^mfifie geheel weg^ te n^^^^aiAexk te 
men ^ en verzachdng.jop de Plakaftn toe ten^^rb^- 
flaan, volgens hun. omwerp , en te verleenen^^^^ 
eeii genend /pardon , . aoi^er dat zy . kon-ten.^"^* 
(km:toezeggen , of de verbondene Edelen daar 
mede te vreden zonden zyn , om. dat zy ver-> 
ftKrhmi, dat alles .mogt eefehieden door hec 
jfdvUs , en toeflemmtng der Staacen Generaat: 
nogtaïis verklaarden zy , van wegen de Ueeren 
van de orde, en andere voorname, datzy alle . 
onder den. anderen beflooten hadden , 20 de 
Koning de drie voorfchievèn pumen vergunde, 
allen yver aan te zullen wenden , om den &aac 
dWr Nederlanden , nu zo ontroert, doorcfnder- 
handeling en middel van de goede, die *er 
nog vele in den. Lande waren, en hoQ wel toe- 
gedaan om de kwade: met de ws^nen te dwin- 
gen, weder in rust en vreede te brengen. Hec 
welke hun belast was aan te bieden , en be« 
41ooten hadden voor te nemen, met groote 
hoop en verzekering, mits de goede wil.VM 
4eh Koning , enz. zcHider dat de Ktmiiig zich " 
behoefde te verhaasten in zyne teize naar Ne- 
deriand ; nmr konde zig by gelegenheid daar 
tiaar toe begeren ^ enz. . . 



.' Dewyl hiff ved over gecwüt wei^ , «Itet 
4e bdde vooriU«evelieemi*Gtttli.att^)emlylB 
itit (volgeoshec ceggoü eter SfMiifche v en Mh 
1»M het nsUttli de vodrfcbfeim Haertn m Yeaa^ 
se pleicgedbigett cenlas» g^kgc) dac de Neden 
fimdfche Heeren en Adel, geen middelioCvooew 
ttemeateddbn , (M&inec eenen n Paard te idm» 
men, of de wapenen op ie vtccen, een waaa 
de Koning de voerfchreven drie ponten cQe« 
(lemdenv maar souden gedwwgensyn, zich elk 
in 2yn hi^ ce begevene verder aan hmine vrieo» 
den idagende ^ ^^ m^ ten in Spaiqe vetadnvi 
1^ , en ook dat de Spaonfthe: over al waanden^ 
hèt gebied oiver dé i>iederhauirdie Heeren en 
Ridders ce hebben , getyk tf te Bffilime , Na^ 
. pels en Si^lië deeden , /t: welk voor de Neder* 
bndeis niec te venfaragon Jiraa^ en dcrgi^eie^ 
denen meer , volgens hon xtggm» 
r Terwyl de zaken dus onbefloocen ftondm, ea 
dat men in Spanje vast beraadiki^de , 20 kwa;* 
men de brieven der Landvo^^deste van BmsTe! 
aan V Hof in Spaiqe aan,. over de grooce fi« 
menlopingen der Gemeenten, en over de open^ 
bare Predikaadën , die *er ornament Doornik, 
Rysfel, St. Omer en Yperen gefchiedden^ «aar 
onderzIchdeFVanfche Predikanten meldden, en 
dat eulks ook te' Antwerpen f e&Uedde. Waar 
oifitrent 2y den Koidng.badt,' toch een |oed 
en kort befluit te willen- geven, en toe teflem«^ 
men de voKatfcfar eve drie -punten , wyl tf , oog 
de Heeren van de oide , nog de Raden, geen 
tnder middel wisten om de zaken te herflel-> 
len , enz. 
^^^Bevri Hier (>ver heeft de Koning op de drie pnn» 
Konii^opteti een bevei gegeven , dat geen volkomen be* 
tondfche*?**'^ was ; namel^, dat mw door gansch Span* 
kura* je en door Nederland bevelen zou 9 openbare 

om* 



«MiDgiD te hOttdcH , «n dtt Iqr ^di bén6fe<««B» « 
of^^TM itizt^ütr Néderianê , over Zée iK^'^'^ 
«Nw kmi^ koude doen: oók dac^l^adnclen 
ICe^ sou fthiyven. AtngatfMft 4e (M« {Mn- 
wi ^ zeide 2yiie Mqesteit te ncHen te ^^ 

^ «yden ingefteM , zou gebruikt wotden , «fe 
niet de meun^ Speimfthe fbrm ; ten andeMn^ 
ndftt *er eene fonn tot Teitechting der Pkkateft 
40U opgefteld worden, met zuUte voorwttufden*, 
:det het heilig Roomsch KidK)lyk Geloof , en \ 
•TCzag van den Koning , bewaard bleven , óp 
dat zyne Mqeneit op t telfBe oËcwerp met den 
eerften befluit m$m nemen; ten deiden , zo gtf 
iiy magt aan de Landvoogdeslë ^ dat zy genade 
len verge^g zou mogen verleenen aan de vei«- 
boodene Edelen aUeen j^ ook mede aan eemge 
andere ofdchuldige , na haar goeddonken. Maar 
elle d^e drie punten gefeldedde onder voorwaar- 
de 9 dat de LEmdvoogdesfe te vo!«n wel verzetf- 
tere zy, dat de voorfchreve Nederiandfthe 
Meeten iricb zuUen laten gebndken, en voigena 
liuaoen pKcht alle goede diensten cben, die tot 
belKHidenis van den Godsdienst , en rust der Lsah 
^n kunnen dienen; ook dat elle eedtgefpannen 
-eb verbintemsièn gehrooken en te niet zouden 
4ytt; desgelyb alle Vergaderingen 9 Predikatie»^ 
fcbsindelykheden, en wat des meer is, geweerd; 
ttidevs, indien èe Oproerigen zich in de wape* 
4Mei b^van, zou de Landvoogdesfe geweld 
igebrbiken metket Krygsvoik uit de bezettitf* 
^en , en de benden v«i OrdinantUn : en, zé 
'Het de nood vereischtey zou zy meer Krygsvoft 
iigten , en de O verften en lüipiteinen na haar goed- 
^dunken kiezeti.' Bóvén dit fchreef de Koning 
'Mk* vrieMidel^e Meven aan de Heeren , ash 
- • • i— ■ ■ • • . ' de 



^3» NMffêm^kB^hrie: Omkr éi 
de Raden, «n iw 4e Sceeden, om alles, tot 
qfoe ov^rioma , dear in viede te. bou^ 
j^M*t Dk «M hec.aUes. dat 'er op \ Genndchap 
£^der fooricfaiwc» twee Heeren van de oide kt 
g»« >» Slpaqe befloocen werdt , die daai^ met fcboone 
u^S^ wfoo^im. opgehouden wiaxien , zonder te moif> 
^^"^ Ml. verorekken. Ondertusfchen weiden de a^ 
k^ in Nederland veel eiger; want alzo de Hee* 
len van de oide , en Gouverneurs van de Pro* 
i^i0ën , met de Raden , zich bronnen aan ce 
ft^lUen , om jn der minne , of met geweld de 
fsikitn te herfiell^ en te flillen , op hope dac 
de^ Koning de drie punten zou toeftaan , za 
vódt gemerkt , dat men ten Hove alle afleer 
en afgunst aan de verbondene der Edelen toaor 
de, en pveral met woorden en werken bewees» 
dat hun doen en laten. ten Hove kwalyk geno* 
-men was , en dat men door de brieven van par^ 
* aculieie uit Spanje niets goeds vernam, ook 
aiet door de brieven van den Koning , den zesr 
den van Blocimaand desjaars 1566, aan.eenige 
Sneden uic Madril gefchreven; waiarin hybmt 
vermaande cot getrouwheid , hun, metalgemee- 
ne woorden , dkn byftand toez^jende, ab of 
hy zelf in 't Land.koraen zou. Ten ditt^einde 
werden in Zee}uid , zo men zeide , Oofloga* 
fcheepen gereed gemaakt, om hem t^goi iP 
varen , als mede dan cenige Spanjaards vier of 
vyf duizend lange Roeren of Snaphanen op* 
^ogt hadden, .om naar Spaqe tjSfZeiideQ. Ook 
was *er eenen toep , dat de Hmog :Erik vtii 
Bnmswyk Kiygsvolk aannam , om £ iMMtifi$m 
en de meuwe fiisfchoppen met gewda in ce 
voeten* 
neHer* £en^ nieuvra Bisfchoppen , Imqi^imurt tm 
IS^ Geestelyke verbreidden ookonbedachtzaMi gje- 
•■^cm^noeg , dat de Koning den twee Heeren, die wr 

ge* 



h' Ré^êcNng van Konthg P&iMpfr ^^ 
f^tonden waren , geen groot onthaal badde aai^kenopfl^ 
gedaan I en de omhaling aan hun gefchied, nog^^^edcrullii 
maar geveinsdelyk was gedaan , om tyd te^^^e 
winnen tot het vergaderen van geld e» vdk,^'*^**^ 
om fiiee geweld over te komen , en deze Eéc^ 
htï en afgevallene vai^den Godsdienét teftro^ 
^ , niet welke de Kardinaal dan ook komea 
zon , dte zieh ever ^ne vyanden wel 2ou Wree^ 
ken , en wat des meer is. 

r Door deze meawseydfnge» tn bedrelgiirgen^J^^^'* 
bet acht^denken meer sKmgroejende , hc1)bent^cgi^nen 
die van den Hervormdeti G^tedlenst ^ als nietsJJf^'J^!^^^ 
goeds uk Sptmje hooiCe»de nog verwachtende ydeicn ie 
aich verftow ope»dyk te predfcefl , öm te vcr-^*^^"'*'^ 
«>onen bun groot getri dat 'er te bmnden x>f 
ie veijc^fi zou zyn i dat zy zieh niet langer 
konden geheim^ houden , meenende den moed 
van die hun guniUg waren te wakkeren , en den 
|e}vei> aoft hunne tegefnparty te benemen. Zy 
hebben ailer^ersc in Westvlaanderen^ daar naiir 
Vkntiidefttt , Braband , Wahland , Gelderland^ 
Vriedaftd , Overysfel , Holland , Zedand , Utrecht^ 
en elders , en dat in open Velden, Bosfcbett- i 

<m bekwame plaatfen begodnen te prediken , bec 
getal dagelyl» toe vete dulxen<fen vermeerderen* 
de : en in *t eerst vreezende dat zy in hunne 
pred^dën mogten beleedigt Worden , syn zy^ 
met deegena en kort geweer , daar na met hei- 
baarden, roeren eit dergelyk geweer daar 
naar toe gettoMGen. Ën boewet hunne verga- 
derit>gen difcwils ^efloort , en \ volk verboo-; 
den werdt daar niet in te gaan , ja verfcheide 
hulpmiddelen gébvutkr werden , zo beeft zulk^ 
dies niet ^holpen , om dat de yver, de wan- 
)ioop eo de menigte te groot was. 

Onder andere Steeden is ook te Antwerpen ^j^^^f^^^^ 
in ^t begin van Wiedemaand^ de (menbare prc^^dog'tc 
•. IfdcBock. Z diking 



' re rrcdi* 



340 Nederlandfche H^orie: Ondet i» 

hsïvihx' dikitig begonnen, een^erendeelvancenuurln*- 
^^ tende StSi , op een veld daar toe bekwalm , ge- 
noemd 'cLaat, gelegen by Burgerhout; eerst zon- 
der wapenen ; maar dóór den Hoofdlchout vim 
Braband , of andere Officieren, gedreigt, heb^ 
ben zy de toegangen van het veld met wach-^ 
ten en wagens bezet, tot himner verzeekering; 
Plredikende in de Brabandfche en Franfcbe 
tale. 

De Magiifaraat van Antwerpen , met aéhne» 
van den breeden Raad , beeft daar véél tegen 
gedaan , en eindelyk verzogt , dat de Land- 
voogdes daar met haar Hof zou komen leg- 
ffen , om de Stad , als de voomaamfte van dm 
Lande, voor alle gevaren te bevryden, en zulks 
Keqnest zonder Soldaten. Op het welk de Landvoogd 
van de desfe ten antwoord gaf, dat ^ zich daar op 
de7mbhi-2ou beraden, endatze zouden Verzoeken , eerst 
w^rate^^ Predikatiën te fcheiden en te verdryveni 
ra^^^^waar toe zy hun een fbaf Phikaat , of verbod 
prediken, yit 's Konings naam zondt, gedagteekent den 
zesentwintigflen van Wiedemaand; maar 't heeft 
niet veel uitgewrocht: want den derden van 
Hooimaand, hebben de Hervormde Wykmeesters 
eai Request ingelevert, opgedragen aan de Ma- 
giftraat, uit naam van de Burgers, die den Her- 
vormden Godsdienst toegedaan waren, daar ia 
zy de redenen venoonden , waarom zy hannes 
geheime Predikatiën nu, door de men^;te van 
hun, moesten in *t openbaar doen, verzoekende 
^ cene plaats in de Srad , om alle oproeren en 

wanorde te weeren, aantoonende, dat twee 
Godsdiensten wel konden te famen verdragen 
worden , zulks met voorbeelden bew>'zcnde , en 
dat het wel in de magt der Magiftraat was (uit 
kracht der Prhilegiën die zy bybrachten) hun 
Request toe te liaan. De Magiftraat dit Re- 

{pust 



r 

c 

l 



KigüfiAg t>an Koning PbiUpé. ^f 
'qm^ ook een Hove zendende , hebben snder* 
maal aéi hare Hoogheid v^^zocbc y te Ancwer* 
pen haar verblyf te willen komen nemen ^ het 
Welk zy weigerde te doen ^ ten w»e met ee* 
mt behoorlyke Bezetting, daar die der Stad niec 
van wilde hooren. 

Te Antwerpen waren gekomen de Heer vas 
firederode , en ook de Qtiaf van Mcgen, zon- 
der eenigen last van 't Hof ^ die met hun bei- 
den de Gemeente in beroeren bragten. Drede** 
rode v^as de Gemeente aangenaam ^ vocMrname- 
lyk de Hervormde ; en Megen werdt verdacht 
gehouden dat hy behendig Krygsvdk in de 
Stad wilde brengen , welk Krygsvolk (zo men 
seide) reeds niet verre van daar , namelyk in 
de Kempen, aangekomen was , zo dat de Graaf 
van Megen, (Mn best wiUe ^ en om den achter- 
dodit te weeren « vertrddcen moest. 
' Oergdyke achterdocht hebben alle de groe* 
te Steeden van den Lande ook gehadt, het weïk 
te lang zou vaUen om in 't byzonder te vorha* 
len ; maar om den Staat daar van , en in 't al- 
gemeen die van den Lande , daar fay af te mee* 
een , zullen wy voortvaren te verhalen war 
]er te Antwerpen dienaa^aande voorgevallea 
is , inzonderheid met den riins van Oranje hun- 
nen Burggraaf, die aan hun van de Landvoogr 
desfe gezonden werdt. Deigelyke last, voet ea 
middd , hebben de andere Gouvemeors van de 
Provinfiên en Steeden ook gehouden en ge- 
volgt , dé een met beteren voortgang dan do 
andere, overeenkmnende de geitelmeid der 
Landen, Steeden en aart der Inwoonders c want 
dewyl de Landvoogdes een gebod <^ Plakaat 
uitzond , geiioegaaam overeenftemmende m^ de 
opgeftelde verzachting , bevelende dat men de 
Predikanten met hunne toehoorders «v?r al zoti 
' j^ Z % van* 



S4t Neéirtamfhbe iSfii^ie : Offday dt 

vangen , en ophangen 9 herfc nUcs op eralgf» 
platc2en het volk virei wat verfchnkc ; «aar op 
udere pkatfen meer verbittert en geterge ; zo 
dat zy toen de wapeneii eerac met ernst in de 
hand namen, tot hunner en der Predikanten 
befcberming. Het kwam ook msest alle de Stee^ 
den en Staaten vreemd voor , dac »ilks zonder 
hunne plechtige toeftemming zoude gefchteden^ 
dewyl men zeide , dat men he« antwoord van den 
Konit^ nog verwachtte. 

Hoewel , gelyk gezegt is ^ ditf van Antwer* 

pen zeer fterk aanleiden , dat de Landvoog* 

' desfd mat haar Ho^ezin daar haar verblyf wU- 

de komen nemen ^ zo heeft zy *er zich echter 

.*^^ï^^"^ niet dürwn venrotiwen ; maar heeft daar 

i^e we^' als Gouveroeuf gezonden den Prins van Oranje ; 

ve^en *^*^^' by 1» zyii Gouvernement van HoUaiid^ 

gezonden Zeeland , enz. dok wel vannoodenwas; maar 

^aSwfe^^*y ^^* weetefldé dat by de Gemeente aange- 

ëema.ind,Mém ^ en ook Btt^graaf van de Scad was^ 

'^^' m daafóm Met de &ad , en de Stad met hem^ 

éMt den eed te famen verplicht waren ^ zo 

heeft zy alles goeds Van bent gehoopt, om dezel^ 

ve , volgens zynen Laatbrief , voor alle beroerte 

te verhoeden. Dus is de Prins, den dertienden 

van Wiedemaand, te Antwerpen gekomen; de 

Heler vsm Brederode , en vele andere vta den 

Adel en burgers , ^yn hem te gemoet gereeden^ 

Inkomende heeft het volk i:eer geroepen ; fi« 

ies Geux^ dat is , Lang leven de Geuzen: vraar 

6ver hy het alom zeer be(faiifte, zeggende, dac 

het liun zoude berouwen. Hy heeft de Magi- 

ftraat vergadert , en de brieven der JLandvoog- 

desfe overgegeven ; welke behelsden , dat hy 

gezonden was in de naam van den Koning, otii 

de Stad ten beatfe to verzeekeren e» te Dewa* 

n^k ) beveeknde d<tt tj hett gehaoiaaaai zoude 



Régeethg van Koning PbiFtps: q^ 
tgn^ ea i9*ch naar zyne beve^len gedrar 

Sen*. Daar na heefc d^ Prins de andere Leêü 
en der Stad , als de Wykmeesters ^ Deebens^soutder 
/Schutreryen , Kooplieden, en ool^ de Geeste-S"**^^- 
iykheid ontboden , en aUe aangehoort: waar uif^^i^'^ 
fcy aanftonds g^v^aar is geworden, dat het wan^^^ 
px>uwen dat de een van den anderen hadc^da^bm* 
de meeste oorjEaak der beroerte w?re: wa^t^^;J^„^ 
hy bevond , dac de Magiihaac de Ingezee* 
cenen niet vertrouwde , en byzonder met di? 
van den Hervonnden Godsdienst; waar tegen d^ 
Ingezeetenen, van wat Godsdienst zy ook mog^ 
üen zyn , het Hof njet vertrouwde, (vrefzende 
liec Krygsvolk dat nyen daar zogt m te voerenS 
veel min nc^ zyne Magiftraat J alles wat zy ook 
voorfloegen verdacht houdpnde ; en de Hervormr 
de hielden zy i^le verda<?br. Hy bevond oolf 
dat het ge]^ der Hervormde groot was^ 
hoewej zy wat verdeelt waren ; en da; , d^ 
JMagiifaim 4en verdreven Parochiaan van he( 
Kiel hadt to^elatan , naar de L^re de^ 
Augsburgiche Ckloofsbelydenisfe , te Prediken^ 
om daar door twist ep y^rdeeltheid onder hen 
te brengen : ook dat zy , de wapenen in de 
hand hebbende, verre de fterkfte in d$ Stad wa« 
ren , zich, wanneer zy wilden, meester kondeii 
nialcen , en *er mee geweld tegen hen niet t^ 
doen was , ziende de gel^enheid en kleine 
orde di0 ^ar nog gevonden werdt : waaron} 
hy nbodzakelyk achtte, f^nt het wantrouwen cq 
vermipdereii , en met die van den Godsdienst 
dgentlyk te hmd^n , om hw de wapenen ner 
der te doen Ic^en en iif de handen der Bur^r 

gïTs te brengen. Oqk verzocht hy, onder de 
urgery twtalfhondert mannen tot Krygs- 
volk aan te nemen ; 't welk zy toen niet wl- 
den tooftei^HB^ii ; mar wil4«n zelfs ifcl waken: 
f -7 Z^ en 



544 Neièrlandfche Hiflorie : Onder ée 
en om die van den Godsdienst de wapenen mef 
zagrigheid neder te doen leggen , vonden zy 
goed dat die van den Godsdienst ook moesten 
beloven , zo men hun verzekering dede, zelft 
voor cencn tyd de Predikatiën op te liouden» 
tot dat men ondertusfchen de Staaten Generaal 
verj^derde , om in alle zaken orde te fiellen» 
Doch ondertusfchen kwsunen de volgende ty- 
dingen ; dat men onder den Hert(^ van Bruns- 
wyk veel Krygsvolk verzamelde , dat men ook 
omtrent Lingen in Vriesland groote gereedfchap 
ten Oorlog maakte: en dewyl de Drosfaaid 
van Braband, door last v&nhetHof ^ zekere 
knechten en oyk paerden geligt hadt, daar 
mede fay dagelyks naar zyne woonplaats te Merk^ 
fen voor by de Stad reed , zo waren die van 
den Godsdienst bevreesd , dat hy op de Predi- 
kaciSn zou vallen , die verilooren , en de Pke- 
dikanten vangen ; en zulks te meer , om 
dat men wagenen met wapens hadt zien ryden, 
en te Mechelen Oorlogs voorraad zien a<^ 
icheepen , waar door die van den Godsdiensc 
andermaal verzochten , eene plaats In de Stad 
te mogen hebben , om hunne Predikatiën met 
te meerder verzekering , zonder wapenen , te mo- 
gen doen. En hoewel dit, om de vooigczegde 
bedreigingen, hun kwalyk kon geweigert worden, 
zo heeft de Prins, nogtans met dreigen, bidden , 
en belofte van goede orde te ftellen , het zelve 
Voor dien tyd , en ook op den tyd van des 
Stads omgang. Proces fie^ of Kermis In Oogst* 
hinand, nog gewee^; in welken tyd, om de 
menigte van *t buiten volk, men zeer vooree- 
nen oproer vreesde. De Prins by de Landvoogd 
desfe tcBrusfel ontboden, om de zaak der t* (aam* 
vcrbonde Edelen, die daar vei^derden,' veiv 
fchoonde hy zich v«i zjne t^gs^ op *c biddea 

f» 



Regeerbig van Koning PbÜip»: $45 
ifm de^ Magiftraac , de welke begeerden dat hy 
daar zo lang zoude bl>Ten , tot dat de Kennis 
en Proces fie zonder beroene gedaan was , daar 
nogcans het Mariebeeld van Antwerpen , volgens 
dfe gewoonte, zeer plechtig omgedragen werdc, 
H^ande de Mumükken en Geestelyke mede; 
fchoon«>i^en onder het volk dat als afgodery 
befchimpten. 

Ondertusfchen hadt de Koning aan de Land- 
voogdesfe gefchreven , de vergadering der Staa- 
een Generaal, zonder zyn uitdrukkelyk bevel, 
geenzins toe te ftaan , (kt den achterdocht op 
allerhande wyze vermeerderden : ook dat zy in 
Duicscfaland drie duizend paerden , met den- 
duizend voetknechten , op waardgeld aannemen 
zou, en aan de gtpenfioneerde Duicfchers alle de 
achterflallen zou betalen , dit werdt de Land* 
yoogdesfe in die de brieven belast. 

Wamieer nu de faamverbondene Edelen , de ver«i. 
Landen op vele plaatfcn wederom in deze be-^^^^j"^*^ 
loeKexi en wapenen zagen , (in den zelfden ftaatdene Ede- 
als wy van Antwerpen gefchreven hebben, over^^^ 
al tot oproerige bloed(lordnggeneigtzynde)en 
dat 'ev geen beterfchap te hopen was; maar dat 
'er, zonder toeftemming der Staaten ^ n(^ meer 
firenge Plakaten uitgegeven werden , en 'er niets 
gehoord werdt van de Staaten Generaal te ver- 
gaderen , waar in , volgens hunne gedachten , de 
wdvaard der Landen alleen gelecgen was^ 
en men hun geene beloften hield , maar hun 
goed voornemen verdraaide , zo hebben zy eene 
famenkomst te St. Truijen , in 't Land van Luik, 
beraamd , daar over meni ten Hove zeer ver- 
legen was, vrezende dat het tot een oproer 
mogt ftrekken; waarom de Landvoogdesfedeedt 
verzoeken , dat ze door Afgezondene, met ee- 
Dige van haare Perfonsigiën , ia gegiecnfchap 
. . Z 4 ^^ï=- 



. :^^ Nèi^ldndfcbeWJiorie: Onderzie 

wilden komen : het üelk dgar «a oe Aarfchct, 
«n ce Duffel in Braband gefcfaiadde , met den 
Vertoog Prins van Oranje en den Graaf van i^^mond^ 
ItL^- ^^^ wegens de Landvoogdeafe afgeaonikn 
voQgWfe waren , door welke 2y hun, den agdmden vaa 
Jjy^^^^J^Oogstmaand , te DuÖel deedt aanzagen, hoe 
isden vanzy twee Hecren van de orde naar iqne Majea* 
Safnd, ^^ït 'i^d^ gezonden , om hun lieder (nandjk 
JS66* ' der Edelen) verzoek wel te betocmen , welke 
Heeren daar toe wel bekwaam warcm, 4ac ay 



ook na het overgeven van 't liequest y 
der niets hadt doen onderdaan^ aanga^mde de 
Ihquifitie en de Plakaten : dat zy Med» op den 
-Koning behoorden te vertrouwen, als nooit gee- 
ne tyranny gebruikt hebbende; maar gaeme, at- 
Ie dingen die voorgevallen waren , zou vergc- 
ven en vergeeten ; xm weiken einde zy inhun 
lieder voordeel gefchreeven hadt. Him aliea 
met een voorhoudende , hunne aanbiedinge^ 
om altoos gereed te blyven in den dienst vah 
0yne Majesteit en de hare.' Vwder begeerde dt 
Landvoogdesfe , dat zy lieden dog wHd^o be*- 
letten de ongeregeldheid der Se&arhfen^ welke 
«ot opro€fr ftrekten , wïiar mede de FiWcbeii 
och moeiden ; te meer , óm dat de Se&arisjèk 
voorgaven , dat zy het alles deedto met bevel eh 
iast van den Adel , daar uit men kon oocdeef- 
ien dat het Reqtéest ^ dat door hun ingde- 
yert was , niet w»s gcfchied tot •« Lands wcl^ 
varen , maar allem om deee Pre^katiëa in mt 
voeren : waarom zy fchuldig waren dje naar 
hun vermogen te beletten , en met 'er daad te 
toonen y dat hunne mening goed was , en dat 
die , welke het volk tot de Predikatiën hadden 
opgemid , hun verbond en Rjsquesê <e bujte% 
hadden gegaan , enz. 
Hicf op l^ebben de afgezoijdepe £delen gek 



.tMfp^k 9e90(wpoid , 4ac 2y hare Hoogheid 
htóonlam voQT fü den goeden yver die door 
.teur geiaoB vfm\ in *c fchi^veD aaa de Offi9ie- 
W Ifiqmfi$eur^n ; ofuiar dat 2ulks kwalyk 

ware, als geb^epkeq is. te Doornik, aii<- 
r, B^rgw, Ariën , Aat , Brusfel , Gem.SSel^'' 
mk andere pl^^üfen, daar vek lieden , pic krach- 
te der Plakaten, ia de gevangenisTen waren ge- 
4eW.. 

' . Dec ly Ue4en .aUe naerftigheid ha(jUeii aange- 
wend, om de Predikatiën ce belecc»; maar hadr 
4eii bet kinRaad vermoedep van 'c yoik ni/ec kun- 
nen wegnemen ,, doordien 'er na. de twee ft^^ 
4en 9 hun tecgeasegd , bet antwoord uit Spanje 
«iet gekooiea was , ook dat de Scaaceo Gener 
/aal yplgenis de oude wyse ni^c vergaderden ^ 
^n dar ;^ in 'c algomeen dagplyks g^dr^igt >w^rr 
den, vo<»winely k van ppesce^ke Per^Moen. 

Bel^tgend^ dat de FranTcben zücb mee de- 
ae benoerten jooiideo nso^^Bt indien zulb bleek , 
«o wUden ey de ^era» t^ pac^rd zg^^ <w dat 
te fadenen ; maar ^t 9 zi^ feg^n de onderr 
d^nea dea Koim»gs , de aafapn 20 fiaande als 9 
fioo4«Q • Mod^n iteUep dai^l^c hijn niet gera^ 
den. . 

' Dal gien Mgc h^ m b^pbuIdïgi&Q bec volI( 
tot de opeflbane Predikadea Apgeiwd fe hebben , 
daar yan fielden zy vA^ , ^n e^ |ei;elyk vaq 
him Der fiweaing: en cf (Sehfxia *er eenige onder 
hen deaeke G^diensi: b^ln^diaa » waren ^ 

ÏQgcafis vasi dcvwake gwo^ vepz^k^FF, dat hyt| 
iod^ensi: niet vertmvlerd* dli^B dienst, dien 
zy den Kxmimg fcbüdd^ w$ur(^ 9 19 «ebt te nem^^ 
Ook mistrouwden Jiy j^ww» mn de goedheid , 
af jBacbevoedigbeid vaii btw»Qn Vorst ; ipaar 
a^elfs kenden zy zyne Majesteit yoqr jo goed 9 
fbt indif» )iy èmv^viwfijml&Z^ WX^ % m 4e 

Z 5 eenfr 



eene en andere partjf te hooien^ hy voondeefit 
ge en nuttige Ordinantiën zou inftellen* 

Dat zyné Majesteit zou vergeeten, en de ge- 
beurde zaken niet meer gedenken, als hare 
Hoogheid hadt doen aanzej^en , daar op ant- 
woordden zy , niet te bekennen iets gedaan 
te hebben , dat vergeetens of vergevens waer« 
dig ware ; maar zy achtten de waarfchnwing 
door hun aan zyne Majesteit gedaan, den aan^ 
genaamften dienst ce zyn , die zy hem hadden 
Kunnen doen. 

Verder beklaagden zy zich, ov^er het mistroch 
wen dat men van hun hadt , waar door vele in 
ongunst tegen hun verwekt werdai, die oproe- 
' lige woorden tegen hun fpiaken om hen in 
den haat«der Gemeente te brengen, zegende, 
dat de Koning, haast in de Landen komende, 
hun als weêripannige en oproerige ilraien zou: 
En dat ook de Heeren van de orde faun gezel* 
fchap fchuwden , als of zy Crimen JLefée Ma^ 
jestatis , dat is , Misdaad van gskwetfte Ma- 
jesteit bedreven badden , en eenige van hunne 
bloodvrienden en andere waren vermaant, zich te 
wachten en van hun te fcheiden, belovende hun 
vergiffenis en ontflag van zyne Majesteit. £9 
om dat die Heeren van gcoot aanzien waren, 
die veel vermogten om zyne Majesteit kwaJjdt 
te onderrechten , waren zy niet zonder groot 
achterdenken : als mede dat 'er zo vele posten 
uit Spanje kwamen , zonder eenig antwoord op 
hun begeeren , wyl 'er belast was, geene andere 
dan 's Konings brieven mede te brengen ; odr 
hoorden zy uit Vranklyk, dat de Koning daar 
met Spaanscb Krygsvolk den doortocht, en ge- 
lyke hulp ak hy daar eerqrds tot hunne inknd» 
iche krygen gezonden hadt , verzocht : ook d:^ 
de Hereog van Stvooije l)wi bejoctft hiidde, xoc 



] 



^Èegierlng van Koring ntUp$^ , 349 

tyne fanlp herwaards te komen 9 en zich daar«' 
xnxk by den Keizer haSde gevoegt : ook wisten 
sy wel , dat de Gfiestelykheid de fomme van 
vyfhondert duizend' gulden hadt opgebracht 9 
ésoLT over dch eenige derzelveberoei^cn, dat 
A't geld tegen hun gebruikt zou worden ; en 
dewyl zy 9 nog van bare Hoogheid , nog van 
geene Heeren van de orde 9 eenige verzeekering 
konden kiygen , maar dagelyks met gehehne. 
aanflagen zich tegen hun ontdekten 9 wilden zy 
voor hare Hoogheid niet verhoolen honden, 
^ac zy ook middelen zochtai , om vrienden in 
Duitschland en dders 9 maar niec in Vrankryk, 
ce maken, om hun te helpen 9 indien men 
tegen hun en hunne toege^me , de onderda* 
net^ van zyne Mqesteit 9 meende geweldig en 
met 'er daad te handelen 9 en zulks met gee* 
ne andere meenhig dan nit grooten n<x>d« 
doordien zy van hare Hoogheid geenerhandever- 
zeekering voor hunne Perfoonen en goederen 
konden verkrygen : daarom zy ootmoedig ba» 
den ^ datze door andere middelen , m minder 
gevaren 9 van hare Mbog^eid mogten verzekerc 
worden 9 mits bevelende alle Ridders van de Qr« 
dk) 9 hun van gelyken te verzekeren, dat men 
tegen hun lieden 9 nog tegen de Onderdanen 
des Konmgs (hunne zaak toegedaan zynde) niets 
geweldelyk zal ondernemen 9 met*er daad 9 Jlr* 
rekt 9 of indirekt 9 om het overgeven van hun 
Reqwst en onderfinge verbintenis. Ook baden 
;ey 9 om alle mistrouwen van hun t£ weerm, dar 
zy de Heeren 9 namelyk de Prins van Orahje 9 
de Graaf van Egmond 9 en ^de Adnuraal Graaf 
van Hoome , hun weder wilden toevoegen^ 
(wyl zy meest hunne zaken verifattn hadden) cma 
£en met bunnen raad behulpzaam te zyn9 zon* 
4er w^fl^ zy YOOilfiil üte 2au4mhindelen; 

cir 



95«> JNinkrlani^be Wfime: ÜndefHe 
&k dac deaehrq oqIe \cüt losclit mogtok b^ 
èen om geheel te voorzien, en beveeien xt ge-- 
veti op ld 'c gene , dat de behoudenis der La» 
den wPi^M', 2ynde peribnagien , Waar op zyne 
Majesteit , hare Hoogheid , en zy 2icb mog- 
(en \!ertrouwen , en dat die ook hiuüieden ia 
hniine befcherminge namen. 

2y meenden niet dat de befchermfaig, ^ zy 

l^an hare Hoogheid ^ en de Ridders van de c»de 

hegeerdenf tfibders zoude zyn, dan zo lange coc 

dat zy van zyne Majesteit zouden zyn bewilligt of 

tfgeil^en ; en dat drie weeleen na dat zulke (mt«- 

^eg^ng van zyne Mqestpit hun zoude aangezegt 

,zyn , om ondertusfchen hun van andere noodit 

ge micUelen te kunnen voorzien. 

tooiid . Daar na gaven zy een Request over, dat hu» 

qSesldcr Ueden , wanneer zy te St. Truijen vergadert wa- 

der^dlm ^^^ ' overgegeven was, door die van den Her* 

Ed^ien^ vonoden Godsdienst ; in welk vy aanboden^ 

st-Truijcnj^ wapenen neer te leggen , en zich te onder* 

^r^^^^werpeTaan ^^1 \ gene , %t hun (iaden door dê 

tlgmseeie Sttaten , aangaande den Gkxlsdiesst, 

g^odm en bevolen zou worden; nut; dat ha«- 

#e üiogheid de Edelen bevel gave 9 bon lie^ 

ilen zu&e verzekering of belofte te does j dat* 

fe hun zouden befafaennen of byftaan , inge^ 

vaile dat men hun eenig geweld of onrust aan 

wilde doen , voor dat de rezolath der aige*^ 

. nieene Staatep zoude genomen zyh; verzoe* 

kende eenige derzelve verplichte Eddeh te be* 

wieti , 081 in elke Prbnncie op alles opzicht te 

bebbea. 

Het wdk zy ziSden , datie aan bai« Höog^ 
beid wel hadden wiUen te kennen geven » om 
in atWs te vofMrzien , zorgende of het yolk de 
Franfphen ^ erfvyanden der Landen , anders wel 
inogtenia ^tJjoid bmigen, enz. 
1 ) An^ 



I 



- - An^emual van htiniie onfchbld ^èprot^steen 
hebbedde , Üs mede van alle ongeval dac diAT 
pit iric^ volgea ^ boden zy bilnneli gewiiÜgen -^ 
dienst aan , en begeerden een fci»:i&elyk am« 
ivoord. 

Deze handeling ^ antwoord , véfioek^ en m 
\ fcheen bemiddeling der Edelen voor dto 
van den Godsdienst , hetfc de. Landvoogden 
groote vfieze van meerder zwarigbeid aang^goa^ 
zo wel als alle de Raden , Ridders van de ort 
de 9 en Gouverneurs der Provin^iëfi y die ift 
Oogstmaand te Brusftl veigadert waren , daal 
dagelyks van alle kuiten cydingen kwanlen, daa 
het volk, gewapend ter NPrcdikotiên gaande, dë 
Beelden en Heiligen ovend afgefintecèn hadden 4 
zonder dat de Magiftraaten daar teg^n dorsten 
£yn. Eene zeer wonderlykd zaak, daarwelopf 
gelet diende te worden : waarom de Laodvoog'f 
desfe oordeelde het besce te zyn y de Eddefi 
te vrede te Hellen ^ mits te geven ABc vaft 
verzeekedng ^ om dk te gebndiscn toi bet ftU* 
len van *t volk; maar eer wy daar toe ovetgaaiiy 
dunkt ons best t« zyn, eerst het af breeken d(N» 
Santen of Beelden te verbileff}. 

Het gebcftfrde in 0(^(ssmaand aHeiMrsr m Beei4» 
VlaandoM j omtrent Yperen ^ dawyl hec vollig^™« 
uit Vreze met wapenen achter den Lande tettmaand 
PrcscKkdtié güJgèn ^ dat ecifige zich verflbut heb^ viari 
ben , doof eenen ongaichikten yvcr, om op èmtxL 
vregm eetiige Beelden af te werpen , daarna m 
oeniffe Kapelten ,* Kerken m Kloosters teti{>laf* 
ten Lande , en caif hiatileft in eemge Steedeiri 
daar zy üh Kruidjkcw y Beelden, Sacrament»* 
huisjes , Autaren , Sc^iOderyen ,. én alle ve»» 
fterftien daar gevonden, m een qngeloofiyta 
haast , om ver wierpen , in ffnkk^ floepen ef 
liiak^> "1 welk met ^fcbteddd zMdei Hoe* 

ren 



$52 Nedcrlan^bê IS/hHe :. Onderde 

ren en boeiwn hulp ^ en groote roverjr , lioe«<» 
wel overal den Regec»rders veel goed wml ovef« 
w^mder- gelevert. Dit is in Vlaanderen alteeersc ontftvnit 
iewzMic^ begon wanneer de Gouverneur Graaf van 
wyze vanEgmcmd ceo Hove ontboden en gereist was^ 
kdyi^^co is cerftottd als èenen wind verbreid en voort- 
breking geloopen over alle de Nederlanden , zo dat 
^^^'' byna geene I^mden of Steeden daar van vry 
zyn gegaan ; maar hebben alle deze beddfior* 
nery moeten lyden , of voor bevreesd zyn^ \ zf 
dat 2e toebben moeten gedoogen , dat een hoop 
kanaiUe of gepeupel zulks hebben gedaan ^ of 
dat de R^eerders ^ Geestelyke, of Waereidfdie 
Kerkmeesters , uit vreee van meerder ichade^ 
Imnne Kerken of Kloosters daar zelfs van ledig 
jmikfm , of hun daar tegen in tyds gefteikt^ 
voorzien en gewapent hebben , en dus het on* 
weder on^aan. £n 't ^ene meest te verwon- 
deren is 9 is , dar men nooit konde weeteti wie 'er 
den eersten uitvinder van was ; ook vondt men 
desgelyks niemam onder die van den Hervorm* 
den Godsdienst , die zich daar over beroemde^ 
of die de vtryze der geweldpieeging geprezen 
of goed gevonden heeft , fchoon zy het gedaaft 
wenc wel goed achaen , zynde meest over al 
door jongens^ lekkers, hoeren en boeven eens 
befiaan. 

Om den Lezer door een Iqrzonder geval 
te behagen 9 en niet met veelerhande te ver* 
ttoqen, kunnende door Het eene het aofk* 
re ^sfen , zullen wy verhalen hoe dit beeldftor» 
men te Antwerpen is toegegaan , ons voörge« 
nomen hebbende deze Stads gefcbiedenisfe , ais 
eene van de voomaamfte der Nederlanden, tot 
een voorbeeld , van 'c geene in andere Sceedei 
gefdued is , te ftellen. 
Wanneet de Prin» van Oranje docff de Land* 

voog-. 



tlg^iffg van KofÊWg Philips. $53 

T5ogdesie te Antwerpen geroaden was , om 
daar *c bevel ce voeren , en weder te Brusfel 
ontboden en gereist zynde , gelchiedde bet de» ' 

anderen daags, als men in den omgang der Stad 
her groot Mariebeeld omgedragen hadt , en zulks 
reeds wel vereaan en weder in zyn Cfaoor a^ 
fleld was , & reeds gezegd is , zo dat ^ef 

Jeehe vreze meer fcheen te zyn ; zyn Vr op 
en zelven dag , den negentienden van Oc^*- 
maand , 's maandags , eemge jongens geweest ^ 
vragende voor het Choor, of raaaiken (menen* 
de het lieve Vrouwe beeld) vreesde , om dac 
zy nu zo vroeg in 't Cfaoor liep , en dergdyke 
woorden meer. Ook aan de andere zyde « ee« 
ntge jongens in de gioote Kerk fpeelende^m* 
crent de Predikftoel , het hoofd vol hebbende 
van Prediken en Predikatien , willende ook hee 
Prediken nadoen ; is 'er een groote lekker op 
de Predikftoel geklommen 9 en heeft daar ee^ 
sige (btte redenen begonnen: de andere pn^ 
gens met hem (pottende ^ wierpen naar hem; 
andere wilden hem van de Preekftoel trekken ; 
maar hy ftietze met voeten , en het werdt kwaad- 
aardigheid, ofkatteipel; wanteen jonge Schip** 
per klom van de andere zyde op de ftod , eof 
ftiet hem van de trappen , dies eenige toezien^ 
ders en Mansperfoonen zich daar mede h^oei* 
den , en vochten fchier onder elkanderèn ; dó 
Schipper wat gekwest zynde, is het ontkomen ^ 
zynde de Kerk vol beroene , doch werdt buiten 

ronden, en voor de Magiftraat gebracht, dien 
't zodanig venelde als 't gefchied was : de 
wachters deedcn terftond het volk vertrekken^ 
en de Kerk toefluicen. 

Des anderendaags , zynde dingsdags , den .Beeu^ 
twimigflen van Oogstmaand , zyn 'er , te^Anweïw^ 
fipx den «vond > eenige jongens in de Kerkpendea 

ver- 



f54 NuktlanJfeUmilÊrk: Onief^l^ 
tig- veigaderc, atb ook wie Maospeifcmfn, wmüpi 
^^ lende, vo^^ett liet e^bniik^ t^gen den Lofiyd^ 
in^d» ihttr weto o|> bet Metiebeeld gefehimpt wmk 
*^ De oude Vrouw » die vo«r het Cboor lisn&or 
jens verkocht en offer antfcog ^ ziah vergnua- 
mende ^ wierp flofi asfti)e en and^^e vwl^hé- 
den de Jongens nsat \ aang^zicbt en m de oo^ 
gen 9 daar uit <ien twist onstond. Zo dtt dfo 
Mutgraaf, de Heer Jan van ImaierfeUe^ in de, 
Keritkwam, met zyneSergianteli enHelbardier&tf 
vermanende de ete en asdere te w^en uit de 
Kerk gaan , het welke kfam%<i deeden , en an- 
dere zeiden 9 zy wiiden eefst het Lof bowea^ 
ëaar op de IVbrkgiatf hun deedt aanzeggen^ 
dat men *er geen Lof zonde doen y dat eeni^ 
«mwUlige nmkte , zeggende de e^ tegen den 
ander , zy wilden dan ifelfs bec Lof adfigien. 
Zo dat ten katften de een hier, de ander daar 
begonnen te zlnsen : eenige Jongens fpeekiea 
en rolden mee balkn en fleetijes: eindelykkw»n 
'er door die gemgt meer en meer volk in de 
Kerk. De AÊrb^af ^ »ende dat hy niec ver- 
mogt het volk uit de Kerk te dom fgam , nog 
orde te ftellen , floot alle de Kerkdeuren be« 
halven eene toe , en i» dus ook bevreesd ver* 
trokken ; daar door het gepeupel flonter gewor- 
den is. Alzo 't nu laae m den avond wis ^ 
de Vkk wel zes uuren zynde, hebben zy 
elfaaideren opgeruid , om bet MariebeeU om 
Me bed- ver te fmyten ^ opbreeJcende het CbodT , en roe- 
2S*wer. Pf**^ ^^^ ^^ Geüx^ Lang leven de Cpiaené 
peninee-Dit eens begouneii zynde , is terftotad met zulk 
2f^br5! ^Cö geweld voertgeloopen , en door zo vele 
^den handen geholpen , dat eer 't middematht was 
^y^^ Ae de Chooreta opcngebrooken , de Auturen 
tt»^d ®"* ^^^^ gefraeèteir, alle de Beeidm afge* 
rt<^. ' woipea en gQbcolKn waren^ en aUe de Sloot» » 



ftl M gfoocen Keik geopend ^ dftar , volgens 
htt xeggcn 9 wel zevenrig Aucaien iü wiren, 
van alles zo vetfierd , door kbnst, Schilderyefi 
en kostelyUidd, 'dat dders met v^l haars gdyk 
te vinden was. 

Wanneer na al de BeeUenin de grooce Keric 
«eder geworpen waren , is 'er cene groote me» 
nigte vm die Jongens , met een%e Mana» 
perfocmen , hoerai en boeven vergezelfchapt^ 
dom gelopen, om ^c zelfde ook e]£rs te doen, 
als by de Minnebroeders , of Frandskanen , te 
Su eieren , Su Jacob, St. Andries, Sc Joris, 
ScMichiel, te Feecer Pot, in de Burcht, te 
faken , by de Wiczusters, by deZwanziisters, by 
de d^deOrde, by de Nonnen, by de Boomgaarden, 
/by de Predikers, en overal in alle Kerken der Stad 
en Kapellen , en hadden meest alles om ver 
^ewcHpen , in/ alle de voorfchreve plaatfen, 
eer het ^s morgens ter degen daig was; hebben- 
de alle de kaersfen en coortfen oncftooken, die 
^ in de Kerken vonden , daar zy alles mede 
doorzochten. Een groot en wonderlyk werk, als 
men alle de cMnlIancfigheden aanmerkt : want 
men nergens iemaat van de daaders kende: nte* 
mant hoorde men zich daar nadertiand over be« 
xoemen , geen gevecht of twisc viel onder hun 
voor , en niemant werdt 'er gewond , * dat bo* 
.ven tX te verwonderen is , zynde in dé nacht, 
daar Zo vele fteenen , houten en andere f ftoffen ' « 
gebroken wier<kn. 

Ondercusfchen ftond de Magilhaat en Burge-^^^'Jj- 
rye de ganfche nacht in de wapenen, zo verbaast der men- 
en bedwelmt , of dezelve betoovert waren, ^^^^ 
verfcHeidene gedachten, vreze enachterdeckenpcn,in*c 
hebbende. De Roomsch Katholyken dachten ,*^^^/j^^^^^^^ 
dat het der Hervormden werk vras , welke zyden, 
meenden, door 2ulk een gepeimc} gefterkt ^ hun 

JUcBoik. Aa 'te 



i^gS NmMan^ché Oficrie: Omfer ie 
«e ftetk zouden zyn , en daarom vreesden tf^ 
dftt het iNin kop sou gelden. De Ffervonnde, 
bedttgt dat dit bedryf bun ten laste gelegt 
«OU worden 9 dachten ook dat het hun poflt 
ware toe te zien , om van hunne wedeipaiqr 
niet overvallen te worden. Terwyl de eene 
party dus de andere vreesde , was de vreea 
onder hun gemeen , dat het zeUHe v<>nje , alü 
^ hunne handen aan den roof zouden gdtoo- 
ken hebben , daar mede niet zouden ophouden; 
naar mogten vallen in de huizen der i^ke Koop-, 
lieden en Burgers , en de afgoden in de Usten 
en beurzen zoeken , onder het dekfel van Bed- 
ien : of hun van verradery te befchuldigen, en 
4ergelyke fmaadheid meer. Dus ftond de Ma- 
giftraat en Bui^ery verflagen , met gehemde 
narten en handen , nogtans in de wapenen, en 
met goede orde , de een den anderen tot eea* 
dradit vermanende , en toe te zien dat *er geen 
feleedftortii^ gefchiedde , nog huizen opgebn>- 
km. wierden j waar ui zy, volgens 't z^gen der 
j^ai^den, aHe eens waren, naerftiger zynde^ 
om hun Lyf en goed , dan de Roomfijie HeJ- 
üghdd of Godsdienst voor te flaan: 's anderen- 
Aiags God dankende , dat 'er geöi meer kwaad 
gefchied was. En hoewel in dezelve beddftor- 
mitig en pitendering , veele dingen van waerde 
achter bleven , geftoolen en verdonkert zyn ge- 
woideti , zyn 'er 'echter vcJe Juweelen , ZShrei^ 
werk en andere dingen , op het Stadhuis en et 
ders gebragt. Eenige Gilden en Ambachten, 
hebben ook verfcheide fchoone, vermaalde , ea 
kunstige Schilderyen, dat vdkafgebeeden, ler 
liefde van de kunst , en 'die afgenomen en 
wepebracht. 

2o haast als 's morgens ét Poorten der Stad 
open gingen > «yn een 4eel van deze Beeld- 

flomecs 



1 



n 



l^geering van Koning Philips. 357 ^ 
éflomers naar buiten gelopen , eerst in Sn Ber- 
naards 9 Klooster , ander halve rayl van de Scs^ 
«elegW;, en zo over al in de Dorpen rontom 
de dodt 9 alles afbrekende met eene wonderly- 
Jke (loutheid en kloekheid. Andere binnen de 
iScad,idoorliepep dien ganfchen c^g, en no^ w^l 
fwee dagen daar na^, alle de BUtrken en Kloos- 
ters 9 breekende wat zy nog heel vonden , zon- 
4er dat men daar nog iets te^en dorst zeggen 
^f doen ; maar ein&lyk , sds men een zeer 
fchoon groot verguld Kruififix , in de groote 
Kerk, boven bet groot Cboor ftaande, met groo- 
te moeite afdeed , viel dat op de wapenen der 
Ridderen van \ gulde vlies , die , kostelyk ge- 
fcbilden, rontóm boven het geftoelce Honden , 
ivan de orde die daar gehouden was in den jare 
^555* Waar dioor de Magiftraat, en vele Buir 
gers zich verftoorden , en moed grypende , keerden 
;y alle die zulks meer wilden ondernemen , en 
namen tien of twaalf van hun gevangen, drie 
die daarmn handdadig bevonden wierden, wer- 
den, den agt en twintigften van Oogstmaand, o|^ 
4e markt gehaqgen , en drie andere gebannen^ 
4e overige op eene andere v^ryze geltraft. 
: De Wbdllraat, heeft terftondaUenaerftigheldjNicm^ 

«imgeivend , om de Hervormde het Prediken inaeM^- 
4s Kerken te beletten , *t welk reeds ^^gp^^^Hcr-^" 
nen was , om het volk van rovery tot IKIt^ vormde 
e^ onderdanigheid te vermanen; maar het werdt J^^^e^^er- 
^ndelyk , uit eerbied voor de Magiftrw^hoaden. 
pagelaaten, die ook op hals(braf deed afkour 
4i|;en , dat men de geroofde goederen aan de 
JW^kmeesters, binnen vierentwintig uuren, zou- 
fle weder breiden , eti niet meer eenige heelr 
den afbreeken , enz. Het geen jsy den Hervorrar 
iden ook deeden aanzeggen, door den Penfiona- 
jds^ Meester Jacob Wezenbelie.^ ;wellEe daaruit 
Aa a oor- 



, 358 Tfederlandfcbe Hifioriei Onder de 
oof zaak namen , om de Magiftraat fchriftelyfc eÉ 
mondeling tevenoonen, op den vierentwintigften 
van Oogstmaand des jaars 1566, affl den Bur- 
gertóeester , de Heer Jacob van der Heiden; 
Onfdiaid eerst , dat zy in waarheid voor God becuig'- 
vormdc. d^" 5 <1^^ ^^^ afbreken der beelden zonder 
hunnen wille en toeftemming gefchiedwas, en 
dat zy zulk eene handelwyze niet goed vonden , 
zo het zelve zonder toeftemming der Over- 
heid gefchied ware , fchoon de groote afgodery 
'zulks wel verdiende , en dat zy laakten en ver- 
foeiden de dieveryen , rovingen , en andere ge- 
weldenaryen , die daar op gevolgt waren ; dat 
hunne Predikanten in hunne preSkatien zouden 
vermanen, gelyk zy reeds at gedaan hadden, dat 
men het geftoolene m der Heeren handen zoa 
wederbrengen. 

' Dat die van hunne Kerk bereid waren, zich 
in alle gehoorzaamheid, ten bèvele der Heeren , 
te ftellen , tegen alle plonderingen ', gewelde- 
naryen en baidadigheden. Dat zy de Heeren 
.Van de wet erkenden te zyn hunne Magiftraat, 
van God ingefteld , en datze daarom veibori- 
den waren , dezelve gehoorzaam te zyn, vol- 
gens Gods woord , en bygevolg fchuldig en 
gewillig te betalen , alle Accynzen , Irapos- 
' * ten. Schattingen en andere Lasten , naar hé* 
hooren. 

Ten dien einde bereid zynde, de Predikan* 
*ten en Regeerders hunner Kerke , des noods, 
den eed van getrouwheid en gehoorzaamheid, 
in alle zaken , volgens Gods woord , tot bé- 
houdenisfe, welvaart en voordeel der Ingezete- 
nen , en der Stad , by huii af te leggen, om 
dus het volk in ftilte te houden. 

Smeekende ^ dat zy onder 't gezach en de 
befcherming der Heeren zouden mogen Predt- 



Éegeering van Koning Philips. 359 

k^ii^ «eeiiigebetwtfne Kerken, en hunne oefcr 
mng te mogen hebben^ zich yeronfchuldigende^ 
dat 2y , toe dat daar in orcïe gefield was, zich 
xset eenige Kerken behielpen. 

Dat zy ook memant in zyn gemoed begeer*, 
den te dwingen, te vreden zynde, en God dan- 
kende voor 4e middelen, die zy hadden , om 
hem volgens bun geweeten te dienen ; waarom 
zy verkochten , dat *er last gegeven mogt wor«» 
den 9 dat nieraant den anderen zou mogen fchel- 
den , verongelykcn , nog ter zake d^s Gods- 
lUensts overlast aandoen , enz. 

Met deze Bjsnionftrantfe , Request en Ver- 
toog , is het eindelyk daar toe gekomen , dac 
men de Hervormde heeft laten Prediken, onder 
\ gezag der Magiftraat, m de nieuwe Scad,^ 
om daar door het Prediken in gewyde Kerken^^ike^hï 
te beletten. Maar de Predikant op 't Kiel, dieAntwer- 
volgens de AugsbiirgÜche geloofsbelydenis pre-gli"[cn; 
dikte., is toegelaten te prediken in St. loris Kerk*™*?^5^« 
de overparochie van t Kiel , om vele ongele-ken. 
genbeden te fchuwen, en twist onder die van 
den Godsdienst te brengen. ^ 

Van alles dat 'er gefchiedde, heeft de Magi: 
ftraat dagelyks aan 't Hof te Brusfel, en aan den 
Prins van Oranje kennis gegeven, hem bidden- 
de , daar te wiUen komen. Welke hun melde, 
dat deze ongelegenheden hun overgekomen wa^ 
ren, doordien zy zyaen raad en advies niet 
hadden willen volgen , in 't aannemen van Sol- 
daten en anderzins. Waarom ?y hem nu by a^ 
vies van den breden I^oad en L^den der Stad » 
alle Superintendentie derzelve opgedragen heb- 
ben , zich aan zyne Excelentiè onderwerpende, 
om op alles Poücien en orde te mogen ftel* 
len , zo wel nopende het waken , als van d^ 
W^cbtderStad, en anderzins: (en dien einde zplk 
Aa 3 Krygs* 



^66 t^iertan^che fÈff$rie : Öndsr da 
Krygsvolk, mies Poorten 2ynde , aan tënt^ 
nemen. En voorts , volgcfnde den last aan heiii 
^oor de Landvoogdesfe gegeven , tér beboude^ 
nisfe der Stad , en des Konings dienst, zvBke Ot* 
dinantiên te maken , ats 2yne Êxeel&nHé zonde 
goed dunken;^ belovende hem tegehoor^unen, 
mits niets fltydig tegende Privilegiën en öudelier^ 
komen der Stad. Woarophy^denzesentwihdgfteti 
van Oogsttn^nd , daar andermaal gekeMfnen is^ 
Beeld- Terwyl dit te Antwerpen in Oogstkneand 
opTerl? gefchiedde , is dergélyken beeldffomring ook et 
fcheide ders uitgevoerd. Te Mechelen hebben eeragè 
paaten. byde jvfinneWoéders, en in zekere andere Kloos- 
ters zélks ook begonnen ; maar verder werdt 
het belet. 

Wanneer tfieh z&lks té Lier ook nHeenden te 
doen, hebben de Heeren van de Wet, om rdtó 
te verhoeden en de rovery té beletteö, bevoteni 
aHe beelden eft atl^e dingen af te nemen , en 
de Kerk leed% te maken ; zynde \ zélve aad 
de afgezondéne der beeldftormérs ffetoottt. ZviÈti 
k op vele plaatlèn in Brabrfnd en Mets meer ge- 
beurd, 's Hertogenboséh , BWda en Befgen op 
"^ Zoom , hebben ook dergelyke verwoesting als 
Antwerpen geleeden. 

Desgelyks ook die van Gent, Ypc*ren, Ou- 
denaarde , en veel meer andere Steeden in Vlaan* 
deren. 

Ook Valen9yn , Doornik én indere Steedeii 
in Walschland. 

Ook Utrecht, Amftérdam, Leiden, Delft, ** 
Hage , Briel en andere plaatfen in Holland, 

Ook Middelburg, Kampvere, VIisimgen,eii 
andere ip Zeeland. 

Ook Groningen, Leeuwaarden, en andere hl 
Vriesland. 

Ook Kampen , Zwol , en Deventer In Overysfeh 

Ook 



f 



BigmiHg VM Ibning FhiJlfi. 961 

OokArnhem^ Roermcmde, Nym^eo^ Ven» 

io 9 Harderwyk en andere in Gelderland ; en 

overal vele kleine Steeden en Doipen zonder 

gBtaL 

Te Middelburg) niec c^enfiaande de Wet 
en Schutterye twee dagen lang te vergeefsch hec 
fiormen belet haddra , «n de beelden en auca^ 
ren reeds afgenomen waren , i$ men egter niet 
te vreden geweest ; maar jbebben 9 den vieren- 
cwimizften van OM;stmaand 9 in grooten getale 
vorgadert, zo aan den Bisfcbop, als aan de Ma- 
gifmatvetsodit, dat men de ge vangenen om den 
Godsdienst zou los laten , en aan hun overle^ 
veren ; waar op men Com den c^loop en bloed* 
fiorting te verhoeden) van deze gevangenen 9 een 
gemlle van een en twintig heeft moeten hi 
vryfaeid ftellen 9 of anders wilden zy de gevan- 
nnis op lopen : ook heeft men hun binnen d* 
&ad in de Kerk moeten laten Prediken. 

Te Delf hebben zy niet te vreden geweest dat 
de AAagiifaaat de boeiden afgenome^i hadt; maar 
hebben het nog nader willen doen , hebbende 
toen ook 9 niet te^enlbande de groote wacht 
der Burgers 9 alle de autaren afgefmeêten en ger 
flecht 9 nemende ook het Klooster der Minne* 
broeders om in te Prediken* « 

In 's Hage kwam eenen Adriuan Mennink en stom 
Dirik Joosten by de Raden en Magiftraaten, be-J;f/„'*^^^ 
Icheidentlyk verzoekende 9 de beelden af te mo*Ha6e. 
gen doen 9 en «bar op gevraagd zynde , waai 
zyne Cêmmisfic v^s ? heeft hy op zyn borst ge 
flagen en gezegt9 die daar te hebben : het Hof 9 
verbaast z^ide, heeft Mr. HipoUtus Perfyn9 Pre<» 
iident van Utrecht 9 toen ter tyd daar zynde, by 
tich geroepen 9 om zynen raad te mogen horen, 
«n bevindende dot het verzoek niet wel te wei* 
geren Wds 9 zynde de verflagenheid over al zeer 
• Aa 4 grooti 



S<^a Nei&tanJfche Btfhrie: Onder ie 

irroot, hebben zy den voornoemden Goudfinir 
omniige Stads dienaars en Timmerlieden mede 
S' egeven, om de Kerkdeuren te bewaren, op' 
at *er geetien oploop gefchieden zou, &x düe 
beelden, zonder beroerte of fchade, afgedaaa 
mogten worden; ook dwongen zy de lieden, wel* 
ke eenige beelden in hunne huizen hadden^ die 
over te leveren, of te verbreeken. 

Te Dordrecht, Gouda, Haarlem en Rotter* 

ftc4lnh«<ïaïi^i gelykoofc in vele andere (beeden, werden 

beeidfior-de beelden door de Magiftraat beveiligt, toen 

weerSr men zag en gewaar werdt, dat meest alte ftraat^ 

fchenders , dieven, vagebonden, krj^Üeden^ 

rofüanen, hoeren en boeven, zich in ^tmcsrdaas 

te veel onder mengden , en eindelyk de groot* 

fte meesters daar van wierden, zynde daar maar 

weinige van de Hervormde Godsdienst by , fchooa 

dezelve in 't eerst zeer geyven hadden; maar 

het gefpuis verftoutte zich tegen die van dea 

Godsdienst, welke zich eer over de daad, als 

een wonderwerk van God, verwonderden , 

dan dat zy 't konden pryzen of toeftaan. £a 

eindelyk hebben zy 't beeldftorm^n zelf belet ^ 

en met hunne Predikatien en geweld tegen* 

gedaan. 

sci^rik De tyding van deze afbreeking, of beeldflor-i 

^^^^-ming, re Brusfel aan de Landvoogdes^ en aan 

^nis?ei!de Raden komende, heeft eenen grootea fchrik 

veroorzaakt, zo dat men aan 't Hof, en de gan-« 

fche Stad door, in de wapenen i? geweest, on. 

bet daar te beletten en te weeren. I)e8 niet 

tegenftaande heeft de Landvoogdesfe naar Ber-> 

gen in Henegouwe willen vertrekken, vrezen-^ 

de het gevaar voor haar perfoon, en verzocht 

aan de Gouverneurs der Provin9iën, en aan de 

Ridders der Orde , datze haar wilden gelet* 

den, die zulks op «Uerlei wyze a|ra4en, gro<^. 

IQ 



' Regeer Ing van Koning Philips/ 36) 
ce en gewichtige redenen bybrengende. Maar ^ 

ab haar ten laacften door den Prudent Viglius 
^ ceboodfchapt werdc , dat de Burgers de Stads 
Poorten ingenomen hadden , om *er haar niet 
uit te laten gaan, zo heeft 27, op belofte 
der Heeren, bewilligt dien dag nog daar in te 
blyven, haar toezeggende om 'er uit de Stad te 
zullen he^n, 10 \ de nood vereischte, ten kos- 
te van hun leven. Voorts bad zy den Graaf 
Pieter Ernst van Mansvelt, den last van *tGou« 
vemement der Stad te. aanvaerden , die ter- 
ftond de Bui^ery op *t Stadhuis deedt vergade- 
ren. Ook gingen ten eersten met hém derwaans » 
de Prins van Oranje , de Graaf van Egmond, 
van Hoome , enHoogftraaten , die de Surgery 
hebben voorgehouden, hoe hare Hoogheid, op 
derzelver woord van eere, in de Stad geble- 
ven was, op voorwaarde, dat zy verhoeden zou- 
den, dat *cr geene Predikatiên of beeldftormen . 
in de Stad gefchiedden, 't welk zy haar alle ba- 
den, als ook om den Graaf van Mansveld, als 
Gouverneur, gehoorzaam te zyn, dien zy allé 
wilden byftaan , enz. waar op die van Brusfel ant- 
woordden, dac zy met de Heeren wilden leven 
en ilerven, om geene Predikatiên, of beeldftor- 
men in de Stad te lyden, en Mansveld gehoor- 
zaam te zyn, enz. 't welk de Landvoogdesfe tot. 
's avonds wat troostte , wanneer haar aange- ' 

dient weidt, dat men dien nacht de beelden zou 
breeken , de Heeren van Arenberg en Barlai-^. 
mond doodflaan, en hare Hoogheid gevangen 
nemen: Waarom de Heeren andermaal genoeg te 
doen hadden , haar verzoek te ontraden , bybren«. 
gendë, dat dkvan^Brosfel de ma^ niet luulden. 
zoUcs te doen , dewyl 'er zoveel Add in de Stad. 
was. Deze vrees deedt de Landvoogdesfe tanTyeUoé- 
dm 'Koniiigfchryven , dat zy waren venaden vanbefcS?/'* 
c ' A a 5 den 



fS4 IMeOékuifidbe Hifiarie : Onder 4è 

. 4istde denPrinsvanOnnie, EpaofeKl, Hoogflraamen 

^^i^^^'Hoome^ endatkywIV^BSCcithdioardeiiovertt 

ninguit komen , of eené krygsouigc van Spttmarden te 

i^nblk zenden ; hec selTde fcbreiren ook de Heeim vn 

Barkdmond, Norcames, endePrelidem Vlglius. 

De Landvoogide^e des anderendaags , den 

drieentwintigften vanOogi^maand , de grooee be* 

roereen ziende , en mo^yk enen aigemeenea 

opAand en bederf der Landen ineezcnde , heeft 

eindelyk ^ mei! tgéhies van dé Heeren Gooverf 

neors der Pnndn^n , Ridders van de mtfe. 

Raden wn Staaren en geheimen Raad, enz. be« 

floocen 9 de Predikarien met oo^uikinge toe m 

fiaan , en die ce gedogen in die phatzra^ da» 

dczeh^ voor «fien tyd |;eweest waren: gevende 

de Heeren , die vol^ns haar bevei mee de E* 

delen handelde , daar van dnsdanige .éBt. 

^rnm"" ^^ andgrifoudemk de punten^ iegtefm in 

t:^7^ ée krieven ^n verzekeringe. En^rZrh dö 

vo^csfJ^'^y^ eir mnrydefyken twod^ ais nu regeeremde^ 

dcHeercnzD ts ksre Hêof^md te ffreden , dat deze Hee^ 

omm»de^^ 9 bondóletA bet acceord met deze EJekn^ 

vcrbon- httn teezeggen , dat bet voikj afleggende de ma* 

i^x^n-P^t^^ 9 in de pktatze daar de Predikat&n mee 

^"> Vr daad gebgudem werden , en tdcb mjéendê 



van fcbandelyitieden en wg/eregMktid^ 
den zelven geen geweld daen^ mog^ èy ^vegen 
van hedryeen , ivgvn bun in dezéive pinat- 
zen voortvaren zal j gaande nog komende -^ » 
langt tot dat door zyne Ma/esteit , meteénee 
van de Generale Staaten , anders ztti warafaa 
geocdonneert^ op voorwaarJen^ dat zy^ ingte^ 
nerbandc wyzen , een^^tms zuUen beletten dem 
Katbokfken Godsdienst^ mg de e^etting'^utn 
dien ; maar de JKatboIyken vry laten geuie% 
ten^ bunne Kerken , in diervoege en wyze ale 
veeren^ Gedaan te Brusfel y den drieë^Moinm. 

tig-' 



R^eeriffg van K(mi$tg fUl^u %^ 

Hgffm tan Oogsmaand ^ des jaars 1566. 
• JVfec dettti lasc , om mee de t'fiuiaiverbonder i>*g#> 
ne Edelen te han^lea ^ mueen gemagdgd , èt^SS^ 
PiJDS van Oranje , de Graaf van Egimxid ^ de<«n- 
Qna£ van Hoome , de Heer van llachicoun^ 
ét Raadsheer d' AsfonviMe , tni. Die met de 
gema^gde der Edelen gehdndek liebben ^ wir 
iten, Lodewyk van Na&&u, Euflace de Pienes^ 
Heetie vto Esquerdes , Charles de Revel, Hee* 
re Dandr^i^ , Bernard de Merode , Heere 
van Riitnen, Chailea van der Nooc, Heere vaa 
Rifoirö , George de Mondgni, Heere van Noi^ 
eles, Mardn de Scvohms, Heere van TulU» 
Philips Van der Meeren , Heere van Scerbeke^ 
Philips van Marbais, Heere van Lonnerval, Jan 
de Mónrigni, Heere van Vilers, Charles delie^ 
vin 9 üeere vaü Famers, Franco!» van Haasten 9 
Jan Ie Souvaige , Heere van Descoubecque. 

DeJEe , na lange famenfpreeking daar over se^ 
houden te hebbm , zyn eindelyk overeengeko» 
inen'trot een beflisfend Verdrag, en overeenkomst 
tan wegen 2yne Majesteit , waar van , om dat 
het van zo ^x>oten gevvigt en gevolg &, en ai* 
Ie de volgde /^iken en oorlogen daar uit 
hunnen grondflag hebben , wy hier in sevo^ 
hebben het rechte affchiift van het PlsSaac ett 
Patemen^ in form van verzekerdiekl. 

COMfV 

MhKG kK^Th, by def ^atie Gods,:;^^^^-;^ 
HertoglAne van Parma inde Playfance y^nny^xxé^ 
Regente ende Gouvirname voor den Koning nty^!^^ 
nen Heere , in den Landen tan berwaerts ooer,^ ncgeo. 
Aik die deze tegenwoordlghe fuUen lien , /i-ycSdS 
ktff. Aljo een groot getal van Edellhden , cvwjconfede* 
den Lande van bèriMerts over ^ ons gelycker^^^^^^f^ 
bandt hebben gbêprefenpeert fekere Kequeste^^^^^^^ 
van in do Maent van April ^stkden y c^ dat^sc^!' 

de 



565 Nedertdn^ Hifiürie:Oniet iê 
ie ffliefie van fync Majesteyt ware wecb 'en^ 
de af re doen de Inquifitie ende Placcaten , /• 
wel oude als nieuwe ^ die fy feyden dat riga^ 
reus. waren ^ ende daermfwifi nitt en konSen 
ter executie gbeftelt warden , ende in plaetfc 
van die , andere^ te maken , met advjs endt 
€onfent der Staten Generael der feher Landen ^ 
biddende dat de felve Requeste by ons werdc 
gbefonden aen jyne Majesteyt , wt daer in te 
verfien. Op de welcke wy hebben gehouden veel 
9erfcheyden conftUtatien met den Gouverneurs 
der Provintieny Ridders van der Ordre^ Ra- 
den '^an State ende Secrete van fyne Majes- 
teyt , ende daer van verwittiget fyne Majes" 
teyt met onfen advyfe. ^mk want wy goet 
vinden iy advyzfi als boven ^ uyt oorfaken ^ dat 
4e voorfz. Edelen mochten eenig acbterdenken 
ope twyffèl hebben ^ dat fyne voorfz. Majesteyt 
foude de voorfeyde Requeste in V quade nemen ^ 
, ook mede het Compromis dat fy daer op te fa-- 
men gemaekt hebben , ende al datter fints is 
itaegevohht , ende dat fuik agterdencken mogte 
veroorfaken meerder quaet ende beroerte in 
deje Landen. IVy by advyfe ende deliberatie 
ttls boven verheelt ,, hebben verfocht y dat ook 
fyne Majesteyt mocbte ghelieven haer te verke- 
nen brieven van verfekeringhe ^ dat om dept 
oor fake bier namatls haer niet fal ten laste 
géieyt worden* IVaer op fyne majesteyt om 
heeft over gefonden jytien goeden wille ende iff^ 
tentie , volgende welcke^ wy foeckende de wel^ » 
vaert , ruft e ende vrede van deje Landen^ en- 
de te onderhouden defelvighe Edelen^ fupplian- 
ten , in gewilliger onder danigheit ende dienst 
van fyne Majesteyt , die fy nae de ^verplichting 
ge hem fchuldi^h fyn , fo van natucre als by 
£cdej fndfi ji Jy haer a/tyt beiffkfu^aengbe-'^ 

boden\ 



Régeertng van Koning PbiUps. ^ 367 
Men. So hebben wy op baer verfoekende ver^ 
iooningbe , ende volgende de macht ende autba^ 
riieyt , die wy beb^n van fyne Majesteyt^ en^ 
de als Regen f e ende Gouvernante Generael de-^ 
fer Nederlanden , ende met advys der voorfz^ 
Gouuerneuren , Ridderen van der Ordre^ en^ 
de Raedt van State neffens ons , ge^kven voor 
èaer verfekeringe bet gefcbrifte geteeckent met 
tmfe handt , in de fbrme ende maniere als volgfft. 
' Hare Hoogheyt heeft doen wederkeeren de jup^ 
fliame Edelen den %o^^ van defe MaentAu^^ 
gustus , om ben antwoorde te geven op haerlie^ 
der Rjeauefte. fTaer en tusfcben is het f o wel 
te pasje gekomen^ dat fy Brieven beeft ont* 
fangen van fyne Majesteyt , vaaer hy fy fal 
fniddel hébben om ben fekerder ende abjoluter 
antwoorde te geeven. 

Ten eer/ien. verklaert fy baerlieden , dat fy- 
me Majesteyt acht nemende op ^tgene bare Hoog^, 
beyt bem beefi veétoont , met het advys van a^ 
Ileeren , Ridderen van der Ordre , ende an^ 
der e van den Rade van State ende Secreten^ 
is te vreden dat de Inquifitiey, daer van fy pen 
beklagen , fal ophouden^ 

Ten tweeden heeft fyne Majesteyt geconfen\ 
teert , dat men nieuw Placcaat fal maken ^ 
moer die en was noch niet gerefolv^ert , ofi^ 
-bet foude wefen by den midael van de Staten 
Generael. lyiet te min , bare Hoogheyt ver^ 
hoopte met den eerfien daer van rejolutie tq 
hebben , nae dat fyne Majesteyt baer j'cbreef< 
-ende fy fal altyt noch geerne het devoyr doen'^ 
^ dat fyne Majesteyt tot het voorfz. noch con^ 
Jenteere , al/b fy nu wederom gedaen heeft met 
ververfle Brieven. 

V jiengaende de verfekertbeyt , daer fy men- 
4ic van maken in baer leste Reqmstft , was 



^68 Nederlandfcbe Hifhrie : Ondefie 
bare Hoogbeyt wel gedelibereert. boer te gevin^ 
fo veel in boer ^mas. 

Ende gelyck fy tegenwvordely^ vermagb ge^ 
beelyck ^erlieden te verfekeren , gemerckr Jk^ 
ftt Majesteyf dat aireede gecmfenteert beejt\^ 
baer ^geven hebbende de autbaruejt van dt 
fnrfne ende maniere aljo fy die goet vinden 
foude. Waeromme fy baer lieden feyt ende ver^ 
Moert , dat fyne majesteyf begeerende uytfu^ 
fincie te fielten , alle die Jouden mogen vreejtn^ 
dat by qualyck van baerlieden geit^rmeert wa^ 
re ^ ende te weeren alle misvertrotiwen , oer^ 
fake van defe beroerten : Syne Majesteyt wiU 
tende gebruycken van fyn gewaonlycke cleme^^ 
tie (jgeen dingen meer batende van de grootm 
Jtrengbeyt^ ) is te vreden , dat bare Hoogf)ejt 
(om alle fwarigbeden ter neder te leggen^ baer^ 
lieden geve aljodanigbe Brieven , als daer toe 
dienfiefyck mogen fyn , ende in ftdcken farmé 
als fy denckenbeboorkfck tot baer der meefte verr 
fekertbeyt ^ ende dat voor V gene gepasjeert ie 
Beboudelyck , dat fy baerlieden dragen ah gou 
ie ende trouwe Vasfakn ende onderdanen van 
fyne Majesteyt , baer toebetrouwende ^ dat fy 
in geen gebreke lullen wejen van V devoyr^ t 
welck fy bem fiiuldigb fyn : IVaer toe bare 
ffoogbeyt te&nwoordelycn is gere^ te verflaen. 

Ende alp fy bebhen volle ende volkomen fa-' 
iisfaStie , en wil bare Hoogbeyd füet ontfeggen 
de aanbiedinge , die fy tot verfcbeyden reyfél$ 
gedaen hebben , ^an baer te bruycken ten diet^ 
fte van fyne Majesteyt , ende van bare Hoe^ 
'beitj tot welvaren^ ru^ ende vrede des Landts^ 
daer toe bet devoyr van g^rouwigbeyt ende n^ 
tuerlyckheit baer verbindet. 

Volger.de wekke verfiaet fy , dat fylkden 
"èaerlieder gelofte geven JuOen.: Ten eerfian^ 

dat 



r 



'Ètegeerihg Mn Kaning Tbilips. ^ 
das zy niet vMmmen juUen . nw^ doen voa^ 
wmen^ diréSMyok mcb indir^lyck , yettegen 
fyne Mo/isteyt ^ fyn S$men^ Landen ^efub^ 
jeffm y nufêr fidkn iaergeèeOyck imphy^n^ 
te doen geheel ^nde encke^k ^ f gene dat goedt 
ende trotuve V»^ien ende fitbje&en fcbuldigjk 
fyn baren Owr-Heere endenarueriycken Prm^ 
£e: J^nde dm doende^ fulien me$ édte boer ver^ 
'mopm ende mee gseder trouwe helpen beletten 
}te^ fegemo^rO^ tr&ubekn ^ beroerten ^de 
iumulten j ende te breydelen defe opgeworpen 
Gemeynte: mde dat defe beroovingen^ f>anpi^ 
iiermgen ende vemielit^e turn der Kercken^ 
Khofteren ende Gods-buyfen , in alle plai^fen 
ejbbimden^ byfmder mdk b^^hmt doen^ om te 
éêtüyJkn aUe die fukke facrilegie ^ overlasteM 
inde grouweJen gedaan badden. 

Doe fy foêêden maken ^ dotter geen ongefyck 
gedaen fy eeti^ Geettelycke Perfoonen , die^ 
naers tan ie iujHcie^ EdeUeden^ mcb andere 
fitèyeüen endt Koêfalen van fyfiè Majesteyt. • 

Dat fy alk bare neerpgbint fitlien aanwefg^ 
éen j ende dat in goeder trouwen^ dat de wa- 
penen- in banden genmen 4y bet gemeyn vekx^ 
ien y da^ ib^veel quaets by bedreven *r, en^ 
ét etecb meer doen mochten , dat defehe mocb^ 
ten ter itedèr geieyt fyn ferfiont. 

SuOen ootk boer hette doen^ *ende alle goede 
geixntlicbeyttoonen ^ om te beletten^ dat de Prer 
mcatien niet gedóen en worden in de plaetfen 
daer fy noeb nht gedaen en waren , endeter 
plaetfen daer fy met der daedt aireede gedaen 
waren , 'fitHen fy beletten ^ dat men daer niet 
'en bebbe eênige wijnen , netib fcbandale eftt 
vpenbare êisordere en gebruytke. 

Voorts foudtn fy hen inployeren ende belpen, 
Tnac verbintenis^ ende £etk van gerousvigbeyt^ 

dif 



j7o Nederlandfcbe Wftürie: Onder iè 
die Jy oen fyne Majesteyf hebben , om $e wei^ 
ren alle uyêlanders , vymden ende rebellen fy- 
^r Mafestey$ , ende van den Faderlande. 

Eyndelyck^ evoerck$be$ credi$^ datfy modn 
gen hebben neffens den genen die tegemxmrder 
fy:k gealfereert waren ^ fa $m de Religie als 
anderfim^ neerftigheyt jfimden doen om bem$c 
doen fubmüteren , in V gene by fyne Majesteyt , 
met advyfe van fyne generale Staten^ voor ds 
svelfiand ende ruste der Religie ^ f oude voorden 
geerdineert. 

. Gedaan tot Brusfel den 23^?» dach.van Awt 
gufti^ Anno i$66. Ende onderteeckem Mar* 
garecsu 

« Doen te vleten , dat alles voorfeyt gfconfide* 
r^erf^ ende volgende het confentement ende voiU 
Ie van fyne Majesteyt , ende de macht end^ 
hevel , die «9 van de felfde hebben , das w 
uyt den naem ende kracht van den last ds 
hoven hebben belooft , ende belogen, mits defen^ 
dat ter caufen der voorfeyder , Requeste endt 
Verbondtj ende ^t gene dotter tot nu toe nae^ 
gevocht isy haerlieder niet ^n, fal geweten ofi( 
geinputeert worden , by fyne majesteyt , noch 
van ons: Midts dat den Eedt ende gekfte der 
9oorfz. Edelen naegekomen fullen worden ^ fo 
toel voor haer felven ^ als voor de andere ge* 
eonfedereerde , die fy ons hebben gedaen^ vol- 
gende den verdrage ende Artyckelen hi^r boot» 
geftelt ^ ende daer van fy ons hebben gegeven 
'boer Obligatien. Ordinerende ende verfoeckeit 
daeromnie , van wegen fyne Majesteyt , oen 
allen Gouverneuren^ Ridderen van der Ordre^ 
ende dien van den Rade voorfu Overjle Prefi- 
dens , ende dien van denfecreten Rjtde^ ende 
oen alle Jujlicieren ende Officieren van fyne 
Majesteyt , dien dat acngaet ^ dat fy de te- 



kegecf^tng van Koning Philips. ' 37! 

gèenwo&rdigbe verfekeringbe onderhouden , ende 
.idoen onderhouden^ onverhreeckelyck en eeuwê* 
iyci, ende dat fy V van V inhouden defer te^ 
genwoordigher /uilen doen ^ lyden^ ende laten 
de voorfz. Supplianten volkomelyck ^ gberuftelyck ^ 
(ende eeuwelycken ghenieten ende gbebruycken^ 
f onder ben oen te doen^ oft lyden aengbedaen 
te worden , nu noch in toekomende tyden , dt- 
reffelyck oft indire&elyck ^ eeriigbe trouUe^ bitt- 
der oft let fel ter contrarie^ ^ oock yet te at-^ 
tenteren met der daedt tegen de voorjz. Sup- 
plianten ^ ter caufe boven verbaek , in eeni- 
gberbande manieren : Want bet fyne Maje^ 
jieyt ende ons alfoo belieft. Oorkonde van^t weU-^ 
ie , hebben wy defe tegemvoordighe geteeckeni 
':met onfen naem^ ende doen aenhangen onfen 
\Zegek 

Ghegbeven in de Stadt van Ètujfel^ den 
n^yften-twintigbften van Auguftus , in V "Jaet 
1566* ^ 

Geteeckent^-mder de Plycke ter recbterzydc 
Margareta* Ende ter flincker zyde was gbe- 
febreven , By expreffe Ordinantie van bate 
Hoogbeyt ^ Onderteeckent ^ Doverlope* Ende 
waren defe Brieven gbezegelt met den Zegel 
' van bare Hoogbeyt in rooden fFaJfe^ ende £a^ 
helen hangende fteerten. 

Op deze opene brieven^ verzekeringe én on- R^iv^ 
derlinge beloften^ hebben de voorfchreve Ge-vende/* 
magügde der verplichte Edelen, ten zelven dageEdeic»* 
renverfale brieven gegeven, zakelyk behelzen- 
de 5 dat zy op dien dag hadden ontfangen zekere 
opene brieven van hare Hoogheid^ daar toe ge- 
magtigd van den Koning ,^ hunnen Overheer e& 
natiiurlyken Vorst, enz^ doen weten ^ dat zy^ 
volgens de voorfchreve brieven van verzeke-* 
ringe, hadden belooft, en beloofden op hunne 

lldeBoek. B b frott« 



37» Nederlandfcbè fT^hrie: Xhükr de 
• 'trouwe, plechtiglyk, en in 't woord van 
achtige Edellieden , als getrouwe Vaslalen en 
Onderdanen van zyne Majesteit, dat zy zouden 
onderhouden en nakomen , alle en zodanige 
pumen en Artikelen, als in de brieven waren 
gemeld; zo wel voor hun, ak voor en in den 
naam der anderen , daar zy last, volle magten ge« 
bod van hebben: zich voor dezelven fteiliL ma« 
kende , dat zy 't zelfde zuUeti doen , of htm 
noodzaken te doen. Ën ten tlien einde hieideii zy 
hunne verplichting, of Compromis voor niet , en 
'van gêne waerde, zo lang de voorfcfareve be-» 
loofde vwïekeringe , door hare Hoogheid, in 
den naam van zyne M^estett, hun gehouden 
'werdt. Ten otrkonde van ^ welke, de voor- 
fchreve Gentagtigde *elk zyne hand daar onder 
ftelde. Gedann te Brusfel, den vyfencWinrig* 
ftcn van Oogstmaand, des Jaars 1566. Op den 
rug. van 't zelve gefchrift ftond gefchreven, dat 
de Gemagtigde der Heeren en Edelen, binnen 
genoemd, den vyfentwintigftenvan Oogstmaand, 
des Jaars 1566, eenén plechtigen en behooriy- 
ken eed hadden gedaan, zo voor zich zelven, 
als voorde andere t' faamveri^ndene , om te 
onderhouden en na te komen, \ttlle de Ardke- 
len, daar binnen gemeld, en dat ïn handen van 
den Prins van Oranje, den Graaf van Egmond, 
en dien van Hoome, den Heer van Hachicoun, 
en den Raadsheer d'Asfonville, doorvare Hoog- 
heid daar toe gemagrigt. Onderteekent Do- 
verlope^ enz. 
de^und" ^*^ g^^"^ ^"s gepasfeert, heeft de Land- 
voogdes voogdes , met beflootene brieven , gedagtee- 
Prown-^ kent denzesenrwinrigften van Oogstmaand, aan 
^icn en alle Provincien cn Wethouders der fteeden, met 
^;.";^;';.^Pde-^(9fe« gezonden; Waarfchuwendeook dat zytie 
dras met 'Mqesteit wüde en verftond, de onderhoudii^ 

vaa 



Regeeriftg van Kmf^g PtnBps. 373 
Tan ilen ouden waarachdgen Catliolyken Gods-^*JJ^^U 
dienst: en dac alle Goavenieurs en Magiftra^van ' 
een, met alle »agt zouden weren, om, g^^^u- maand 
rende den tyd dat zyne Majesteit berwaans 20UW1566. * 
de overkomen^ orde te fteilen. Aai *er geene 
onbeboorlykbedea gebeurde; maar dat zy als 
gecrottwe onderdanen zouden volgen den h^iti- 

Sen en goeden wil van :^e Majesteit, weder- 
aand^ de kwiule oproermakers en rustver- 
Hoorders van den gemeenen welvaard, enz. 

Volgens hec voorfcbreve accoord en befloo^tntkrtcht 
ie brieven der Landvoogdesfe, aan de Lan-;J^2|?jJ« 
den en Steeden gezonden, zyn overal de Pre- worden 
dikatiën in de Steeden to^elatcn , ter plaatfe^^^^J^ 
daar die den vyfentwintigften van Oogstmaand, <»verai* 
of te vooren in 't open^tar waren gehouden.Jen dljê 
Daarenboven om de Inwoonders te bren men te 
gen tot Burgerlyl^e eenigheid en verzeekering,^pre^ 
al waren zy van verfchilienden Godsdienst, ^«di, 
als m«46 tot veiligheid der Steeden, en bewa-derwapê« 
ring vai^ den gemeenen vrede, zyn door dc"^- 
Gouverneurs, of Magiftraaten , verdragen en 
vereenigingen gemaakt^ tot tyd en wylen, dat 
door zyne M^esteit, met advies der algemee* 
ne Scaaten, anders zou bevoolen worden. Hec 
welke dus gefchied is, in alle de beroerde Steen- 
den van Braband, Vlaanderen, Holland, Zee- 
land, Vriesland, Gelderland, en andere. Uit 
kracht van welke verdragen, die van den Her- 
vormden Godsdienst, overal openbare Prcdika-^ 
tien, met hunne oefeningen, (zonder wape- 
nen ) door tóelatinge hunner Overheden , heb- 
ben gedaan, tot groot genoegen van den ge- 
meenen man, die den Almagtigen God hoog- 
fyk 'dankten, dat zy waren ontflagen van de ge- 
haatte Inquifitie^ Bisfcjjhoppen, Conciliën^ Pla^- 
luuen èn vervolgingen, en nu gekomen waren, 

B b s^ «ot 



374 Nederlandfcbe ISflarie: bndcr ie 
tot de vryheid hunner geweeten* Waar \ait 
groote vrucht^ ftilce en gerustheid onder *cvolk 
volgde, dat nc^cans van geenen langen duur 
was. De Landvoogdes , fcboon zy die alles on« 
gemerkt liet doorgaan , zeide echter aan hare 

C eenzame vrienden, dac zy zulks zo nier ver* 
d; maar tegens haren dank, om meerder 
oproer te fchuwen, het prediken hadt toegek- 
ien,daar men te vooren gepredikt hadt^ met 
belofte om het door geen geweld té verftoo* 
ren; doch daar door verftond zy niet, dat haar 
gezach daar mede weggenomen zou worden, 
om ten allen cyden aUen wetdgen tegenftand 
tegen dezelve te mogen gebruiken, enz. 
Politie te De Edelen van Brusfelelk op 'tzyne, en ia 
^nd^r de Provinciën met alle genoegen en orde ver- 
den Prins mokken, ZO zyu de Gouverneurs der Provinciën 
lei^eidook heenen gereisd, om yder in hunne .Gou- 
denaóftc vememeuten hun vlyt aan te wenden ; als de Graaf 
ckTgst- van Egmond in Vlaanderen. Ook is de Prins 
saaaad. y^^ Oranje den zesentwinrigften van Oogst- 
maand te Antwerpen gekomen , daar hy die van 
den Hervormden Godsdienst deedt aanze^en, 
dac zy onder zich Gemagtigde zouden kiezen , 
vier van ydere fpraake, met welken hy in den 
ti^con^^aam van alle kon handelen. Van wegen de 
derde Nederduitfche werden gekooren. Markus Peres, 
vormde Karel van Bombergen, Herman van der Mce- 
wi^vhc'^^' en Komelis Bombergen: van de Walfche, 
en Luter-Francois Goddyn, Jan Caarlier, Nikolaas du 
iciic. Vivier, en Nikolaas Selyn. 

De gene die zich aan de Augsburgfcbe Ge* 
loofsbelydenis hielden , verkoren Gillis de Gre' 
ve. Gillis vander Banderrijen, Hendrik van den 
Broek, en Thomas van Ghcere; welke alle door 
a&en werden gevolmagrigd. 
Met deze aUer bewilliging , is 'er, zo vas 

'sPrinfe, 



R^eermg van Komng Philips. 375 
'sPrinfe^ *s Gouverneurs, als ook van der Wa^ 
giftraaren wegen, by voorraad, eene ordinamie 
beraamd, om op zekere plaacfen, zonder wape** 
nen, te mc^en prediken. Endewylde Winter 
aanftaande was, en men hunne Kerken zou be 
vryden, werdt hun ook geoorlofc Tempelen te 
bouwen , of andere plaadfen daar toe bekwaam 
te maken: waar op zy daar twee Kerken ge-* 
boud hebben, dieheerlyk en bekwaam waren; de 
eene voor de Walen , rond en gemaklyk. Ver- 
der, dat zy de Overheid, die hun in derzelver 
befcherming neemt, zouden gehoorzaam zyn: 
ook zouden zy de een den anderen niet veron- 
geiyken, en wat des meer is. Alles tot tyd en 
wyle, ^t door dèn Koning, met de algemene 
Staaten , anders zou worden bevolen. En in« 
dien zulks ftrydig was tegen 'tgeweeten der 
Hervormde, dat ds dan eenen behooriyken tyd 
ap hun zoude gegund worden , om , volgens 
bun goedvinden , met lyf en goed te mogen 
vertrekken; en dat het gene 'er nu gefchiedde, 
ten geenen dage hun zou verweeten worden. 

Deze Ardkelen werden in 't algemeen, en 
ook door bet Krygsvolk , dat men onder de 
Burgery tot een zeker getal aannam, om de 
Stad te bewaren, bezwooren. 

Hier na is de Prins van Oranje naar zyn 
Gouvernement van Holland, Zeeland, Utrecht 
en Vriesland vertrokken, om daar alle voor- 
gevalle zaken, zo veel mogelyk was, ovetal in 
orde te (lellen en te ftillen: maar dewyl Her* 
tog Erich van Brunswyk, een oud dienaar ^an 
den Koning, zich omtrent Utrecht hield, en 
tot zyne eige bewaring, gelyk hy eerst voorgaf, 
Krygsvolk aannam , heeft zulks overal weer ach- 
terdocht gegeven. 

In Vlaanderen heeft de Prins van Gavere ^do^zyf 
B b 3 Graaf 



37* Nederlan^che Hifiorie : Onder de 
dien, veel meer, ja het geheel te hebben. 
Jn vïïf" Onderwylen dat dit in Nederland dus ge- 
den Ko- fcfaiedde , en het voorfchreven . CamraSt den 
JiSi^ ^Koning in Spanje werdt overgezonden, zo heeft 
1^4^" hem zulks, te Segobia, aan de Koortfe ziek 
ovêr*het leggende, zeer verdrooten: deze zaak aan zy- 
d^ï L^V "^^ ^^^ voorgelegd zynde , weidt daar over 
voogdes- onder hen veel getwist, de zaak ten kwaadften 
{5,;j"^y! geduid , en eindclyk algemeen beflooten, 
boodei^^, dat Nederland de tegenwoordigheid des Ko- 
nings van doen hadt , en daarom best om de 
fchikking zyner reize te befluiten; maar dat men 
ondertusfchen de brieven der Landvoogdesfe op 
zulk eene wyze beantwoorden moest, dat de 
Konings de handeling der Landvoogdesfe, mee 
de t*faam verbondene Edelen en Secretarisfen^ 
geheel met ftilzwygen zou voorby gaan, zoiv 
der daar van te melden , op dat hy niet zoa 
fchynen die voor goed of kwaad te achten, of 
'te houden, om geene gelegenheid van nieuwe 
' fchandelykheden of beroerten te geven. En 
aangaande de vergadering der Staaten Gene- 
raal, die kon den Koning geenzins,(als eertyds 
meermalen befloocen was) zonder jzyn geweo- 
ten te kwetfen, toelaten: ook zou men de Land* 
voogdesfe andermaal vermanen , de Duif» 
fche Vorsten, en Oepenfioneerde in Duirschland 
te doen onderhouden, volgens de voorige brie^ 
<ven; en dat zyne beveelen volbragt moescen 
worden. 
Ccboorto Dit voornemen volgende , (bhreef de Konhig 
?amcïza""l'^ Wynmaand tweederlei brieven, de eene om 
bciia in aan den Raad en de Heeren te vertoonen , en 
1560:' ' de andere in 't geheim. In de eerste fchreef by, 
dat dewyl de Koninginnc nu baareerste Kind,^ 
eene Dogtcr, op de dag van Sr. Klara, gebaard 
}iadc y $n d^arcm Izabella , Klara, Eugenia g&- 

noenui 



Regeering van Koning Bbiüps. ^j^ 

tioeiDd was , hy nu van Segobia naar Madril 
vertrok , om zyne reis naar Nederland te ver- 
haasten. Verder kan men hem nog niet over- 
tuigen , dat de Nederkndfche beroerten konden 
geiUlt worden , door vergaderingen der Staaten 
Generaal, voomamdyk in zyn.afwezen, en der* 
gelyke dubbelzinnigheden meer, 

Desgelyks fchreef de Koning ook brieven aan pe ko* 
den Keizer Maximiiiaan , zich zeer beklagendespaDje"*^ 
over de Nederkndfche beroerten, enz. waarf^tvyfc 
op hem dezelve , als een wys en ervaren VojstKcIztr" 
én geièhikt Keizer , in Herfstmaand des jaarsj^^^uni- 
1566 , op eik punt byzpnder antwoordde, hem vo<^. 
aanbiedende alle byilanden vriepdichap, als de ^^^^^^s 
eene Broeder den anderen fchddig is,, onder woord, 
andere zeggende , en met vele redenen in *t*56ö. 
breede bewyzende <, dat hy , na alle naerstig be* 
denken en rype overleggingen , de zaken uicer* 
maten zwaar en gewigtig vond , voomamelyk, 
om dat het*ftuk van den Katholyken Godsdienst^ 
zo hatelyk en verdrietig by vele van de Duitt 
fche Vorsten , Bondgenootm en filocdverwan* 
ten van den Nederlandfchen Adel was, die ligt 
bewogen konden worden , om te paerd te zit* 
ten , en hun te helpen. Waar uit niet alleen 
eroote fchade , geweld en overlast den Neder^ 
landen aanftaande was ; maar ook geen klein 
gevaar , om die wel te bewaren en te behou* 
den. Waarom hem het bekwaamde middel es 
het minde gevaar dagt te zyn, de zaak in der 
niinne te beflisièn, of met de zachtde middelen; 
en geenzins met ibengheid^ Om die midde* 
len nu het best in 't werk te dellen , was zyn 
Keizerlyke Majesteit te vreeden , zich ab een 
"IVGddeiaar te laten gebruiken, tusfcben zyne Ko^ 
ninglyke Majesteit en zync Onderdanen, en 
dcrgelyke redenen meer. 

B b 5 Opk 



\ 



^%o NeArtahdfihe Hüflerie: Onder ^ 

Ook fcfareef hy toe zulk e« einde aan 4t 

Landvoogdesfe, de Hertoginne van Parm«,' bwr 

mede over dezelfde zaak brieven zendeode aan 

de Nederlandfche Heeren ^ als aan den Prins 

van Oranje, de Graven van Egmond, van Hoor- 

ne, van Mansveld , ei^ maar liet de overleven 

ring van die brieven over, aan de befcheideii- 

heid der Landvoogdesie , en volgens den wil 

des Konings, die namaals verboden weiden ovet 

te geven* 

verftbei- Dewyl in deze tyden vele Nederlandfche Hee* 

Ten o^ ren , en Eddea van alle Scaacen , aan den Ko^ 

^të^ ning fchreeven , als de Graven van Egmond^ 

venm van Mansveld, van Megen, vanArenberg, de 

^^2^ Baaadejrheeren van Barluiaond, van Narcarmes 

•ii^ van Rasiinghen , de Burggraaf van GeiK , de 

Hoge fchool van Leuven, en andere meer, elk 

volgena zynen zin en meninge , verhalende in 

'c gemeen en in 't byzonder , wat 'er voemft- 

fnelyk in elks GouvememeHt. omging: zoherfc 

de Koning die alle zeer beleeft beantwoord, 

hen voor de goede diensten bedankende , en 

biddende daar in te achtervolgen, elk in zynen 

byzonderen dienst pryzende , met vele vriende* 

j^ke toezegginnn ; zelf fchreef hy eigenhand^( 

en zeer minndrjfk , aan den Prefident Viglius, 

denzeiven zeer bedankende voor zynen groocen 

arbeid en goede diensten , bidden(te daar in te 

«olhaxden , tot dat hy overkwam , niet tegen^ 

ftaande zynen ouderdom en onpaslykbdd. 

En alzo de Prins van Oranje en de Graaf van 
EgDiond, zich in dezen tyd bjr den Koning, 
en aan eenige Heeren in Spanje , hunne vrien* 
^'^'oord**"* , zeer beklaagden , dat men achter hunnen 
^^^ ^^ge veel kwaad fprak , en een fledit gevoelen 
?n wM- ^^ vaUche gedachten van hun hadr , tegen alle 
fctioa- ' waarheid itiydende , als de tyd en uitkomst nog 

wd 



mt\ b^w]»eii 20U , en wac des meer is ; 20 werdc^bigQii 
aan die Heeren , doox de derde iaasd , vaa ee-*^"^* 
aeo %)aanichen Raadsheer geantwoord , dat 
het be^te middel^ om alkn achterklap, en naden- 
ken te weeren 9 was, hec tegendeel mec*er daad 
m^ coRen, en zich in alles cegedrageanaarden 
goeden en heiligen wil van ryne Majesteit, die 
fciaar en hlykbaar, en altoos verantwoordelyk 
ware , daax niets kwaad$ van te wachten Hond: 
Uranc de waarachtige fchuldige plicht eens Vas«» 
£ials ^ of onderdaans is , dat , wanneer hy het laat<^ . 
ike voornemen ven «ynen Vorst weet , hy het 
aelve in 't werk moet (lellen, en gewillig en 
net 'er daad uitvoeren , hoewel hy , over denzel* 
ven raadplegende , van een ander gevoelen mogt 
geweest zyn , dewyl een byzonder Bd (ge- 
1^ yder onderdaan van zynen Heer is) zich niee 
wyzer behoort te achten , dan zyn Opperheet 
-en hoofd , wien alleen de regeeringe en alge<r 
neene bedieninge toekomt , en niet de byzon* 
dere onderdanen. 

Verder fchreef men hun ook, dat het genee* 
ne gevoelen in Spanje was, dat zo zy (namelyk 
de Prins van Oraiqe , of Egmond) of een van 
hun beiden , hunne aangezichten ftout vertoont 
hadden , de zaken in Nederland nook tot zulk 
een ilaat zouden vervallen hebben ; en des niet 
legenftaande zo zy nog voUbrekt hunnen fchul-» 
digen plicht wilden vdidoen, zonder veinzen of 
achterhottdinge , gelyk zy behoorden, dan zott- 
èm zy alle zaken nog kunnen veranderen , of 
ten minsten in ftaat houden tot de overkomst 
van zyne Majesteit , en dergelyke reden meer« 

Deze brieven en raadgevingen van alle zyden 
in Nederland ontftngen , met meer andere ge<» 
faeime waarfchuwingen , die de Landvbogdesfe 
dagelyks uit Spanje hoorde j d«den haar wel 

bc* 



88a Neiertdndfche Hiftötie: Onder it 
bevroeden , hoe kwalyk de Koning met zynes 
Raad deze beroene nam , voornemende op al«i 
lerlei wyzeh d^ tegen te zyn, zo om het voor« 
beeld dat het zelve aan zyne andere Proviti^iêa 
en Ryken zou kunnen geven , als om den roomsch 
Katholyken Godsdienst voor te (laan : waar toe 

feenen nydigen raad , nog praktyk ontbrak, 
ie 9 onder den dekmantel van de behoudenis 
des roomsch Katholyken Godsdienst, het wel- 
doen van den Koning grootlyks opvyzelde, en 
om eens voor al der rJederlanderen moetwiUig- 
heid te breidelen (welke bundelde volgens hun* 
ne groote vryheden en Privilegiën^ achtten de* 
> 2ulke , dat 'ér nu eene goede gelegenheid was 
gegeven , om die geheel onder te brengen , en 
te befnoejen onder eene andere wyze van regee- 
ringe. Om tot dit einde en voornemen allengsr 
keus te komen , zondt de Koning aan de Land- 
voogdesfe zulke onderrichtingen, ais voor dien 
tyd bekwaam waren : dit voornemen des Ko? 
nings, vernamen ook vele byzondere perfoonen, 
zo wel Edelen als Kooplieden , zo door brie* 
ven als anderzins. 
vwgtofc^ ^^ Landvoogdesfe deedt ook overal in (KI- 
bcgim tedaar van aan de c^faamverbondene Edelen, die 
delfto ^ ^^^ roomsch Katholyken kende, kennis ge* 
uitspan- ven , welke zich terftond geheel by de Land- 
Gods- yoogdesfe voegden , gelovende de goede woor- 
dienstte ^eu , die huu de L^ndvoogdesiè van *s Koning^ 
M^dlEd" g<>^den wil tot hun en de Utnden gaf. De groo- 
lenicvcr-ie Hccren van de orde en andere kregen ook 
^^^^°* verfcheide brieven uit Spanje , als onder ;jnde- 
ren de Prins van Oranje , aan wien de Koning 
eigenhandig hadt geTchreven , uit Segobia , den 
eerden van Oogstmaand 1566. In welken brief 
hy denzelven met vriendelyke en kragtige woor- 
den , zelfs tot verwondering ) uit het hoofd 2qgt 

* cc 



Ktgéering vón Koning Pbilips. 583 
|e dry ven , den achterdocht dien hy fchecn te heb* 
ben i dat hy hem niet volkomen betrouwde j 
welk^ brief daar na in druk uitgegeven werdu 
Deze verfcheide brieven , verzoeken en aan- 
ladingen , vermogten zo veel , dat wel het der- 
de deel der verplichte Edelen zich kort daar 
na van eikanderen afzonderden. 

De Landvoogdesfe dus eene fcheuring onder 
de Edelen gemaakt hebbende^ heeft, onder den 
dekmantel van de Beeldftormers te beftryden, io^eLa^ 
ftilte overal volk tot twe Rameneen doen aan-wnwnd 
nemen , het een on^er den &aaf vsn Arenberg^^ieiu 
die maar vyf vaandelen aannam, en *t ander on* 
der Charles van Brune , Graaf van Megen^ 
die een Regiment van tien vaandekn ma^oe* 
Daar werdt ook orde gegeven om twee Hoog* 
duitfche Regimenten aan te nemen, onderde 
Graaf Philips van Overftein , en andere, die op* 

Seligt werden in *t GraafTchap vanFerrette, op 
en Rhyn by Frankfort. Daar werdt ook befloo* 
ten drie Redmenten Walen op te nemen , é$ 
onder den Heer Gielis van Bariaimond, Heere 
van Hierges , Johan van Croi , Graaf van Ricuk; ^ 
^cn onder Graaf Karel van Mansveld: desgelyka 
ook Paerdevolk. Hier over heeft de Lancwoog^ 
desfe hare magt allengskens beginnen te toonen, 
en op verfcheide plaatfen de Predikatiën doen 
ftooren , onder voorwendzel, datze juist op die 
plaatfen niet gefchieden , daarze te vooren gefchied 
waren. Ter welker oorzake zy verfcheide Pre- 
dikanten verrast en gevangen heeft , en eenen 
Predikant by Aalst doen o^angen. Ook begon 
zy te zeggen, dat, voor zo verre zy toegeftemc 
hadt , zulks alleen uit vreeze was gefchied. Ook 
wilde zy andere uitleggingen en verklaringen 
op de brieven van verzekering maken, zeggen- 
de ^ dat, fcboon de Predikatiën waren toegela- 
ten^ 



j||f4 NeJèrloHdfcbe mftarie: Onder ik 

ten , bet echier hare mening met was geweest^ 
om de oefening daar van , als Trofuwen^i Doo- 
pen , Begraven , Nacboaaal en Confiftoiie ha^ 
den , en wat des meer is , te gedogen. 
Vtieng^ Wanneer de Landvoogdes fterker in Krye»- 
J^bgen'^k geworden was 7^ heet t zy aan de' Stad Va- 
'*-Jen9yn in Henegouwe gefchreven , dat dezelve 
iele bezetting van hunnen Gouverneur, de Heer 
Phtl^s van St. Aldegonde , Heere van Norcar- 
mesi, die Stadhouder was in plaats van den 
Murkgraaf van Bergen , Gouverneur van ifene» 
gouwe ^ 2oa innemen : die (gelyk reeds ge* 
meld is) door de Landvoogdesie naar Spanje 
gezonden was. De redenen waarom men daar^ 
meor dan in andere Steeden , bezitting wiide 
leggen , was , om dat zy boven andere , den 
H^iromden Godsdienst geheel genegen waren^ 
txt ook ^fs te voofen eenige , die men om 
éen Godsdienst meende te branden^ mee ge* 
wdd uit het vuur verlost hadden , die men 
noemde Les mat brule^ De kwalyk gebrande^ 
welke daar na nog verbrand wierden. Ook 
«ras deze Stadt to na aan Vrankryk geleegen-, 
^atmen vreesde, dat*er eenige Frafafchen van 
den zdfden Godsdienst hi mogten dringen^ als 
«ynde eene Stad voor Vrankryk zeet geleegen^ 
de tweede Stad in Henegouwe , en nog heer* 
lykhëfd op zich zelve hebbende , leggende aan 
de Schelde ; *t Was eene groote en fchoone 
Stad, fterk van muuren en brecde vesten, vA 
Volk en nc jrin^ie. Deze bczetcitig In te nemen t 
hebben die van Valen9yn gewcigert, bybrengen- 
de vele redenen en Privilegiën. Waar op hen^ 
den twintigften N'an Wynmaand , te Quesnoi by 
♦Norcarmes , aangeboden werdt , dat zy buiteft 
"dq Scad zouden ]^rediken , en dus het Guamizoen 
lencgaan. 't Welk door bun , met advies van 

de 



RigB»lng vAn K&iifig fbiUpf. 3)5 

4e Predikanten en Canfijhrie , werdc aangeno* 
men , daar toe hy te Vaien^yn 2ou komen, ooi 
'c zelve te bekrachtigen , en de plaats aan oe 
wyzen; maar alzo hy reeds berouw hadt, is hy, 
inet veel volk vergezelfchapt , op den twinrig- 
(ften van Wynmaand , in eene der Stadspoorten 
^gekomen y vragende naar de Heeren , en die 
van de Cmfiftorie j en dewyl dezelve n<^ nier 
iyy de hand waren , vatte hy oorzaak van mis- 
«loegen tegen hun op , terftond venreldcendei, 
"en de Stad dreigende. Desgelyks ook die van 
*St. Amans. Hier op vaerdigde de Landvoor- 
«desfe , den eenentwmtigften van Slachtowandy 
-andere brieven aan deze Stad af, gebiedende 
-dezelve het Krygsvolk in te nemen , met by- 
^evoègde groote befchuldigingen en dreigemen- 
ten ; op^welker ontzegging zy , den veertien- 
clen van Wintermaand des jaars 1566^ als weer- ^^'«"fiv 
ipannelingen tegen den Konmg en de owlt^tp^^^ 
«ende Steeden werden uitgeroepen : waar op^^^ 
'de Heer van Norcarmes zyn leger daar voort^denvao 
t)racht , *t geene wy hier na vcrhaalen zullen, JJ^ÜST 

Ondertu^chen zocht men de Hervormden ^566. * 
«overal afbreuk in hunne Predikatiën te doen, zo 
Vféi met zachte als met ftraffe middelen, zo dac 
in den winter de Predikatiën alomme veel op 
lilelden , als in Vlaanderen, Henegouwe, Hol- 
Jand , en elders. Die van Amfterdam , Maas- 
tricht, Utrecht, Gent, Antwerpen, en'sHer- 
'togenbosch , hebben bet allerlangst tegen ge- 
-houden. In 't Land van Luik , als te Mazeik 
«n Hasfelt, begonnen zyde beelden eerst in den 
Winter af te frayten ; maar de Bisfchop van 
•Luik , van den huize Grosbeke , heeft die van 
Hasfelt belegert en eindelyk gedwongen. 

Die van Antwerpen , hoorende en ziende de- veriodc 
«e bandelwyze , zyn daar over zeer bekommert uavasT^^ 

ge- 



386 NeierUmdfebt H^arie: Ondet ie 

i^cw^r- geweest , en hebben, den eerden van Wmte»«' 
pen over maand j hunne Gevoloiagrigden naar Brusfel ge* 
^^^^'zonéexii welke waren, de Heer Hendrik van 
Bergen , Burgermeester , Lasceiot van Urfele, 
NikobAs Roooep , Conrad de la Valia, Rid- 
ders , mee den Pen/hnarü Mr. Jan Gielis, om 
te verfchynen voor den Raad van Braband , ea 
te hooren lezen de brieven van den Koning, 
gedagteekent den twintigften van Skohtmaand, 
en neffens andere te beramen , en him gevoelen 
té zeggen op de bevreediging en *t ophouden der 
oproeren. Waarom zy geraden vonden te ver- 
zoeken ^ vergadering der Staaten Generaal 4 om 
ten eerden te letten op het aflaten der Predifcih 
tien , en dan op nieuwe Ordonnantien ^ ter be- 
houdenisfe van den goeden Christelyken Gods* 
dienst , Hoogheid en gezach van zyae IVfajes* 
teic, en welvaard der landen; mies belovende ^ 
dat die van den Hervormden Godsdienst , ge^ 
düurende de voorfchreeve opfchordng , onge- 
ilraft en ongemoeid zouden blyven , en dat de 
gene, die zich niet zouden wiUen houden aan *t 
befluit van zyne Majesteit , met het advies der 
. Staaten Generaal, zouden vergunt worden, een 
vry vertrek binnen zekere maanden, en die wil- 
den blyven, zou men eene algemeene vcrgifie- 
nis mogen vergunnen. Indien men tot zulk eene 
vergadering van Staaten niet konde verdaan ^ 
zouden zy de Staaten van Braband aandienen 9 
of het niet gerade was,, om weder iemantnaar 
Spanje te zenden , tot het verwerven van dei^ 
gelyke vei^aderinge , of den Koning middelen 
voor te ftellen , hoe die zaken waren te bevree- 
digen , of te verbeeteren , zonder dat het noo- . 
dig zoude zyn , dat de Koning in Nederland 
behoefde over te komen , of geweld te gebnü- 
ken , dat men de bemiddeling der LaiidvoM[- 



Regeering van Koning Pbilips. 387 
ïesfe mede kon .verzoeken , en door haar ook 
de cusfchenfpraak der Keizerlyke Majesteit , en 
des Henogs van Savoje : als mede dac de Staa- 
ten van Braband den Koning zouden kunnen 
verzeekeren, wegens de zorge en vrees, die 
'er mogt zyn over het vergaderen der algemee- 
&e Staaten , en daar over met de andere Staa- 
ten ftaatswyze aanhouden , om voor te ko- 
men alle dreigende zwarigheden , enz. HtzQ 
middenmatige voorflagen , van die van Antwer- 
pen en Braband , hebben ten Hove geen plaats 
gevonden. 

De voomaamfle Heeren van den Lande, hoo-^^^j^*»^ 
rende hoe de Koning de Nederlandfche zaken van a^' 
ten kw^ften verftond ,, en dat de twee Hee-g^^^^«^ 
ttn , de Markgraaf van Bergen , en de Heerde/iln. 
van Montigni, de verftandigfte en bekwaamde ^*^- 
Ueeren van den Lande om den Koning 's Lands 
flaat em nood voor te dragen, niets hadden uit- 
Serechc , en nogtans daar werden opgehouden: 
daar hy ziende dat de Landvoogdes Krygsvolk 
(^lichtce, hebben zy ook op 't achterfte begin- 
nen te denken , en beraadflaagt wat het beste 
gedaan zou zyn. Onder andere famenfpreekin-fj^^^er 
gen veigaderden, op den derden van Wyn-Hccren» 
naand , te Dermonde te famen , de Prins vanS^[^cS" 
Orame, de Graven van Egmond , van Hoorn, 3denv« 
van Hoogftraaten, en Graaf Lodewyk van Nas-mmd- 
fiui, beraadflaagende over de brieven, die de Heer 
van Montigni uit Spanje gefchreeven hadt , in- 
houdende , hoe kwalyk de Koning de beroer- 
ten in Nederland nam. Ook waren daar ge- 
leezen , de brieven van 's Konings Afgezant in 
Vrankryk , Fran^isco Dalva , aan de L^ndvoog- 
desfe gefchreven uit Parys , den agtienden van 
Oogstmaand, en de andere den negenentvnntig- , 
ften derzelve maand, in 't jaar 1 560, waar in hy 

II de Boek. .Cc het 



388 NakflMdfiie lÜjkrk: Oniêr ie 
hec gevoelen , dacde Landvoogctesfe hadt, vefw 
fterkte , namelyk , dat id bec kwM4 ^ Ned^ 
hnd was gefprooten uit de dfie Heeien, (voet* 
flende de rritia van Otai^ ^ de Graaf vn £|« 
mond ) en de Gfaaf van Hoome) wa» mede 
^y zou voortvaatën , om aan kun alle ^Deiié 
fchynbaarheden te toonen , hun aanmgg^eode^ 
dat de Koning bekende , de Landen nog ia ge* 
hoorgaamhrid te beatcen , aëeen door hunne 
diensten ; maar op zyn tyd réu hy de Mde» wd 
ftraSem Desgelyksde twee Heerenin Spanje, die 
reeds al waren , daar zy met den Raadsheer Re!* 
fenkwa-naard blyven zouden : en dat de Kmiin^ te 
des K^- Madrü gezwooren hadt , (koaiettde in de te« 
nings te. genwoordighekl van vele Heersn) semode wel 
dSfa^n ce weeten , dat in ^i gene 'er in de r<Q(rtianden 
ontdekt, ^^s gefchied , zyne achting niec alleen; nair 
ook «n dienst van God, die hem zo ter hertsn 
ging , verkott ware , dat hy eer het overige 
van zyne Landen zou wagen , dan dat hy zoHte 
Wedertpannigheid , ten aanzien van de ffanfche 
Christenheid , met voorbeeidelyk zou maffint: 
en dat hy zetf in perfoon naar Nederland wUe 
trekken , en den Paus en Keker.om byftatid ver- 
zoeken , enz. Vekder vereeekerde hy de Land*- 
voogdesfc , dat zyne Majesteit van het kwaad, 
dat in Nederland voorgevallen was, gi^eoc voor- 
deel en bekwaamheid zou trekken, oaBKlyk, om 
daar door de Landen te zien brengen onder zyne 
volkome gehoorzaamheid, en in dien ftaac^ 
Godsdienst en regeeringe , waar toe zyi»^ Voor- 
zaten nooit hadden kunnen geraken, en daar zyne 
Majesteit zo langen tyd na verlangt en gezocht 
hadt: ook meende by, ter dezer oorzake, middel 
tfó hebben gevonden , om de eene onder te bien* 
gen , en zich de andere kwyt oe maken, wan* 
i^eer bet hem maar go^d dacht ; en det^iyke 

reden 



Kègeêfing van Koning Pbiüpt. ^ 
tedtfi meer, als door dezelve gedndete blieven 

• Op dese en deigelyke brieren en wsar* verfdiH. 
icbttwingen ^ hebben die Heeren verfcheide g%:^^' 
yoelcn» gebade : eenige geloofden met dat dfe<^rGi^ 
Kotan^ zo ftraf zonde zyn ; andeie hielden het^ k»^ 
best 9 uit zyn Land te vertrekken ; de derde,°|»^0^ 
dac *er wel middel zon zyn om zulks ce weér-^ 
itann en te keem^ en dat daar omtrent geene 
middelen nog Yrienden ombreeken zouden, in* 
fUen zy maar een vast en eendrachtig befluit 
smmen; maar dtwyl de Graaf van Egmond, 
die wd het meeste aanzien onder *s Lands 
Krygardk hadt , en de andere vao wefaiig ver- 
meden waren, zo hy hun tegen was, voor*tzacbt« 
fle gevoelen van den Koning overhelde, by* 
brengende dat men zyne goeoe natuur zo eene 
firengbeid niet behoorde toe te fchryven , en 
dac de gene, die daar voor vreesden, konden 
vertrekken , *t weHt hy niet doen kon , geene 
middeien hebbende, om, volgens zynen (bat, 
met alle zyne kinderen in andere Landen te 
kunnen leven , waarom hy den Konii^ geheel 
moest aanhangen , zonder wiens goeden wil hy 
niets vermogt, enz. zo is het meeste deel zon- 
der beflttit gefcheiden , vele hopende dat men 
den voorfchreven Graaf daar nog wel eindelyk 
toebrengen zon: maar alzo de Prins van Oraxije, 
nadeihand te HeUegate en WHlebroek den Graaf 
van Egmond nog gaem tot een goed befluit 
gebragt hadt, hem amzeggende de gevaren, die 
hem en hun alle aanftaande waren , kreeg hy 
ats vooeen ten antwoord, dat hy hoopte, indien 
men de Predikaden kon doen ophouden , en de 
beeldftormers en S^arisfen ftraffen, dat deprophe*. 
Konitig zich zou laten gezeggen , zonder ver-öfdje 
dere maffen over de Landen te brengen: waar ^^7 
Cc d op 



390 Nederlandfcbe Hifiorie : Onderde 
wingdcs op de Prins hem antw<x)rdde, dat zyne hoop 
^no?an-onzeker was, en hem zulks zou berouwen: 
4e aan Eg- dat hy de brug zou leggen, waar over de Span- 
CT^mden'jaarden in 't Land zouden komen ; maar wan- 
^ivan neer zy daar over zouden zyn , zou men de 
mawid, brug af breeken en verwoesten , en dei^elyke re- 
H^7. denen meer: waar op zyfchddden. Omditbefluic 
der groote Heeren (wyl die van den Godsdienst 
veel daar aan geleegen was zulks te Weeten) had- 
den zy een perfoon bewogen zich in de (choor- 
(leen van deze kamer te verbergen, om alles aan 
te hooren. Dit laatfte gefprek gefchiedde om- 
trent den eerften van Grasmaand , des jaars 1567. 
Wanneer nu deze tweePrinfen, die van Oranje 
en van Gavere of Egmond, van verfcheide ge- 
voelen en voornemen waren, zo zyn de andere 
groote Heeren ook 't gevoelen vanden ecnen of 
Pany- anderen toegevallen : en dus zich zelven ver- 
^chapj)n- deelende , verdeelden zich ook de t' feamver- 
Edeien. boudcne Edelen , zo dat het derde deel nïet by 
\ verbond bleeven : maar die den Hervormden 
Godsdienst toegedaan waren , zochten alle mid« 
delen om hun verbond ftaande te houden , en 
eenige groote Heeren te doen befluiten met hun 
aan te Ipannen , om de Landen in derzelver 
vryheid te bewaren, en alle vreemden daar uit te 
weeren : meest het oog hebbende op den Prins 
van Oranje, zo om zyne wysheid en ervaienheid, 
als om deszelfs magt, vrienden en verbintenis- 
fen in Duitschland, die zy wisten, datgevolgt 
zou worden van den Graaf van Hoogftraten, 
en vele aiidere. 
Gevoe- Maar de Prins van Oranje , met zyn befchel- 
iSienvan^^ verftand , aanmerkende de grootheid van 's 
den Prins Konings magt , dien hy kende zo uit deszelfs 
Tct^pT^^'Sen geaartheid, als door \ opftoken van zynen 
bchuicen Spaanfchen Raad > die zo wel den Hervormden 

Gods- 



Regeering van Koning Philips. 391 

Godsdienst als de Landen om derzelver vryheidvantegen. 
haatten. Daar by ook overleggende , dat de^^^'- 
yver van den gemeenen man , den Hervormden 
Godsdienst toegedaan , voor eerst wel groot , 
maar niet^ beflendig was , om 'er grooten flaat 
op te maken. En eindelyk ziende , dat hy bin- 
nen den Lande 2^1f tegen zou hebban, den voor- 
fchreven Prins van Gavere , of Graaf van Eg- 
mond, methet voomaamfteenoudfteKrygsvolk, 
Adel en getergde Geestlykheid , heeft hy zich 
niet willen laaten beweegen. Waarom de Heer 
van Brederode , en* andere voorname bondge- 
nooten beflooten , alle middelen aan te wenden 
eer zy tot het uiterfte wilden overgaan. Der- 
halven fchreeven zy eenen brief aan de Lündvoog- 
desfe, verlof verzoekende, om aan 't Hof te mo- 
gen komen , en aan haar te vertoonen het on- 
gelyk, dat men hun aandeedt, tegen de verzec- 
kering die hun gegeven was. De Landvoog- 
des K:hreef weder tot antwoord , dat zy niet 
te Brusfel zouden komen, d'ewyl hunne komst, 
van den vyfden van Grasmaand laastleden, alle 
de beroerteir des Lands veroonaakt hadt. En 
dewyl zy binnen Brusfel Krygsvolk in bezitting 
htiódq , was door haar verboden , dat, men gee- 
ne Edelen van de Bondgenooten te Brusfel bin- 
nen zou laten. 

Waarom Brederode , den agtften van Sprok- 
kelmaand , weder uit Antwerpen aan de Land- 
voogdesfe heeft gefchreeven, dat niet het Re- 
quest^ maar de /^^/^(^/i> en nieuwigheden, die 
men wilde inbrengen, en het langzaam en 
kwaad befluit op dit/^^^f^^x/ genomen, de waar- 
achtige oorzaak dezer beroerten was : en dat 
zyn voornemen niet anders (bekte, dan om mid- 
delen van eenigheid voor te ftellen ; en ver- 
mits nu bare Hoogheid niet wilde , dat zy ten 
C c 3 rlove 



99» Nederlandfcht Hljlêr\e : Ofuhr ie 

Hove eoudeo komen, uS zond fay htar hec twoe» 
de Request der tTaamveibondene Edelen. 
Inhoud In die Bxquist venoonde dezelve >, hoe ey. 
Tweede in Oi^stmaand laasdeden, de Landen vol beroer- 
Request te , en 'c volk overal in de wapenen zynde , door 
knfdcn bet goede befluit, dac toen genomen was, aUes 
TroWce" g^"^ ware, waar omnrenc zy zich getrouw ge- 
maand»^ ' kweecen hadden. E^ hoewel het in eenige pbac- 
i5<$7. fen zo voordaeUg niet gelukt was, dat te wyten 
ware aan eenige , die ten dienste van zyne Wa^ 
jesteit kwalyk geneegen waren. Dew]^ men nu 
eene volkome verbetering befpeitfde , verwach- ^ 
tende het goed befluit van zyne Majesteit , mee 
advies van de Staaten Generaal, zo zyn 'er, te- 
gen alle hoop , uit last van hare Hoogheid , 
o/eral brieven afgezonden, verbiedende de Pre- 
dikatiën en oeffetSngen der Hervormde, die buo 
nu daar over aanfpraken en befdiuldigden , ab 
bleek by 't Request van 't gemeene volk , hier 
by gaande. Boven dien zag men , zo uit de 
voorzegde brieven, tks uit andere handelwyzen, 
dat men met geweld hec volk de Predikatien 
Milde verbiedeA , de Predikanten vangende en 
geweld aandoende , aQes ftrydende tegen hec 
verbond, zonder dat 'er door zyne Majestdt, 
by advies der Staaten Generaal, in voorzien 
Ware. Daarenboven zagen zy de kwade beban^ 
deling , die men hunne veibonde Edelen hadt 
aangedaan, en no^ adndecdt, en *t mistrouwen 
dat men van hun hadt , zonder daar van de re- 
denen te zeggen : dat men de Heeren veri>ood 
«et hun te handelen, hen beval uit de Steeden 
van zyne Majesteit te venrekken, zonder eeni- 
ge oorzaak : hen vervolgende om te vangen , 
als of zy vyanden van den Koning en van hun 
Vaderland waren , \ welk zy geenzins verdient 
hadden. Ook zagen zy dat men Kiygsvolk M»- 

nea 



notering vOM Kming PbUfys» . 393 
BCti ei buiten de Landen oplichtte , het welk 
hun alle oorzaak gaf oei ie denken , dat he^ 
zeJve volk tegen hun en die van d^n Gods* 
dienst gebruikt zou worden , daar men hun ee- 
ve andere verzeekerins gedaan hadde , tot zo 
'^ge 9 dac door zyne Majesteit , met advies der 
Scaaten Generaal , daar in voorzien was: waar* 
oro zy, ziende het verderf der Landen naderen, 
en het geweld dagelyks tegen hun vermeerde- 
xen 9 ifaydig tceen alle beloften , goed gedacht 
bebben , hare Hoogheid als voorheen oocmoe« 
dig te bidden 5 hun die gunst te bewyzen, 
om ee verklaren , of het haar gelieven niet zy, 
dat bunlieder verbond werde onderhouden , en 
voqrcs toe te laten , met de Predikatiën, de 
oeffeningdaar aan hehoorende, gelyk zy, uit den 
naam van hare Hoogheid en deHeeren , den vol-* 
ke hadden toegezegt : als mede , of zy de ver-» 
«ekerAeden, die zy hunne tTaamverbonde E- 
deien gegeven hadt , niet meende te onderhou- 
den ; maar integendeel , op dat de goede gunst 
die hare Hoogheid hun en den volke toedroeg^ 
beeter mogt blyken , zo verzochten zy, dat het 
bare Hoogheid mogte gelieven , het aapgeno* 
me Krygsvolk af te danken , en de geboden ^ 
di^ onlangs tegen de belofte gedaan waren, 
magten te niete gedaan worden : dat gefchie-! 
detide , zouden zy hare Hoogheid verzeekeren ^ 
dat het Land in rust en vrede zou blyven , et) 
zy wilden altoos lyf en goed opzetten een dienste 
van zyne Majesteit en haare Hoogheid. En zo 
't zelve integendeel niet terftond gedaan werdt, 
was het te vreezen » dat 'er veel grooter fcbade 
en ongelegenheden uit volgen zouden, metgroo- 
le bloedlb)rting des gemeenen volks , die op hun 
en haar Hoogheids woord , zich nu verzekert 
hielden. Dit hadden zy wel willen vertoonen, 
C c 4 ora 



394 Nederlandfibe HifiorU: Oi$d$rde 
om hunnen fchuldigen plichc te voldoen , iac 
, zy aan zyne Majesteit en het Vaderland fchol- 
dig zyn : biddende om een kort en goed mu 
woord. 
inhout Het Reqtiest èsx Hervormde aan de Edelen, 
micstd^r^^^ zy mede zonden, behelsde in 't kort, een 
Hervorm- groot beklag van de elendige vervolging en hec 
J^ifen.'^^ongelyk, dat men hun, tegen de belofte en ver- 
zekering aan hun gedaan , overal alatodeedc, 
waarmede betoont werdt , dat men gezogt hadt. 
hen te bedriegen , ten zy datze met *er daad 
beweezen , zullen last van hare Hoogheid en de 
Ridders van de orde gehadt te hebben. En zo 
men hun immers ceene belofte wilde hooden, 
baden zy , dat het hun opendyk aangewgt mogt 
worden , op dat een ygelyk mogte weeten, hoe 
hy zich te gedragen hadt , om zulk eene ver- 
volging te ichuwen , enz. 
Apostwe Op het Request van BreEerode heeft de 
voogdwfcLatijdvoogdesfe , den zestienden van Sprokkel- 
Edef^n ^^^^ 9 geantwoord , dat zy niet wist wie dé 
Bondage- Edelen mogten zyn , die deel aan dit Request 
Sseen"* hadden , ziende dat het meestendeel van de E- 
ontzcg. delen , die het eerste Request van den vyfden 
wef. ^pr^ overgeleveft hadden , zich voldaan hiel- 
den van *t voornemen zyner Majesteit, aangaan- 
de het ftuk van de Inquifitie : en zy verwon- 
derde zich dat men zeide , dat zy hen zoude 
> toegelaten hebben de oefening van den nieuwen 
Godsdienst , daar zy uitdruklyk met de woor- 
den van fchandelykheid en wanorde verltond, 
die uitgeflooten. Over nvelk , wanneer zy 
gemerkt hadt dat men haar zo kwalyk verftond, 
zy zich careral hadde beklaagt , als mede over 
bet oprechten van Canfiftoriën^ geUveigaderin- 
gen onder 's Konings Onderdanen , tot eeni- 
ge Mülioenen, Sacramenten uit te deelen, eene 
! wan- 



Rtgeeriffg vOn Ktming Philips. 395 

"wtnorde in *t geloof, en in de Geestelyke en 
Waereldfche Politie in ce voeren, op hunne wy- 
2e te oouwen , inbrengende verwarring in de 
erven of erffenisfen , ^ wat des meer is ; alles 
beproevende tot bezitneming van 't gezach en 
de Hoogheid van zyne Mqesteit , de Magi- 
ifaraat en Justitie, 

Aangaande de verzekering «fie men bnnlieden^^^^ ^^ 
zou gMaan hebben, is niet anders geweest , danoefening 
voor het lev^en van *c Reqaest , van den vyf-^^^^^; 
.den van Grasmaand , en niet voor den Gods-cods* 
dienst: zich verwonderende over de groote flout-f^gêj». 
heid , dat men haar en zyne Majesteit befchul-tentebeb- 
digde^ over 't gene zy niet gedacht hadden.***"* 
Verder waren zy te befchuldigen het volk op- 
roerig gemaakt te hebben ,. tegen den Koning, 
tegen de Geestelykheid en gemeenen weivaan: 
waarom zy niet kon^ten nalaaten , met alle no- 
dige middelen daar in te voorzien « en daarom 
hnnlieden te raden naar huis te trekken, en dat- 
ze zouden toezien , zich voortaan zo te fchik- 
ken , dat zyne Majesteit goed genoegen van hun 
mogt verkrygen, tot zyne overkomst in de Lan- 
. den : waarfchuwende hun^ zq zy het tegen- 
deel deeden , zy niet zou nahaten daar in te 
voonnen , enz. 

, De Bondgenooten , Edelen en Steeden, ver- 
nemende nu opendyk het voornemen der Land- 
v^ozAesSé , en nende hare magt te veld, / 

reeds Valencyn beleegerende , en nc^ overal 
onder den Graaf van Megen , van IVbnsveld, 
van Arenberg , en Henog Erik van Brunswyk, 
veel volk aannemende , hebben zy yder op 
het achterfte beginnen te denken , en eenige 
hebben ook Krygsvolk aangenomen, als de Heer 
van Brederode omtrent \^anen , de Heer van 
TouloozebyAntweipea, en andere in Vlaanderen. 
C c 5 Aan- 



3p6 Nederlaa^che JHiftarie: Onder de 

Aangaimde Brederode werden door zjm 
vyanden boekjes oiegeftrooic , waar in zy hen 
befchuldigden , dat hy zich «>u benoemen £rf« 
cenaam en Ërf-opvolger van de Graaflykheië wi 
noUand , en wat des meer is. 

Te.*& H^rtogenbofich zonde de Landvoogd 
desfe toe Kommis/arisfen ^ de Heer vm Meradet 
Peteribn , enx, met Scbeif den Caofdier tao 
Braband , om orde te ftelkn^ en in *c gdicim 
vele Burgers tot eenen nieuwen eed te bm^ 
gen 9 het welk de Burgery vernemende , dur 
weder een nieuw beeldftormen veroornaktt: 
waarom de LAndvoogdes den Graaf van Me- 
gen , die nu tien Vaandelen Voetknecbtep » en 
een Vaandel Ruiters by joch hadt, betastie, de 
Gemeente te ftillen, en zich behendig meeater 
te maken: daar over de Can^elier Schdf^ om 
in achting by de Burgers te komen , dezelve 
geraden heeft ^ het Krygsvolk buiten te honden^ 
en den Heer van Merode voor hunnen Gpu^ 
vemeur aan te nemen | doch dit kon hy die van 
den Hervormden Godsdienst niet wys maken, 
. doordien zy door den broeder van de Byzit des 
Graafs van Megen vernamen, dat dfiCanfefa'er 
maar alleen daar op toelag, om Megens volk dua 
in de Stad te brengen; dat echter in geen dria 
maanden, fchoon door vele middelen bezocht, 
gelukken wilde: want wanneer zy eens beftelc 
hadden om ^t volk op eenen morgenftond, voor 
den dag, in de Stad te brengen, werdr zulks 
door DoAor Agileüs vernomen > die zic^ benaer* 
ftigde , dat de Hervonnde, tot zeven of agth<xi*r 
dert toe , in de wapenen kwamen , welke eenige Ka-* 
pitains onder zich aanftelden, en zonden eenen 
Herman de Ruiter naar Antwerpen, om hulpe 
aan den Heer van Brederode te venGoeken, 
welke hun toeüchikten en 9fvaerdigden , Am 

coni 



Kegsering van Koning Philipt. 397 
toni van Bombergen , een kloekmoedig Held, 
die onder üizerus Zwendel gedietuhadt, om h^^^^^^i,^^^" 
met raad en daad by te (laan. Dees Kapicain trokvim com* 
In *s Hertogenbosch, den zestienden van Sprok-^^^^ 
keimaand Bombergen verfterkre zich cer{lond,*sHcrto- 
om de Stadeen tyd lang te bewaren , daar hy den|^^J^{ji^ 
Heer van Merode en Peterfon , met den Canfelier den i6dca 
van Braband, Heer Jan Schelf, gevangen rmnfl^okkei^ 
en hun een wacht (telde ; maar alzo de zaken dermannd, 
Ifervormde eindelyk zonder befluit kwalyk ver-*^^'" 
liepen, heeft hy dezelve ook met eeren verla- 
ten, hem en zyn Krygsvoik eerst hunne (bldy 
doende becaalen , en de wcderparty zo lange 
tegenhoudende en werk gevende, tot dat deHer*- 
vormde tyd kreegen om te vluchten en te ontko- 
men , en trok daar den eHden van Grasmaand uic. 
Den zestienden van Sprokkehnaand , verbrand^ 
de des nachts te Antwerpen hec Kloosoer der 
Minnebroeders ^ daar de Prins van Oranje em 
d^ Graaf van Hoogflraaten meest den ganfchen 
nacht o«i op de been waren , 't welk ten Hove 
terftond achterdenken gaf, als of het met opzet 
gefchied was. 

Eenig^ Edelen met den Heer van Touiouze, AnnOag 
hebben eene onderneming op Vlisfingen , ^JJ^^^^" 
het Eiland Walcheren gehadt , door middel rmnou^ 
van den Hoofdfchout van Middelburg, Pieter^P^^'j^ö"' 
Haak, 'en een dien einde fcheepce zy zich inLenU- 
Lentemaandte Anftwerpen ki, met eemgvolk,^*^*^^» 
om derwaarts te vaaren ; maar dewyl hec 
marktfchip van Antwerpen daar eerder aankwam 
dan zy, werden die van Vlisfingen gewaar^- 
fchuwt,en dus de aanflag beiet. Van daar we^ 
derkomende, legerde hy zyn Krygsvoik te Oos^ 
tenveele , by Antwerpen , dat dagelyks zich toe» 
rustte en vameerderde, voornemens zynde 
adch daar te verftericen, om hunnen aanhang 

binnen 



398 Nederlandfcbe Hiflürki Onder it 
binnen Antwerpen, tot een fleuniël en ru^ 
te dienen : waar door de Stad tot hunne partj 
mogt overkomen , en vervolgens vele ande 
re Steeden 9 Piovinfiën, Heeren en Edelen^ dk 
(leeds het oog op Antwerpen flo^n, om dus, 
naar den inhoud vaa *t verbond, huone Bond- 
genooten en *sLands welvaren voor teftaan; 
maar vermits de oneenigheid die binnen in de 
Stad was, hebbende de Magiftraat des Konings 
zin verlbtan, en ^e Landvoogdesfe geheel toe- 
gedaan zynde, is bun voornemen mislukt : want 
van den beginne aan, gelyk gezegtis, heeft de 
Magiffaaat de Parochman van het Kiel, die 
de Augsburfche Geloofsbdydenis was toegedaan 
het eerste in eene Kerk om te Prediken ^AAi^ 
en die dezelve Leafe omhelsde boven de ande* 
re bevoorregt, zo dat het fcheen dat men die 
ieere , naar het roomfche Ryksgebruik , voor- 
namelyk in Antwerpen, zynde het Markgraaf- 
fchap van het heilige Ryk , niet zou kimnen 
nog behooren te weeren ; maar het vooapemen 
van de Magiftraat ftrekte meest om tweedracht 
te zaaijen, en de Hervormde te breidden, door 
den twist en \ verfchil dat tusfchen hen was, 
over de lighamelyke tegenwoordigheid van 
Twistte Christus Lighaam in 't Sacrament des Avond- 
^^^ maals; welken twist zy op allerlei wyze voedden, 
xchcji de dezelve onderfcheidende met de namen van Mar- 
v^rmde tinisten en Kalvinisten. Dit voornemen is haar 
«2^- wel gelukt, dewyl die van deze belydenis uit 
Duitsland ontboden, Mattheus Flaccus Uliricus, 
Spangenbergus, en andere DoAoren; zynde q> 
eene behendige wyze wegens de Magiffaaat 
wys gemaakt, dat dezelve minder oproerig wa- 
ren, en , om redenen voorzegt, beter konde toe- 
gelaten worden; zo dat *er niet dan twisten, 
verbitteringen en tweedrachten onder hun in de 

Stad 



Rtgeering van Koning Philips. 399 

Stad gekomen zyn>» welker geloofsbelydenisfen 
en twisoredenen gedrukt zyn geworden , en nog- 
tans alle zonder befluit gebleeven. De Domo- 
ren weder vertrekkende , hebben niet dan eeti 
groote twist onder de Burgery nagelaten , de- 
wyl zy tot geen goed befluit konden komen. 

De Heer van Touloufe , om dezelve tot een 
goed befluit te brengen , (zynde een yverig ge- 
leerd en verftandic Edelman) meende zo net 
fcheen dit Krysvolk te houden te Oosterweel, 
een vierde myl buiten de Stad, op den dyk by 
de revier, eene plaats daar hy zich ligt hadc 
kunnen verfterken , indien 'er meer tyd , mid- 
del en orde was geweest; maar zulks werdt na- 
gelaten 9 om redenen n<^ kwalyk bekent , ge- 
lyk eigentlyk de gehcele onderneming is. £e-' 
nige meenen , dat zy hoopten in de Itad te ko- 
men , en den Prins van Oranje met de andere 
Heeren door dit voordeel te doen befluiten, hun- 
ne befcberming aan te nemen ; andere dat zy 
steenden elders . te vertrekken : waarom de 
kloekmoedige Landvoogdesfe dezen hoop dacht 
te doen verrasfen , welke geen , achterdocht 
hadt , am dat 'er geen Krygsvolk daar omtrent 
was. Zy ordonneerde PhUips van Lanoi , den 
Heer van Beauvois , met vierhondert Soldaten 
van hare Lyfwagt, in allen haast , met den Kapi* 
tain la Motte , uit Brusfel te trekken. Ook 
werdt 'er belast , twee Vaandelen van 't volk de& 
Graafs van £gmond , die te Axel in Vlaande- 
ren lagen , aan te rukkenden over te fchee^ 
pen : gelyk ook het volk van den Hoofdfchouc 
van Braband , Hans de Greve. Deze hebben Nederiatg 
zich, den dertienden van Lentemaand, des nior-^^^^^j^ 
gens by eikanderen gevonden, en dien boopbyAnt- 
onvoorziens belprongen , verflagen en geheel J^I^pJJ^ 
verflrooid,. daar de voorgemelde Heer van Tou-.vani^- 

louze 



400 NeéerUmdfclm IBft9rk: OfükrM 

<«^a<ndfkiti2e dood bleef, xyndc zo 'c fefayM in een 
httis of fcfauur, waar uit hy groocen tegen- 
Hand meende te doen , refbrand of vefflagca 
Ook bleef ^er dood aencn Tan den Boetzdaar nh 
Holland , en meer andde Edelen. 
Beroerte DooT deze Bcderbge van Tooloofe , is Imh- 
wi^To ^*^ ^ ^^^ Antwerpen aanftonds v^ grooce be- 
opd^^ roeree ontibum , dac al het volk m de wq)eneo 
2^^ ia gekomen , met een groot mtstroowen tcgca 
eikanderen: de eene wiUe de Geuzen bonen 
gaan helpen , bet welk de andere en de Goii-^ 
vemeur hun wilde beletten , om bet gevaar dac 
daar door het overwhinende Krygsvdk m de 
Scad mogt komen : waiff c^ de andere acbter* 
docht kreegen , als of zy die bniten zelfs 
liadden doen ihnm , en het op hun gemunt had- 
den : zo dat de Hervormde^ of Kahinnten, de 
Meerbrog innamen ^ de poenen der Scad be* 
aecteden^ het gefebut uit het tuighots haaUen^ 
en de IVkerfari^ daar mede verfterksen^ ooa 
dos zidi zelven te verzeekeren* Dien gan&bea 
dag werdt 'er door den Prins van Oranje , den 
Graaf van Hoogftraaten , en de MagiCbaat , 
ab door den Burgermeeacer van Scnuden , die 
de Gemeente aangenaam was , over eene vrede 
gdianddt ; dog men kon dit y wegens misv^* 
Sand en adnerdenken des volks, niemand doen 
gêlovea Den Prins van Oranje werdt een Pia« 
sool op de borst geset , en voor eenen verrar 
der gefcholden. Den volgenden dag kwamen die 
vandeAugdnrgfcheGeloofsbeJydenis, ofMar-' 
dttiscen , <kx)r toedoen van de ISi/bgiftraat , ook 
in de wapenen ; deseelyks ook de Spaanfcfae en 
Itaaljaanfche Kooplieden, daar handel dryvende. 
De EngeUche Kooplieden waren gelaat zieh 
binnens fads m de wapenen te bonden, om bun, 
00 als de nood bet dscbce, te gebruikra. De 

Katho- 



H^êèrtng ean Kming Philips. 401 
Kacho};fceii en Popen deeden d^elyks, en na- 
men den oever in , daar ook de Marc^iiscen 
Amden.: die Iclieen idles door ksc van de Ma- 
giftraac gefcbied te zyn , om de magc der an« 
dm va cegenwigc te honden* Het Krygsvolk 
'der Stad hield de Markt en bet Stadhuis in ^ 
dreigende alles te vemiden. De Paa^fchen wild- 
den fchuiten vol buskruid onder de Mecrbmg 
brengen , en dus de brug met het volk doen 
0p(pringen. Dergelyke bedrei^ngen gefebiedde 
ook van den anderen kant: hier door kwam ont« 
sKh 9 de een voor den anderen , en vrees van 
bkieditortingen onder de Buigers en Vrienden; 
waar door ^ met aandrang van de vocnlcbreve 
Heeren y van de afgezomiene der Hervormde , 
en andere verftandige Burgers , de zaken tot eeti 
verdrag kwamen , beihucende gelykerhand zeke« 
re Arakeien, dienende tot verzrekeriM der 
Stad , en die van den Godsdienst ; en dus is 
een iegelyk uit de wq>enen naar buis tot zyn 
beroep genrokken. 

Dexe beroerte te Antwerpen , en de over- 
winning van Oosterweel 9 heeft aan de Landvoogd 
desfe en Katholykengrooten moed gegeven , en 
integendeel alle de aanflagen der t'^amnverbon- 
dene Edelen en Geuzen geheel verbrooken^ 
zich zonder middelen bevindende , om Meester 
van Antwerpen 9 en bfgevolg ook van meer ande- 
re Steeden te worden , merkende de (terkce der 
Kaiho)]iwn binnen Antwerpen ^ by welke die iftvoom. 
andere plaatien ligt kon afgemoten worden :|^^^°j^^^ 
waarom het meeste deel da»dve, en de voor-en Her- 
naamfte, als ook de Cênfiftortén^ ''W)niamen,^^'2f/„ 
den tyd en Gods voorzichtig oorded plaats tegenwcer 
geven. ^^ 

Hoe die van Vale»^ voor weerfpannige wa^ 
fea afgekondigt ^ iiebben wy reeds verfaasOt, als 

ook 



om alle te** 
feuwcer 
;e laten. 



401 Nedeflandfcbe Hifhtie: Onder de 
ook dac de Stadhboder van Henegouwe^de Heer 
vtien^yn van NoTcarmes , daar een Leger voor bracht* 
\tï^ Te vooren , in 't b^m van Slachtmaand, wa- 
Romen. ren zy benaauwt , en byna ingeflooten ; echter 
hebben die van binnen , zonder eenige bezer» 
dng, zich als dappere Kryj^icden gedragen, 
dikwils uitvallende v overal het kooren inhaalen- 
de , de plaacTen, die hun rondomme binderij^ 
waren , afbrandende , en hunnen vyand groe- 
ten afbreuk doeiid&^ hopende nog ontzet te 
krygen. 

Die van Westvkanderen vergaderden een 
deel Krygsvelk , om dezelve ter hunner hislpe 
te zenden , dibur die van Doornik hunne magc 
* ook byvoegden^ doch alzo hetmeest nieuw on- 
ervaren Krygsvolk was, zonder goede orde, en 
voornamelyk gebr^ hebbende aan kloekmoedi- 
ge Hoofden en Kapitainu» , zo hebben zy wei* 
nig uitgerecht ; maar zyn van den Heer van 
lUsfegem van de eene zyde , en van Norcar- 
Neeriage mes , die met tien Vaan<telen en ettelyke ben- 
zen?ewa-den paerdeu beftemt was , van de andere zyde 
Sm^uie b^^ï'^'ïg^ » verflagen en verftrooid geworden , 
vaicn^yndaar eenige hondarden, tusichen Waterloo en 
J^^cn Ljuioi , dood bleven. De Kapicain Jan Sorean 
ontkwam het nog , gekwest zynde. De vlucht 
was meest naar Doornik , datu* veele zich beig- 
den ; maar kort daar na wen 'er Krygsvolk in 
deze Stad door het Kasteel ingebragt, waar door 
die van den Godsdienst geheel uit Doornik ver- 
jaagt en verdreven , en vele gevangen en ter 
dood gebra^ werden. 

De Franichen hebben die vanValenfyn hec 
ontzet met tien duizend mannen aangeboden ^ 
^nder den Prins van Portiaan ; maar zy hebben 
daar voor bedankt , en hen geweezoi naar de 
t' faamverbohdene Edelen , als himne oodeihoa- 

rije 



, RjÊg mbtg vém XMng Philips. 403 

lige Magiftmat , op cbc zjr met dezelve ter hun- 
ner veilo^bige souden hawdeien, Den vyfden* 
^n vn Lounasnd, hebben zy een BLequen 
ge»mden tin de Heeren Ridders van de orde 
oes gulden Vlies ^ waar in zy de befcbuldigiQ** 
«n der Landvoogdesfe beantwoorden , alleen 
«ar op gegrond ^ om dat zy den Hervormden 
Godsdienst toegedaan waren : en booden aan^ 
indien ^de LandvoogdaB^ nodig dKht KrygsvolkAanbiè. 
isi de Stad te leggen , dat het dan mogte WF^"^^ 
onder het bevdder Heesen.van de orda vaavtieo9ya 
haare Eüicdkmie , met beloften derzehre / datj^^ 
men hun geen-overkst of grareld sou aamloen^yooc- 
namelyk in hunne geweecs» ^ oefenii^ ' van^**^* 
den ikrvnnKieB Godsdienst» ingevol^ het 
^rerbond der t'fiamverbondimn Ifeeren eh Ede* 
' len:dogAti{rfMtf endieaanbiedtegisvaneene 
P kleiner mtweriung geweest > d^ dat van Lem»» 
auond Wanneer het gefi^ut nu k>w de Stad 
gebragt im ^ Jom dezelve te faefthifeten , weidt 
^ Hmog van iUifidMK en de Graaf van Égmond 
gezonden 9 om hen over te haaien en eefdee ^ 
immraaiden voor te honkn.^ namelyk ^ mtt 
hunne Pred&anten en andere vty gelet zouden 
hebben om ce vertrekken , en verder vergiffenis 
van al *t )gene 'ergebeiad was: aoaar zy ken<». 
Iris gekreegen hebbende dat men nog op. mid- 
delen van ontzet uk was omtsenc Amwerpeir 
X en airiere friaat&n , hebben de aanbiedinge af* 
l celhigen; waarop de Heer van Norcarmes de. 
«cad met tweëntwindg ftukken gefchuc deedt 
befchiecen, tusfchen de Poort van Bergen, en 
de Poort Cardon : doch kort daar na tyding en 
kennis ge k reege n hebbende van 't gene te Oos* 
terwede en te Antweipen igebeurd vras , en 
dat daar door een algemeen voornemen was 
genomen de zaken te verlaten , en bygevolg 
geen ontzet t« wacbten hadden , hebtoi zy 
UdeBQck. Dd zich, 



404 NMèHên4f^m/hrkf OmtkrMe 

vaien^yn zioH y den viér üawimigftcii vw Lenctihianè, 

ovcr^datr^m dffi Tdorfclirtvéii £loie8nwis ^ op 's Konhiip 

dan"!^' genade , tof c vele fölidooé moodeUn^e bdof- 

g^rc^ sè»^ die niec gehouden wietdet),0refgégeven: 

worden, ^f^^^ ^ Norcarmes in de Stad Kwarfi , heeft 

' fay de Poorten htuA^ en de vucnAaaarfte en 

rykfte gevangen genomen 9 alsden Overfle der 

$Kzd , Michiel Heiim ^ ea zynen Zoon f dié iij^ 

mee vele andere dnedc ondiaL^en, : Ge nkeé 

Prad^canten^ namdyk Meester Giadd de Biea^ 

eaa Fïanschnnnrv en Per^n de la Gno^i 

debdc fafinec vele andere Dphangen, be bp endt 

hecgeod^ ofrvsecfeheldè tyden, meer dan over da 

twee 'iKAiueit IngeBeeieueu* 

: 'Norcarmes hw -Safaic Atiam: 10 vemdi in^ 

gefnomen « - en aondt ira syn Kfygsvölk in Ka» 

merft, déff ^ van den Hcrvennden Oodadienst 

maeac wegliepen, doch velen weidea agtcr^ 

barid , ém onder eén Predikant, Heester Ffal» 

tfppe^dien de haiid ^werdc aflfehu uw e n j tnxdaar 

to<met meer andere opgahÉagen. 

renden*" * ^ LandvoógdèsHubyna mteaier ^ynde^Wt 

ccnen dé Hccren van derorde, en de Geuvemenrs van 

«ieNiwea ife Pfovfa^iën , eeaeènieowen eeddoéii nnw 

rèn; aangaande lieronderhoudeiivamleBroomscll 

Katholyken Godnieint , enz; weHoe oiik neesc 

döorhaar overgehaald werden, bèfaahendePriM 

van Oranje , de Graaf van Hoogflranmi ^ e* 

Stederode , den Ciraaf vatr HooMe war de EcA 

Bi^cutgSn- niec afgeëiscbr, dirwyi hy naarzyn.UiiisteWeerd 

Hècr^'*''^^™^*^*^^ was; dies ijy andere,- zo Steeden, al* 

van alle FrovinfiKn en byzondére Edelen, .'t zeiv&iftédd 

óIIk^"^ wys maakten, datde^onhigzynegnunfchapzoé 

ccfrc^i ^^^rf^g?^"» en «yne groote heiricnds^ diebjf 

katién(j^ge«'eed maakte om jn Nederland te zenden ,"W0 

iicidoa. achterhouden, gelykay zouden hooien, datallei 

door de goede wysheid der Landvoögd^e zon 

^flecht en ter neder gelegt zyn ; ja:- al was het 

... Leger 



op^c Wojoigd en g^z^h d«r La9(}yqiog4j^9 w«^ 
4er op Qoidxodea wo/4i^: 4i^ z^lf iwm«^r «o» 

lltturen en g^mpariylcw tufb^j^ SOu kQinep gpnler 
iM 9 ^ynide '^ qi^d^l getioeg voor bi^W« .ai» 
^e y««wnd^ wdën w$ Jb^t JUttd ce hou^t^, 
waimear de \jfx4%xL M^sy«^f^\^ zooAei^ifa/ïi, 

£;lcb df Hef rep ^ Edelen eo Sotede» Uten ge^ 
bruiken 9 om.de Predikadë^ aveicfd ce doenofb 
|»ottdej9<,. ^ dat eic^iyk^ j|i,iLeitf6in«9nd.en 
Crasipaai)d 9 in HoU^^d , Zeelaod , Vtie$lRnd# 
^rsiba^d» Vlaanderen »n W9i$(:bJMd) all^rt 
'baod^ 9f0e4)mflw (ier H/etvwnden geweeidc« 
de Kerketi der j&^bolyken QVAi^ weder opnieuw 
en kp^^e^k mee bee}d^ ^ .awaren veriierd^ 
de nieuwe tempels der HervotiVMlen overal af- 
gclnpojie;)^ i^n van de bouwAyffen galgen ge* 
XWfkf. «W^de»» datf *er in niipnigte aan gehavgw 
^vic^cpi, 2p welom'ta^brte«k^deff]^d^5^ 
pm hpt dotgivi van w^en^ , .en wat des V^^^^^^^^^^ 
\^ Hw waren muur kleip^ Skieden daftr *er gwi^piegin"* 
yyffigy A^nd^ 9 twe« iof >d^ h<8idert in di(s«>'- 
jf»gevonnistwerdeni; betialven de Roodeisoede^. 
ep pros^artstci^plACfenl^a&de^dieallesgevaMgeo 
jQapaen .en opbingen dat «y verdacht hielden. . . 

l^ ^c. begin van Qrasnifiand die van Aocwer^ Antwcr< 
j^n .4j^ 'Vftortg^ff der LaRdv^gdesfc» en gQte«S?ver/ 
^e èu|p :(/t90¥ handen «iend^^ jK>nden naar Bras^^*^'^.^^^'^ 
fel 09 4^ ^goc|d verd(af|j^ ^ 't welk van bun^^^La^d-'' 
peiK :we!gen,d«9 |Eevend«|Uvao Gijasmaw 
ysq. .wei)dt;;iinhoudende<,40( %11^ Predik»tiën denvancm* 
lW^H)rnideQ.l;wuden ppbpwkQ 9 de Predikancea^^^F"*^* 
Vertrekkisip^de Katbo^ken weder in bun fiebeel 

f^eld 9 de K^ken heimmkt » en- de eerfte af* 
^ondig^ng opgevolgfi- w«Kd!e^^ WU Dat aliea^ 
gsfcbj^dfiodiii^ ;Q>A>den v^ niet gemoeia worden. 
. Pd ^ . ,ia 



1^ Nêébrlafu^ Hifiork : Onder Jè 
in home perfoonen ep goederetf vtxn: *c gene 
*er gebeurd was « n> li^ge^ toe dn cfe Koning, 
mm, advUi van de Scaateü^ daar anders in mogt 
beveelen ^ waar van nogcans i&gefldocen zouden 
2yn ) die fchukUg wuren aan *t Crkmén L^fie 
Majessarh^ è^h^B/Rsdaadvangekwetffema- 
j€itei$ 9 van BeeMftottnery , oproA , enz: De 
Landvooedesfe beloofde voor haar tefcfaryven, 
dat 2y alk genade van den Koning mogten ver- 
werven , en dos alle kascyding te liariLen , tot 
de beiNLÜng vw des Koning y etiz. 
«ktmra ^^ negenden vanGrasmaand daar aan volgen- 
▼ercrek- de ^ fte&i£ii die vau Ancwerfien ook coe , dttde 
^^^^f. LandvoojsdesfeindeScadmogtkonen^nieezoveel 
penden Krygsvow ab hare Hoogheid goed zou dunken. 
(^""^Volgensdezeo^eteenkcMsten, zyndePredftatien 
mtind. di^ opgehouden, en de Predikanten, zowddiè 
van de Hervormde als van de Ai^sbuifgiche Ge-^ 
leolsbelydenisfe, zyn op het Stadtab by de Hee- 
ren gekomen ^ om aficheid te nemen, daartreffe* 
lyke vemianhigen gedaan werden over de ftraffen 
der onémkbaarheid, die hun over^tboofd hingen 
vandengfoocenenrechcvaerdigenGod, omdatzy 
' de Pie&atiën vm Gods woord* zo veidreeven: 
' .en zyn das den tienden van Grasmaand, met de 
t^fSmn*G<»«<igde enCo^fi/leriew^ ab mede veleBur- 
dew gers, uit de Stad vertrokken. WegMs een^ 
^e^rzoek pr9$€s$€erende Vorsten uit Duitschiaad was aan 
^oordie ^ Landvoogdesfe verzocht , dat die van dé 
A^J Av^mgfcheGeloafsbelydenis hare Predikatiett 
b^i^he en oeffentngen zouden mogen blyven genieten» 
Myoeokenz^ maar & Landvoogdesfe antwoorde,<hit zulks 
niet van haar , maar vaa de macht des Konfaigs 
a£hing. Desgelyks zoodt ook de Keëser Maüai- 
fiaan «m de Landvoogdesfe, <^ dat de zaken van 
de beroerten en weeripan^heden aan hem zou* 
den ovet|elaten worden , om MUddaar te zyn, 
en aites m der fgiinne te^ flIsfelK mier de Land* 
VDO^desfe antwoordde- ak tooren» Na 



NftlietTenrelt ite» de VïraSIkanten , iyn de 
nieuwre Kerken ttiiftandi cóegezegeld , de Ka- 
ibalyiEe Keitoi' werden verueit j by nt he^- 
lyker dm te vooren , en weder gewyd , enz. 

Den Prins yan ' Oiranje ,* omtrent hec begin ^^wib 
tan ^ Grasnutad , met een%e Heeren van de jüfye,^ 
Laniteti te Hellegttté raad gepleegd hebbende ^^^^^^t- , 
en iMrkende de Itetvaefdigheïd van fommige^^ctlr^ 
xo wel VI» den AmI, als van \ gèmeene vcMk,^^'^-' 
keeft* hem txAi goed gedncht, de boosheid gr^tgV 
dei tyds plaats te geven, en is, dert elfden vao^jj-jg^*^ 
GMMnaand y oir Antwetpeti naar Breda gecrok-craa- 
hen, en met hem, voor en na, eenige dui'-®*'"^ 
lend menichen^ van alle Seaacen , die het aan* 
flaaode' onweder toohfagen. Verder is de Prins 
in Graanaand van Breda , na dac hy m zyne 
kuislyfce ssaken orde gefield tti aHés wat hy 
kon mede genomen had, nadr Diiitschland ver^ 
trokken, in zyn GraafTchap van'Nasftu: tot een 
ditfMlyk vertrdt élle zyne vrienden met woorden 
M daaden^ vermanende , waaribhu?^ngèn doen- 
de van het gene *er gcvolgt is: Nogtans liet 
ky synen oudften l&on Phil^s van Nasfiin, 
Gnaf van Buuren, enz. in de hooge School van 
Ltwen , meenende dar tjtit jongbdd , en eenige 
eifgenaam zynde van den ouden Graaf van Bu- 
ita y Mftxinüfiaan van Egmond , als mede de 
frhUegign van den Lande van Braband, en van 
de hoc^ School van Leoven , door den Paus 
xeif bevestigd ,'hem genoeg zouden bevryden; 
maar hy werdt bedriDogént want de Hertog van 
AIvÉ daar na, ondei^ vöorwendfel van hem groo- Dejong»^ 
te eer aan te doen' als by hem aan dén K<mingGriaf v«n 
zonde, heeft hem, den tienden van Herfstmaand ^""JTuk 
in dit ietfde Jaar, tegen dank van zyne Voogden, <3e Hooge 
en tegen alle prmfien en prMleg&n van Bra-yan'' ïeu- 
band en van de liooge Schod van Leuven, naarv9»^na*r 
S^nje gezonden /als hy.orttrenfvyftien Jaren oud gcvowd. 
Dd 3 was, 



4^8 NfihHMdfth mMf^ Oniir êfi 

yiy genoeg) agt ^rwx^Jl^h^g y^ «pho^fo» 
ËmdelyJ^ , na z^ Vaders a$)od.) Is l>y i9'c|sinr 



1595 v^loft^ alswy|a,'cyeri^€^y/ei^M69^«ltt^tf 
J>e'ii«a- Don aeeeotwiaogftea va^ ^i;asQis(ali4 » hp^ de 
/e^kSm?' Mndwoogdesfe ^ea Jongen Gr^af 1^ JV^ysv^ 



'te Am- naiur Apcwipipcn ffczondei) , die daar 4le$ n^Higf»! 
dc^i^ls mee ^^«n vajiQ&en w^li^he fplflaacett j»|(^i^9 

^»*a*^' Q^qa grooi^ett tegppftand?» wa^^^ bwidejfuTw^ 
' dagen daar pa , jU de L^voogdes^ ^l^r l^ïa*^ 

geJKpiom 9 «mee vyfiiond^ pai^i;4en , qm^ é» 
B^oorasqh Kjttl^qlyke Godsdienst np^ rsisd W 4w4 
yord^cepdc : 4e Kerke^P^Jiensc A^lHliwde : m 4fi 
frv^esfic^f of toipg^gen nier \\9s9 ofx i^ Heerasi 
vm 4e orde tegenwoordigheid vepeerf^d^. Vdo 
bepfc ^ da^r tar zfike van de f^ffoenen^om yfno^ 
gen en op^ang^m 
nS^I J?' '^^ ^^ PTökwen jie«ft zy venve^wd , de iw-» 
Land- deren dom b^doopen » e]i ten la^^^eft h^t Mf 4o 
ft wAni-i^^'^" of Tempelen derHefvofnidf (te«ntfi)ree?- 
werpeo. jc^^ dat hefrlyke e9 b^w^m^ g^bovwffn M^^enw 
Pokihi^c zy hec geweer of wf$(^[^ti A^ ^Mic< 
gers ii> de faiwen do^ opft:I)tyv^ : d^c .iwda 
is gei]qbied in alle de Propififiën^n gr(^e Scee^ 
^qn^o dac men niec cwyf(|)d^,of die Kcmg ^ou 
dMT petj vftlkomen .genpsgqn rio belib^n. 

Qider^^fcben hgd4en.QeB\ge t^AiamverbQQ^Be 
Ed^ra 'inet^pp Heer vfkpfi|rfd*floste:n<^^»liOQp 
JCqrgsy^, pmtr^m V^«8ep-«öJJc»<jbt^ bjfA^^at 
. Wideron i (raawr in gev^ge yap om .^eni««n be-. 
flw , iiebj^ ?y met hev«plwdf Gwkf vgn Megop 
fin van Aret^c^rg, die .d»r qpk,wi.hocï>yoJkvw 
gaderc^b^ddêp» fSQo wêl wórk gegeven^» \dac 4^ 
yluplVrei^flpn v$^n alle de I«^VM(eo en ^i^^oden « tyd 
W gclqgeiiheidkrecgen om ie knnnen verirekken ^ 
en dause die Gniypn.QergQps d9ifteo i;)^lpringen« 



i5fjvfe 2)<m/. 



JW.^og. 




Vftoéii^ dk hy zc^r vtrftisrktlndc, 4s eindelyk^^oSr 
4dk iuur Amfierdsiitt vénrokkan, doaf cki Land^vemcks 
üfMgdesft by hem nml yde S^fecflfis I» Toife , 
M«D ifiet zyoe medèfittahdg^n gebiedtnde uic^i 
Koi^ings Stsd té Vsrttekketi c welke Secroittfrk z^ 
niQw vsfa hem cnriitaklvr^dt, dac by idf bt^dê 
W|$ dnr bebei»% vw dftan se g^mikm. Daarna 
)s hy mee ^ Inrisgeato (de Ëdeltffi en tdnhan^ 
lidiitdBBide) en eenig kfygsio&fi:feiee{^g^ai>) d 
^ hnisraail medenemdiide^, er) is opÉmbde geva^ 
tm\^rm ddartentef naar IXiitlchlastd; gereisd t 
hy is geft«r?é« ce- Gèi»»e& / tn 'c latid vdfl 
KleeF^jttdènJaie ij^9. Zyoeuidgèliitéii Weduwe^ 
iaaf&ii van dexihiil{:è des Graat^ van Mini's 9 et)^. 
öomirde luec den Psdtsgtaaflylcen' Kefurvorlh ' 
Hec krygsVdlk^, fraai volk 2ynde^ en wel vfct 
•f tyf hond^tüerkr^ynook dfgédatikt; cftl na 
dat' 2y het> kioofter te Ëgmond en atfdere be^ 
iooft hadden ^ nkic tegenfhande de Graaf vaM Me« 
jgen htm alom ^nièc ronder ^yt]&Tcbad€i, vcilgdej 
is eifidelyk hetjfroorftegededte ftvèr den 'Rhvrt »« w. 
^ In 'o la«id van Kleer «ertiakt, en- ïo gefGhdldenrKn 'of 
^ «élé msdeUe cyn aaet Tchepen daar van gekomÊti t^l^^'n 
I MMi Iftci gfoocftc' gededte van de HoSfden etihec land, 
I Bdelen s wanheet xy van hm volk grfchdtderi^^^j;^^; 
I inren , meenende de iinidér ^e övef ce vftren ^ 
I fjjfti door hunnen Sebl^per verraden ^ ^it op eeti 
I dioo^ üf And gévMfti 1^ daar tf^ dOoT ecfien 
I lii^priÓM Muilaard , ander den Gnaf van-Atenberg 
I dienende ^ be(|>rongen 'en -gevangen wef den' , Wer^ 
I dendö , den vyfdetl v»i BloeitDaand , t& H^f lingen 
I In Vriesland gevangen gé'zet^waa^ ótide^wareri 
\ Wee gebtoeders , Héfei^n van 'BBtefiblrfg-, rwêè 
I Heerren ui* Vriesland, Hemnart Galiöha^ en Öeiirê 
I Belma', ihet meer aiidêi'er; van welketl '^ reveil 
f naar Vilvoorden werdfefl gevoerd : de óVéHgé wer- 
den in vcrfcbeiden {ila^en ^ doorbcH^-dér Land^ 
D d 4 voog-^ 



4IO tMtMnéféc mihrie^ 

voc^desfevterdokxlgebngt.' Dé Griaf :«sn den 
, Bergt die -de zufter van den Prins vaftOome teé 
vrouwe^ en velejdnderenhadt, werdnmn deLatid* 
voogdesfe vennatnd en bewogen , dks fidneef 
hy aan den Prefident Viglius » 2idi omfchoJkÜ- 
gende en betuigende, ce willen biyveneen^goe- 
den en getrouwen Dienaar irnn den Koning. 
Te Vianen .waren drie vtumdden knechten ga- 
bleeven , oiuter. de. Meeren van* Uchtenbroek, 
van Niveld, en van Renesfe, deze trokkeadaar 
• den zesentwfndgften van Grasmaand uit, om met 
die van het Fort op de vaart ce. fchermadèlen; 
maar hun wa*dc tegenfhnd gebooden , dn 
Heer van Renefle gevangen^ en te Utreditop 
VredenburggebraKt, daarhy naderband anthoofll 
werdt. I>iarna,ckwylHert(^Erikvan&imswfk 
omtrent Vianen was, lopende het land af, kre- 
gen beide de bezetting en de Burgerye zulk eene 
vreeze, dot zy hier en daar verliepen. Den ^- 
den van Bloeimaand , trok de Hertog daar tot 
nen, alle moedwil pleegebde, de pocMtenafbree» 
kende , en hec tot een open pfauits makaide. 
Op zulk eene wyze is de Landvoogdeafe oy« 
* al meefter geworden , zo dat *er in de nmfdit 
zeventien landen geheel geen te«n(faaM was; 
waar door de Edden te recht ^uzen, dat ia 
bedelaars wieiden , moetende met meer andeit 
trefielyke en wel fl;eftelde lieden:, die middeLhad* 
den om eerlyk te Teven , bedelaars en vteemdclta-» 
gen m vreemde landen wordm, gaandte het gMl 
vele duizende te boven. £n *t getie te verwoflh 
deren was, zy bleven overal hunne Nederland* 
fche wyze van kleederen en gewoonte dragen en 
onderho«den, in wat landen zy ook kwamen, sofr; 
der dezelve te veranderen , bmende wed^r naar 
huis te keeren. Van de genen die V inde landen 
bleven , werden vele gevangen , gehangen en gen 
dood, ai^^ leefde |n «ene jaipmerlykQ ele«dig^ 

vreze 



lUfferiagvan KofÊhgPbU^f. 411 

yt^ze en zorge , meeftmdeel ook verarmende , als 
in \ vervote dezer Hiftorie blyken zal: en aan 
zulke zyn Gods oordeelen echter ren goede. 

Geduurende deze beroenen , is, hi Herfst- 
maand des jaars 1566, te Segpbia in Spanje ge- 
booren^ uit eene Dochter van den Konir^ vm 
Vrankryky.de oudfte Dpcbter des Konings van 
Spanje, de Infante . Elizabeth Klara Eugenia, 
op den dag van St, Klanu 

Dewyi y^le groote Meefters en Edelen geen 
behocMrlyke ftandvailigheid beweezen , werd 'er 
te Bruifel en elders overal , van de gevluchte 
Nederlanders , uitgeftrooid, dit volgende Refe- 
rein, als een fchimpfchrift, waarichuwende on« 
dêr den naam van Noèelken^ zfndo degemeenen 
naam van de kleine fcbootbontjes der Edele Juf- 
fers , zich te wachten voor de Spaengoeh , oC 
Spanlaarden, die veel edeler honden wilden zyn. 
Vele an4ere fdümpfchriften laten wy, om kon t^ 
zyn , varen. 



HOn, Nobeflcen , hoa , bytfe Manneken » *t is ikmk> 
Oft anders ftdlcn zy uwen neft befcbyteo : 
Komen de Spingods fitten op T fifladame Ichoot , 
Van de TeUo<Nre en krygbdy been noch broodt: 
Hoe laety u nu dns van den backe byten, 
Sal n dit niet bengrondelyck 4>yten, 
Als ghy 't vetken Ailt moeten voor vreemde latent 
V Nobleflïs (U als 'een oudt kleedt verflyten, 
U dienen cnd'qnil|^clfteerten en Tal niet baten, 
U tttimeUngbe fal men aen alle fVden haten. 
Ghy wertnocii leepoogü^ van 't liegen in d^ aflcbeii^ 
Als ia dtn** fooden Wolf henen zyner ftraten , 
Hy (k\ XL NobeJken noch wel vcrraiTcben. 
IVobel Ihlnanwe Spingoels fchotelen waüchen, 
Daerom dient my Platus (l;>reeckwooR in defen, 
lek heb ghefogen nyt zyner flaflchen , 
Pe Bfen&hctt fiet men der Menfchen Wolvtn wtftn» 

Ifobel ghy verliefet Q>el \ oh keert die kaetfb. 
Houdt ghy * trouwe in de gbegheven handen, 
Soo en is u ¥oorftel niet ween een ** nctfe , 
Wat vreucht brengbt Palfter, fchotel en befteti^, 
nieren ketenen tot ftercke hals-banden 
Diirfdy de Spingoels op uwen Hof niet tanden» 
Madamme beeft u op cnrtileertken wel ^hnyiT, 
LeenkcB en Geldeken hebdy in vreemde Lande» 



Laad- 
voogdes(^ 
vanPar- 



Den Kar» 
dinaal 
Gran* 

veile. 

Wasdav 
*tSymb^ 
UofGe- 
loofstee» 
ken. 



Ver 



Eenl 

teNageW 

ken. 



4U • t^edafiMiirdmafMgi 

Ditwnren Verjaejht, vcrdrcv<;n met ntni^ duyft ^ 
de ver- Teghen die betrceft ghy een tyfaimighe vuyft ^ 
fierfelen .qh, dtt fy wtc ♦** Aerdewercx kebb«n |Mir<4[eft, , 
der Ede- Maer cunfteert , die gbylicden wel hebt ghelnyft, 
fen Gcu- Denckt my , wen noch door de Spingoeb gewroken , 
zen .TyghcdtCy den bedorven bryyUfeliskotoi,. 

Bondt- Aluer geen rccepte zyn fal om gbenefen, 
verwan- De verbrande fpyfe is te laet Sherokcn , 
ten. XMp Menfchca fiec men dcrJUeafttea, Wolvm weftQ« 



Heiligen 
enSan- r 
icn. 



Laet dy de Spingoels binnen Huyft fnyveren , 
v6oo is uwen trots fcMchcen verr' uyt gfcefchoteitp 
V wel buys wachten gheldt niet veel ftny veren i^ 
Sy fullen 't van 't ghefpeckte Wlldtbraet fliyveren, 
, 'Want haer netten werden al nieuwe fterdeo *.koten » . 
r«oI»un ^^s» ^^ werdt Nobelkeit dftnJmytea gbeOoteii» 
**"***^'*' Dan en heipet hnylen, baflènnoch fnauwen, 
U bellen noch g^eborduerde Marotten « 
De fwirte boone met des Arctns klauwen, 
SuMen nu t'famen een bierken wel brauwen» " 
Dat u de Graveele nocli fal betraoen. 
Al magh men u wat onder 't kinnecRen krauwen, 
Sulcke accidenten volghen met .de vyt-ftliapen'^ 
ONobelken, arm flave derPaiieii, 
Siet waer van ghy u hebt laten belefen • 
De MenO?hen net men der MenTchen Wolven wtfsn„ 

P R I N C E. 

Mncelycke Nobels, eenyis hooghegheacht, 
Moetdy«iu van den Os op den Ezel dalen, * ' - - 

Ende u hooghe fjpitfe vallen in de Gracht, 
^ Denckt, heefb Godtgeen gheldt, hyisyanfulckermacte,^ 
Dat hyalledlngh met wnre kan betalen, ^ 

. Ghy hebt Gods woordt verdreven nyt u palen , 

Gheworcht, LandtvfuchrighghemaecktChriftifeden, 
Die den Koning l\¥oeren , u als zyn VafTalen , 
Met Lyf en goet in aldcr gbetPonwicheden , 
Behoudens alleene d* Evangelie des vreden. 
Dat ghy genaemt^iebt een nieu valfchelyk leeren. 
Nu Ibldy moeten fien en lyden in alle Steden , 
Die u onachtfaem foUen overheeren. 
Dieven , Vrouwenfchenders. , met ander verfteren, 
Maer al werdoc quaet voor goec by u ghcprefen , 
Met ons moet ^y fpreken . hoe kondy 't keeren , 
De Menfchen fiet men dpr Menldien Wolven wefta. 



Einde van het ^ tweede Boek. 



Pag. 415 

nedèrlandsghè 

HISTORIE 



Korte Inhoud 

VAi^ HÈT 

Derde b o e ic 




79 

t9 



99 



Oomenien des Konings van Spanje 
„ otn de Nederlanden met , allé 
99 ft (engheid te jlrafen; zendt ieti 
„ dien einde den^ Hertog van, AU 
y, va met eene Krygsmdgt^die^^at^ 
ks in vrede vindende , met geweld inkomt. 
In V bezit zynde , begint Hy de Landen eri 
Ingezetenen te ftraffen en te verjagen ^ ali 
^, verbeurd hebbende , hunne Privilegiën , lyf 
y, en góéd !i waar van het vonnis des Konings^ 
^ en der Spaanjche In^uidtie ingefteld wordt i 
nieuwe Éïoedraden en Rècbtén^ tegen de gé-^ 
woonten der Landen ,■ wet Jnquifitiën^rf 
nieuwe Bis/chopPen invoerende ^ bouwd lias^ 



4ltf fl C II T s 1 ir B O tf ]> « « ft 

^ leei^ ; Mes Je Lanévoogdesfe van Parmê 
^ vertrekt, DeMoningvan Spanje neemt 2^ 
^ nen eenigen Zoon gevangen ^ die in de ff- 
^ vangenis fierft ; ook werdt de dood der Rh 
yj ninginne van Spanje verbaaU. De gevhicbtu 
,, Nederlanders hfginnen^ onder den Prins vm 
^ Oranje y eenen feldtocbt tegen den Hertog 
jy van ^ha. Lodewyk van Nasfaujlaat Aren* 
9, berg in Friesland. Egnwnd^ Hoorhe en Oh 
^ dere Edelen vsorden antbooft ; als ooi ie 
y. Markgraaf van Bergen j en de Hé^ van 
M Monttgni fierven bei& in Spanje^ en bunne 
n goederen voorden verbeurt verklaart, jthi 
jy trekt tegen Graaf Lodevoyk^ dien by b$ fen^ 
f^ mingen vet/laat. Daar na trekt bytegen den 
yy Prins jdien by door gebrek mt bet Lmdver- 
M dryft , voelkê^ toen in Frankryk trok , daar 
9j de flag van Moncontour voorviel. Het 
fj geld van den Koning wordt in Engekni 
9, aanÊettagen^ vsaar trit groot mi^verfiandt 
„ én Jcèaae fpruit. De Koninginne van £ngB- 
jj land wordt door den Pafs in den ban gedaan. 
^ De Keizer /preekt te vergeeficb ^MnKs: 
„ ning voor de Nederlanders. DeMoorenwor* 
„ den in Spanje verflagen.Eene listige envrucè- 
^ telooze vergifenis wordt^er ^konüff ^ ma 
,, zeer vele uitzonderingen. De tCmng tretmi 
^ Anna van Oostenryk. Groote watervkeien 
^ in Nederland. De gevlucbtte Nederlanders 
,, begeven zicb ter ze^ ^ en de eerfie heginmrs 
^ van den aanval worden genoemd. Èerman 
„ de Ruiter neemt Loeveftyn , daar by fneu^ 
i, "veld. Scbeepflryd en groote overwinning tegen 
,, denTurk. Alva ricbt zicb zelven een Beeldop. 

Dit alles gefchiedde in vier Jaren, toen to 
Hertog van Alva regeerde, 

NE- 




NEDERLANDSCHE 

HISTORIE. 

't voorige Boek hebben wy ver« 
haald de oorzaken der beroerten in 
Nederland , en de beroerten 2elve} 
als ook hoe die door de L^iidvoog-^ 
desfe^ de Henogmne van Parma^ 
werden ter neder gelest ; en vrat dienaangaande 
in Spanje do<Mr den Koning is beflooten , deil 
Welken dagelyks kennisfe werdt gegeven^ van \ 
genezer voorviel, en zulks op het aUerhaatelykfte^ 
dat hem zeer venqomde^ 

De Markgraaf van Bergen ^ ett de Baander*» 
lieere van Mcmdmi^vanwegendeNederlandeit 
ki Spstije gezon&n^en in wiens gefchikchedeit 
Hogtasis aUe hoop gdteld w^ om net hen vaa 
den Koning te vermurwen^ Verkreegen weinig 
of geeti gehoor, hoewel Men voor hun Veinsde^ 
tot dat aUes in Nederland gelUld werdt ^ en zo 
lange weiden zy met verichoonlngeti daar ge-^ 
Jtüouden; maar daaf na gevoelden zy 's KoidngsJ;^^„^^^ 
gramfchap, zelf te^ hunne eigeti perfoonen) «ter Ne- 
waar door de Markgit'aaf ten minden van onge-deSêrft 
noegen en verdriet, (zo niet tan eeti hevig dciiark- 
vergif >geltorven is^ den tWed eli twifttigften vanfergenS 
^loeimamid^iiden jaie 1567* wanneer de ty-spj»]^ 
dinge gekomen was, dat de Lahdvoogdesfe al*vAnBioej« 
les in Nederland vermeestert hadde* J^|2^^ > *■ 

Dms. Markgraaf was een wys, klöekmoédlg,isV . 
E t a ver^ 



4t« Hederlandfcbe Hifterie : Onder dé 
veiftandigen ftaai Heer; doch het goed gevodeil 
dat hy van zynen Koning en zynen Heere hadi^ 
heeft hem zyn leven gekost ^ en is zonder kin* 
deren geftorven. Zyne goederen werden door 
den Koning verbeurd verklaart; maar de Doch* 
ttrvan denHeere vanPieteifem,enz.eeneeenH 
ge dochter zyner zuster , genoemd Atogareca 
van Merode, die daar na trouwde met Jan Wk* 
thera, jleer van Berzele, heöft zyne gofederett 
geërft, als daar na, door de bevrediging van 
Gent, een ygelyk weder in *t zyne gefteld wenk^ 
t>c Heer Obk wèrdt de Heer van Montigni in Sm/axqt 
^i ta"'gevangen genomen, en daar na omgebra^»^ 
«paoje ^ ter zyner jJaatfe verhalen zuUen. 
u^. Op de zaken der Nederlanden heeft de Ko- 
^^^'tAng te Madrid en Segobia verfcheide reizen 
desKo- gemdilaagd) di^ hem de oude vyanden def 
•^"^^^p^Nederlandett genoeg tot wraak aangezet hd>- 
landfche ben , vele ho(^>ten daar in cenen goeden flaac 
«iten, gefteld, en van arm ryk te worden, zdfe odt 
de Raadsheeren , daar den Kardinaal van Gran« 
veile onder genoemd wordt, welke altoos oor« 
2aak g^zogt hadt , dat de Nederlanden Zich 
eigens in mogten misgrypen , om daar doof 
de Staaten onder eenen wettigen fchytt te brei- 
delen , en van dezelve te maken een nieuvr 
overwonnen Konmgryk , en dus andere wet- 
ten te ftellen: zeggende, dat hét anders^ onmo- 
gelyk Was de Landen mét hunne PrwSegign^ 
omringt van Luterfche of if etterifche gebtntten^ 
m den roomscb Kadiolyken GodscBenst te be- 
ti^inmit houden; 

fc^ST' Dit ftotideft de hdlige Vadeft vttfl de Inqui^ 
f^l^fi^if ook toe, door wiens toedoen «n nitvindfaig^ 
becMftor-als fommige verzekeren en fchryven , dat aller- 
JJIjy^'^eerst de beelden in Westvlaandefeft zyn afte- 
kcbbcQ. brooken gewonkD,eil dat zulks dus ai verSer 

il 



\ _> 



^l'^n^H^ J)^^. 



\ •' 



J^iif. 




^TTi 




M M.,' 



é4rntt£j)f£i. 



7^i7t7 ^Jp 




tvoon gegaan : want (tergdyk bediyf reed» 
g tfr vooren ge&hi^dde, aan een groot ilee» 
m Crukifix^ op \ ga%eveld buiten ^cwerpen^ 
Jiec welke daar in voorigen tyd , uic eenen 
Godsdienfttgen yver, door den Grootvader van 
den Schiyver dez^s boeks^ raec groote kofle op* 
gertgc«n bekoftigd was, het geen men dezen 
Kardiiiaal (toen Bisfchop van Atrecht) toe* 
ichieef, als naderhand een Itaaljaan» die \zel^ 
ve gedaan badt, en om wAsn iQisdaadea om* 
l^abt w<M'dt , bekende. 

Ook is het wonder, dat. van zovele beeld* 
fiormers , als men g^ynigd en gedood heeft» 

S^n een yan allen be^ft willen bekennen, 
ai zy door de Gieuzen of Hervormde ^ar 
toe w^ren aangezet. De Koning dus vergramt 
^ v/eiitoort zynde ,en opi door zulk «ene gege- 
ven gelegenheid zyn voordeel te doen^ en te ge* 
jrak^ tot een« volkomen gehoorzaamheid en 
ionderworpenheld , zwoer dat hy de kleinheid, 
Jbemin Nederland aangedaan, in eigen perfoon 
wreeken, en derwaarts reizen wilde met zynen 
2oon PrinsKaref,en zyne huisvrouw, hec welke 
hy ook aan de Landvoogdesfe fchreef, haar be*' 
Ja$tende,ondenusrch6n het beste te doen. 
. Op deze tyding. werden m Zeeland eenigefcl^^jn^' 
fchoone ooplogirpb^pen toegerust, met welkeen Ncder- 
de Heer van Kathepj, Wakkene en Kapelle, vaUgcM^Sii 
den huize van Bourgogne, u|t baftaardyen ge-^^nKo- 
fprpocen, uitvperen, om den Koning tot op desp?nje^t 
Westkusten van Engeland te ontmoeten. *»aicn. 

Maar het voornemen van den Koning veran^ vcrfchei. 
derde, wyl eenige hem zulks afraadden, vree^uSi^n^r* 
«ende dat de landen hem zouden weder(laan,en Kootngs 
bybrengende dat hy van natuur te goed wash« i^! 
pm te ftraffen, ook dat de draf beid den perfoo-^^^^J 
i)^ $ler kopingen piet ^etagmde. Van andere ia^d^« 
E e 3 werdt 



42b Nedêftanéfche H^ie : Omékr d$ 

werdt 'er voorgeflagen , of meA de beroerten def 
Nederlanden behoorden te flechten met zacll^ 
moedigheid of met ftrafheid. Voor *t gevoelen 
van eene (amelyke zachtmoedigheid te g^brm* 
ken waren , als Michiel Aitfingor ook fchtyft, 
Ringomes Fresneda , des Konings Biegtvader, 
en oen Hertog van Feria: Ringomes bood zelfs 
aan om alles in eigen perfoon te flisfen; rom 
de Hertog van Alva, de Generaal van de Heifr 

f e Inquifitie^ Kardinaal Spinofa, met den Ka^ 
inaal van Granvelle ^ dieeven noodzakdyk ce 
zyn, zo men de poomscb Katholyke Godsdienst, 
het gezag van den Koning wilde bewaren, en 
volkomen gehoorzaamheid verkiygen^ dat tcc& 
de Nederbnders beftryden en op het alle^ 
(trengfte ibaffen moest, ten voorbeeld van de 
ganfche waereld en der nakomelingen, Deze 
haalden eindelyk den Hertog van ^eria tot hunne 
meening over: waarcm de Koning tot het finf- 
fte gevoelen befloot ^ verkiezende daar tof 
De Her- den Hertog van Alya , als eenen daar toe 
J2i^^^y.bekwaam in den Krygsh^ndel , en In de gde^ 
koren om genheid des Lands en des volks ervaren zyn- 
iïnd w' ^^ i w^' ^" Ringomes te gewilliger toeftem^ 
fMcot de , om dat hy hem gaeme uit Spanje, en op 
zware ondernemingen hadt. AUe deze voorr 
nemcns werden daar genomen ^ zonder daar 
toe veel te roepen of te hooren de Nederland- 
fche Ra^sheeren , ten dien einde in Spanje 
zich ophoudende, namelyk den Raadsheer Tis? 
nak en Hopperus, als ook den Secretaris Korte- 
ville, die ?ich altoos 4aar pver by hunne ynenr 
den beklaagt hebben^ 

Don Karel, Prins van Spanje, beviel dit voof* 
nemen zeer kwalyk , dewyl hy hoopte zelf ifl 
Nederland gezonden te worden , of met zyneö 
y^dff te laattj^ daar toe hy vanjongsaf ^ 



tUgÊiri^g M» IB0n^ Pbilips^ 4^1 
46 beee^te hadde gehadc , en giooc medelydea 
«et ék elenden dezer Landen toonde. 

Toe deten tocht ^ als tot eenen heiligen oor* 
log, is door middel van de Inquifitie en Geeste- 
lyUidd van Spanje , den Koning groote fchat- 
tingen en onderihnden gedaan : en terftond 
werdt 'er gefchreven aan de Gouverneurs van 
Mapels , Sif Uien , Sardiniën en Milanen , dat 
sy de oude bezetdngea zouden zenden naar 
liombardye , om zo ras de Hertog van Alva in 
Itaalje kwam , naar Nederland te kunnen trek* 
ken : welken Hertog ook met veel ^anfchenneHenof 
Adel, -en andere Spaanfche Soldaten » als ook;;;;;^^,^ 
inetzyne twee Zoonen,DonFrederico,en Donuitspaqje 
Ferdinando de Toledo , te Bai^elona is fcbeepll^a^aX 
«gaan , en den zeventienden van Bloeimaand,>5^. 
des jaars 1 567 ^ met de Galeien te Genua is aan* 
gd^omen , daar hy fi;ekwelt werdt door eene 
derdendaagfche Koortie en de Jicht» Van daar 
ifiisden hy naar Alexandrie de la Paillla , daar 
hem Don Gabriel delle Cueva , Hertog van Al^ 
buiquerke. Gouverneur van Milanen > kwam be* 
groeten , en van daar befchdde hy al het Krygs* 
volk in Piemont te vergaderen , op eene plaat- 
fe genoemt Sc Ambroife^, in *t Alpifche geberg- 
te gelegen , dac Duitschknd en Vrankryk van 
lomje fdieid , en 't welke men de RechtersneHcttog 
noemd. Het getal dat daar monsterde , om in^n^/en 
{herland tt trekken, was eerst het Tertio ^^yotk 
gelyk zy het noemen , of 't Regiment van Na-„^rden 
peis y of derde ^deeltc van aUe de bezetrin-«dcn van 
gen , lynde negentien Vaandelen Spanjaarden ^ma^d\ 
beftamde uit drieduizend tweehondert en dertig>s^7* 
mannen , waar over Mmssto d$ Campo , of 
KoUonel viras , Alonzo de Ulloa, Het Tertio^ 
of Regiment van Sicilië waren tien Vaandelen» 
beftaande uit vyföenhondert en twintig hoofden y 
E e 4 ondw 



4tt JVederland/cbe Hifi^rti: thêder 3è 
mider het bdeid tan 'Juliaan Romero » een aodl 
Krygsnian , in Nederland te vooren wel bekend^ 
als ook in Engeland. Nog was daar het Re? 
giment van Lombardye van tien Vaandelen ea 
tweëntwintig honden hoofden , hebbende ook' 
voor Maestro de Campo , of KoUond , Don 
Zaurio de Londogue. Maar het Tertio van Sar*» 
digna van tien Vaandelen , waar van 'er vier 
nieuwe Soldaten waren , die 2y Bifingnos noe- 
men , met den Hertog uit Spanje n^e over 
gekomen , maakten zeventienhonden en agten-» 
twintig hoofden uit ^ zynde daar Kollonei over 
Don Gonzale de Braccamonte. Deze alle hf 
den anderen maken negenen vfeertig Vaandelen, 
tiicmakcnde agtduizend zes hondert agt en zeven- 
tig mannen, behalven hunne Mucbacês of jon-, 
gens , die vele waren , en veel vrywillige 
Waaghalzen. Onder deze Vaandels belasten 
, de Hertog ^ dac elk Vaandel vyftien Musket- 
tiers zou hebben , welke toen mepr dan te 
vooren in gebruik kwamen, zynde alle Span». 
jaarden. 

Het Paerdevolk waren vyf Kompagniên ligte 
Paerden, Spanjaarden, elk vanhondèrt Paerden, 
Sb?" ^"5. ^^"^P^g^i^" Itaaljaanfche, en twee^/*^. 
poifcbcn noijcha , een volk in 't Koningryk van Na- 
^y*"* pels woonende , gekomen uit Albaniën of 
Griekenland ,.,of van daar door den Turk 
verdreven , de Griekfche taal nog gebrui- 
kende. By deze waren nog twee Kompagniên 
Spanjaarden , Arcbtbufiers te paerd ^ te famen 
„ . twaalf Kompagniên , twaalf honden Paerden 
ftcrk. Deze monftering gefchiedde den twee» 
den \'an Wiedemaand ,in^jaar r576,enbyden 
Ee voogden zich nog in Bourgogne vier K<Mn-t 
f agniën , makende vierhondert Paerden. • 
V^^ I^ygsvolk ce St, Ambrolfe gemanscert zyst 

4?, 



-Regèerlng wn Kiming BMRpÊ, 423 
it 5 vtok den derden van Wiedemtand in drie 
boopen , op dat den voorraad van Levens- 
middelen gemaklyk mogte te krygen zyn ; 
daar de voorhoede 's morgens uittrok , kwam 
> avonds de flagorde ayn verbiyf nenen , ea 
ais die weg was , kwam daar de achterhoede^ 
Daar volsden vele wyven, hoeren en jongens, coede 
met eene wonderiyke goede orde in foorcenderde 
verdtdt , als de hoeren der Edelen , en Ka-jjjwhoe-» 
|Mains hoeren, de ryke hoeren, en arme wyven ,bas^e 
of iu>eren der Soldaten, met eene bekwame J^^l^ 
tEK:ht onder dezelve , waar over den Hertog 
g^rooten lof werdt toegefchreven. 
. Geduurende den ovenocht van 's Hertora 
Leger 9 hastt de Koning van Vrankryk veel volk 
éxa vergaderen, ook lesduizend Switfers,om , 
gewapend zynde , het gevaar zyn *s Ryks voor te ' ^ 
komen : desgelyks wiren ook de Switfers en die . ] 

van Geneve fterk op hunne hoede. De Veld-? 
maarfchalk onder den Hertog , was Chiapin Vi^ . 
tdli, Markgraaf van Cetone: deCefchutmeester^ 
was Gabriel Cerebellione : tot Ingenieur^ om 
harkten te maken , was Kapitain Paciotto , of 
Paoieco , ep andere» 

In Savoye hleef de Hertog tot in 't «begin 
van Hooiniaand,ep zulks,, vermits de brieven 
der Landvo(^d«sfe , Hertoginne van Parma ,dc Land* 
uit Nederland, wier het ake^e berouwde , zOfcT^'^* 
veel geklaagt te hebben over den Adel en de aan den 
Landen ; waarom zy in hare brieven aan denpm^dS 
Koning fehreef hoe alles geftilt was , de niis-^««og' 
dadige ten deele geftraft, de andere nog meesrurNe!' 
lendeel gevangen , de overige verjaagt , en deg^^^^J** 
meeste Steeden met volk bezet waren, en dat hetmar^^' 
te vreezen ftond , dat de komst der Spanjaarden ^^'^^^^ 
in Nederland weder nieuwe beroenen zoude 
V^orzakèn : want op hare toezegging, l^dded 
^ Pe^ ^ 



4S4 Neétrlamlfklm mfhtk: Ofukr ék 
de LmdzaBsaxïjZoEdéaa ab andere Radicdylbeii; 
mrh kloekflBoedig gehcmdn en wel gekiveecen: 
CD dergriyke becoigingen meer gdmiikte zy, cm 
* den Hert(^ te dom wedeiroepen. Vele neen* 
den dat buiten twyftl , zonder deze béoiigingea 
aan de Heenea Edelen en de. Steeden door ds 
Henc^nne gedaan , de zaken 20' niet befliatmi- 
den zyn^wyler middel genoeg voor handen ms^ 
om het inkomen der Spflqaaiden te beletten, h* 
tende een iegel^ zich vocvftaan , dwc de Koning 
de eere en Toon van zy» Zusters arbeid ca ge* 
varen, geenen andetcn sou haten genieten; ook 
dat hare Hoc^heid zulk eene kldnbeid, haar ge« 
zag of achd)aarheid aangedaan , niet lydenzou; 
mstar zulks is door den Koiring niet goed geton* 
den.De Hertog kreeg andennaal bevel om voort 
Om Né*te o-ekken , daar mede bcveftigende het gevodeii 
ie^er-^c vcle nog uicc wilden geloven, dtt men de se» 
werpen legcnhcid , door deNederlanders gegeven, wiUe 
8^!^ waarnemen , om de Landen, ais nieuwe oveiwon« 
iaardt4e nenc, te mogai innemen, honden en legeerait* 
^s^' volgens den wil des Konii^viriende dat men met 
*^ de UrafFe, reeda gedaan en nog te zullen doeUir 
alles geftilt zynde , nog niet te vreden was \ Dict 
is de Hertog voortMtrokken , en, op zeven my« 
len na, by Genevo neen getogen, welke ftad ook 
vreesde beiprongen te worden ; maar doordfes 
gf zo wel voorsten was Tan Krygsvolk , ca ds 
Swicim te vriend hebbende , werdtze niec aan^ 
gefproken. Op deze wyze is de. Hertog door 
Bourgogne en Lotceringen in *t land van L^xem» 
byrg gekoipen , daar nog by hem kwamen ds 
Graaf van Lodron, de Graaf van Orerllein, en 
die van Schouwenbm^ , eik met hunne Regi- 
menten dqitfche knechten, en eenige Paerdeni 
vraar by nog kiemen de aangebode twaalf dui** 
zend ï^qicers ^ die lange in wacrdgeld hadden 



éhsrt^Hetl 




gelegen en nc^hgetiy ven-wdkén tiy ^ereeiügé 

De Landvoogdesfe, Hertogtnne^ van Parma^ 
^ndt tot Luwmburg aan hem den Heer van 
BarUtimom ett ^tt ISforcarraes^ om ;synen lase • 
fen bevel te 3Ö^n ; als mede zyne Papem^n^ 
die hy ten deèle toonde. Té Luxemburg 2y<i 
hem om te verwelkomen tegen geg^n^ de Ne** 
derfamdibhe Heeren , onder andere de Graaf 
van Eginond , tegen wdke de Hertog, hem 
vtn verre zierwie , overluid riep; Ziet^ wfiaf 
den gnotên I&ner is: waar over de Graaf ver* 
^hfftte: nogtansriaderkoiMndc^dewyl het op 
tweederlei wyze kon verftaanwoiden^lag hy her 
c^het belle uit, en verwelkomde hem, elkande* 
ren op eene hooflche wyze omheliftiide; en di& 
is hy terftond met tl zyn krygsvolk omtrent ert oe Hem 
in Brusfel gekomen^den twee en twfmigften van^J^j;^ 
OouBifanaand, des jaars 156;^; 'komt te 

Te Brosfel wefdt hy van de LandvoogdesfeJ™^^* 
ook wèl ontfangen,die hem van alles onderreQht,vanOofiA* 
en ook middelen voorffeflagen heeft, hoe, vol-JJ^**» 
gens hare meening , de Landen m ftilte te houdeit 
waren: en den Prins van Oranje, met de aftdeta 
gévliurhtte Heeren en Edelen, in goede eerbied, 
wOle, en ten dienste van zyne Majesteit te hou* 
den, en indien men daar maar wAd mede handel- 
de , zou men niet te vreezen hebben , en £y 
^udendus alle wapenen wel neder houden. 

Doch de Hertog , meenepde dat her meestën- De Her. 
deel der beroenen ,door de goedheid en flapheid2^J["* 
der Landvoogdefle waren toegekomen, dtchtj^wiy» 
}iet anders te regeeren , toner^e tan «de Lmd-ncemtde 
Toogdesfe en Staaten overal «yne bevelbrieven,>'c«e€»*a| 
^och niet alle te |;elyk,zynde dezelve veel groo-**** 
ter en uitgdhrekter dan die van de Landvoor- 
^esij;, Qaiqelyk,d^c hi alle Gouverneurs van dg 
^ Prp- 



! 



4^6 Néiertafidf9he JfUflÊrte: Onier ie 

Pmviiifitfti (BI Steeden 9 en alle Oflkieren mogt 
af en aanftellen. Hy was Kapitain Generaal van 
jdle Sterkten, Fonen{ep Krygsvolk: hebbende 
over de Raden van Scaaten en van de Finamiën 
vt^omra ma^. Zyae Bevelbrieven en last deed 
]by ten deele, zo veel hy begeerde, drukken, op 
datze een ydcr zonde weeren; maar hy hadt 
daarenboven, nog voUbekter laft, om over alle 
nasdtttuien en oproerigheden te oprdeelen , die 
fe ftr^en, te vergeven, en diensten te vergel^^ 
den , als eene byzondere Inflrutlie van een aa« 
der voornemen des Konings, en deze was ge- 
dagteekent in Madrid , den l^Ktften van Lomnaand, 
des taars 1566. 

Ais de L^andvoogdesfe , Hertoginne van Par- 
ma, zag en merkte, dat de Henog alle gezach op 
zich nam , en dac hy toonde eenen an&ren weg 
te willen infkan, haar wel laatende het Hof be- 
houden en bezitten, doch zonder ge volg, en da? 
hy, in \ huis van Kuilenburg zyn verhljf nemen- 
de, alleen den tpeloop hadc, meende zy daar niet 
langer te doen te hebben : waarom zy aan dea 
Koning om verlof ^ondt om naar huis, in Itaalje, 
by Imren Man te mogen vertrekken. 

De Hertog in de regeeringe zynde , deedt zyq 
Krygsyolk in de naaste (leeden rontom zich huis- 
vesten, als te Brusfel het Tertio , of Regiment 
van I^mbardye; te Gent het Tertio van Napels, 
alle ^anjaarden ; te Antwerpen het Regiment 
van den . Graaf vaji Lodron; vele Walen die hy 
mistrouwde afdankende. Hy nam de bureers d^ 
(leucels van hunne poorten af; waar qver die van 
Oent, mei een Request door den Graaf vanEg- 
mond, hun beklag dorsten doen, het welk den 
Hertog zeer verftporde, zegende, dat hy zoude 
doen, het gene hem tot *s Konings dienst bes; 
geraden dacht , en s^nd^rs ni^t. 

^ Ver- 



Verdar, zo dra by zich in de regeeringe ^^^^ 
iresiigd lag, heeft hy in plaats van eeiiige mad^eenen 
euig op de Plakaten, en andere vens:ocken der^^. 
Edelen en der landen 4 de pude Pkkaten en dew«iRMd 
inquifitie bevest^d en veder ingefteld , en iny^^ 
plaats van de vemdetiag der Staaom Generaal ,«en^i«c 
beeft hy eeoen Kaïd van cwpalven opgerecbt^h^Jf^^ 
die over aUes volle magt werdgj^even, omidacaoemu 
ceni^ins de voocledene: oproeren aanging , te 
vonnnsfen* en te oordeeleo ,. weUce Bloed^ 
raad in \ ftansch Le OmfeU des trotéles^ dat is» 
Raad der beroerte gmoemd werd; deze bcftond \ 

uit iolandfche , vennengt met btticenkmifcbe; 
€enige Heeien des Jan£ waren genoemd » als - 
Bailaimont, Norcarraes^ de Prefident yan Vlaan- 
deren , en de Prefident van Anois ; maar de NanKn 
voomaamfte waren , de Licentiaat Jaa Vugas^u^ 
Raadsheer, DoAor Louis del Rio, ^Fis^M^^^^, 
van Bouigome , de Advokant Fiskaal Jan de laraadsf 
Porta , de Raadsheer Jakob Hesfel, Raadsheer 
Bettn Bieib , de Advokaat Fiskaal van Mechelen, 
du Bois;» Procureur Generaal ^ waar over de Her* 
tog self Prefident wilde zyn; maar de voorfc^* 
ve Vai^as werdt Prefident in zyn plaats , die 
man zq^ dat, om verkrachting van een Weeskmd 
syner maagfbhqst, zelf uit Spanje gebannen was^ 
een man boven alle wreeden de wreedfle ^ die 
ni^ dan goed en bloed zocht ; maar de Span* 
jaarda Kiden, dat de ingekankerde wond der Ne* 
derianders zulk een fcherp mes (als Vargas was^ 
van doen hadt. Tot Secretarisfen^ waren ^ Vlier- 
den, La Torre , Praats , en Mesdag.i)e eerfte twee 
of drie maanden vergaderden de Hertog; ep de 
Heeren zelfs voor en na den middag , aues doot 
den Hertog beftierd^ die hebben wilde , dat de 
gevoelens der Raadsheeren niet anders dan Coth 
jiilthe^ dat is > als Raadgevets^ en niet Deci* 

five^ 



4a8 N$iertattélf(Bhe HlfMe^ Omhf ie 

iivt zouden zyn , dat is , te vooaisfen ^ of te 
oonteelen ^ zo dat hy m^ttde dat hec alles aan 
liem hangen, ett Ti t/n ocvded coeftemmenzou^ 
den : waarom dees Raad ^ vcüinics vele de «feed* 
heid niet lyden konden ^ verzogm oufl^en m 
worden, en andere bleeven van fcfaaanxie tim&t 
wflur door den Raad van twaalf, ,tot vyf^ vler^ 
ja teolaafiften tot drie perfbonen Is vttmkiden^ 
da door verfcheide yowiaSm , of verwyxnido 
adpiezin blykt : onder andere was bet vonma 
van den Heer Anthoni van Straalen maar oiidei^ 
teekent , door den Prefideot Vn^ ^ DaO^f 
Louis dei Rio, en den Secretaris de k Tom. 
Tynimy Door dezen Raad, ja door den Hertog dleen^ 
ms^^ werdt den Provinciale Ratden den laiiaeii alto 
Ahraen gezach ai ttvigt benomen ^ es de Ingezeetenen 
g^^. beroofd tn. ontbloot va» alle hunne Ordhmm- 
md $$»$ , JurisMBiën , Appellen en Rrfortetê^ ttt«| 
alle Privilegiën der Luden , met ee» nitdrddfidlyk 
verbod,aansüileRadettenRechteren<»om eta^ 
kennis te mogen nemen van de iaacfte beiüenen^ 
Ja de Raden ^ wU^ iiooge en lage ^ moesceo 
voor den zelfden Raad te recht fiaan« en hnd^ka 
over alles bevel, zelfs over Edel en Onedel^ 
GeeAelyk en Waereldsch , lo dat den wil dea 
Hertogs volftrekt was, zonder MOt^ Afpel ^Rt* 
fbrméuie^ of Revifie van hunne \^mnisün tM 
tt laaten ; en 't was dus door den Henog uitge* 
iprooken , hebbende volle en Swoeraim nagc 
van den Konb)^9 niet gehouden nog gdmideB 
aan eenige Inftru&iën ; maar vermc^vry icr 
vonnisfen en uit te ilnedten^ zooder tegeiuMg-» 
gen: zelf heeft dezen Raad vetvordeit^ <» voof 
zig te doen brengen, alle de GewoofMeti« oude 
herkomen eniRrJ9^^V»derLandett,omdie,volr 
gens hunnen fmaak, te hervormen, hoe wd Aszel* 
ve deze zaak daar na zo zwaar vonden ^ dat ly 'er 



Rggfirkig Pétïê^ KMf^ PMBps. 429 
cfe handen niet aan denoco ümksl Datienbaven 
veiftoucte zich desen Raad om zelfs te gebieden^ 
dat men voor hen wude brengen , aUe de Cbar* 
unn tyner Mqesceit , en van den Landsheere 
van ydere Proviofie: en indien zich een^ oude 
Raaddieeren niet veifkmt hadden om te veRoo^ 
nen ^ het nadeel en gevaar dat *er uit te wagten 
ftond, wanneer dt gehdaeo der Landen en de» 
KooingffZDuden ontdekt en gemeen worden^ waar 
uit grooce ongelegetAeden by de Gebumen en 
Vorsten konden ryzen, zouden die gebrooken of 
veiandett worden, h 'e koiPe Vf hebben iriets on- 
geniert gelaaten^of hd>ben \iktt hunner kennis 
gctoebc 9 zy, die meest vreemden waren , be- 
proefde alles, om einddyk 10 verre te komen^ 
dht zy mogten beerftihen over yder mans leven, 
goed en benrze , willende , om den Koning 
wfs. te maken , dat de Nederlanden hem meer 
zouden geven dan zyn IndiSn': en ekidelyk, ei* 
fthende boven de verbenrtverklaring der goede* 
ren, groote beeden en febattingen , zo wel tyde- 
lykeab eenwigdnurende; ais de hondertfte en 
cwindgften penimg van de roerende en onroe* 
rende goederen, en den tienden penning van d« 
dethande verkoc^gen , ais wy in *t vervolg 
veriMlen zuUen. 

Door den zelven Raad, CMftil des froubUs^^^ 
of Bk>edraad genoemd , is ook het gezs^ van^werdc 
den Raad van Staaten geheel vernietigt, aan wel-^<|^ 
ken in *€ Hcrf* naanwtyks plaats om by een tedêa 
komen en te vergaderen gehiaten was; maar dees^'^^^ 
Raad van Staaten werdt zomteids door den Her-^n 
tog alleen in zyne kamer ombooden, aan wien 
hy dan zo veel kennis gaf als hem goed dacht, 
zonder vorm van Raad volgens de oude wyze 
te houden. I>och naderhand, wanneer de Her- 
tog van Medina9e]i in Nederland was gekomen^ 

be- 



436 Nedèrldni^be'ISfhrUiX)n4er'dè ] 
begori men dien wederom in de;gewoone Roa^ 
, kamer te vergaderen , zo dat 'er ^ ten tyde van de^' 
zen nieuwen Raad^ geenzins gebruikt werden 
de Ordonnantien van den Raad van Staaten) 
maar men heeft gewild , dat nren den Hertog 
volftrekt zoude houden ab ontflagen en onver- 
plicht i eenigerlci Ordi^antiën en InJiruSicn 
fe onderhouden ; maar alles aan zyne befeheiden^ 
heid te (lellen , het welk eensn grooten af keer 
van den Koning, ed Yasnt tegen den H^tog ver» 
borzaakt heeft. 

En hoewel éérst in ttiksA vollen Raad be-» 
(loocen was ^ vdgende het befluit daar van jn 
Spanje genomen, dat men mstar handelen zoo te- 
gen de tTaamvarbondene Edelen dié afweezig 
en vluchtende waren, zonder die in 't Land ble- 
ven aan te ipreeken^ ook maar recht te pleegen 
tegen vier misdaaden, als tegen beeldftormerye^ 
Leraars, Confifiorianten^ of die Kerkvetgade* 
ringen hielden, en tegen ^Iken die wapen, on-' 
der opgeregxe Vaandelen, tegen den Konii^ ge- 
dragen hacken 3 zo heeft dees Bloedraad , de? 
i^ihe ^^^^ tegenftaande ^ onder zich eenige Artikelea 
den bcfloocen ^ als grondwettige, dien zy alle begree^ 
Sid'be- P^^ onder en voor Crimen Léefa Majeftatis^ 
floot^mis-dat is, misdaad van gekwetfte Majesteit, en daarom 
^kwer^lyf en goed verbeurd te hebben, welke zo wyd 
fte Ma- uitgeftrekt waren , dat 'er weinige , of fthier nie* 
zpL niant vry van was , en waren ten getiule van ag^ 
tien ; waar van de v^oomaamfte deze zjm. 

Dat fflle de Requesten f door de Staann ^^ 
Steeden van de Landen overgegeven , t^en d6 
pieuwe Bi$fcboppen^\rii^vA^^^enookümm0Mi^ 
ging der Plakaten te hebben ^ waren t'/amem 
zweeringen tegen God en den K^ningr 

In V zelfde Crimen of misdaad waren vervaU 
Un^de Edelen die de/n^ekfckrifien op^rgegevi^ff 

bad* 



Rt^f^ van RofAig PhU^i^ 431^ 

hkddeny tegen 4e Inquiiide en Ptakaten^fHeiaiié 
9a 4e gene die ieMvefmeekfdnifiengiprtezèn bad^ 
ni ifen. 

eiê Ook alle dè Meeren;, SéBOen^ ÖjgSfUren^ Prd^ 
«. irin^ialeii ^ Subalcerne èff ^blticuceü , die de niét^' 
io^ tee Predikétien i, mdèr deHdèkmaniel van dé' 
ffiff Hoodwendi^Beid dés ^ydi , teegélaPen y tfdaaf 0fn^' 
leS erent eogluiking gedaan baddén^ 
sde Desgetyks alle de Heer en \ E&eteH , RééBiérif^ 
kfk Offlf teren en andere ^ vak^at aanzien zy zyn^ 
5 ie ilie hei eerfte fmeekfcbrijï der Edelen , der Pre^ 
dikatiënyÈeeldJiomien ^enz. niet belden weder^ 
é': paan; maar dat aangezien niet ooghiikinge e ft 
ö verbaastbèid. 

oc; Ook alle die èaridbdafdeny ^vóor góéd bUU 

^ den , dat de onderzaatéfi de¥ Nederlanden , ver^ 

ji mits de voorfebreven wtderfpannigbeden^ waar 

^ ban weinigménjiben vrj nloarèn , daar bét nteés* 

^ tendeel bunnen pliebt niet gedaan badt , dien zjf 

p degens gebeorzaanïbeid aan Gedt en eeds baü 

ven fcbuldig vjareH te doen 4 niei toudin rnrvaU 

ten zynj tran allé bufhie FrybedeH^y Réebten en 

Privilegiën ^ en dat daarom Hé KóMng die voor* 

l taan mag bandélén naai^ tyds ptègenbeid , om 

^ kulks in toekomende tydeti re verhoeden^ en den 

^ Koning ontftagenvan alle eeden^ behften^ toè^ 

t tLegsingen^vergiffenisfen^ enz. 

^ Vok dat alle de gene , dié déten Raad en bünné 

f Rechtspleging vm^ fyrannye hielden ^ alt geeH 

f. Souveraine en wettige Reebttrs , in alle zaOhH 4 

' Cfimineele '^ek Ctvile^ ongébeuden op te volgéfi 

I dè oude gevooofUi Rechten 4 Priviiegiên en gé^ 

vooonten der Landen^ welke niet anders gewSësi 

waren ^ dan vér dervingen en nüsfiagen ^ waat^ 

uit al bei kwaad gefpro^ten isi 

Onder dexe Artikelen wa^ ook ecüi oncvrer{) 

«pgéfteld V 0^ eta .Pktkaac . ontworpw ^ om af£e« 

JUdeBoeki Ff fcwl^ 



i 



i 



48» l>èé»tal^dfBè»mikrk: Onder ie 
hyoóinte wótêfiai en alia het Inraad ,ki 4pt 

len van huwelyken' en verbiilceni^en met KiBtx 
tmtdtit^ verdacface en opnmtgR peifooncnyz» 
vm hoogen ak ki^^ fiaatt en de oproedm 
kadden gjoogi jidi dus te fterken net Ryk*. 
dommen en iaaagfeh4>pen , enx. 20* (knd na 
de Koning toe, naar de fcfaikkin^ van Gecate» 
lyke enimerekUUie Reebten , daar n ie voorii^^ 
tpt vorderinge van het oude Chtiftelyke GeknA 
en was door den Hertog én dexen ftmi bdhafio* 
ten , dat bjr de ecïfle gelegenheid een Pkfaoi; 
jKui a&ekondigt Vfctém ^ dat niemant, van wtt 
ilaat ofrang, zich zelf» nog zyne kinderen zoo no*^ 
gen ten huwdyk beftcedm, zonder toeflemning 
cf toelating v«n den Henog of de z|ne; en 20 
tj van de aaazienlykfte en tjfls&t vmren^eouden 
zy zich zetven of hunne kinderen liiet momi 
l^uwelyken » dan naar befieven^befclieideahdacii 
beyelvan qfn £xfelkn$ie den Hertog y op ftraffi» 
^^an lyf en goed te veibeuren. Der^ke Axa^ 
holes waren *er aieer, tot agtien toe, die tt Ai» 
werpen gevond^ werdeOf In de kamer van den 
frefidfm Vatgasi en in dnik zyn uiigekoinen* 
. Om dat deze den kzer niet vreemd zouden 
dwken^ züUe^ yf/ 4e Rcfehuie^ die de Offide- 
ren vzxiAtlnquifijUemSffixij^ daar ovérgenameni 
en aan denHeasc^ezonden hebben^methetvon* 
nsvaadenKon^lner in voegen^ bdMtoenle 
in *t kon het volgende, 
Refoi». XJ[Et OMcid va» de mUerbeiïkMe ende Oe^ 

J^ef At AJL hmUghie. ïnquifim , te^ èy JeÓ. 

S^inoSS"*''^*^" iMS»>^r te rcfiOwnu tndi «y/ n 

^^ fien ende Ketteryen , hesaen 'dy £ Nederii» 
der Ne. ders: na tbnfy vielingefien^ eêde^ merftehcken 
dcrtoa. ncnvêgen hadden de if^rmMkn des dmingie 

0f 



i 



t^ êt fhèktn} 09ck MrfièH bihê^mde de Meven^f^ .. 
md^ mtffiégiif aatentyckg énde gelo(^eerdicbibn»k<,\ 
ge^Mght bf de if^itmatiè endo hy de OMneten^^^ 
der êUérbejiifjbpe ïnquifitiéi pjt de Nedertan- • 
deng^iMMehféiih ovir §cf<mdlen: S»ft ende re-^ 
jpdettft ifin/nttléiar oinffM dü proMe Theo-i 
U^y éndê dè èonfitintteidat aUe ende een yege-- . 
hekin Onderdain dur Nederlanden ^ ende tge- 
eeUHcbaem der fideer Lanèett iaytgertomtn etfi'' 
Üenlfck db tbene , dh mderfcbeNde^kenffaent' 
gffènéfHtrt m de ihfiiihnatêen^ Jw.wk tét rt*- 
Ipede van depnHfeJcë ^fia/knyÉetteryèn^en^ 
dt éfifêliiéèéjtiftrti Godt ende onfe Heiige Kercke^- 
itndb vsn der onderdankbeyt des OMngbs\ M» 
m da»de^ i^fle baér get^njinde tk iyn Catbo^- 
Mèn i niet edk devoyr gedaeh bebbe»^ gelyck' 
k Godt éède de €onin^kfcie Majefiéyt fibul-J^ 
mA mtiriny ündènfien tan^ Oi Catbo^k/He^^^ 
iW^e ende baren Èédt^rt 'wederfiaen nvst atté*^ vcmk 
bair vermogen de i^nbare Apofiaten. Ketter ft^. 
iendé SMOétifitt y t'géne bdèr in*t èeginfei Jier 
Hebt een deén was: niaer ter èóntrarveny beb-' 
iben gbebdU fiA ebgideH y inék boer ontbinden 
Mn fttkb een ^4^ngbé ende HfyttgJ^e réj^en- 
tte énde irikttinge, waérbume fy tergenen gbe- 
üebt té ^mrdén ab Fttutearsi endè aèrédhgert 
ifaé de ^lóbfe bptnbarti /^Jiattn , Sktters , en- 
de Éedmeifi mfyftetyéx de Sdtden^ dié in den' 
^aeiH (Ut- Onêèirfatén fHftateetdim AiqUefieti 
énde kmo^flrdntieni tegen dé dtderb^ligb/fe: 
pifidfiHéy eaütékt^fyik lOrmifekende ende ep- 
*tQdenAè de ÈemrtiApii^aieni tnde Sedirieu- 
Jhty bebkn daifr midi begain in din bgogbften 
draét CriiAen L*é( MueRfltiSi 
' «^ u^Éé/preken ènaegërefotvèêrt k ie Stadt 
tan Madritt den i6. February^Anno 156I 



4S4 Nederlandfche Hijïmt: Onderde 
skaten- T^£ Caningblycke Majefteyt gbefien bMex^ 
gj^ Jl-/ de informatie by zyn bevel gbcmmen^ op 
ovef de ie afgryfelycke afrallingen^ ^pofiafien^ Kette* 
JJSdX ryen^ ende Seditten^ begaen by de Onderdaneii 
d» 26. ^an Neder landt : Óock gbefien hebbende alle gbe* 
$^o]aiti'loofiveerde documenten ^ ende mede bet aduys 
"2?* van 't Officie der alderbeylicbfte Inquifitie^ met 
' bare gewtcbtigbe redenen daer by gf>evoegbt^ 
om Bjscbt en& Juftitie fadminiftireren ^ ende 
daer in gebruyckende zyn Coningblycke ende 
ahfolute macbt j Vercondighc ende deceroeert^ 
dat alle ende een yegbelyck Onder daen der Ne^ 
der landen j ende bet gantfi:b Lkbaem (^atteen^ 
lyck uytgbenomen ^ die in de informatie gbeme-^ 
teert zyn ^ de namen daer van , in tyde ende 
jiondefuUen wy in de Nederlanden verv(mdi^ 
gben)foo V9el van voeghen haer openbare Apo> 
tafienj Ketteryen ^ajvaUingben van Godt ende 
van onje Heyligbe Moeder de Kercke, ende van 
haer Óatholycke gbeboden ende gbeboorfaembeytj 
. als oocky om dat die^ die haer gbeveynfen Oh 
tbolyck te wefen^geen devoyr gbedaen en heb- 
ben^ daer toe fy nochtans Gode ende zyne Ma- 
jefleyty ten aenfien van de Catbolycke ÏLeligie^ 
ende baerlieder Éedt verbonden vaaren ^te voe- 
der ftaen de algheméyne ende openbare Apoüih 
ten y Ketters , ende Sèditieufen , met Me iaer 
macht ende vermogen , ende. beletten fukke 
Scbelmeryen , dat haer in^t beginfel /eer licht 
^t »o- ^^ ^^ji iQjas: Maer ter comrarün en hebben 
vonnin fy fulcken HcyUgben belet niet alleene naegbe* 
Ne*da^ totf« , maer hebben hOer daer in tferbeusbt: 
landen ende daeromme zyn fy gheacbt met Recht rau* 
tliTvtT'^^^^^ Wifc aenfetters der fehiger Scbehnerye. 
beurd ce Die cock , die onder den naem van de EdeleH 
iitbben. ^^^ Onderdanen y hebbende ffprefenteert Re- 
quefien ende Kemonfirantien , tegen eht alder- 

her 



> ^ Rsguring vak Koning Philips. 435 

h»fBghfieInquifitie\ behben de Apoftaten endê 
Ketters aengbefst ende epgheru^t^wder V deek^^ 
felvandeucbt : behben begaen bet vervloeckte 
Crimcn Laefa» Majéftatis. Die alle condemne* 
rende ^fonder aenfien van fexe ofte ouderdom^ 
ter (ir af en endep^nen ^ hy de Reebten gbeor- 
dineert tegben fulcbe mifdoenders. billende 
wde ordinerende zyne majefteyt \ die pretend 
Mkere by fuleke ernftige Sententie exentpel te 
geven ^ ende vreefe te niaken in toêeomende ty^ 
den ^ alle zyne naecomelingben ^ dat dieflraffe 
énde pyne van defe Sententie ; fonder eenigba 
hfpe van gratie efi dijjimulatle , bébbe baer 
volcomen effi&y in fodanigbe ordere endema^ 
fUere noebtans y als ten ty de ende Sonde Jal den 
JFifèalen in de Nederlanden bevolen wejhn. AU 
dus gbeordineert in de Stadt Madril , den 2d» 
da^ February^ Anno 1568! 
' Dms Bloedf^' 9 qp deze wyze ingeffeld en 
gemagtigd mee 2ulke bevelTchFiften ^ heefc van 
tyd tot tyd 2ynen magt in t weri; beginnen te 
fietlen 9 vdgenie de Rejolutie , ia Spanje geno« 
men door den Koning en zynen achter Raadt 
de' Kardinalen Spinoia en GtmvMt , den Her* 
tog van Alva ^ Doétor VelascoV met Vargas en ande- 
re , c^ het ernftig fchryven en klagenr van de Her-» 
togtnne van Parma over de Heeren , namelyk den 
Prins van Oranje, Egmond, Hoome, Hoogftraat^oo cn. 
ten t Markgraaf van Bergen, Montigni en andere zi^^ 
waarom de Hertog van Alva ^ pnder voorwend-«^J^^f|^^ 
iel van gewigtige ^aken te verhandelen , als be-^cnp.vu 
zettingen te l^en, Kasteelen tot der Steeden^^^^^ 
en 's Landaverzeekeringe te bouwen., alle dexs^z. 
Raadsheeren van ihun heeft geroepen. Wan* 
neer zy nu uit den Raad opge&an waren, heeft 
hy , den negenden van Herfstmaand, den Graaf van 
£graood,&or Juliaan Rom^g en andere, zya 
Ff3' ^ g«- 



««3. P««g«lyks werd( ée Gi9a( ün» Hmvw^ 
io eeoe andere k«ner iiv^wode, 90l( ita%ilwuf 
^, wer<ien4e wn bside Sp»nr<^ SMmm 
tot eene w^cbt g«g»vep : h^t Hof, ^ni^ Wc 
luM$ vai> Kt)tl«rmim« wende, teiwyl <y in 4in» 
R«u).xiueo ,;n0c KrygsvoUc OionMc, O^iijwr 
men zy geirannn, ^ B^ van tffP^*}» 
KazenbKMd, H(«r vtn Balik«fft«le •en 4m /^ 
cretaiis van Hopcpe , Mmlb i»\ikU» ^ wm 
meer «n4w«, GrMf KaKl yaa lVlii^«jl|i, KoJs 
Jooel der Waaien , die te Anoverpeii S^*6MI 
hadt, in het Hof «ypde , wwlt.yso r^ V»- 
der MVieiikc* «i venipk, met ipcM^rmdtf* #1 
iiet £«91^1 mede litiddeo belpep py«r levei«n« 
fc ftilte, . 

De Graaf vp Hoogflnuttp kwmn oQk jmsi 
Brusfel , 4q« het iJi^oqn {Oescggen vwi 1^ 
mond en lVI«)svel4 , die ile Gnwf van Hmbi* 
daar ook toegdMVgc h«dden( imaf nntm Jv 
door ongeval «eQ« wotid gekiae«gen badt , Uffif 
py achter. 

«rwm KW» .van Soaalen, Qu^ennftest^c V» Awiwei»» 
^dw- pea>ooït gevaogen,met meer mim m mfPM«t 
vaagQo. smzien , wentende in a% hume goedwun vm 
flond opgefehreeven, - 

De» Mffoaneo du* gevaogmi goianwo, 

amdt de Hertog df: Graweq van MaasveJd ^ 

Barlaimqnd aan de Landvoi^gdesfe, Ifiqti^iniK 

wn Patma, <an haar xulks t^aeggan^ ea ^nch 19 

> verfchoonfn, touieode dat sulks zjmtn laft vsWf 

dat dit om best wille voqr hq» .||Q{^eid if^ 

Ungé verzweegen was. 

Dit veroorzaakte weder eene gn>» fchrik ^nh 

' (Ier alle foprteo. v^ in^chen , |o. wel £dele ab 



1 



f ÓMéele, Tan wdke Tde ^ Thiclit iMittm; 2b 
P dat Dotochlana» Oostland, Kkef^ Embd», 

* lAftnkryk m Engeland» met Nederiaadeis ver- 
^ vidr weiden. 

' ffiectegenibande dit vluditen werden aHe de 

^ «vangei&fiBi gevold , die men ten dien einde 

* étK>r de gadmümdenhaddeveffletkeenher; 
iMd/ab imA bevolen nieowe^ maken: want 
€p de Orauen, en in Wefcviaandeitn, #efdeq 
vele gefaflfenirien openg Arookien en de ge« 
vangeni met Hat en gewek verlost» 

De Hertog met lynen Raad nn in ftait zyné 
de en het gewelf bezittende^ heeft overal vele 
gevam^enen ter doodt gefaiagt^ xa wel die ren 
lyde der Hertogtnne,aS nn op nietmr gevai^en 
waren , en dat in grooten get^de : alle Kalgen 
en vele boomen op de weeën hingen vol. 
' De twee Graven van Egmond en Hoome^ 
deedt hy te Oent op het iSi^eel voeren : be« 
lastènde aan Egmond, om eers; aan zynen Stad»* 
houder, den Kapitain aklaar,te ithryven datfay dii 
Kasied in haÓMlen der Spai^deh over aon m^ 
ven. De andere Eddcsi werden meest te VU>4 
voorden en teBrnslU gefteU; Bgmond was ta 
vooren van verfthdde gewaarfUniwt, naar hy 
verftoorde cicfa daar over, U^ende dat men ook 
dxarmede d»' Koning tongele aandeedc» . 

De Kardinaal Giwelle, het gevangen nemeiv 
dezer Heereh'Vffftaan hebbende, vraagde zeer 
nauwlpeorig , of men den Zwymr niet gevan-* 
gen badt, of kond^f krygen t daar mede mee- 
nende dn Print van Otanje , en waaneer heat 
daar op geantwoord werdt, neen; antwo<ml» 
hy , beter ware den Zwyger alleen gevangen, 
dan alle de overige te fam'en. 

Te Antwerpen heeft de Hertog op het Kiel,j2SJj!^ 
am de^ wsidaai» der Smdv w ^ tMer , eenwerptu r 
^ Ff4 Kas-«^^^'^ 



'43^ NedertoHdfche fk/f&rki Ótféér '4e 
^ ^yn^Kafited beginnen te bouwen , den zeven éé 
maand, 'cwintigften van Wymnaand, in *c jaar 1567, ca 
<s<$7* -begon aanftood» de Scad tegen het Kasteel opea 
te leggen, de muuren afbreekende, en de Vesr 
tèn viulende: ookbrak hy een oudie Stads Toe- 
ren af, de Kromnburgspoort genoemd, heb* 
bende daar aan twee duizend mannen te. weik 
gefteld, en Y zelve is korten tyd zeerfterk opK 
|ebood,«ent van aaide, en div m van kared^ 
fteenen en andére^ja zo geweldig fterk en groot, 
(dat !i*en , volgens dien .tyd , zyns getyken niet 
vindt'/De meester daar over was ee^en Pai^iotio, 
een Savoijer, die het met vyf groote bolwerken 
op de %e9te wyze maakt» , zynde vier daar van 
naar des Hercogs naam gehoond, Hettog, Fer«i 
dinand, Toledo, Alva , het vyfde voerde den 
naam. van dm Meester Paf iotto. Tot dit K«n 
teel, kostende meer dan veertien hcmdert dui- 
zend gi^dldens , heeft de Hertog de Scad gedwon^ 
gen te betaalen , eene fomme van vier honderc 
duizend guldens, (fie.opgebiagt weiden by. bon- 
derfte en tiende penniv^ , en dat ce: gewilli^. 
ger , op hope van omflagen te wordes van folda- 
ten , daar ^ nogcans to^ den dnde.tDe mede 
bezwaard !s geweest. ;^ haast het Kasteel weer* 
baar was, heeft bydaar Spaanlbheeo DuitTdie 
ibldaten c^ gelegt, en de Scad nog gedwongen 
die alle v^ti bedden te veczo^geii, tot veeroen 
hondert to&' Al het gefchut én iOrygsvobrraad 
der Stad heeft h^ daar 'op gevoerd ; ^ daan 
•CQt StadtvQogd gemaakt Sr.Gabnel Cerbeilione^ 
e» daar na San9io PavHa, van een gemeen fot*. 
daat en trommeUlager mi tot flaat gekomen. In 
tJeStQdt heeft de Hertog nog gel^d d^ Graaf 
Albert vati Lodron , met zyn Reghnenc Doitfche 
jj^'p^^l^nechten. • 
tpnonm* DcH. negemieodep van Wlocc^maaod hee& 



jie Hertog voor hem dóen di^en, tfcf Injlan-i^^vh 
ifif van da Bois, Profureur Generaal ^ binnen ?«^JJ^^ 

-den tyd van driemaal veertien dag^, de Heeren^««e- 

JMo/k van Oras^e, £»raa£ Lodewyk van Nasfauce^men 
deszelfs broeder , dea Graaf van Hoc^ftraaten,^^»^^^ 

^van den Berg ^ van Kulenlnirg ^ den Heer vanden 19! 

«Brederode en andere: verfcheids van^ deze Hee-^jJ|^^|jJ 
len hebben zich fchriftelyk verancwooid, en zulks 1567. 
in druk uicKegeven, .als de Prins van Oraqe , de 
Graaf van HoQgftrsnten^ en andere » bybrengen* 
de » dat 2y niet wettelyk 9 nQ% voor hunnen 
wettigen Rechter gedas^d waren ; maar ais Hee- 

. ren van de orde des gulden Vlies, door hunne 
fiiedebroêdert moesten geoordeelt woiden, met 
meer andere Privikgü'n en verfebooningen , 

'inmbiedende voor den Ketcer» of andere Vors- 
ten en wettige Rfeohters , gaerhe te recbt te 
flaa» X als breeder blykt by d^zdv^ gedrukte 
ve^tttwoordingen , waar beenen wy den lezer 
wywn. 

Maar de Hertog ^ by gebrek vaiv verfcbyninr ^^s^- 
m^ deedt t^;eo hun pr^eéeren ttnJjfi^ifhc^H^l^cn 

éhsn veroordeelencte vervallen in \ Crmerf Léir^^^^ 
Ja Ma^oiis , en. over zulks den Procureur''^^y\tn 
'CeMraal to^eweezen zyn ganfche aaufpraakvaiiente 

tn eisch, van verbeurd ie hebben lyf en goed;criinên' 
f» 't zelve is overal tegen hunne goederen, te» ^J^J'^^^*' 
briioeve van dep Koning, uitgevoei^ 
. Ah ipede t»en deze volg^ide Edelen : 

Euftaye de fiennes « Heer van Esquerdes , mee 
GuilÜam Heer van Lumbres, de99elfs broeder^ 
Charles de Revel, Heer van d'Andnguües} Char«- 
les van der Noot ^ Heer van Ryfoire 5 «n de 
JHeer.yan Carloo, des2felfs broeder; Bemardd^ 
JMerodea» Heer van Rumen; Willena, Graaf van 
d€;r Mark, Vrybeer te Lumei, enz. Adriaan vap 
^ergesi^ Hjpeie van Dolhain i. Qeorge, de Mon-. 
Ff 5 ti^jni 



I»u, ilier w NrMkf; M»|B del 
Heer van TulH; PbOqit vmdcrMmw^ Hm 
w Soobeke; Vmpêd^NUbaiÊ^Umvmij^ 
wml; Omkê de Levia^ Hw tn F«hr; 
Ion Ie Snviige, Hcv w Qiiii ■Imwhw ; H^ 1 
vioes, 4$lms Toi&o d'or; PUtM^ Mmfer, '^ 
Heere van Se, AUemide; AUf ?» 4er Ae; 
NenMIle; ÜKgMle; Dtefr; TM:; BodMM; 
IMol, Liiiieiianc des Fkfi^^én H , te Laan 
m finbfliid; Cheiki de BoÜbi, ee ifM Hrii» 
fraow; Wdle; Ad»np ?» S«riacfip;Kenaft^ 
te Uoochc eer dood gjAnff, i Wii^; joaêm 
Oiednik Soaoi; de hoÊfbagOL 

(n \ btgm van hec jaar 15^^ -hieft de Hb»- 
feg door zyoeo Rloedfaad aeergr uw d y he i 
«m pa ]degbig^9 i^QI* geringer perfoonen co g 



•q^co^''^^ bronnen, die eenigiiiis fthnUig iw > g i a> 
■en ^yn aan de ¥QQriede beniwcn , erf dieper Pled^ 
rrH . MlwO cempest waien ^ Predikaniefi • en aodsR 
dy gelyfe perfaonen geheibergc , of^beeo^ 
ains daar mede gemoeid' hadden^-aae de no^Fin* 
^ door, nader aandenim Bd^, ofOnedet 
en dat meest o^en de rykÉe, die te Uresfll 
of eUsiB gedaagc warai, met vyft%, dordg,^ 
twintig te getyk me ydere Soé, Weinige mr- 
(chenen ^er die niec wevden vastgehouden » en 
cUe niet verfclieenen, maaiece hy aanAonda bHi 
goed veifacufd. Dleniet veel goed loddenviee» 
den niet gedaagd; maar mee lisc g^vangpaBeie 
beeft by nwc meen^ ^ na veele pynigi i^en , bjn* 
nen en bdcen de Steeden doen ondiuieB en 
t^ihabgen. Ryke Bugers , die veerdg, liÊSdt 
en bonden duiaend gnldens ryk ^emen « beeli 
by de benden op bunne nx^t gcbMden^ en 
dus aan den flaart van een paard biuten naat 
dé galg doen trd[kfeo, of fleepeOr 



n* Her. Daar- verden^ in dien tyd eciiDar üDg- wel 
^^ , . / kloek- 



M tf d b li oc djgg SUadbhMum jpcwnim » die deagewaar. 
Hemg t» kmom g«vm en muir<cltiiwde& ^o^^J^^^e 
(tat 49 ftcesgerechrakgiogende iidddel^iu«cftr^ 
nmfin Ml ^ iMR&teii vw dinlingcii ir trekriyncQ'^ 
bul* «Maf eer om die te verhafden » grondtftBi^d* 
leggende^ om die Landea den Koning (e onu"^ 
meemdent en daar yaa « omervent fladsm»! 
!ei gmieifac wesdt^ der nen meet toelag dcè 
Koning mee verbmfé*verideiing vin goiukMi 
eyk te maken, dan de heraenen te beflisfen, qf 
de yfrdoolde op im cedtten weg te brengen; 
Betoonende , hoe vele jopreidite epede Chrii^ 
ain nienicfaen»Geeatelyke en Waermfche, Gast- 
huisent Weduwen en Weezen , daar door wer- 
den hetooft yan hen Byieven^ Renten, en mid* 
^tam vin Wftaan, welke inkomsten , of Rei^ 
len Z9 hadden en iiiddeB dj^ de goedeitn van 
de verbenne en veiiieurd veiUaarde. Desge<- 
lyka aUe deieelve fcfanldenaars^ en^dat^venniis 
dnor den voor&faraven Pufiékm \Bxgu vei»» 
hooden was, ^an eUe Rêdbters enr Raden eenige 
lennis.tn nemen «van der^yke. zaken , altea 
wekkende tot z^ien Bloednuid, die alleen moge 
Mcdeelee óvter verbenrd^verklaarde goederen,, 
waar door die arme goede lieden kun goed 
ledit vele jaren hebben moeten vervotoen, tot 
bnn geheel verderf. En die de handeling van 
deze zaken hadden, maakten den Koning wys, 
dat deae verfaemdmakingen zo groot , ja kSch 
ningryken waerdig waren, zy bnurhten de reket 
ning voon, dat zy .agt inillioenen dukaten jaar*» 
lya waevfig beliepen , waar omtrent zy den 
^oning misleiden^ om dat de uitgaande Rent 
ten dsuur van moesten afgeorokken worden, dio 
(leze onfcbuldige menfctmn, zo wel Geescelyhe 
{ds Waereldfcbe, toekwamen. Mee deze ftreng^ 
llfid 9n bf ( volk aim tf malran , zouden zy 



44» fÜUerJanil^ HifiHiet Otiékr de ' 

ireel volk doen verloopeti en vtaclicen,efi nrid- 

de} jEodcen . ée Spaanfebe regeeridge kwyc te 

worden : net weUc wek voor te komen was^ 

mee meesAfa genade en madffis^ m gebroJkcn^ 

m in plaats van zo vde I<i^9n ^ hm»ca té 

te verjagen, dac iten die met geedé .middeleD 

moest zoeken in de Landen te houde^ , en 

daar in te bannen en Ge bepaalen, en dus zon 

aien meer voordeel voor den Koning kunnen 

trekken, van vetbeorcen <rf^ boeten , dan umi 

2QU kunnen doen van verbeurdverklaring ^ of 

detgelyke ifarengheid, enz. 

Tiet ge- - Van 'dit Amies en gevoelen was ook de Pfe» 

vS?' d"cn ^^^^^ VigHus , en meer andere vooruitziende 

Frefidenc maiMien^den Konitig gunstig, en die hetk^Mnd 

fifder'^^'f^agen ^ dat deze Bloedraad den Koning^ 

Bloed* en.bovenal den Roomfchèn KaAolykenGoda* 

2^'^!dienst aandeedt^ bnv dat daar door 20 vele Ka* 

éae. tholyke jtielen in doolingen. c;«bn!gt , en dov 

armoede in vtenrie KetxerfcherLimden Jgejaagt 

werden^ het: welk: reeds over al^.in Vhuidet 

ren en elders, de Geestelyke»groote vervolging 

veroorzaakt heeft. 

e?dc K^ ' l^eM verhaalde aan(hande zwarighedc», ^ 

ning tot eindelyk den Paus ook ter ooren gekomen*, da 

Reegen mede den Koning, die zich hebben laaten be^ 

B?^d-^ weegen éenige zachtmoedigheid en gehiade ie 

nadv^ oeffenen,. maar wilden zulks doen naar den an 

>«^*'«- en 't adoies van den voorfohreven wceedn en 

gierigen PrefiJontVfiTgais^ en van die, welke 

met hem den last hadden' , van de misflagen 

kennis hebbende. . Hier door heeft deze ^aak 

m lange aangeloopen,en is de geiiade zo lang 

of^gehouden , dat de lang verwachte algemeeoe 

vei^ffenis geheel vruchteloos is geworden, en 

dat het voordeel of *t vet al van den pot ge^ 

fchuimt, de i[yHfte lieden jmet menigte verlocH 

pen, 



^S^fring yan Ko^^Hg MUips: 443. 

penden 't goed ym. veel «adere. .lieden al ver- 
vreemd ware. Dees vootfchreven-Rsad en wree« 
de PerToonagiën ^ varen ook mderhand oorcaak^ 
dac de aljgemeeoe verg^enis ea genade, die daar 
na kwam, (als wy zmle» verh&n) verzeld ^Ma^ 
met zo vele inbindingen enuiuoiideringen,dat 
niemam zich daar pp betrouwen kon, m& niet 
de MagÜbaacen , welkt men meende dac zich 
overal niet behoorlyk geno^ gekweecen , nog 
de beroerten wederftaw hadden , dodi dezfr 
waarlchttwingen waren alle te vergeefscl^ 

Deze ftrenge handelingen hcrft dpgclyksj^^^ 
overal nog meerder vreze onder ^c yolk ver^uicdeae- 
wekt, en eengrooce vlucht veroorzaakt, waar^^^"^' 
door een menigte woeste menfcfaen ,al hun goed,iii«en ge* 
have, wyf en kradéien achtiMiacende , ^ich jn*»©»*»- 
Bosfdien in We^tvlaoideren' ea^ elder$ begeven-, 
de, hebben zicb aan de Paapen* e(i Moinikea; 
gewrooken,die zy by nacht opzogtei^, bun goed 
afnamen, ooren en neuzen afrneed|en,en daarom: 
tirilde Geuzen genoemd worden; doordien defie 
nu tot eené menigte gegroeid waren , moest. 
de Henog Krygsvolk op hun afzenden, dog met 
gering voordeel, ^ewyl men weinige, dc^vxr 
tchtemaaide. / ** 

Wakroift hy tegen dezelve Plakaten deedtaf- <^^ 
kondigen, belasmnibde PardchieA buiten op 't^^ 
Land, .hunne Paftoren en Papen te bewaken, en J^^^ 
zorg voor hen te dragen, en verder hutme fchadevan ixia- 
en verlies op te maken , met al het {^? ^}^^^ 
fiolen mogten r^^ tot- den luiterilep peining, 
bywaardennge^er Wethouders, en verders te 
Iban, voor mc ^« goed en bloed van hunne 
Palloren, ^niet tegenfmnde eenige Privüegum^ 
enz. gedagteekent den twaalfden van Loumaand, 
desjaarsi568.. - 

Jegen het vlucbten zyn ^k Plakaaten ge-tegtn^ 



444 tMkrÜn0^ Hiflmci bméf'ÏU 
onakc , rngm^^ éit éett dfr'^itdUiénae ttoCsT 
«ubi«iigiefi« «i^dte ttmi ^t «i^ zulk; Vtt ém 
w»to, ofdt«tóégefé<!«B>eidntaÉlWtti «tóes* 
flwtt d« g o <a «oit éjp 4» ToOén; Vëefctt eftCrtö* 
«fH aaiiiifOi«deil : d|t^ boetti Virf mèdé v«d«clkt 1 

«wr Mii il6 n^tStMidé fèhukUj^ 1»ateit,éti W 
dvef ifl8gti|ks gefttaft ie «oUea Wordéw. inet 
vwUeurd veiftótfing d«# SÖteeptti, Schiftdi* 
Wiferó «i Korren ^ die üotte ylachtttide goedtf*- 
imvoAMAt; dok dat iMeil f§èete iénmtat^ dl 
gévfttditte töog(thért>»geniliuisvesten,gddtofr» 
zmdettt bnèvef»(attyVMi «f vaft ontftiwttf, «f 
.wwdesrtéé»!*- .«»..'. 

Dè Bloêdnuid héSil ook éch VonnB ejefbVé' 
teto tegett IME iii& VM dèa Heer Vatt Rrféi* 
batg« té Brodfld fliuide , dnr detr HbMMt fttf 
«ft V«hW- iiigëhoiidén hadt , eft h«eft t»c tor 
«Mgiütid ddétt tfbreekeQ,endjBtf iiildöeilidp^ 
wcbttffi «feoén gnioié* «Httttteriteèiiérr Fffarf - 
A«t eéb opfehrift in «ferdertó cadeti, ötfAe tKT 
Itameti der Ife^tedem Zyndein'tUtyö;- 

ttegitórite PhüipiJo ttC^öl fl^; 
Rege, in his fuid in^oris Gér^ 
manwe Reglonibt»^ Ghibertöntö 
veroejüs miokicFefêfian^/ü* 
varez dé Tokéh^ Alv» Duöe, &e; 
Florendide Pallant, Coitótó» 
Culenburgh^ quondafl] donumt 
folo afqliarifandtum éft, ob exe* 
crandam memoriam r^>6tto ni 

Cu 



.g, / èa conjurationis adverfus Reli^ 

tft donem Ecdefise Caöiol. Rom. 

,^ - RegiamMajêfiatem, & ipfas je- 

*j' glones , Amw è Salut. c|3. D» 

^ Wi4i\qumtó Kalend. JuQii.: 

\l Biels, 

£ Als Philips deTVeedé,Kaöiolyk* 

2> KomngvanSpanje» enz. regeer* 

'^^ de in deze tytie Etf-Nedorlan* 

f ^ien» en in zyne plaats regeei^de 

i: Hertog van Alva, énz. is bevo- 
lk len,datliecHuiseertydsvanFlo< 
J yentsvanPallant,Graaf vanKu^ 
lenburg^te gronde afgebrooken 
. 25r, ter vervloekte geheugeni^e 
<? van *t hernomen eèdgefpan » dat 
^ daar in ^ teeen den GodsdknaS 
\ : derkoofiifiaieKatholykeKerke, 
^ tegen de Koningfyke Majesteit 
^ en tegen dezelve Landen ge- 
» fchiedis.in'tJ^MDLXVm. 
' den 28^»» van BÏoeimaand 

j OndemisfiiMBi. hadc. de Lsnivoogdesfe , «fej^^*^ 
I . Hcnoginitt van Pannft, by den Koning baar af-fe h^ 

fcbeid 



446 NèOertand/cH fSftiriet Onder ie 

^'?^. fch^d 'vcwögt 3 . fa«t wetk^y vqrkregejB tefft; 
ma ver- metcetiige eerlyke g^cfaenken van eene IhMKe^ 
•"^J^^*"ryke fanwöCL gélds^ en eenige jaarlykfche inkom- 
wL^cer- ften; waarom ^ cicb ook naar .haren inan^ in 
^^ Icadje^ ce; reue heeft, coegaiist , fcbrifcèlyjk af« 
ichdd.yan de Landen en Sataten nemende ^doi 
nemnden van WmcermiebiAd des jsmra 1^67. 

Zy verhaalde daar m, hoe zy toe de reeeoinge 
was aan^eileld , in d^ tegj^iwoordighda vain de 
vergadenng der algemeene Staaten te Gent, in 
den jare 1559^, waarom ^ywèi h^d .gewensditt 
de Regeering weder In 2ulk êehe vergader!^ 
der Staaten- te hebben imigehinederl^geir^ aS 
andere Luidyoogden * en . Landvoogcteifeii ^ te 
yooren ge4aüi hadden; maar dewyl deKohiog 
nitdrukkeiyk ver(>ooden hadt,^éeite vergadeting 
van algeajeow St^atjen te be(Se|i!^i^^ g^weu^ 
de.djcn oproengen. tyd, oC' te^ warp in zyne te^ 
genwoordi^he^d \ zö heeft h^ zu^ traaf haaif 
begeerén «niét* Aiogea gdïeur^ ^M^Awt t$ 
gedwong^ was het zelve; fchriftelyk ^ doen. 
Haar begeerende , dat inen* hare moeite én zgrge^ ten 
\ik^^ beste wilde hemen, beklagende dien óproerigen 
fcheid tyd der twee laadle jaren , hebbende nc^pns 
JUm^^n. ^^^^ ^^ genade • met de tulpe det goede 
' Onderdanen ^ die de Provinciën en Steeden 
«eder gebnagt^tot volkome eti behpotiyke.ge«r 
hoorzaamheid van den Koning ^ voor \ einde van 
Grasmaand laasdeden , zo dat in den beginne 
van Bloëimaand overal bezettingen Avareo.ge* 
legd, en 'er niet overig bleef, dan de kwaden te 
ArafTen^ en in alles zulk eene orde te fteueOf 
als het den Koning zoude feli^ven; waarövef 
zy har^ menmg hadde te kennen jgegevefr, ia 
die hoope dat zyne Majesteit alles zo beicbik-* 
ken Z0U9 dat de Landen in *t kort weder toC 

hiifrt . 



ïtegeerwg van koning Philips i 44;^* 
^Utinen gelukkigen Ihat zouden gebragt Wor- 
den, we&en zy dezelve van herten toewetifch- 
te; andermaal biddende, alles haar ten beste te 
duiden^ hen ook vermanende toe onderhoudinge 
van den RoomschKatholyken Godsdienst 5 en ge-» 
lioorzaambeid aAn den Kbning< • 

Den dwricften Van Wintermaönd dtór toa^ te^^^^* 
zy van Brusiel naar Itaalje vertrolikén , vergie-vnmk^ 
zelfchapt van veel Nederiandfchen Adel, doende *^*^ 
de Hertog van Alva "haar uitgeleide. 

Wanneer de Hertog van Alva in de Nederland- 
den gekomen was, trekkende door de Grenzen 
van Vrankryk, hadt d^ Koning zes duizend Swit- 
fers daar doen aanemen , tot befblierming van 
zyn Land ^ of Oiti de Hugenooten cbiar wat 
meer onder te houden, die, door het kwalyk 
varen der Geuzen in Nederbnd, niet zonder ^ 
grooten achterdocht waren, ziende, door den 
voorTpocd der Spanjaarden, hunne tegenpartye 
zeer verfterkt: waarom zy, kwader vrezende^ 
gemeent hebben hnnne vyanden vcK>r te komen, 
zich omtrent Parys vergaderende, dn ttokkeii 
met drie of vier hondert Paerden ^ onder den 
Prins van Kondé, Adnuraal, ]>tiidelot , Roche*»' 
focauk^ en meer andere, naar Meaux, daar de' 
Koning was, om hem een Request aan te bie- 
den, en mondeling bewys over lumne vervolging 
te dóen , ftrydende tegen den laatften vrede. 
Maar de Kathdyken, hunne party, leiden hec 
anders uit, zeggende, dat het was om den Ko« 
ning in hunne handen te krygen, en zyne Ka- 
tholyke vrienden van hem te fcheiden. Der- 
waarts trekkende, ontmoette hem de Koning, ^ 
zeer vroeg van Meaux naar Parys rydende , 
veigezelfcbapc met agt of negen hondene paer-. 
den, zynde ongewapende Hovelingen / en zc§ 

lilde Boek. G g dui- 



44» NederM/ibel^/hrie: Ondirék 

dxatmA Swicfers. De Prins van Koodé ftopie 1 

de ftMt en veg met drie honderd Pawden^ b^ 

gee/ende «tt den Koning ce fpreeken^ bet w^ 

eè Komog weigerde; wear door vvn bdde nydofc 

woorden m fl^e^i veBende , tfok den Koning 

ter syden af naar Pwy» « teiwyl de S«ic&f< 

sieh tegen Kende fleUen , waar doet 'er tan 

beide lyden eraige dood bleeven* De Koniqg 

Iner oirer teRoerat^ » dii de ooc«aak en 't be* 

gin seweeat^vtti den tweeden botgarlsffaQB krjqg 

ift YfabJbyk^ in welken , nisfchen Perys en Sc 

Denys^op den tienden inn Slndmnaeaad^ ccnak 

flaggefetdedde^daaffde CoAAabel ^ta Vnakijk 

deod bleef, en kwalyk te oordedbn wfcs wie dè 

xneeite «ege behaaU kadi: , ^oon de Kann^ 

HMmi fletker èi vdk was. Daar na madcsea 

De Gruf bride de partytA üch fterk : De Uenog va» 

X^. Alvn eondt tot byfland van deh Koning den 

^«nSj^ Graaf van Arenibtfg^ met twaalf oTvytcaenfaoo^ 

tog vin 4^ ^^^ nitgetuBfie- paerdtn, van de benden ywx 

^,^^ QrdomÈomtif^^m. omtrent dnitendl^nqaaBdeiv 

T^T* en dnieend. Nederitfiders, meest ArqmAmfiets^ 

«"^I^^Mar ondes zich vekn grvHHig begaven, & da 

gezoQ. wreedheid van den Hertog vteesden. Deee be*^ 

^ wtexen in hunüe Vendelen de trouwe iian\ vet* 

boOd der beide Koningen , tot onderbond vaa 

4en HooAfebKatholiyken iüodsdienst. 

. De Prins viin.i&nidé hadt in Dnitschland den 

HefcQg Htos Kafimkr , 'tot z^ en z^ aan*^ 

hangecs bulpe, c^genfaakt onim Viranki^ teko- 

raeJi^wien 2^ nxin Lottoringffii: tegen troUoeny 

daar zy hem betaünge deedaii,die sy mot groo» 

tf^ 'ifwaf^beden onder den anderen vejfzanidit 

laadden 9 en trolften naar ChartSres^ ^faybefee- 

gerde , dfaar eimieiyk , w e nneet men flannen 

aonde^dea diirdenvan Lentemaandt andermaal 

de 



j 



11 

Kit 



et 



. ép Vrede i gansch VraoHryk door, afgekoQcUgc) 

J l^erdt Veel van het Krygsvolk van weers zy- 

1^^ den weidde naderband in Nederlahd ge^ruikc 
[^ Een aahflis is 'er van de TCvlucbpè Edelen Anfltt 

JJ geweest , op Heit luft van den Prins van Oranje ^JgJ?,^ 

f tegeil den Perfoon van den Hertog^ als hy in^tn dot 

'' de vasten, om «ynen Oodsdlehst te verricht;» iSSïtói 

"f ym Bmsfel memde tjJ jaari baar 't Klooster Heer va* 

»• van Groenendale, in 't Bosch vahSogdé. DecnciS 

"* Hoofden daar van waren de Meeren Vaii Ry-^o»* 

I* Jbire^en voortianlelyk zynen Broeder, de Heer 

|i' Van CgrlqO) van den huize van der Noot^ ea 

'^ .andere. Dees Carloo onthield üch in 't ielfde 

f IUooster,in een Mumükska^pe^ zo hy voorgaf; 

'^ vit vreze voor den Hertog ^ zy haddéh by d^ 

^ fes en iteyenhondert paerden bèftelt,zich mees* 

i^ tendeel daar om fireeks houdende op het hui^ 

O van Öheixi, daarnri>y gel^e^. Bidnen en onw 

4 trent Brus/el hadden zy virei by de vyfhon^ 

et dertVoecknegtètt aangename t waar vati ee^ ^ 

Soldaat , die eertyds den Heere van Like&s ge* 

il i^eilt hadd^ , den zelven Heer daaf van kenniy 

i' gaf, die den Ij^r^og ^rftottd Waarfcbuwde, al9 



r; 



OOI zyne Godsdienst te pleegen^ daar naar 
i( toe meende te ryden^ .dpcb die het kWalyk kon 
il geloven , en naaulyks kon over^haait worden 
pin t' hpis te blyvetv Pe Soldaat tioemdci zynen 
i JKftpitain, die eeti jliiitei' W^ Egmonds b^nde 
t geweest vites f weü|0 gevwgeti genomen en 
i \c:hctp otidervraagd zyndü, npgtans niemant be^ 
^ }fkv^% en nfreedcilyk gedcMod werdf^ Dus yer- 
t ging dezen aahfl{^ ^ jmid^r dat ^er toafit me^er id 
i l^nderling lydenJcwa^u 

lü Duicscfaland i tëgefi 4ë FtanJtfbdrcTch^ 
i. jVIarkt^ eenige Ittfüljaanfche goedareo den Ryq 
! «fvg«Knde , ItftSX de péxsf/^^üm KeHrv^fst^ 

C g d did 



450 Nederlandfche Hijlom: Onder de 
die doen aanhouden, waar onder waren veibot- 
gen , hondett vjrftlg duteend dukatcnin geld , ge- 
zonden van den Koning aan den Hertog van 
Alva^ tot betalinge van het Krygsvolk in Neder- 
land, daarhy eeüe goede aanfpraak op meende 
te hebben^ om dat zulks op de Tollen verzwee- 
gen was: hy gaf de goederen weder ; maar om 
\ zelve geld wierdt de Keizer gemoeid, en eitt- 
delyk de zaak bygelegd. 
Gcvan- Omtrent dezen tyd is 'er in Nederland ty- 
dood tïnding gekomen, dat Karel, Prins van Spanje, 's 
^«^^^^Konings eenigen Zoon, door zynen Vader zdf 
sp«5c! gevangen en daar na geftorven was. 

Verfcheidelyk werdt 'er van zyne gevan- 
genis gefprooken ; de Afgezanten des Ko- 
. nhigs aan verfchdde Vorsten zeiden , dat het 
was gefchied om zaken die zulks wel verdient 
hadden; maar het fchynt, dewyl hy nu een voi- 
wasfen Prins en man was, twee en twintig ja- 
ren oud, kloekmoedig , fcherpzinnig, edelmoe- 
dig en ftout,zeer heerszuchtig, en begeerig naar 
Regeeringe \ en boven al begeerd hebbende oat 
mét' den Koning zynen Vader in Nederland te 
trekken , dat hy niet heeft kunnen myden zulk» 
hem te doen blyken ; maar heeft zich onbe- 
dachtelyk' te gemeen gemaakt met de Neder- 
landfche Gezanten , de Markgraaf van Beigen, 
en den Baron van Momigni-: doch ziende dat 
zyne hoop te vergeeftch was, door het vertrek- 
ken des Hertogs van Alva, en vernemende dat 
denzelven Hertog , Ruigomes de Silva , Prins 
van Eboli , Presneda , Bisfchop van Cuen^, 
Biegtvader des Konings ^ met enige andere den 
Koning i'fti^n Vader 'dao ontraden hadden, by- 
brengende, dat, dewyl hy de Nederlanders zeer 
toegedaan was^hy daar de geheek Regeeringe 

c aan 



i 



Regeerhg van Koning Pbiüps. 451 
iaSL zich zoude kunnen trekken ; en wat des 
meer is ; zo is daar uit eene vyudfchap en 
groeten twist gelprooten, waarop ook dreige- 
iaenten volgden: de bastaard Oom, Don Johan, 
van Oostenryk, heeft hem uit haat eenig ge- 
heim ontdekt en overgedragen , dies deze lis- 
tige perfoonen (het gevaar voorziende dat hun 
te wachten ftond , indien dees Prins eens coc 
de Regeeringe kwame) niet nagelaten- hebben, 
den Koning alles ten kwaadden voor te dragen, 
en wat gevaar* by in zyne Regeering van dezen 
Prins te wachten had , die ree£ alle zyne. 
IVIajestcits getrouwde Raadsheeren fleeken gaf, 
trotzeerden en dreigden , enz. Zy deeden ook 
dagelyks het zelfcfc door den voorfchrevea 
Biegtvader Fresneda doen. Ook mede, dat hy 
een kwaad gevoelen van den Roomfchen^Gods* 
dienst moest hebben, als heimelyk verftand met 
den Nederlandfchen Adel houdende : hy zocht 
derwaarts of naar Icaalje te vluchten,' hebbende 
ten (dien einde verftandhouding met verfcheide 
perfoonen, ook met de Koninginne z^t Stief- 
moeder, met welke hy gemeenauan omgaande, 
zy niet nalieten haar met hem van oneer by 
den Koning verdacht te maken ; dies de feo- " 
ning,om eenige verihndhouding^ uitte vinden, 
Ruigom^s belastte, zyne kamers, fchriftep en 
geheimen te onderzoeken; het welk , als dees 
zulks in 't werk wilde ftellen , de Prins met 

{reweld wederftaan heeft , dat aanftonds uitge- 
egt werd als zich tegen den Koning zynen oorxatk 
Vader geftcld te hebben: wwrop de ïtoï^"gt!InX''vM- 
zelf in perfoon met Ruigomes hem is overval- gen des 
len, hy bad dat zynen Vyand Ruigomes .nietJ^^J/"» 
mogt binnen komen , doch den Kotiing v^rftoort^van zyn 
belaste hem zyn geweer af te leggen, en zich ge-^^^^f^^JJ 
Gg 3 van* 



453 NeierlandJhüÉilldrttitwmiê 
IJJjg^^-rawen tp geven, bet welke by dóen möci3C, iM: 
ovfTt gefchiedde den vyfcienden van Lomnaand 1 568« 
Zyne k^ers en geheimen doorzocht z^ndie , weiw 
den ^r eenige brieven gevonden , qirfcben Iicbi 
en de Koniginne gefchreeven, die (20 men M- 
de) van zynen Raad tvas , en van eene foMM 

feid melcl^, waar meede hy zyne reize roeit 
unnen doen naar Nederland , of naer Icaa^e , ab 
ook eenige brieven van (bmmige NedeiteadidÉe 
Heeren, 

Dus gevangen en zeer naauw bewaard, iKéft 
?yn Hoog Prinfelyk eemo^fl het zeer öpverdwl-^ 
dig opgenomen , zo &t hy in Hoohnaand, om- 
irent §t, Jakobsdag , in *t Jaar 1568 , is geflor* 
ten 4 het zy door ongeduld , of door te ved 
groene vygen gegeeten te hebben. Anders Hyft 
ëe wyze zyns doods nog on^ejcer, zyndc daar 
óver in dep Vomen Hoven verfbheide gevoelen, 
en Boekjes gel^hreven geweest , daar vrerd op 
zyn dood dit volgende Qrafi^hrift gemaakt. 

^Wi4^ V^ P^^ ^fir vef4êd^ mmo/k 
wfirmükÊd. 

Andere h^bfien dit tjdfdiriff daar op vit;get 
vonden. 

• Datls: 

De xoon Vit LVst tot hqpgligezagli, 
Haekt naar ailn VaDers ft«n«fd«gh. 

Na de-dood van Prins Don Kafeel, heeft Ion 
tM)a« Kc^nghnè vm ^wqe, «ene Qoditer en 

&* 



van Vrafibyk, i^t laag getoeft; xynd^ i>oo<i 
drie maanden dair na gcftorwn , niettitol^e 
jonder aeht^idenfcen dat het dMr geweld vaa|^ ^^^ 
haar Broedereden Koning van Vrankr3^êm haar** 
Moeder fpSdbmd zoude zja,^ aynde xy ver- 
dadic gtwtesi van casdg verftand wegens óe 
aanflasen wn den Prins Don Kartl : hebbende 
2ich door ongeduld «enige hevige woorden la*' 
mi ontvallen, daar zy ödi vyanden mede ver* 
wékx». Van deee Koning^ne en Mns is veel 
«e loen pk een fiana iioekje, genoemd Diogs^ 
iieir, te Luik gfdrufcc H^denjare ï^Sï. 

Zy iiec twee Dodxets na, te weetita de lo&OM 
Ifièelia Klant Eu^enia, gebooren in den Jare 
1567, nadeitaod HencMrinne van Bmband: ea 
iGnbidna, «relke txoawde niec den Hertog vaa 
Savoq^, wordende Moeder vaa vele kindren, 
dog (torf vroeg , ao men aeide aan eene mi$» 
kn^ van eenen Zoon. 

De Hertog van Alva hoorende dat de Prim,^*^2* 
van Oranje, en andere gevlucbtte Heefen,Ëde-AJvtTccw 
len en gemeen wik , in Duitsdiland over al bun^ci^^^ 
beklag gedaan, en aan de Pn^esim^cbe Vor8*-|^<ie« 
ten om liulp versogt hadden, en fay nu kennis ^^ 
gdrregen bdibende, dat de Koning va» Vrank** 
ryk, !^t den Prins van Kondé en de Hugenoo* 
ten in Lencemaand vrede gemaakt liadden, vrees* 
de dat den Hertog Kafimler , en het andere 
Dwtsch Kryg9volk , die den voofMireven Prina 
van Kondé in den aftocht gedient badden, door 
de bewe^ng der Nederionders hem mogmn op 
*t lyf vallen ; waarom by zidi heeft toegerust , door 
den Heer van Barlaimond twee duizend nieuwe 
Waaien wervende , en heeft ook in Vrankr^ 
alle de Itaaljaanfche Ruiters , die den Koning, 
gedient hadden, voor hem dóen aannemen, die 
Cg4 l>» 



'454 NeJèrlandfcbe Hifime : Onder de 
by hem kwamen méc den Graaf vin Aremberg 
en zyn volk; hy bezettede over al de Grenzen» 
zendende zyn Vdk naar Mas^chc, Namen en 
Henegouwe. 
vi^httV ^^ P"°^ ^^ Oranje en andere gevluchoe 
pnderne. Heeren , 'Edelen en allerhande foortvan geban^ 
glj^y*" ne volk, hebben zo veel by hunne vrienden en 
tocht op door eigen vermogen te weeg gebracht, datzy 
JJJd"" middel hebben gekreegen om volk te veld te 
brengen , met voornemen om den Hénog en 
zyne Spanjaarden te verdryven. Als nu alle an- 
dere middelen van voreeniging beproefd en be^ 
nomen waren , hebbende voor dc^n Prins van 
Oranje, neifens den Keizer, verfcheide Vorsten 
van Duitschland gehandelt, om hem in de goede 
gunste des Konings te brengen , onder ande- 
re voonlamelyk , Hertog Alben van Beijeren; 
maar de9 Konings antwoord was , dat hy ner^ 
gens van wilde hooren, voor dat hy zich hadde 
gefteld in handen van den Hertog van Alva; 
welk (breng antwoord den Vorsten kwalyk hè^ 
viel, en wn Prins meer vrienden maakten. Dit 
voornemen van den Prins , om eenen tocht in 
Nederland te doen (of fchoon het krygsvolk 
vanKafimier niet bewogen kon worden om uic 
Vrankryk in Naderland te trekken) is echter 
zeer bevordert , door dien het meeste gedeelte 
vsui dit yolk zich hebben doen aannemen van 
den Prins, éif<j!raaf l#pdewyk van Nasfau , zy- 
nen Broeder. 
voomc- Het algemeene voornemen was, om den Her 
dcn**H?r- log van Alva op eenen tyd aan vele kanten te 
vileT" ^^^ *^ befpring^n, als in 't Land van Gulik, 
den w bc- om in Braband en Gelderland te vallen, daar zy 
d« kwï- ^^^^^ ^^"^ vergadering begonnen te maken on- 
lykgduk-dfir Jm d^ Mcȕig^i^ den He^re van Villers. 
^' den 



_ Regeering nan Koning Pbil^u 455 

4eii Heere van Varroax>, van Ryfoire, en zynen 
BröfiderCarloo, en andere meer, waar over den 
Graaf van Hoogftraaten OverAe zoude zyn. 

Graaf Lodewyk van Nasfau zou mee eene 
Heirkrachc in Vriedand trekken. 

Als eerst deze vergadering in 't Land<van Gu- 
lik gedaan werdt, die nu omtrent twee duizend 
mannm fterk was, zynde de manfcbap nog meesc 
zonder wapenen , die zy dagelyks van Keulen 
verwachtte, beeft de Henog daar tegen gezon- 
den,. den Graaf van Ladron , en Sanfio Davila, 
met eene behoorlyke magt om dezdve uit den 
Labde te weeren. Deze vindende dit volk by Da* 
km, omtrent tien Vaandelen fterk, meenende Roer* 
monde» en Erkelens buiten 's Konings gebied, in te 
nemen, hebben goed gedacht die nogtans te be- 
Ipringen eer zy fterker wierden : het welk zy 
den vyfentwintigften van Gra^naand deeden »- ^*.''' , 
dien boop geheel verftrooijende, en vele dood-de^Glra- 
flaande, daar den Heer van ViUers gevangen [|^«P*' 
werdt, en den Heer van Hui, die zich met eeni- ^^ 
TC wel ter weer gefteld, en ook vele Spanjaar- 
den verflagen hebben. Sancio Davila zyne over* 
winning vervolgende, deedt veel kwaad in het 
Land van Gulik en cbar omtrent. . 

De . Heer van Cocqueville , Normandyer , ver- Het voor- 
gaderde , van wegen den Prins van Oranje, door ^^^^J^^^ 
toedoen van de Kapicainen Vaillant, Sc. Amans Heer van 
en andere , een deel volk, zo Nederlanders ^y^^"*^ 
als Franfchen, op de Grenzen 'van Arcois, diewege'n 
by hem kwamen , zo uit de Walfche Landen, yaStel^ 
a)s uit Vlaanderen en Engeland, die daar ge-ie,en zy-, 
vlucht en gaeme weder thuis waren. Als de-H^c.*^'^ 
zen hoop nu wat aangegroeid was, begaven zy 
;^ch te veld , eenige fcnermutfelingen doende 
tegen de pany van den Hertog van Alva. 

De Koning van Vrantayk hier van door den 
. Gg5 U^^r 



455 N$ibrUmé^ HifMê: Owd» ie 
HettDg TOQ Alva kmnW geg^vm en xecr 
gecc^ zyndd, ra ¥ed ernr^baruicvrMzeftde, 
2ondc aan den Plrias van iConclé (met wien éo 
Kaofaig «Q m vrede was) om te weeteii , of 
zulks mee zynen wille gefcfaiedde ^ vemka doe 
Cocq^ieviye hem gedaenc hadden Hugenoot was; 
ma»* de Prins ancwooidde,dat zyn doen hem niec 
aanging: waaiom de Koning den Maiicludk van 
Cosië belaste om Cocquevi^ te üraSèn, en de» 
met eenigKrygsvdk en de beaecdngen van Pflcatw 
dyen fterk geno^ 2ynde,be^ Cocquevitte to» 
eegert, m bet Steedje Sn. Vdilery, by Abbevitte,, 
die toen by zich hadt,onMrentMS hondeit ab» 
nen ce voeci en tweehondert te Paerd^ daar I9 
\ gefiiim voor bncht, e» Mne Bresps weeto»\ 
maar ds Cooqueville en St. Amans de Mrtsfk 
meende te verde<tigen , to weiden aan de anAert 
syde, door eenige van de iiunnen ^ des Mu>* 
fchalks volk ingdacen, die nogcans hun wooid 
^^J2f^<»-niet hielden in \ gene ey beloofd hadden» Coc* 
wJdtte queville week in een huis, daar hy van over- 
$t.vaiieryoN|ve fprsk , en werdt met vele andere jwh 
gevangen. J^^ g^ot^ bloedflordng jsevangen , en met 
de voomaamfte onthatft. De Nederlanders die 
het niet konden ontloopen vragen <Mngebn^; 
maar de Marfohalk behidd de Franfchen. Dus 
hadt dexen aanflag ook oen ongelukkig einde 
voor den Prins van Oranje. 
«Tocht In *t begin van Bloeimaand 4)egon Gnuf 
i^^^JJlfLodewyk van Nasftu,met aynen Broeder, Qraaf 
gnNM- Adolf, Graaf Joost van Schouwenbu^, en an- 
yiMMd.^^^ * ^^^ ^^^^ ^^ vergaderen , en trok naar 
Vriesland, in *t Land van Groeningen, Inne* 
mende hec Kasteel of huis te Wedde, daar na 
den Dam (hec welk eertyds eene bemuurde Sittd 
is geweest) en andere plaatfen , het oog op 
Groeningen hebbende : zy hadden in hunne 
Vaandelen gefchreeveo }iU^^r^rc au$ mari% 

d» 



(Ate is, fTederkrfgèn^ ^ fit^ifim. De Hmog 
«ondc derwaar» fiec Tlrf'^j» 4^ SéfnMnia^ dftc {^^ 
fièc Regifpiem van S^rdiniè , «ndfer den Ov^er* 
ilen Braccamonte , teet nog dde Vaandcteft 
Spanjaar^ai Vah hec Regimencvan LMabwdyéi 
vier faonddrt Spaanfche en Icaal^aanfthé Iher* 
den: nog deli Graal* van Megen, met een «* 
Iteelte van ssyn Regbnem , en vyf VaMMdeke» 
"Om ém Gmf vsn Aremberg, <fie Óouvemtuf 
lh dat l4nid was , fynde Ih]M<;ben , ctie cyft 
Laffcfnsnt daar intttgenomen hadt , beliahrM 
nog vier andere Vaandelen Duftfchersrdej^ d« 
te ^mder den voorfchreven Gitó* Yftn Areia- 
|)ert;,fliet ?es fttikken geTcln*. 

"Ötaaf Lodewyk vernemende de magc tf© te- sïsf fa 
gen hem bvam, zynde )dle oude Soldaoen,en^^|*^*^iy 
éc ryne niemve^trok zyne benden byeen, alade.tjrtaf 
de Graaf van Arembe% met de !^afriaardenv2|{^^^ 
c!n Duitfchei^by iiem kwam, met welken tiywcefdea 
itiet verUes tot in den nacbt fdiemutfelde.SlM?^ 
'e Nachts trok hy op naar den Daov, op «yn^««<*» 
voordeel, meenende dat Megen en de ovtrige** 
fd byeen waren, 's Anderen daa^ volgde hém' 
Armiberg , denkende dat hy gevlucht Was ; maar 
töraaf Lodewyk ^ynen vyand ronder PaerdevoBt 
ziende, dat nog niet aankomen was, alleen met 
eene bende van Conté Martinengo , bood hem 
hec aangeeicht, en hebbende drie honden Paar^ 
den by 2;ich , bffprong de Spanjaarden , als of I^ 
^un eenige bruggen faadt willen afnemen i en we* 
der wykende trc* de Vyand hem na , tcft eene 
pla&tfe daar eenige Walen, ^rri^^yfè'^i, achter 
eenen Dyk lagen, die terftond veel fchaden'on^ 
der de Spanjaarden deeden, dter drie Spaanfche 
ISlapitafaien met hun volk dood bleven, i^e van 
gooren en van ter zyden besprongen. De Omaf 
TSm Arcmbcrg, (fe gaemc xynen vyand zonder 

WW 



458 Neierlandfcbe Hift^rie : Oneer ie 

aangrypen gelaaten hadc, coc de komst van Me« 
gen en bec Paerdevolk, zynde overladen van de 
vurigheid en verwaandheid der Spanjaarden, die 
meende dat hunnen vyand hun ondoopen zou, 
en daarom uit vermecenheid hem verweecen, dat 
hy g^en getrouw dienaar , maar een Verrader 
van den Koning was: en ook ziende eenen hoqp 
wel van drie duizend mannen te voet; maar on-r 
der twee vliegende Vaandelen, *t welk hem be- 
droog, hadt zich eindelyk laten beweegen, om 
de dne hondert Ruiters te béfpringen , en eeni- 
ge bruggen te winnen. Hy nu ziende dat zyne 
Spanjaarden aan alle kanten en zyden geflagen 
werden , wende alle vlyt en kloekheid aan om 
alles te herftellen; maar zyn Paerd onder hqm 
dood gefcbooten zyndQ^ werdt hy van Mmfitur 
Arcm- Haultain^ Antoni de Zoete, dié zynen broeder, 
^'va? een Ridder vgp Malta , verflagen zag le^en. 
Bloei, doodgeflagen, Dcos Haultain is naderhand iri 
veriiageii, Vrankryk, in den flag van Moncpntour ook dood 
gebleven , nalatende twee Broeders , Joost de 
Zoete ,^eer van Villers, federt Veldmaarfchalk 
der Staaten, en de HQer Haultain , Gouver- 
neur van Walcheren , beide den Staaten nader^ 
band van dienst. Daar gefchiedde ^umftqnds een 
algemeeneylu^ht, dood blyvende de Luitenant 
van Aremberg,mec bet meeste volk: de overige 
vluchtten in*t Klooster van Heiligerlee,het welk 
aanftons beftormten ingenomen, en daar Graaf 
jsï^^ Adolf van Nasfau , Gra^f Lodewyks Broeder , ook 
vaa Nas-, dood gefchooten wordt : Daar bleven ook vele 
foidVn^'Spaaniche Kapitainen; onder andere. Don Al- 
Btoei*" ^^^ Oforio, Joan Pas de Sotoipajor, Pericho 
maand» de Cabriera, en wel zeven Vaandragers. 

Deze flag is gefchied tusfchen het Klooster 
Heiligerlee , en Winfchoten, in Vriesland, den 
vieren^windgften van BloeiQiaaad ', in den Jar^ 



* Régeeringvan Koning Philips. 459 

4568, daar bleven verflagen omtrent zestienhon« 
dert mannen , zo Spanjaarden als Doitfchen. AI 
de pakkafie van Aremberg , met; zyn zilverwerk^ 
en nog en deel geld ^ dat tot betaalinge der 
Soldaten gekomen Was, werdt met zes nukken 
gefchut genomen. 

" Graaf Adolf van Nasfau werdt te Wedde, en 
Graaf Jan van Ligni, Graaf van Aremberg, enz. 
Ridder van *t gmde Vlies , Gouverneur vaii 
Vriesland en Overysfel, een dapper Krygsman^ 
teHeiligerlee,in de Kerk van het Klooster, be- 
graven. Graaf Lodewyk zogt aanftonds zyne 
overwinning te vervolgen , als de Graaf van 
Megen, en Curtio Martinengo, met eenig Voet 
en Paerdevolk , by geluk in Groeningen ge* 
raakten, waar dcpr zy zich en de Stad vetzeeker- 
den, ten nadeele van Graaf Lodewyk , die de 
Stad op twee plaatfen beleegerde; maar de Stad crooin* 
heel fterk zynde, en hem grof gefchut ontbree*g.^^^^ 
kende, v^elrden zyne aanflagen met die van zyne dewyk 
Aanhangers van binnen verhinden, door de grootc^^****"^ 
Bezetting die 'er binnen kwam, zo dat hy niets 
konde uiorecbten» Verfcheide fchermutfklingen 
zyn *er voorgevallen , voomamelyk den twee- 
en twintigften van Wiedemaand, wanneer die van . 
binnen eenigis befchansfingen van buiten wil- 
den beletten ; daar fneuvelden van die van bui- 
ten wel twechönden, en ook vele van binnen. 
De Graaf van Megen werdt gekwetst, en Mar- 
tinengo was in groot gevaar , door dien zyn 
Paerd in een moerasch. bleef (leken. 
De Henog, op de tyding dezer nederlaag, chiapin 
' zondt 'terftond Chiaplh Vitêlli, Markgraaf van J'^J^j,^^^ 
Cetone, derwaards met Krygsvolk,en het Regi- ningcn ^ 
ment van den Graaf van Overftein , als mede^^^°f^°' 
zestienhondert Paerden* onder Hertog Erik van 
Brunswyk , voegende zich by het Leger van 

Graaf 



464 Nèdertikti^h fS/hrie: thiUr dt 

Graaf Lod£Mfyk^tl9gelyks (chQrqiudel0]de;niaai 

ViteB wiUe toe geeiten vèl^ag kpmea » fchoo^ 

4aar tw mcenigimittl uitgebkc^ voo^ ^t Hertoji 

Erik , die hy in *c köit venmchtcïi^ i)atdairam| 

éoende de Ksptmim van bet 7>fi^ i^ Sardigtm 

mee den zwaerde ftraflfen ^ volgas dea Kiygi^ 

iBcbt, om \m geweld dat zy Aremijerg had^ 

dat aarigedam< 

to*S?cd ^^* ^^''•^ Lodewyk werdt » «^ \ iweo^ vaii 

c/J^ L^-den Heftot van Alv»» een gebod vfp jdm Kei^ 

merlmi ^^ g^zoodM, 001, op «Qe |^hoQra8tf»heid dki 

volk, vanfay den Ryke fcbüldig iMs> af et rr^lltoi^f» q^ 

w5Sf,af^* af te dankens >|ra«r op hy aw^raeifdde, dat 

te trek' ky ^tb ttfet do^n JuM ¥oor dar hyzysep Broe^ 

^' der,dwPfi»vaiiOm9e, «n deat^ $oiidg9« 

HDooa t eerst daar wti }mxm h«We gpgev^i^ 

die iiy wist dat zyne SAe^e^it aU0 go^ ant- 

WQdTd aoudei) gev^ft : docb door dk gebod 

^ ^«eek veel !roik Van hem af , <)I9 .d|it jaumtf 

goodecen in bot Slyk gekgni iWM» ^ ^ imc 

imfaeardveridèring gedre^ wwdüa ^ bet iP^ 

«ie onwSBg iQawim. 

t>eGfttf ' De Graaf traii dcii Berg h^ ikii omoeor 

^^>^ dexed tyd mriddel gevonden^ oco^ SkK yan *$ 

see^mten Meefstibetg kt te nemen, daAr uit 4r^ada het 

l'^:^,yn^mdk,Anie Mc^geü daAr i» g^ 

Slot van'steA hfldc t vroatom de Hertog dervmim eoodt 

^"^ Sanfio^e Londogtio ^ net hwt Tméff^ci H^* 

ment vom Lombardye;^ voon^ri ittli gefsbfic^ m 

dq[n Graaf daar weiief létdreef^ m^^^m^ goeds 

Bezetting d^ar i& latende y nee Qi» ffHk netf 

Groeiiinge €rok« 

De Hertog vati Alt^, sende.Cjfttf todelüyke ' 
overwinning , en veffeheide aaiicastillgen feeds 
gefchied en nog neer vo'wiadueDde , beeft de( 
Nederlanden willen toonen geene vxesEe te heb«' 
ben 9 en heeft dasroii^ cegeadieiDgedaasfe Hee*- 



RegMing M» Kmn^ FbXps. 461 

icil en Edelen zyne Rechtsgedingen vervolge^ 
met Vonnisten van den s^entwintigften van 
^ioeiiaatnd, die oordeeknde overwonnen van 'c 
Crimem Létfm Mofe/laiisy en aOe hunne goede* 
sen verbeurd verklaard, faigevoln van bet zei* 
ve Vonnis, deedt by de v^oonfeelde Heeren, 
Ltnd&ten en Steeden zweeren , en hulden den 
Konhig als Heer : griyk te Breda, daar de Heer 
Pieter Quarebbe , Heer van Berchem, enz. die 
tem dfl^ Gouverneur was,*tn 's Koofngs naam« 
den vierentwintigfte» vaa Wiedemaand , werdt 
iKduildlgt, hun bezweerende, hunne oude Pri* 
wegiën naar gewoonte. Onder andere heeft 
de iiertog ook een gebod laten uinroepen , dac 
sik die uit den Lande gevlucht wnren zouden 
' vredeikeeren , en zich voor hunnen MagUbaat 
vertoónen, op verbeurte hunner goederen, en 
eenwig uit den Lande gebounen te zyn* 

Vader befloot fay zvne gevangene Edelen 9^^^^ 
en alle andere ter dood te breiden , om zynetogs over 
i^Mqaarden , dieze moeacen bewaren, elders te^<^^^£a^ 
mogen gdnniken , Arydende tegen ^ ffieening^ <)«> i. 
van vde verflsMMttge , die van gevoelen waren ,^^|^ 
dac hynienumt vaa aMzien moest doeden, maar 
zdks aan den Konmg , of tot deszelfs tsomsc 
ovedaten ; dog hy Kee& «e Brusfel in de Sincxen^ 
èax Is PinkAerweek , den eerscen van Wiede- 
amand , op de Paerdemarkt , of Savel , doen 
ondiaken , de agrfen navol^nde Heeren en 
Edelen, tiegen VoMdelen Spanjaarden daar ront- 
«m tal Óagotde pkatfemie. 

Cy^bert van Batenburg , Diedoik van Bateiv- 
bmgt^t'i^^^fs, Baender Heeren; Pieter Dan- 
dek)t ; rfail^ wn Wingden ; Maximiliaan Cecfc, 
Bdeknan van den Graaf van Egmond , Ridder 
van Malta; Jan de Bleis dé Treslong; Philips 
Tneit van Gent; Banbolomëus de Val^^ Itaal- 

jaap; 



.46a Nèdetlanifcbe Hlflorie: Orükf dé 

jaan; Anus Boudéchon, Kamerling van Bfede^ 
rode; Herman Galama, en SieurcJ^yma, beide 
Vriefen; Jacques Elpendam ; Fermin Pelcier; 
, Conftantin Brufelle; Meijer van Hoboken; Jaa 
Rumault; Lowies Carlier; en Pierre, en Philips 
Waterleis , Broeders , alias Daeltz. 

Den tweeden van ff^demaand. 
Jan de Montigni, Heere van Villers ; de 
Heer van Hui, Naamsch Heer van den Huize 
van Namen, door Bascaardyen, hebbende kin^ 
deren nagelaacen ; Quincin Benois ^ Hoofd- 
fchouc van Engiën ; en de Predicanc Komelis 
Nicen. 
De Lig- Deze heeft hy ter dood gebragt onder 't ge- 
dcr^Ede- l^d van trommelen , om dat zy niet gehoord 
lenwor- zoudcn wordcn , in^en zy iets hadden willen 
ftïkc^gc.^gg^'^i maar wanneer eenige beloofden in bet 
fangen. Roomfch Katholyke Geloof te willen fterven, 
en niet veel te fpreeken, dan wert *er niet ge- 
trommeld. Die Katholyk Horven , en Biegtvaders 
hadden , waren de twee Vriefen ^ Treslong, 
Brufelle, Pelcier, Boudechon en Elpendam. De 
doode lighamen werden buiteü de Scharenb<x^ 
gers poort, op den hoogen weg, aan (haken ge- 
hangen, en hunne hoofden daax boven op, tot 
dat zy geheel vergaan zyn: doch de vier voor- 
naamfte,om hunne Edele afkomst, te weeten de 
twee gebroeders. Baronnen van Batenburg, mee 
de Heeren Dandelot en Cock , na dat zy vyf 
of zes uuren als de andere aan ftaaken gehaiK 
gen hadden, werden, op den weg begraven, 
voor een Lazerus Kappelletie , twee aan twee 
in een Graf, zonder kisten , op ongewyde plaat-' 
fen , om dat zy mede onroomsch geftorven wa- 
ren. Dit door den Heer van Monrigni en zftit 
Gezellen ^ die den twieden van Wiledemaand 

llop 



kegeèrUig van Koning Pitlipi. 453 
ftorven , gehoord zytide ^ ;Keide Monrigni den 
JBiegtvader de Ldbel aan , dat hy Kachoiyk wil- 
de fteryen, verzoekende derhalven eenige voor* 
deelen voor zyne Zuster , en zyne begraaffenis: 

«elyk ook deedc zyn medgezel^ de TIeer van 
lui , . hierom waren by hun geene Trommeicni 
Als Mondgni eer döód dhg^zynde een volmaakt 
fraai Edelman en Hoveüng» groette hy wel ge-» 
moet langs dën Weg overal zyne vrienden en 
kennisfen, en klom dus op het fchavoc, daar hy 
2yn gebed in 't Latyn en Fransch uitlprak , be* jj?"ftj^ 
kennende ook (Irenger dood voor Èyne zonden veaya^ 
van God verdiend te hebben: eindelyk vallende*^******* 
óp de oorzaak van zynen dood 9 zeide hy , dac 
Jiy geen verradier was; toaar.ftorf om dat hy 's 
Konings waren dienst en der Landen Welvaren 
en Vryheid voorgelfean hadt ; en hoewel vele 
menfchen dit tiii zo niet kondeh verftaad of be^ 
grypen 4 dat *er nogtans vele in hunne hertéii 
daar van overtuigt waren ^ en zy én hunne Na- 
koinelïngen zouden naderhand *t zelve dus bevin-^ 
•den. . ., , 

Dus zyn gemoed kloekmoedig uitfprèckendei 
riep de Biegtvader^dat hy hem beloofd hadt an- 
ders te fterven: en daarom een einde makende^ 
riep ten laatften , dat hy ftorf in den hervdrm^ 
den Godsdienst^ dien hy^ zo veel hy konde, 
roemde; Genoegzaaip op dezelfde wyze ftorf 
zynen niedgezd, de Heer van Huij die een zeer 
^ryk Heer was, hebbende boven de agt dmzend 
guldens inkomsten,* zynde beide dé fraaifte mao^ 
nen, die een Vorst in zyn Hof hebben kon; . 
. Den derden van Wiedeniaand werden van 
. Gene op eenen wagen gebracht , de twee ge* 
vahgene Graven van Egmond en Hoomè^ met 
4rie duizend Spanjaarden, öp het broodhuis te 
Brusfel,op de Markt^ Hunne Rechtsgedmgeci 
Illdi BQik Hh ^^ ' 



4^4 NederUndfcbenill9rie:0niêrit 

waren voldongen door Jün du Bois , Procmenr 

Generaal van den Koning. Den Graven werdc 

alle hulp van Advokacen en raad van vrienden 

geweigerd, 'c welk hun nc^caps door tusfchen- 

^reeken van vele groote Vorsten was toegezee^ 

wordende gedwongen het beste , dac zy lem 

konden, op hunne befchuldigmgen te antwoor* 

den , op bedreiging van hartnekki^eid tegen 

hen, 't gene nogtans t^en alle Rechten ftreedL 

Dus antwoordden zy met betuigingen van 't ofr 

gelyk dat men hun, als Heeren van de Orde 

• des gulden Vlies , tegen de Pnvilegicn deizel- 

ven en der Landen, aandeed. 

Egmondhadt, den twaalfden van Sprokkel^ 
maand , op agtentagentlg Anikelen geancwooii 
Zyne Vrienden en rluisvrouwe Sabiaa, van den 
huize van Beijeren, Zuster van den Keurvorste* 
lyken Paltsgraaf, hadden den Keizer en andeie 
Vorsten bewogen, om voor hem by den Ko- 
ning en den Hertog te fpreeken , dat hy los 
gelaten mogt worden, of dat hy zich door Ad* 
vokaten mogt verantwoorden, als belooft was;' 
dog de Keizer zondt ten dien einde eenen Edel* 
man om de Gravinne te troosten, en te verze- 
keren dat alles ten beste afloopen zou. 
Hechts- ^^ Graaf van Hoorn was in Slachtmaand 
picgingcn wel zeven dagen lang ondervraagd^ door den 
G?aa"fvtoLisèntiaat Johan de Vargas, en Louis del Rio, 
Hoorac. Raden van den Bloedraad , met den Secrecaiis 
Praatz , alle Spanjaarden , om van hun onder 
eede, pede ligato^ de waarheid te verdaan vao 
*c gene zy hem vraagen wilde, hem dwingende, 
met bedreiginge dat men t^en hem bartnekkig 
Rechten zou, te antwoorden op de menigvuldi" . 
ge ondervragingen , niet tegenftaande adle be* 
tuigingen en uitzonderingen , van het Ridder 
ifchap der ordre , van onwettige Rechters, enz. 

Sin- 



' Èjsgeertng van Koning PbÜlpu ^6^ 

lÉmdèlyk heeft dcPrvcureur Generaal dn Hoh^ 
liit alle ondetVragingén , hem fchriftelyk befchul- 
«flgd «et agt en twititig punten , verdeeld in 
drie en zestig Artikelen , die hem de Secretaris 
Fraatz , lil tegenwoordigheid van Spaanfchê 
Getuigen^ overleverde. 

Waar op dees Graaf binnen zes dageri heeft 
liioeten antwoorden, zonüer byftand van Procu-* 
reur , Advokaat , of eenigerhande ondefrich-» 
ringe , aJles met eigen hand gefchreeven j en den 
derden van Sprokkelmaand overgelevcrt , welke 
befchüldigingen en antwoorden wy wéi irl fchrifc 
en druk hebben gezien , io wel (die van hem 
als van den Graaf van Egmond ^ die by eenigö 
kemige Liefhebbers nóg te vinden zyn* 

^Om deze befchüldigingen te fonneeren , hadc 
de Bloedraad zich zeer bemoeid, om vele Pen- 
fionarisfen van Steden , Burgermeestereil , enz. 
overal te vangen, cri te ondervragen :de Steeden 
én Magifttaateri befchuldigde hy fchriftelylc, die 
elk zich zelf zochten te ontfchuldigen , waaruit 
hy hunne Rechtsgedingen opftelde; van welke 
befchüldigingen , als mede van de Heeren Gra- 
ven, en andere Rechtsgedingen^ veel te lézen is 
in 't Boek van Pieter Bor Christiaansz. over* 
de Nederlandfche Oorlogen en Beroerten ondéi' 
den Hertog van Alva, gedrukt te Utrecht in den 
Tare 1601 , waar m vele autent^ke affchriften 
naan. 

De Hertog, wanneer deze Heereri teBrüsfel 

Sebracht waren ^ heeft hufi , een uur voor mid-^ 
emacht , öls zy reeds te flapen gegaan waren ^ 
hunne Vonnisfen gezonden^ door den HeerMar- 
rinüs Rïthovius,6isf€hop van Yperen, als Biegt- 
vaderj en dezelve, doen Vöorleezen^ Dit Vonnis 
ivas in den Bloedraad beflootAi^ eil gefchreveii 
door Hcsfele,in de tegenwoordigheid van Bar- 
Hh 2» lai« 



466 Nedertandfcbe Hijlorie : Onder it 
laimond , Norcarmes , en andere ^ alleen door den 
Hertog ondeneekend, zonder het gevoelen der 
andere Raadsheeren af te vragen , de zakelyke 
inhoud daair vati was: 
vomiu Hat Bon Alvares de Tokdo , Hertog van 
ovcrEi- Jha , enz. gezien hebbende bet Proces Crürn- 
5^TO* neel, tusfcben den Procureur Generaal des K(h 
^^^^nings ^Aanlegg^r stegen de Heer en en Verweer* 
nuDd' ders y enz. insgelyks gezien de Informatiën , 
Scbrifiurenj en Inftrumenten des zelven Procu- 
reurs door bem gemaakt en wergegeven; ook de 
belydenis van dezelve Heer en en verweerders^ 
bunne verantwoordinge^fcbrifturen^en Inftru- 
mencen, door bun ter bunner ontlastinge voort- 
gebragtj waar uit bleek j dat zy begaan had- 
den Crimen La^fe Majeftads ; de Rebellie en 
de Aanhangers van de Verbonden^ en ffruwe^ 
lyke famenzweering des Prinjen van Oranje 
en andere Heer en van dezelve Nederlanden^ 
gunstig geweest waren: ook zelf in hunne fc- 
fibutfing hebben genomen de tfaamverbonden 
Edelen: als mede gemerkt de kwade diensun^ 
die zy gedaan hebben iH hunne Gouvernemen- 
ten, ten aanzien van de behoudenis des heili- 
gen Katbolyken gelóofs ^ tegen de booze Oproer- 
makers en Rebellen der Heilige Bjoomscb'Ka- 
tbolyke Kerke ^ en des Konings: en verder over- 
zien hebbende ^^ bet gene meer in V zelve Pro- 
ces te vinden is ; zo houdt zyn Excellentie, met 
zynen mede Raad^ alle de Conclufien van den 
Procureur voor geapprobeert , en declareert , 
de voorfcbreve Graven vervallen in V. Crimai 
Lafae Majeftatis, en fcbuldig aan Rebellie, om 
dus als zodanige ont hooft te worden met den 
zwaerde^ en hunne Hoofden te fielfen op hooge 
openbare plaatfe^y op Jat die van een iegdyk 
ntogten gezien wórden , zo lange tot dat gr» 



Regeering van Koning Philips. 467 
Excellentie anders daar omtrent beveelen zal: 
verbiedende op bals-firaf^ die Hoofden niet eer 
0sf te nemen ^ tot eene voorbeeldige jiraffe van 
ae boze feiten en misdaaden , Mor -dezelve be^ 

f aan. Stellende voorts voor den Koning ver^ 
furd en geconfisqueerc alle bunne goederen y 
moerende en onroerende^ Gerechtigheden ^h&ïén^ 
JLeenen en Erven ^ van wat natuur dezelve zyn^ 
élie bevonden zullen voorden ^ hun toe te komen ^ 
in wat plaat fe men die mag bevinden. Gegeven 
te Brusfelj den vierden van Wïedemaand des 
Jaars 1568. Ondertekent Hertog van Alva , 
FraatZj Secretaris. 

Wanneer dit Vonnis van de Graven gehoord ^^«JJI^* 
werdt^ hebben zy het geduldig aangenomen.op^z^^'^ 
£gmond zeide , zonder zich eenigzins te ont-^*^"^'* 
zetten; dat is voorwaar een gruwelyk en (breng 
Vonnis , ik meende den Koning zo niet ver* 
coomd te hebben , dat het zmk eene ftraffe 
waerdig was : want het gene ik gedaan heb, 
hebbe ik gemeend, ten zynen beste en dienst te . 
zyn; maar indien ik my ergens in mogte mls^ 
gaan hebben , ixy bidde ik , dat myn dood al 
myn misdaad wegneme, zonder dat my en my- 
. jit Nakomelingen zulk eene fchande en oneere 
gefchiede , en myne lieve Huisvrouw en on- 
nozele Kinderen daarom te lyden zouden heb- 
ben , verbeurende Lyf en Goed , boven dat alle 
myne blykelyke dienden eenige Genade behoor* 
den te verdienen: dc^ nademaal het God en den 
Koning zo geUeft, zo wil ik den dood gewillig 
aannemen. Zulke en dergelyke woorden gebruikte 
hy , meest om den Koning tot medelyden over 
zyne Huisvrouw en Kinderen te bewegen. 

Hy fchreef twee brieven, eenen aan den Ko-^^IJjlP'J^ 
ning^ en den anderen aan zyne Huisvrouw. AandenK >- 
den|Koning^fchreef hy : ,, Dat hy gehoord hadde^^^'^^ 
H h 3 „ hetvtu. 



468 Nederlandfcbe Hiflcrie: Onder ie 

9,. het Vonnis dat zyne Majesteit ov€r hem geliefd 
9, de te laten gaan: en hoewel hy nooic vo^f-; 
5, nemens was geweest, iets tfgen zyneTVfejesDei^ 
,y Perfoon , dienst , of den ouden Kai:lK?lyke% 
9, Godsdienst te doen, of te handelen, zo i^y^ot 
^ hy , na dien het d^n goi^n God gelief4e!^,4|M^ 
„ dood öogtans met geduld lyden,en zo ^M 
„ gedaan, of toegelaten hadt, gedurende de Net 
,, derlandfche beroerten, dat hyni^t kof^e^i^. 
„ ten, zo was het zelye altoos gefchied met #q* 
r, getrouw hen, tot Go4s eere , zyne ]Vldg««fe« ^ 
„ ten. diepst, en naar den eisch des' tyds: \^ '\ 
„ dende daarom zyne Majesteit, dat hyhêm w^t 
^, geliefde te vergeven, en ten bestfi te dui^^i: 
9, zyne lieve Huisvrouw , onnozele en arpo 
„ Kindjeren te laten bevolen, en genadig ce^fn^ 
yy gedenkende aan zyne vooriee Sensten,iiiwd-. 
„ kehoopehyzich ging beveglenaanOo^ bann- 
5, hertigheid. Gedagteekent te Brusfel , den vyfdea 
„ van Wiederaaand , des jaaf s: 1 568. ondergefchie- 
, 5» ven^ tot fterven bereid, uwer Majesteits oöc- 
,5 moedigen trouwen Onderdaan en Dienaar/. 
Lameraai van Egmonf. 

Dees Brief, geflooten en ve^zee^eld, leven. 
de hy den Bisfchpp van Yperen over, van heji^. 
>crtelyjc begeerende , dien aan. den Koning re' 
zenden, welke hem zulks be|p(rfde:daarnab%i 
gaf hy zich ten gebeedp; 

Desgelyks heeft zich de Graaf van Hooipe 
ook vromelyk t^f dood bereid , en ten Kbedo 
begeeven. '^ 

. OndenuiSfchen is V te Brusfel op de markr, 
vopr het Stadhuis, een fchavqt .gemaakt, geheel 
met zwart laken bedekt , daar t^yee (haken 
met yzere pinnen opgeregt waren , twee zwar^ 
^ Wsfcos , pn een J;nfct of.tafclge , daar een 

- # 



-^r\y/^ J)^e/ 



P^ ^jTS. 




Rêgeering van Koning Philips, £^C^ 

Itilver Kruis op ftond ; wordende de markt mef 
twee en twintig Vaandelen Spaanfche Solda^-. 
ten overal bezet. 

Voor den middag ten tien uuren, werdt d^n ^^"**» 
Graaf van Egmond op het fchavot gebnigt,doorzta^ en 
den Maistro del C^w^e?, of Kolonel Juliaan Ro-^^^y^^^J*» 
mero, Kapitain Salinas , en den Bi^l^bop vandcnVvan 
Yperen, MartinusRithovius,zynen ^gevader, ]Jfj|^^5; 
alle in den rouw gekleed. De Pravp^st van demsös. * 
Hove, Spelle genoemd , zat te paerd voor het 
fchavot, met zyn rode roede in de htmd. De 
Beul , of Scherprechter ftond onder hjet fchavot. 
Egmond was gekleed met Hoofen en Wambes, 
hebbende zelf des morgens de kraag van zyn 
wambes en hemd gefneeden* , en hadt daar over 
eenen rooden damasten nachttabberd , en een 
zwane mantel met goude kanten geboord daar 
over i op zyn hoofd eenen zwarten armo- 
zynen hoed , met zwane en witte pluimen, 
in zyne handen, die op zyne bidden ongebonden 
waren, eenen fnuitdoek. Naar de geregt- plaats 
ttevens den Bisfchop gaande, las hy den eenen- ' 
vyftigften Psalm : op het fchavot ging hy wat op 
en neder, wenfchende in den dienst van zynen . 
Vorst en den Lande zyn leven te mogen ein- 
djgen. Hy vroeg aan Juliaan Romero, of 'er 
geen genade was ? dewelke zyne fchouderen 
ophalende , neen antwoordde : waar over hy, 
bytende op zyne tanden, zynen mantel en nacht- 
tabberd nederwierp , knielende mee hem de 
Bisfchop op het kusfen, te famen biddtode, die 
hem daar na het Kruicijix te kusfen gaf; en 
toen den hoed en fnuitdoek van zich werpen- 
de, ftelde zich knielende ter dood, doende een 
zyde flaapmutsje over zyne ogen, verwachtende 
den flag,en wenkte den Bisfchop tt wyken, zeg- 
gende , HEERE IN UWE HANDEN BE- 
Hh 4 VEELE 



%7o Nederlandfcbe Hijlörie: Onder dt 

VEELE K MYNEN GEEST. Terftond ö 
de"^ Scheq>rechcer mee zyn rivaerd x)pgetoineii^ 
hem met den eersten (lag hec hoofd afDaande \ 
het ligbaÉin en \)locd werdc )nêt zwan khen be^ 
dekt. 

4ïfSS? ^^^ ™ ^^^^ "^®^ ^*^ Graaf van Hoorn <^ 
€r«afviuibèc fchaVot gebragt, gekleed met eenen zwar- 
«ooM. jg^ mantfil, en een woUe Milaneefche Bonnet 
c^ zyn hobfd: daar hy God zyne menigvuldige 
zonden bekend heeft, dé om(banders aSe^duk 
wenfchende, begeerende hem te willen helpen 
bidden. Verzocht zynde wikte hy niet beken^ 
nen den Koning misdaan te hebben, op de wy- 
ze als men hem vermaande. Daar na denman- 
tel afgelegt hebbende, ftohd hy in zyne kous* 
fen , en in een kattoene lyfrokje : dus op ii«c 
kusfen nederknielende trok hy zyne Milanee* i 
fche Bonnet voor zyne oogen, zyne handen te I 
famcn houdende, ovèrluid roepende; In mama \ 
tuas Domine commendo fpiritum meum y dat is, 
HEERE IN UWE HANDEN BEVEELE IK 
• MYNEN GEEST, en verwachtte ook den %♦ 
die de fcherpEechter hem gaf. 
h'dSf ^^^ "^ werden de twee Hoofden op de 
irpinMn^wee (hakenen pinnen gefteld, daarzyMcven 
jciteid. ftaan twee uuren lang , met grootei verfchrik-r 
king en medelyden van het volk, van welken 
cenige hunne fnuitdqeken in 't bloed dopten, 
om tot geheugenis te bewaren. Na dé twee 
uuron zyn de lighamen m^t de Hoofden door 
hunne Dienaars in kisten gelegd , en ter be- 
gravinge gevoerd, elk in zyne Heerlykheid. Eg- 
mond met meerder plechtigheden van de Gees? 
tclykcn dan Hoome', als ^atholykéc geftorven 
zynde. 

De Afgezant des Konings van Vrankryk, c 
bekend te Brusfel deze Rechtspleging ziende^ 

zeidc 



^nir^ 7>^A^ 



^'W'^7^- 







#» 



IJ 



Ifio 




Regeering tan Koning PbiUps: 471, 
^ide toe zyne oioftanders , dat hy nu mog;; 
ztggsn , gezien te hebben het afilaan vatt \ 
hoofd des genen di^ Vj^nluyl^ tot driemaal to^ 
fcadc doen beven. 

Het huisgeajn van Egmond ^ alzo het lig<!> 

buun hunnen Heeiie nu in eene loode Tombe 

geiden was, hebben zy zyne Wapenen en Ba-^ 

^eren (volgens gebruik) voor de poort van 

zyn Hof gefteldi maar de Hertog gebood ket 

«rftpnd weg te liemen. 

. Dus hebben die twee vermaarde Heeren, La-^ 

mnpraal vanEgtnond, Prins van Gavere, Graaf 

van Egmond , Gouverneur van Vlaanderen en 

Anois, Ridder van de orde des gulden Vlies, 

JKiuidsheer der Staaten , enz. en Philips van 

iVIontmoren^i, Graaf van Home, enz, Admit* 

lai^ ter Zee, Kamerling e^ Kapitoin van 'de 

Lyfwacht des Konings,ook R ider van het gplde 

Vlies, en Raadsheer der S . uen, beide jammer* 

lyk hqn leven geëindigt, den vyfden van Wiede*- 

}naand, des jaars 1568. Egmond was vermaard 

door drie groote diensten den Koning gedaan, 

in *t maken van het huwelyk in Engeland, en in 

de Veldflagen van St. Quintin , en Grevehngen. 

Hy ftorf omtrent zes ^ zevenenveertis jaren 

oud zynde; hy was ^en (terk, vroom, fchoon, 

hoogmoedig en (béng man, weinige zyns gely)c 

in s^e HoofTche Hoogheid vindende. Zyne Hyis- 

vrouwe was Sabina van Beijeren, Palcsgravinne, Anromst 

die hy trouwde in 't byweezen van den Keizer, Jj*°J^' 

pp den Ryksdag te Spiers , in den jare 1544», 

cene Vrouw van hopgen en Edelen huize. Hy 

liet drie Zoqnen na; Philips; die naderband in 

Vrankryk verilagen werdt, getrouwd met Vrouwe 

Maria van Hoorn, zonder Kinderen; Lamoraal 

ongehuuwd , in den jare 1605. Karel, getrouwd 

fnet eene dochter van den Heer van Aublgni.Ep 

H b 5 voorts 



47^ l^derlandfcbe Hijlorie: Onder de 

voorts agt Docheers^ : als Leofiora , getroiiwé 
mee George van Hoome, Graaf van Houwcker^ 
ke , die drie khideren , Zoonen' en Dochter , baar- 
de: Christiana trouwde den Heer van Capres^ 
Graaf van Henin Lietart , dien 2y eenen Zoon 
baarde: en daar na den Grastf van Jbfoogftraflteo» 
dien zy ook eenen zoon baarde : ten derden*- 
maale trouwde zy Graaf Karel van Mansveld^ 
zonder kinderen by hem te klygen* Fran^iaka 
is ongehuuwd in 's Hage geftorven.&ibina croim^ 
cte te Delf,metEyerhard Graaf van Soïms,aon- 
der kinderen te krygen. Drie , of vier doch^ 
ters hebben zich in adelyke geestelyke Kloo^r 
ters begeven, 

Hoome mbgt omtrent vyftig jaren oud zyff, 
een lang, fris, fraai en verftandig Heer : hy fiec 
by zyne Vrouw geene kinderen na ^ welke wtt 
Vrouwe Walburg van Nieuwenar , eene fraajjj 
kloeke Vrouw, die naderhand trouwde^metAdolf, 
Graaf van Nieuwenaar, Alfen, Mëurs én anden 
re plaatfen, by welken zy ook geene kinderen 
kreeg, zy ftjerf te Meurs, in &k)eim&and des 
jaars 1600. 

Wy zullen nu hier by verhaalen de dood van 
den Broeder des Graafs van Hoorn, de Hea 
van IVIontigni, en van den Markgraaf van Be^ 
gen , beide Ridders van de orde des gulden 
Vlies, welke twee Heeren in Nederland waren 
geacht als de bekwaamft^ en kloekmoedigfte oiti 
in Spanje gezonden te worden , en den Ko* 
flSng het befeheidenfte te kennen cc gevai den 
ftaat der Landen.^ Deze waren van wegen de 
Landen en Landvoogdesfe , de Hertoginne vim 
Parma, als Afgezanten gezonden, gelyk wy ver^ 
haald hebben, en welke in Spanje den Koning 
volkomen bericht hebbende, uitterlyk een goed 
onthaal ontfongeq; maar daar na, als 'er uit Ne* 

dw- 



Rsguring^ van Koning Pèilips. ^^^ 
di^land aUerbande fchryven kwam van 'c beeld* 
ftospmk en verdere oproeren , werdc de Koning 
^er vertoornd , en opgeftookc van de vyanden 
der Nederlajoders, die in de Nederlandfche za« 
Ifen, van. den aarc en namur des Lands en de^ 
Volks he( onervarendfte waren, dies de Koning 
andere jpniddelen voomam dan deze Heeren kon- 
den pryzen, hec gene wel gemerkt werdL | 
> Pe Mafkgi^af van Bergen bier van ziek ge? 
ivorden 9 verzocbc aan den Koning , zyn af- 
fth^id te mogen hebben , die hem zulks mee 
^hootie «n b^l^de wocurden weigerde, docb 
toen hy eindelyk tot 'er dood ziek was, werdc 
hem het verlof van te vertrekken te laat ver^ 
gund. Op 't uiterfte van zyn leven , ontbood 
%y Ruigomes, Prins van Ëboli , zynen oudeo 
Viiend, die heel groot by den Koning was, aai| 
vrien hy zi^h beklaagde, dat men zynen goeden 
gecroiuwen dienst niet alleen klein achtte; maas 
^ejf.daar achterdocht uit. hadde opgevat, be-bekeme^ 
(Buigende hooglyk niet anders gedaw en g^ttachtj*^*^^^^ 
ie hebben , <kn dat hy achtte het beste en hetg^MfvVn' 
vorderlykfte te zyn, tot des ^^onings dienst, niet|^2?c"'" 
itwyfélende of nw?n zou zynen goeden raad ea 
a^ies met 'er tyd wel gewaarworden: ^de- 
wyl hy zulfcs vsjn herten meende , bad by Gpd, 
hem zulks aan ;!yne ziele te vergelden , hem 
vriendelyk bidtoide , het zelve van zynent we? 
gen dus; aan Jft Koning te getuigen, enz*Du9 
ftorf hy den tweeëntwintigften van Bloeimaand 
des jaars 1567. Maar deze bekentenis mogoniee 
gelden om zyne vyanden te weerhouden, mee? 
dan een jt^ daarna, van gedaagd, befthukligd 
en gevonnisd te worden , door den Hertog en zy- 
nen Bloedraad , als begaan hebbende Crimen 
Lafa Majefiaüs'^ en zyne goederen verbeurd^ 
'g)s wy reeds verhard hebben. 

De 



'474 Nederktttdfcbe Hi/forie : Onder ie 

lü^d^- ^ ^'^^ Roriaan van Montmorenp, Barod 
gen van 'van Lenze en van Monügni, Gouverneur van 
Mwitigni Doornik en deszelfs Gebied of Kastelenye ^ 
b sp«ve.jy^^^ ^^ ^^ ^^^ ^^ g^^^^ y^^ Broeder 

van den voorfchreven Graaf van Hoorn , em 
dapper, kloekmoedig en verftandig Heer; deze 
zynen Medgezel in Spanje kwyt zynde , vf rzocbc 
ook verlof om naar Doornik in zyn Gouver- 
nemenc te mogen keeren; maar de Koning, ge* 
lyk toen overal voorgegeven was dat by zeJf 
naar Nederland wilde trekken , zeide , hy zou 
met hem reizen , doch alzo des Koning reize 
<^gefchoFt, of niet gemeend was , en dat men 
den Henog van Alva naar Nederland zag oek* 
ken, zo merkte IVIonrigni , dat de Koning van 
hem vervreemde, waarom hy hem aanfpTak,en9 
zich beklaafi;ende, vertoonde, dat hy wei merkte 
dat zyne IViqesceit hem zyne gcwoonlyke gena- 
de en gunil niet toonde, ter oorzake van eenw 
gejaloezy ten onrechte aangenomen, waarom 
hy verzocht , zo *er eenig kwaiui nadenken 
of vermoeden op hem viel , hem zulks mogt ^ 
aangetoond wordon , aanbiedende zyn perlbon 
in de gevangenis te begeven, en zich dus wet- 
tig in Rechten te oncfchuldigen en te zuiveren, 
enz. Hier op gaf de Koning hem een goed en 
vriendelyk , doch geveinsd antwoord , dat hec 
verre van daar was, en tegen zu^ aart ifaml, 
om een kwaad vermoeden te Moben van zulk 
eenen goeden en getrouwen dienaar., als hy al- 
tyd voor zynen Vader en voor hem geweest 
ware \ maar dat hy hem zyn verlof weigerde , 
om dat hy wilde dat hy nog met hem naar 
^ Nederland zou trekken , om zynen raad te gebrui- 
ken , en dergelyke woorden meer. Doch on- 
dertusfchen ludt men overal orde gegeven, om 
aan hem , of zyne dienaars ,' geene Paarden 

t§ 



tttgeering van Koning Philips. 475 
te verhuuren , bec welk ontdekt werdt, toen hy 
R te vooren met den Markgraaf van Bergen eens 

IC t^ bedevaan, naar onze lieve Vrouw van Oüsl* 

n. dalupo, gereden was, werdende hen wel veertig 
L' paerden nagezonden ^ die hun in *t geheun en 
3 bedekt gade iloegen^ 

e Daar na, in Herfstmaand 1567, wanneet aan ^^*j[j^ 

SC \ Hof van Spanje de tyding gekomen was vantisni in * 

^, *t vangen der Graven van Egmond, en Hoorn ,*P^J5**" 

> zynen Broeder, zo werdt de Baron van Selles^ 
1; Luitenant van *s Konings Lyfwacht der Neder- 

f: tmdfche Arciers , belast , zyn huis te bezetten^ 

\r« en hem gevangen te pemen , als mede een 
.; vlaamsch Edelman , van der Nesfe genoemd , des 

^ Konings Kamerling , wordende beide naar hec 

Kasteel van Segobia gevoerd , daar Montigni 
op eenen kiemen hoogen tooren gefield wetdt, 
'r met eenen zyner knechten Anus de Manter , een 

Luikenaar, en agt Soldaten , om hem te bewa- 
ren , die hem ^eer onbefchaamd behandelden^ 
. Dus gevangen zittende, verzocht hy meermalen, 

l dat 1^ Recht mogt gercbieden,en in Rechten 

aangefprooken te mogen worden, als een Heei* 
van zyn aanzien toekwam , wanneer hy op <üc 
verzoek geen antwoord of beOuit vernam , be- 
dacht hy zich op middelen om uit de gevange- 
nis te breeken , daar toe ook beweegende een 
Spanjaard die hem bewaarde , met eenige van 
Tyne eigen Dienaa^rs, welke waren , zynen Se- 
cretaris Antoni van der .Becque,nog eenen kloe- 
ken Edelman uit het Land van Pruisfen, Johan 
Hanouw genoemd , en zynen Hofmeester Jan 
Ie Moine,met Jan zynen Kok, die zyn brood 
op de Nederlandfche wyze bakte. Dieze bewil- 
I Ugde hy met brieven door den voorfchreven 

Spanjaard zyner wacht, en zy antwoorden hem 
op de^ejfde wyze. Door deze kreeg hy vylen , 

daar 



475 NeêkrlandfAt lüjiorie : Onder 3è 
daar ftiede hy eenige yzets uitveilde-, en kreeg iü' 
een kofierrie ladderen , die de een in den anderen 
flooten. Verder hadden zy Postpaerden befteld, 
meral het noodige, om te ontkomen , en daoar 
Van <fean te ryden,zynde alles verzorgt en over- 
. legd in alle voorzichtigheid : maar als 't nu op 
het laatfte was , en de Paerden reeds klaar wa- 
ren, verzuimde den Hofmeester, Jan Ie Moine, 
den laatften brief, in 't brood gebsÉcen,wel over 
te leveren , zynde te veel bezig om van zyne 
Hoer aflcheid te nemen , zo dat het brood met 
den brief niet naar behooren overgegeven werdc; 
maar in handen kwam van den Kapitain der 
wacht, die het zelve opfnee of brak, en den brief 
DeDie- vondt, die den geheelen aanflag ontdekte. Waar 
JU^^^over alle zyne voorfchreve Dienaars gevangerr 
mccnen-'en tcr dood verweezen werden; meermaal wer- 
Heertf^^^** aan hun de Biegtvaders gezonden, nietan- 
veriosfen,ders meeuende dan daar over te moeten fterven; 
gcwigM n^aar vele menfchen hadden medelyden met hun, 
«ngc- zo dat de Spanjaard van de wagt alleen gehan- 
gen werdt, en de Bakker, Jan de Kök , moest 
twee honden Hagen met een breed leer lyden. 
Dit gefchiedde met. wonderlyk groot medelyden 
van het volk , 't welk riep, dat zy als dienaars 
Wel en eerlyk gedaan hadden, zoekende hunne* 
Heere en Meesters verlosfinge, die reeds lange 
om Recht verzogt hadt^ Hier door was het dat 
4y niet gedood werden , doch deze voorfchrevfc 
dienaars werden echter op een Kasteel, Tcrré 
de Felasco genoemd ^ gevangen gezet , daar zy 
lang in groote elende zaten , tot in Shchtmaand 
des jaars 1567. In welken tyd de Prinfesfe 
van Portuffaal, ZnstGt des Koniogs, en Moeder 
van den Koning Sebastiaan van Pomigaal,daar 
voor by kwam, wanneet deze gevangenen groot 
getier, zo met roepen als met hunne Keeteneiï 



lUgeiring van Koning^ Pbilips. \'^f 

êü bodjen maakcen : waar door de Prinfes be-» 
wogen werdc te vingen, wat zy waren? verftond 
^tze Flamencos waren , gevangen om dat zy 
hiumen Heer en meester hadden zoeken te ver- 
losfen^dewyl hy cot zyn Recbt niet komen kon. 
Hier door heefc zy beloofd , uit liefde tot den 
Heer van Montigni, en de onnozelheid hunner 
kleine misdaad , ten Hove zeer emiUg te ver- 
zoeken , dat zy mogten ontflagen worden , hee 
welk zy verkreeg; waar over deze gevangenen 
God en deze goede Prinfesfe zeer dankten. 

De Heer van Mondgni hier van verwittigd ^ 
werkte hy geheime vrienden zo veel uit, dat hy 
wac geld verkreeg , dat hun tot têei^eld naar 
huis verflrekte, gevende hun brieven mede aan 
Mevrouw van Montigni, zyne Huisvrouwe^wel* 
ke eene Dochter en Zuster was van den Prins 
van Espinoi en Daitoing , van den huize Me* 
lun, op dat zy die, elk naar verdienste, eenige 
jaarlykfche rente, voor hunne diensten en fmer* 
ten, uit zyne goederen zou uitryken. Deze dus 
uit Spanje verlost, en in Nederland gekomen om 
de belooning te erlangen,. daar toe ook gebrui- 
kende de vooripraak van den Heere van Noir- 
tarmes , zo wel aan de Vrouwe van Montigni 
als aan den Henog van Alva, die verboden hadt 
hun iets te g^yen^ hebben zy eindelyk niets ge- 
kregen; maar werden op ftr^e van de galg uit 
Brusfel gebannen. ^ 

Daar m deedt de Hert(^ van Alva betRechts« 
geding tegen den Heer van Mondgni , van lyf 
en goed, vervolgen, gdyk mede tegen de andera 
Heeren, alles zonder deszetfs weeten, fteilende 
eenen Advokaat, die nooit met zynen meester^ 
de Heer van Moot^i, fprak, nog onderrech- 
ting of kennisfe daar over uit ^nje konde kry- 
gen, daar de Heer vaa Monogm zelf geen we- 
ten- 



478 Ned^landfcbe Hi/icfiei 

cenfchap vim kre^. En dew]^ Ama van OoS^ 
tenryk, de dochter van KeL&er Maxmiliaan^ in 
den jare 1570^ door Nederland naar Spanje croky 
als Bruid van den Koning, 20 hebben de Gravin- 
ne van Hoorn ^ de Moeder^ met de voorfclu«* 
ve Huisvrouw van Mondgiti i en andere ^ haar 
emftig ce voet vallende, verzogt^ dat zy by den 
Koning wilde verzoeken, dac zyn Rechtsgeding ^ 
mógt opgemaakt en voldongen, en hyuitde ge- 
vangenisfe verlost worden, op welke beede de 
toekomende Koninginne zeer goedertieren be«' 
loofde^ dat het de eerfte beede zoude zyn , die 
zy den Konmg, haren Bruidegom, doen zouden 
i)e Heer Wanneer dit door den Henog van Alva ver- 
2^t*?®°*ftaan werdt^ is het aanftonds naar Spanje over- 
wcrdt in gefchreven, en gaf oorzaak dat Mondgni uit Se- 
SnSw* g^bla naar het Kasteel van Shnancas vervoerd 
vonnu werdt j en eer de veniocmde Bruid uit het fchip 
15^5!^^ tradt, werdt hem door een jonge Pagié,die hem 
diende, vergif in eene pottagle in gegeven, dien 
op den hals belast was zulks geheim te doen^ 
gelyk deze Pagie zulks naderhand aan zyne ge- 
trouwe vrienden zdfs heeft bekent : van de- 
ze pottagie kreeg hy terftond eene brandrade 
koortfe, waar van hy in *t begin van Wynmaand 
des jaars 1570 ftorf* Zyn vonnis werdt eerst 
den volgende IMaart^in *tjaar 1571^- in Neder- 
land door den Hertog uitgefprooken ,* en alle 
zyne goederen vtrbeurd verklaard. Hy liet by zy^ 
ne Huisvrouw geene kinderen na dan^ een doch« 
terde^ dat vfoeg ftorf , hebbende deze vrouw 
eerst getrouwd voor zyn vertrek naar Spanje; 
zy was de Zuster Van den^ Prins van £Q>faioi, 
en van den Ficwnu Van Oent ,• van den huize 
de Melun^ en heeft daar na getrouwd den Heer 
^ van Flcjon , van den huize van Barlaimond^ 
oadeifamd geworden Gnaf van Baxiaimond^ die 

n» 



Regeering vOH K^Alng Pbiiips. 47^ 

.fia haar dood weder trouwde mee de Erfgename 
van den Graaf "van Lalain. 

Hec kon dezer Heeren leven iiiec behouden» 
dat zy zeer goed Katholyk - Wftfen , zelfs niec 
.dat de Markgravinne van Bergen alle de Room* 
fche Kacbolyks oefeningen in haar rechtsgebied 
.deed herilellen ^ doende ^ifs de kinderen der 
hervorroden^eens gedoopt, wêdea: herdpopen: 
Ook niet de yoorljw-aakvan den Keizer , van de 
Vorsten, en andere hunner vrienden. 
. Van dezer Heeren leven , dood en ^^lïsten,^^^'^ 
den^ Koningen den Landen gedaan, heeft men de dood 
'in de omleggende onpartydige Landen het ge-^^Jj^J; 
voelen gefaadt, dat zy^ door raad en daad, de voor-fche ue«« 
naamfte micfdelen geweest zyn , van *s Konings*^*^ 
vooripoed, overwinningen en grootheid, Zyne 
zaken, (door den tegenlpoed en lighamelykë 
zwakheid van zynen Vader den Keizer zeer ver- 
minden) waren door hun en andere Nederlandera 
zo opgeregt , dat hy Vrankv^ tot het aangaan 
van zulk eenen eerlyken en hcerlyken. Vrede 
bracht; maar het is hun ongeluk geweest, dat zy 
bet volk of de Oeroeente te lieftallig waren, en 
door hun vroomheid en diensten met de ande- 
re Nederlandfche Heeren , overal te groote faani 
en achting rerkreegen hadden : door welke zy 
luet alleen de Gemeente tot groote fchattingen, 
beedenen e^zag aan den Koning bewogen; maar 
ook m andere Landen daar zy verbonden wa- 
ren , als in Duitschland, hem groote diensten 
verworven, of bevreedigden. Doch daar de Ko- 
ning en zyn. Raad beflooten hadde de Landen 
volkomelyk te overmeesteren , even als Indien 
en andere Landen ; met bezwaringe van InquU 
fitte en meer nieuwigheeden , het zy uit yyer 
van denRoomfchen Ratholyken Godsdienst, of 
door zyn voordeel en Hoogheid al te volftrekc 

in de Boek. U ce 



4So PrederfafOfcbe H^Ui Onder ie 

ie zóAèA^tö beeft fnen vifa dèee eti andere! 
ren verzocht en verwtcbc , dat tj bufi vc 
gezag en^terrtidgtti by Bet'voHi éÉta töe 
«onden iaaiiWendAi , gelyk zy te Vóofèn g« 
hadden, i«WriUf ötmrertt zy ^ch zo wèl met hc^j 
ben gékwéètëti als dé ohveHhn£ge in *s Lm&j 
zaken in St)^nje wél'bégcehieni het geen ée-( 
^e Héeren liieer ten öndiemt, dén ten voofrdeeiej 
dés Komngs , ^htcè te {fa:ekl:en ; ódk ovlSSk 
zynde^ hunne eigen Vrienden, Maagfchap, Umi, 
Wétten en Prf6üe^9n tegen te ftaan , beeccr 
rerihande waar m de vóorfpoéd êér Landen, 
en gevolglyk des Koning voordeel en Hoc^beid 
gelegen was, dan nlen in l^winje deedc, achten- 
de het mede önniógelyk een volk, de vryfaeid 
gewoon^ in rust. èh vrede te kutinen houden, 
met zülké aflëhuwëlyke ftrenghetd, als de Pk- 
tateri en Iktptljftie daar otntreht mede brach- 
ten: waarom zy , aanziende den tyd en de 
handelingen vèh de omleggende '^buuren, door 
verfcheide middelèri gezogt bebben^ , den Ko- 
faing ,- döor hoodzakelyke vferandering of ver- 
pachting, van zyn Voornemen te brengen , ter 
1)ehoudems{e van den Roomsch Katholyken 
Godsdienst , die anders in gtoot gevaar hond; 
dog dat den Koning nog zynen Raad niet be- 
haagde ren dit was,vokens de mening der Span- 
jaarden , het Crlmen Litfa Majefiatis , waarom 
zy moesten ftér^èn. Andere, door eeneh ande- 
ren regel hunne daden aftneetende, achtten dat 
Tf voor God en de menfchen den dood wel 
verdieftdeti, om dit zy zulk cene goede zake, 
waar aan Gods eér , de Gpdsdiehst , de wel- 
vaart der Landen , en \ voordeel des Koningk 
zo groótelyks gdégen was, niet beetcir voorge- 
ilaan hadden ; maar Van de onbedachtzaamheid 
des Konmgs kwalyk onderrecht , hebben «y zich, 

Vol- 



^VTJ^-6-^A'/ 




Regeeriftg van JKóning PbiBpt. 48 1 

«olgeni den fmaak van 's Lands vyaoden » Vngb^ 
vaeidig laten gebruiken, om zulk eene goeoe 
zaak , ftb he£ opfchorten der Plakaten was ^ 
tot vergadering der Scaacen^ of deq^Iyke ge* 
geven Vryheid ^ imdlerwyl den Landen weder 
te benemen ; waar. door ty de andere Heeren 
en Edelen kkinherdg hadden gemaakt « ja 9 
deels hadden helpen vervolgen, en eenige Godsr 
dieoscverwantcn in verfcbeide plaat(en helpen 
verdelgm, cegeü hun eigen beiafte m gewee- 
een , ziende en wetende waar in Gods oer^ 
de Godsdienst 9 's L^nds welvaren 9 «1 's Ko-* 
BHigs voordeel gelegen vras, beter dan eenige 
snitere Raad^eeren, als aaderhand de tyd ge- 
noeg getoont heeft« Eenige zeggen hier tegen, 
fen ontfchuldigende, dat zy hoopten bet toor- 
adg gemoed van den Koning te fiillen, als hy 
jde gehoorzaamheid zyner Onderdanen zoude 
ftien, en de zwarigheid der zaken 5 met depeiy** 
Jkelen^die daar in geleegen waifen, >mr door 
by bewo^ zou worden tot zagter en bekwa« 
ner bulpmiddelm, enz. daar in zy ook ^00- 
selyks gefeild hebben i \ welk hun de Prins van 
Oranje en andece ook genoeg voorzeiden, nar 
tnelyk , dat zy de brug zouden zyn , en d^ 
edelen waar óver en waar door de Spanjaar* 
den in *t Land zouden komen, jradende liever 
alle vfecaide daar uit te houden , tot dat de 
Koning, mee aioksvuk de Scaaten Genei^, 
|)eter beraden ware« fai 't algemeen meende 
leen iegelyk, dat de Koninc van deze fkaf heid, 
aan de Graven en andere Edelen betoont, geeft 
*g0ede mdkt rapen. zoo ; maar. wel kwaadwil- 
ligheid en wanhoop , die naderhand veel ge* 
^kost heeft. Dit waien de algemeene gevoelens 
die de ervasendfte in StaatszdBen van der Hee- 



4^^ Nederlanifebe Hiflorie: Onder dt 
ren dood ^ in deonüeggendeLandenén der Vcnrstea 
Hoven, hadden;. 
Aif •. . De Hertog van Alva , na deze groote ftraf- 
^*j.^^g. oefening over de ffroote Heeren, en dus ook 
iiing,ookgevolglyk over anuete van mmda: aanzien, de 
den **otcrg^he^l^ Nederlanden door / ook met branden 
die Van yan die van den UervcKmden Godsdienst en 
d£nK?**^'de herdoopers^ die hy , op datze niet fpreeken 
zouden, de tong deed uicfteeken ,ien d^n^in eene 
yzere ichroeve vast fcbroevende^ met een gloe>^ 
jend yzer branden , dat&^opzwol , op datze 
niet weder te rog TXjf^iQ flibberen , tot groo» 
verfchrikking van .tiet ganfche volk, heeft eéa 
piaktat Plakaac doen afkondigen , dat zo wie eenige 
gMd^ren^^^^^'* , Gcuzen., vyanden en gevlochcoe 
«Ier Re- goederen wiste , hy zulks de Ovcrigheid of 
«©«en" Thefauriers zou moeten aangeven , op ftnffe 
aanbren- van derzcivcr waerde , aan die het wisten en 
**°' niet aanbrachten, te zullen verbaalen: worden- 
de , om tp beter aan 't zelve te geraaken, 
•den aanbrenger een derde gedeehe g^vea 
Die de waerde der verzwe^e goederen met 
konden betalen , zouden aan den lyve gelhafi 
morden , volgens het goeddunken van den 
Rechtei; / : ; . . 

De Her* In het begin van Hooimaand ,• is de Heruig 
'^fj^ckjïelf in perfoon naar Groeningto vertrokken , 
naar met nog zevcttden Vaandelen ^anjaarden enr an- 
iIbHmI-*^ dere, en met veel oorlogs voorraad engefchut, 
maand, .uit Mechelen fiéügt , welke, Stad de pkatsvas 
Aen oorlogsvoorraad der Landen plag te zyn;eB 
het zelve is door 's Henögenbosoh in ^n leger 
voor Groehmgen , - den .veertienden van Hod* 
maand, gekomen. 
iSdcwyk^ ^^^ Lodewyk , met den Graaf van Hoog' 
trekt van ftraacen ., . en van Scbouwenbcrg , ziende :de 
groote magt van den. Hertog ,Js van Groenin- 
gen 



Regeering 'van Koning Pbilipf. 4*3 

f en nakr de Rivier de Ems afge£ogen,om 2ich<j|^^««J*" 
aar elders tot zyn voordeel te .ver(lerken, en^^** 
verder hwlp van zynen Broeder, den Prinfe van \ 
Oranje, te wachten; of met dat voornemen, om. 
den Spanjaarden daar werk te geven , en dus 
den Prins tyd en gelegenheid te doen 'hebben , . 
elders in Nederland te vallen. 

De Hertog zyn vertrek ziende, en zyn voor- Aivavcr- 
nemen merkende, trok, den negentienden van^^j^J^^ 
Hooimaand , in allen haast hem n^, latende ortaf 
Hertog Erik van Brunswyk met ze$rienhon-|;*j^^^ 
dcrt Paerden te Groeningen: hy trok naar Wed- mingen 
de, 't geen by wat deede verilerken , en van^JnJfóoi. 
daar op Reenen , toebehoorende den Bisfchop maand, 
van Munster, daar ecne brug over de Ems legt, . 
die hy de^de bezetten : de Hertog fchreef. 
Graaf Lodewyk groote onvoorzigtigheid toe, 
dat hy over deze brug zich niet over 't water 
begaf ^ en hem zelfs dus ia verzcekering Helde,, 
door de brug achter zich af te breeken. Maar 
Graaf Lodewyk heeft zich omtrent Jemmingen* 
op de Ems begeven, daar hem geen noodza-. 
kelykheden konden ontbreekftn, die hem Jonker 
Honei met groote fcheepcn van Delfzyl toe-, 
zond,raet dezdve-tot voor Embden. komende, daar 
hy zich door de goede gelegenheid der plaatfe . 
wel. zoude géfterkt hebben, had zyn volk maar 
gewillig geweest, en zo dapper door den Her-- 
togniet vervolgt was, die hem terftond nazond, 
Sancio Davila , met drie hondert Paerden , om . 
* al zyn doen naauwkeurig te verfpieden , en daar . 
na nog veercienhondert Paerden onder Montero, 
om hem in fchcrmutfelingen uit te lokken. Na 
dezen zondt hv Juliaan Romero, met agt hon- 
dert Arcbebufiers en Muskettiers: en om dat 
het een enge wee; was , en de voorfte alle 
gelegenheid tot "vluchten te benemen, deedt 
• li 3 i^y 



484^ Neierlanifche Hifi&rU: Onder ie 
hy Sangio de Londogno volgen, roet nog duizend 
jircbtbufïers , en twee benden zware miters, 
onder C«zar Davalos, en Curtio Martïnengo, 
tot hunner ontzet.Daar na volgde al het Spaanüdi 
voetvolk , onder Alfonzo Ulloa , en Gonzal- 
vodeBraccamome, met bevel , dat zy zich niet 
beweegen zouden zonder zynen uitdrukkelykei) 
last. Tot eetien rugge van het Spaanfche roct- 
volk, beval hy zes Vaandelen Duitfchcn, waar 
na vyftien Vaandelen Walen vdede , onder \ 
^^ beleid van Hierges, Robles en George van La- 
fJb^cSÏ lain, Hoere van Ville , Broeder van den Graaf 
dra aST-^'^ Hoogftraaten,die by Graaf Lodewyk geweest, 
ren te en voor twee dap:cn vertrokken was. Hem volg- 
''^^^ den zes hondert Paerden Lan9iers, dus verwoed 
zyn volk dwingende, de een den ander voort t© 
dryven , om uit den nood een deugd te persfèn. 
De vooruittrekkende troepen vonden een deel 
-van hunne vy^nden,die de doortochten en brug- 
gen tot hunner befcherming afbraken , en de 
Sluizen openden ,met welke zy wilden fchermut- 
fclen , doch weken , op hun voordeel , naar hun- 
nen geweldigen hoop , die in twoën verdeelt, 
achter hun gefbhut, ip een wel gefchikte flagor- 
de ftonden : deze dorsten zy niet befpringen; 
maar zonden om eenige ipietfen, welke de Her- 
tog tot driemalen toe weigerden te zenden, w3^ 
lende hen dwingen hun gduk te zoeken, en zich 
irit nood te behelpen zo zy best konden , zynde 
tusfchen hem en den vyand in eepe engte be- , 
flooten,daar door verzekert zynde, dat hem geen 
groote fchade , maar *t verlies van weinige kon 
De fviik. overkomen, en fommige te wagen om zyn geluk 
king vtn te zoeken dacht hem wel de moeite waerdig, wyl 
«Jgvan" hy wist dat 'er vde onder waren , die om hun 
^v^ !n't leven groote dapperheid en geweld toonen zou- 
^^' dep. Eindelyk bejascte by, dat de twee benden 

ware 



RegfiÊfing van Kmi/ig Philip. 4^5 ' 
zware ruicers^ van Gonz3ga tji MgrdneQgo, de 
eprsccn toe eenen rugtle^n zoudpn aantr^Jcken,. 
yreezeode dat het water ^ dat niet lang y.ertoeven 
kon, door dé doorgeftooke Dyken komen, eti 
hem oyervalleq zou, wyl 't in de velden en op 
de wegeo reeds begon te wasfen i ook om dac 
het fcheeu te zullen reegenen , w^ door dan 
• Ijejc gebruik der busfchen den zynen mogt benq- 
ipen worden ; waarom . hy la$t gaf aan zynet) 
Bastaardzoon, den Gran Prior j Pon Femando 
de Toledo^^ alle de hoopeh met fpoed te doen 
aanrukken 5 en de eeb op den ander te dringent 
én dus den yyandop hetiyf te valleo,bet welk 
2y 9 door nood gedrongen , twee uuren n? 
den middag deeden » hebbende vier uuren te 
yooren begonnen te fchermutfelen , en vielen 
dus in de begravi^ge van \ gefchut en in de 
ilagordenen. 

Graaf Lodewyk werdt gefchat ^ zo in voet- 
volk als ruitery , in 't geheel ,cHptrent zeven dui,- 
^end mannen ftcrk te zyn , hebbende alles ge* 
noeg voorzien om zynen vyand te wedprftaan, 
en had bevoolen , door het water in te laten, 
;&ynen vyaad ^e verdrinken , of met fchade ach- 
terwaarts -te doen tarekken ; ma^r nog ongereed, 
eo verrast zynde, en de Soldaten niet merkende 
dat'zy in deze plaats in eenig. gevaar waren^ 
ook piet meenende,dat de vyand met zyn ^n« 
_fche magt op hun aandrong, en ziepde dat men 
hunnen dienst van doen hadde , wilde» zy hun- 
ne betaHnge en genoegen , met groote wanor- 
de, hebben, zeggende, zulks dpor hun wel ver- 
dient te. zyn , vermits het lang leggen voor 
' Groeningen; en wyl zy hoorden dat jcnen eenig 
geld in t leger gebracht hadde. Hier tegen 
hielp geen fchoon fpreeken qf bidden van Grajif 
Lodewyk ^ of van Graalf Joost van Schouwen* 
Il 4 berg 



486 Néderlani^cbe Hiflmi: Onder ie 

berg ?n andere Ovérfteil, die hun \ gevaar aan- 
weezen, zeggende , dat het geen tyd om geld te 
tellen, maar otn te vechten was ^ dat wf ten 
minsten de dyken zouden helpen doorfteeken, 
daar zy , zelfs de fchoppen in hunne handen 
nemende, mede hun best toe deeden ; maar het 
was alles te vergeefsch,wyrer gereedfchap ont- 
brak , de wanorde aangroeide , z^ eikanderen 
mistrouwden y en de fcheepen voor zich zagen 
leggen,. waar in ts meenden te kunnen vluch- 
<5rwf ten. Als de Spanjaarden ^it gewaar wierden, 
tejem?^ Vleiden zy zelfs ftoutmoedig en verwoed in 
vcrfl^tti ^^^^^ fchanfen , nog kwaJyk begraven zynde, 
dcnaiT* vermits de haastige overvallrng, zo dat zy ge- 
d^mMifd ^^^^ geflagen en ontdaan Werden, zonder groote 
I5Ó8. *tegen(land te doen , verdrinkende eene groote 
menigte. En djcwyl het eene enge piaats was, de 
Rivier de Ems aan de eene zyde , en moentófen 
aan de andere zyde, konden zy des te minder 
vluchten ;. aan de groote fcheepen konden zy 
niet komen, en de kleinfte liepen zo vol, dat 
dezelve zonken, zo dat zy verdrinken moesten. 
De ruitery ontkwam het mefest met Graaf Joosc 
van Schouwenberg. Graaf Lodewyk bergde 
• zich ook met een fchuit binnen Embden. AHe 
de Vaandelen , 't gefchut , krygsvoorraad, en 
'pakkagie werdt verlooren ; dog daar vras nog 
veel van binnen Embden. Dus won de Henc^ 
den flag, en Wreekte tot zyn geluk de nede^ 
laag van Arenberg , door de onwilligheid van 
den gemeenen Soldaat zyner vj^anden, die zy 
nen vyand te klein achtte : want hadden zy hun- 
nen Overften gevolgt,dan zou ten Aiinftende. 
Henog roet groote fchade hebben moeten te 
rug trekken, in gevaar van vervolgt en geheel 
ontdaan te worden. Dees flag gefchiedde te 
Jemmingen , den eenentwintigden van Wiede- 

maand, 



Regeering van Koning Philips. 487 
maand, in 't j^r 1568, daar veel volk bleef. 
Graaf Lodewyk verloor zesnen ftukken groot 
gefchüt , en wel vyfrienhondert trêkpaerden en 
andere, twintig Vaandelen, en veel hoorn vee: 
de Hertog verloor maar omtrent tachtig man- 
fien,waar onder een groot Edelman , Don Ga- 
brid Manriquès; ook bleef daar Jonker Adolf 
van der Aa, die Graaf Lodewyk mede diende. 

De Hertog, na 't behaalèn dezer overwinning, . 
2ondt terftond posten aan den Paus, den Koning, 
en andere Vorsten: ook heeft hy zich beklaagt 
aan Jan , Bisfchöp van Munster , als Overfte 
des Westfaalfchen Kreits,over Graaf Lodewyk, 
en de Graven van Embden,dat zy zyne vyan- 
den met levensmiddelen en anderzins bygeftaan 
hadden , waarom hy hun als vyandcn wilde be- 
ftryden ; maar ziende dat Embden fterk , en *t 
Volk op de been was, heeft hem best gedacht ' 
zulks na te laten, hebbende §eene fcheepen nog 
fchuiten, wjl hy de zyne te Groeningen hadde 
■gelaaten. 

De Hertog van Alva , de toerusting van den !>• He^. 
Prins van Oranje hoorende, is te rog getrokken, Aiv7\ïii 
en hééft zynen weg langs den dyk naar Delfzyl^^pyj^^ 
'genomen , en gezien hebbende de goede gele-füm^or 

fenheid der plaatfe , en bekwaamheid van de^^^^^*** 
eehavens , befloot daar eane St^d te maken,"** 
byzonder tot afbreuk van den Koophandel , en 
weeringe van de Stid Embden , die hy ,als vyand 
in van den Roomfchen Godsdienst, befchermfter 
van Ketters, Ketteryen, en Nedertandfche bal- 
lingen , zogt te dempen , dies heeft hy dair 
daadelyk cene afpaalinge van Wallen, en G^gten 
met hare Bolwerken doen maken , Waar in hy 
mede het Dorp Feurfum heeft- begreepen , en 
heeft die Stad willen noemen Marsburg ; ook 
heeft hy daar binnen eenige plaatfen doen wyën, 
lis toe 



4^8. Nediflandfebe IBft^U : Onder sfe 

toe eene Parochikerk , éoor den Bisfchop Tan. 

Groeningen 9 Heer Johan Kuif, daar nieuwelyks 

Xoerd,en deedc hem daar eene Misfe doen. 
die van Groeningen verdaan hebbende dat 
men Delfzyl toe eene Scad wilde maken, hebben 
terflond zeer gearbeid by den Graaf van Me* 
gen, en den Secretaris van den Henog Albecuos, 
en andere , dat het opbouwen van ^e nieuwe 
Stad nog moge achcer blyven, om dat dit hun* 
ne Stad meer in weer^ige zoude krenken dan 
E<mbden , en hare PrhUegiën en oude berko*- 
men zeer zoude tegen v/n , enz, ^es daar air 
leen werdt voibragt de beTchanfijige die Gra^ 
Lodewyk eertyds ondernomen haat te maken, 
die hy ook wilde dat Marsburg genoemd zou- 
de worden , en van daar trok de Henog naar 
Braband, 
DcHec- Hy heeft daar de rechtsgedingen tegen dea 
.sSiaTcn, ^^^^ Antoni van ^traalen, eertyds Burgermees* 
Bakker-* ter vau Antwerpen, doen volvoeren, en 't von* 
faSo.en*^*^ des doods gegeven, niet tegenftaande getui^ 
aoovpMtgen Ingebracht werden , van de menigvuldige 
^I^^J: diensten die hy den Koning gedaan \mx ^ met 
towi' ^^^^ ^ vinden om het Duitsch Krygsvolk in 
b^**'' den Franfchen oorlog te betaalen , enz. desge- 
lyks Ëgmonds Secretaris, Kazenbrood, Heere 
vanBakkerfeele, die uit last zyns Heeren de ex^ 
cutie te Reesberg hadt gedaan; ook Alfonfo de 
la Loo, zynde Secretaris van den Graaf van 
Hoorn geweest, en in Spanje voor hem by den 
Koning verzoeken gedaan hadt; als mtAi^ eenen 
Bouwema, een Friesch Edelman , alle te VUVoor* 
den onchalst, en eenige zo gepynigd^ dac men- 
ze in eenen ftoel moest ondialzen. 

Hft hangen , onthoofden en dooden hadt ' 
door het gan&he Land geen einde , nu in de 
cmet dan in de andere Scad; de ftrafoefonio^ 

gen 



Regeeriffg van Konh^ PbiUps. 419 

gen gefchiedden door den Provoost S|)e]le,dié 
daarom van de eene Provincie in de andere reis- 
de. Insgelyks tegen veele Advokaten en Pen- 
fionarisfeo van de Provin9iSn en Steeden , zelfk 
tegen vele van de M^ftraten van alle de voor- 
mamfte Steeden y als Uent , Antwerpen , Utrecht, 
Leiden, en ontelbare andere meer, heeft hy zeer 
wreede rechtspleegingen gehouden; onder an- 
dere deedt hy door den Stadhouder van Hol-* 
land, de Graaf van Bosfu, 's avond na de maal- 
cyd, vangen Meester Jakob van den Einde, Raad 
en Advc^aat der Staaten van Holland, en deedt 
hem naar Brusfel op Treurenburg voeren, met 
alle zyne en 's Lands papieren en fchriften in 
zyne handen berustende ; en na eenige maan- 
den in de gevangenis gezeeten te hebben , 
;cynde den Lande van Holland aan zulk eenen 
aanzicnlyken Perfoon veel ffelegen , hebben zy 
hunne Afgevaerdigden ten nove gezonden, waar 
onder Meester Jan van Treslong gehoor by den 
Bloedraad verzogt, daar hy vrymoedig voor het 
^ recht van Meester Jakob Van den Einde, en van 
' den Lande uitkwam, en werdt eenen dag gevan- 

Sm gehouden , waar door de andere Afgevaer- 
gde daar niet langer dorst vertoeven , vree- 
jende mede gevangen te raken: zelfs het ver- 
doek des gevangenen huisvrouw , Juffer EUza- 
beth van Nieuwland, dat'er om Commisfarisfen 
in Holland gezonden mogt worden , tot het ne- 
men van Informatie ^n geniigen te horen, enz. 
werdt ook van den zelven Bloedraad afgeflagen; 
to dat eindelyk dees Meester Jakob van den 
Einde, na meer dan eene jarige gevangenis op 
Treurenburg, verdrietig geftorven is ; en eerst 
twee jaren na zyn dood werden zyne goederen 
cn memoriën by vonnis vrygefprooken. 
Denen Hendrik vanSercbem^ Burgermeester 

vaa 



490 NeéerlimJfcbe. Hifiorie: Onder de 

van Antwerpen, die zich alcyd zeer Kacholyk en 
Spaansch ^dragen liadc y had ook veel moeite 
zig door Ichrifcelyke ontfchuldigingen uit zwa- 
righeden te houden, als ook vele andere. 

Graaf Lodewyk heeft f na zyne nederlaag, al 

zyn volk datontkomen was by een vergadert, en 

is naar Duitschland,byzynen Broeder den Prinfe 

van Oranje, getrokken, die nu op eenen grooteit 

cocht, doch door zyns Broeders nederlaag zeer 

veAittr^verachterd was. Dees Prins heeft een verklaar- 

^ï^'ïf^'fchrift , gedagteekent den agtentwintigften van 

vMiOrin- Wiederaaand, in druk laten uitgaan, om wat re- 

^de"^'den hy den.Kryg ondernam, namelyk, tereerc 

denKryg van God , ten voordeele van den Koning en 

▼an Wie-der Kcizcrlyke Majesteit, en ten beste van zy- • 

isS^^^'"^^ Zoon, als naaste Erfgenaam van den Ko* 

ning, tegen de razende tyrannyen van den He^ 

tog van Alva : in 't kort verhalende meest al 

dat*er voorgevallen was , verzoekende in zulk 

een goed werk een iegelyks bylland. 

In den beginne van . Herfstmaand , heeft de 
Prins, te Ronerdorf., * in 't Bisdom van Trier, 
monlïering gehouden, en is over denRhyn ge- 
Knr^ trokken te St. Vyt, een dorp hem zelf toebehoo- 
?c*nPriïS rende, en hadt vier en veertig Vaandelen Duit- 
yjm oran-fche Kuèchten onder Klaas Hadtftad, Veit Sqhoo- 
' ' ner, Balthazar Wolfe, enz. Daarenboven hadc 
hy nog vier duizend Walen , Nederlandfche , 
Duitfche en Franfchen , meest Arcbthufieri^ 
met zeven duizend wel toegerustte Paerden, 
waar van Overften waren , Fredcrik van Rol-, 
lenhaufen , Marfchalk van Hesfen, Diderik van 
Schoonenberg , Graaf Joost van Schouwen- 
burg > Gratf Aalbert van Nasfau , Graaf Bur- 
chard van Barby, Otto van Malsburg, en meer 
andere: van de Nederlanders , behalven zynen 
Broeder Graaf Lodqwyk , waren daar de Gr^af 
van Hoogftraaten, Antoni de Lalain, Ridder van 

de 



RigeeHng vM Komtig Pbt&pt: 491 
Se Orde V en Gouverneur van Mèchelenv» mét 
vele Edelen uic Nederland^ aL$ de.Heeren van 
Batenburg, Warroux, Ryfoire^Carb, Uanietzi 
Boxtel, U>nnervaL^ Maalberge^Flesfis^Dohein') 
Opdam, Sonol, en andere- 
. Hy voerde mede zes veldftukken gefchuc en 
vier groate ftukken. Vele hadden in hunne Vaan- 
delen gefchreven ; Pro Lege^ Grxce, et 
Kege, dat is, v^or de /Fet^bet Volkyenden 
Koning. Andere voerde den Pelikaan, die uit 
jiefde zyné jongen liiet zyn herten bbed voedde. 
De Prins: fi*a:eef aan den Hertog van Kleef, 
om doonocht en levensmiddelen vóór zyn^legeri 
maar kreeg bet beste aotwoöud niet, hebbende 
dien Hectog met zynen Raad zich den Span« 
jaarden altyd zeer gunlUg getoond. . 
. Graiif Lodewyk nam Arenberg met geweld in ^ 
^ar veele Spanjaarden doOd bleven, ook K^en 
eii Hornefon: nam ook omtrent, agtien icbeepen 
op den Rhyiï, met Itaaljiunfthe Koopmanfcbappen 
gelaaden*,|di& hy rancfoenneerde.Hier omtrent lag 
het Leger lang, zó dat men niet wbt ei hy naar 
Nederland, Luxenb&rg, of Vrankryk wil<te trekkea 
..De Hertog ^n Al va was , na zyne overwin*^ 
ning in Vriésbna^naar Amfterdam en Utrecht ge- 
troUcen ;daar hy eene oude Vrouw van 84 jaren ^ \ 
die wel vier 'dufeend guWeti j^ariyks te verteeren 
hadt^ deedt ontfaalzen, om dat rzy eertyds eenen / 
Predikant geherbergt hadt, en deedt ook daar zyn Krygfr ' 
volk monftereti. De Overften ovef de DuitfcheSLTHSl 
Knechten waren , Graaf Albörieus vto Lodroa^^^c^w, 
GraafOtjDO van Óverftein, en andere, tot via ^ 
Regimenten Duitfchen ; da$u: begeven drie Rer 
^imentea oude ^nmjaarden, onder vestig VaaUf- 
delen, die t^famen wel zeyen duizend maakten : ^ 
daarenboven wel veertig Vaandelen Walen te 
voet, te famen agtien of twintig duizend fterlu 
Hy hadt drie duizend Duitfchen te Paerd, on* 

der 



i^9st IMn^tamfeUtS/hrie:OfukfJé 
der Herc<^ Erik vm Bninswyk , en óxAzeoA 
swire Ekutfche Ruita:8,met tweeëntwintig Kor« 
netten , uitmakende ruim vyftien hondert , zo 
Spnnfch^, Icaaljaanfche, als Bootoognifche ligte 
Paerden, zonder de benden vtn Ordimmtie ^wb 
op twee duizend Paerden gefchat werden , alles 
omtrent les dnli^nd Paerdea Verder een groo^ 
te menigte van gefchut,OoriogSToarraad^&liui* 
ten om bruggen te maken ^ en een menigte van 
Gravers volg^ hem» 

Mee date hoepen trok fay naar Maasaidit*^ 
om den Ptins te wederftaan , vreezende of hy 
in > Graaficdiiap van Bourgogne mogt vallen , 
(boewei de Switftra tot d^eifs befchuttmg 
vobonden z^n) ai xondt derwaarts, bywis- 
fel 9 aan den Goiivemettr de Vergy e^ne fomme 
geld 9 met beve} om hem dasar mede te helpen^ 
- en zelf kreeg by tn Zeeland , over Zee , om* 
trent dezen cyd,eene fomme geld uit Spanje, 
die men wtlvierhoiidert duizend Dukaten fcbatie. 

De Henog den Pdns zo fteit ziende, meen* 
de maar eenen d^nfiven Oorlog te voeren ,\door 
den Prins b«t iokomen en de kvensmiddden te 
beletten: eciiter veiiloeg de Ftys van hem eènl* 

S^ Vatndelen Krygsknediten by het Eaaoeel van 
nciav«i ^^^^ Van Aar zondt de Prins ceti TVorn* 
den Her-petcer mat Maastricht; maar de Hertog beval 
J^"^e„hem aanftonds met laerzen en gooren op te 
TVMBpeubangen, zonder zyn boodfcfaap te wUln Ikkv 
%tropi«n.^jj^ en v«el min die te iwiUen beantwoorden, 
wüteRde d«ar med»toonen,datbet4»nbehoixi^ 
voor eenen Sm^erstMtm Prbts ^/im^eenige bood- 
^fehappen van zyne RéMlm te ontfimgen , bet 
iselve ilfiffendt als vermeeteidiefd , om ge|yk 
hun Heene te willen fcbryvcn, dat hy (oen 
iK>g idee wikte lyden; maar heeft nadefltand die 
Arei^bdd moeten afleggen. 

Ab 



I 



RigUftAg tên Koning PbtttpSi 493 

Als nu de Prins langen tyd mee zyn Leger 
tusfcben de Maas en RJbyn gelegen hadc , dat 
gtoote achterdocht gaf , of hy eenige verftand* 
houding ovet Luxemburg mee den Gouverneur, 
de Grm Pieter Ernst van Mansveld, had, waar 
tegen de Hertog zich moest voorzien , zo is 
de Prins eindelyk, op en neder trekkende, om* 
crent Luik gekomen. 

* Ondertuslchen leed de Prins groote oproer 
en tweedracht onder zyn volk , de een tegen 
den anderen jDlaande, daar, met tusfchen beide 
te loopen, de. Prins zyn deegen zelf van zyne 
zyde gefchooten werd, en eenige andere Heereh 
tlood bleven. 

' Te Luik hoopte hy zo vele vrienden te heb- öcLui. 
ten dat hy daar doonocht , levensmlddelen^,to?n1S' 
en allerlei noodwendigheden zou vinden; maarz*«^pv- 
^zo de Hertog daar te vooren was, dreigendegen tó 
iieirlatad af te loopen , en om dat een party deü^^in». 
Trinfe zeer toegedaan fcheen te zyn, werdt 'el: 
door den Bisfchop van deti huize van Groesbeek 
zo veel gehandett , dat de tegenparty van deti 
'Prins de overhand behield, zo dat Zy zelfs zeg 
Vaandelen Krygsknechten van hunne gezinde op* 
rechten, ter bewaringe van de Stad , waar door 
tle Prins, te laat komende, zyne mening misluk- 
te. Om nu den Menog alle achterdocht te ge- 
ven werwarts de Prins wilde , of Waar hy de 
Maas mogt overtrekken, gaf hy zyn Leger geen 
tust; maar trok daar mede op en neder, van de 
ieene plaats naar de andere, om zyne ovenocht 
■onzeker te maken. De Hertog hadt overal, daar 
de Maas het ondiepde was, een meen^t^ van 
Mink-yzers, of getikte fcherpe yzers doen wer- 
pen, om dat öien 'er te ongeraaklyker over zou- 
de kannen komen; maar de Prins geen middel 
hebbende om bruggen te maken , deedt overal 

de 



494 N^i^rhfklfcbe Hifi<>rU: Onderde 

de diepte v^n.de Maas pylen; en otntrenc den 

zevenden vaa/Wynmaand , vondt hy Kern zeer ** ( 

listig aan de rivier by Stokkum, daar hy eenige [ 

Paerden de^dx overtrekken , en den overtodbc 

trekt de"^vryen. Voorts ,deede hy eenige honderc Paer- 

hend**^'r^^'^ ^" *t water ftil ftaan, vaii het eene einde 

♦ver.* 'tot \iéi andere, in orde f eer dicht geflooten, 

'waar' door 'iy'déefs liet 'water in zynen -loop 

,ppb|elden y en beneden l^ei: waakten , onder- 

Xvylèn Jjct geheele l9ger oyertrok, volgende dus 

^den Iist,eertyds' door. Juüus CWiaf en andere Ka* 

fpitainen. gebruikt:, tot verwondering van velen; 

en meest van den Hertog: en indien de Prins 

op ftabnde voet den Hertog aangevallen hadt, 

. V> ^oude-hy-zyt» Leger ,zeer verlchrikt , ver- 

ftrooid y onbereid, gevonden , en gemaklyk 

; verflagen hef)beni maar hy kon zyn volk , nat 

en niet toegerust, ook zyne Paerden ongereed 

* zynde, zbhaast daar niet na toebrengen: doch 

is, zo dra hy, kon ,. zynen. vyand Voor IVIaas- 

tricht onder ^t oog getrpkken, ^\t zich onder^ 

tusfchen .z.cer' fterk op eenen berg. voor de Stad 

begraven, en verfchanst hadt,'éene plaats zeer 

"bekwaam, eti dié men *s Keizers Leger noemde, 

^dewyl men zcgt,dat Juliiis C«far zich daar eer- 

tyds gelegert heeft. Daar wel gelegen zynde, 

*en zyne Steeden overal met, bezettingen en 

nooddruft. voorzien hebbende , deedt de Hèr* 

tog overal de' Molen -yzers afnemen, om daar 

door het malen van 't. kooren te beletten ^ 

Voornemens zynde hem door ' fchenriutfelingea 

te plagen, en de levensmiddelen te onthouden, 

zich vooreenen flag te wachten, en iegen den 

Prins te befchermen : wel weetende, alzo. *t nu 

In den winter was, dat hy daar niet langer kon 

blyven, door gebrek van levensmiddelen , voe- 

ragic 



fagte eo^ geld, waar over hier en. daiur verfchei- ^ 
de icbermutfelingen voorvielen. 

De Prins trok een gedeelte van Braband door, 
to( by Tbienen, zoekende alle ifaiddelen om dea 
Henog tot eenen veldflag te br^gen , en eenige 
Steeden in te nemen. Ten laattten ^ wanneer 
eenige Franfcben uit Pikardyen (door den aan* 
fiaanden oorlog in Vrankryk} zich te £^bauni en 
J^is vergader^ badden , omtrent twaalf Kor* 
netten Paa:den> en twee duizend Arcbebufiers^ 
onder den ouden Heer Francois de Hanghest , 
Heer van Jenlis en Morvilliers, die,onder(leun.d 
waren door den Baron van Rand, Mouy, Au* 
tricourt, Destemai, Requires^ laPerfonne, enf 
den Kapitain Pojet^ Overfte van het voetvolk. 
Wanneer die nu in Braband gekomen waren 4 ^ 

is die Prins van omtrent Thienen opgebrooken > 
<im met deze Franfcben te Judeigne te verza* 
inelen , daar hy een riiriertje moest overtrekken^ 
Wanneer de Hertog dit gewaar werdt ^ ' zondt 
hy zynen zoon. Don Frederik v met vier dui* ] 

«end Spanjaarden en Walen, met Paerdevolk,en 
izea (lukken gefdiut hem na , om, hem te flaan 
Wanneer het grootfte gedeelte over het water 
«ouden getrokken zyn. De Prins het zelve vreer Eenij 
«ende^ badt twee duizend Ar^behufkrs ^ envan'dis 
leenige .Pacrden tot eene achterhoede gelaten, ^^ren 
maar Dop Frederik zette 4yn gefchut op hen ,hy ^l 
en befprongze 4an alle zyden , dat zy die niet ™*<^" 
haastig genoeg konden overtrekben^ zo dat 'ertJjudou* 
aan beiden kanten vele dood bleven, doch meest«"«^<*?" 
van des Prinfen volk: daar ook gevangen werdt»^^'^ 
den Heer Philips de Marbuis . , die door last 
van den Henog naderhand te Brusfel onthalst 
werdt. 

De Prins, nu. té Judoigne met dö Franfcben 
vereenigd zynde , is mee hun (ziende dat. hy 

UI J^ Boek. Kk zy- 



496 NeJerlanifebe Hlfiorie: Onier ie 
zyoetf vyand tot gèenen Hag konde brengen^ 
v^einig geholpen geweest , om dat hem de Ie* 
vensmiddelen oteial afgefneeden werden > zo 
dat zy groot gebcek kregen. Dos diende das al 
2yn voornemen , aanflagen , en middelen van 
geld dat hetn toegezegt was , enz. ohtbratod, 
hebbende gehoopt dat overal veel Steeden en 
volk hem toevallen zouden , daar hy van bin- 
nen verftandhottdmg en aanflagen op hadt,w«ar 
cegen de Henog reeds met fterké bezettingen 
voorzien hadt, zo heeft het den Prins best ge* 
dacht naar Vranbyk te trekten^ deü Prins van 
Kondé en de Hugenooten ter hn^^ die reeds 
in hunnen derden binnenlandfchen ooriqg ge- 
^^^^^^treeden waren, wordende de Vrede van Chartres 
mar Weinig onderhouden , zo ras den Hertog Kafi- 
^r^^S^ mier met zyn Krj^volk uit het Land getrok- 
ken, en ken was. Dezen weg beflooten^daardeFran- 
Henor ^^^^ *®^^ aanraden , ea nu op weg zynde, is 
""el-f de ^^^ ^^ Hertog in *t emde van Wynmaand ge- 
SS^tM? volgt ^ daar hem weder een open vcldflag aan- 
geboden werdt : doch hy altoos voordcelig ge^ 
legert zynde, wilde daar niet aan ; maar wd 
fchermutfblen; welke fchemlutfetlngen den dood 
veroorzaakte aan vele der hittigften vjm bekte 
zyden, als van de Si^njaarden , Don Frandsco 
de Toledo , en Don Ruilqjes Davalos. Maar 
alzo de Prins door Henegouwe trok , en den 
nrf riii! ^^^^^^^ ^n Slagtmaand van Quesmi Le Comt, 
van des Opbrak, om naar Cambrefis te trekken, zo heeft 
^Tft ^y ^^ morgens om negen uureö , van 's Her- 
QucsnoL togs voIk tien Vaandelen Duitifchen, agt Vaam 
delen Spanjaarden, en drie Kornetten Bgtc Paw- 
den verftrooid en verflaagcn^ daar vele van den 
Adel dood en gevangen bleven. 
1 Don Johan de Valles, éklaCruifadc Ver- 
de^ begraven te BrusftU 



kegitrthg tuin konikg^ PéiKpr. 49^ 

# De Zoon van den Markgraaf Ddmarés , vaiï 

- zfn Paerd gefdioooen. 

^ K^ntsm Jdiüs) de öpfftfrfte Kapitain, hec 
' hoofd liiet eèil hdbéard gékloofc ^ be^ven 

te Bergen in Hénegouwéi 
4 Don RuffiDe Henrides^Zoöü vah deliHertc^^ 
géfchboten en te B'rusfel dood gebragc, en 
daar na te Antwerpen ^ <ta ter begravinge iii 

- Spanje te zenden. 

J De Mce&cer van het Kasteel rin Antwerpen 4 

zeer gekwetst in ^t hoofd, en ofrdér de doo- 

den laten leggen^ 
Nog verfdieide Kapitaids vati agt Vdjindeleii 

i^MDijaarden, by hec volk onbel^end, en vatil 

derzelver V^aiidelétl verftrooid geweest^ mees^ 

tendede dood. 
Nog venftheide KapkMiert van tien Vaandelen 

Doitfchén , en 't meeste ded van hun voflk 

dood; 
Itfog drie Komettèh Spanjaarden ligte Paerdëa 

• vetftföoid. 

1 Nog Doii Rodrige Rtii^ 
ö Louppes de Vallas. 

3 Don Chanfio Ddadmea: , ^ j ' 

4 Don Ceftre Damia, Broeder Vaft dëü Mar^- 
gmf de l^piscdre, met meer andere; 

, Dus is de Prins in Cambrefis gekomen , dé 
Duitfcheh op den v^g overal alles afbranden- 
de. De Henog, die bem den ganfehen weg 
gévolgt hadt, 2ich op zyil voordeel legerende 
fem ccnen flag te fchuwenj heeft hem, verlaten: 
cynde nu fai Vrankryk ^ deedt de Hertog dé 
fleke, kranke ^en gckwetfté dié niét volgen kon- 
den ^ overal vaïigeti ^ dé Inlariders die daar onder' 
waren , deedt hy «phangen ^ en de vreemden' 
tondt hy Haakt n&ar Maasnicht , en Êetie dui^ 
loopeü; • 



4^ N€derlandfibe Hift^riet Ond&r de 
De Mar- In Vranktyfc gekomen, is de Marfchalk dé 
cos"^ Cosfy met eenigé Paerdeirentwee duizend -^r- 
d^?^^ ^iw^»/?^rx van den Koning , op 't verzoek van 
inV^-ien Hertog van Alva hem te hulp gezondctti, 
^y^ den zei ven heeft des Prinfen Léger ook van 
verre gevolgt , en gezogt alle Khade aan c« 
doen; maar de Prins middel - gekreegen hebben- 
de, door eenen afgezonden van den Marfchalk 
de Cosfy, heeft door den Heere Favelles de Se- 
ry den Koning de oorzaak van zyne komsb 
doen weeten. Hoepel de Koning, eerhy zyné 
boodfchap ontfing, reeds aan hem had afgezon- 
schom- den, Jasper van Scbombürg, Heere van Scbonan^ 
deïcw'^" hem te kennen gevende^ dat hy zich grootefyks 
wegen verwonderde over zyne koinst met zulk eene 
nf°g*tan Krygsmagt in zyn Koningryk , niet weetende 
vrankryk vau eenige oorzaak , en dat zonder hem (vol* 
Prins."^^" eens 't loflyk Krygsgebruik) vyandfehap' aange- 
kondigt te hebben: dog indien hy eene vrien- 
delyfcc doortodit, bm naar Duitschland^te trek* 
ken, begeerde, zou hy die hebbeö, onder be- 
lofte van geen yyandlyUieden te bedryven. Hier 
op heeft de Prins , den vierden van Winter- 
maand, te Soisfons geantwoord, dat hy zyne 
Majesteit reeds zyh voornemen hadt doen wee- 
, ten , en hoewei hy byzondere oorzaak mogte 
hebben, zawas hy zo flecht, nog onverflandig 
Diet, dat. hy iets. tegen zulk eenen magtigea 
Koning met de wapenen wilde voornemen, of 
voor andere tegen hem twisten , waar toe hy 
zich zclven te onhiagtig kende , waarom hy 
gaeme aanbood met zyn Heirleger bereid es 
verfchuldigt te zyn ,. zyne M^teit allen oo^ 
moedigen en gewilligen dienst ce doen ; maar 
dat de vorderinge van den waarachüigen Gods- 
dienst den..menfchen boven alle zzken be- 
hoorde te beweegen, en hy verftcMid» dat men 
: . die 



Ib^^ng ^^ah ÏSi^^ft^ MUips. 499 
He m Viai^k geheel wUde uicroéyen. Waar 
op 2711e Majesorichetn had laten aanzeggen <, dac 
;eyne meetünge niet was iemants geweeten te 
.dwingen ; maar dat die van dea Go£diensc hem 
een vyandig h^n toe droegen , enz* en als hy be** 
yond <}tc . d^e vun . den Godsdienst , niet anders 
«ogttóitoi'de .vordering van den waren Gods» 
dienst, Viydom hunner geweeten^ en verzeeke- 
ring vtó/lyf en goed , zo wilde hy met zy» 
gan^ch JUeger^hün geen vriend, maar vyand zynv 
maar ovjerooigd .zynd^ dat die van den Gods* 
dienst iniec. :50chten dan Gods eere, verzekeringi 
van.hiin. leven ^ en zynel ]VIajesi;eit alle diens** 
(en ce Jbewyzen , zo kon zyn^ Majestdt hem 
ïuet kwatyk afnemen.hun gunftig te zyn , en 
goerne te zien dac ^ne MajesteUs geboden y 
aangaande den Vcede , onderhpudjsn houden, wor- 
^a; ailea voortkomende uit eenen Christelyken 
yver dien by droeg tot zyne M^teit en zyne 
Onderdanen 9 die hy. gpei^e 2ag verzeekert.en 
l>6wiwd Van gevaren eituitneftyk verderf ^ enz* 

De Koning van Vrankryk de meeninge van 
^en; Pjins genoeg merkende., heeft hem eene 
aanzienlyk'ionme geld doen ambieden, tqt be« 
talinge vanzyn volk, dat zujks benojpdige hadc» 
fxi ook ondercusfchen doen vernemen, door de- 
zen Sdkpmhucg. Q^^ onder de BJitmeesters en 
Veldoverften zeer bekend was) na de gezindheid 
van de Riiltferö en 't Kjygsvoljï , die eensdeels d«D 
Kryg moedft waren , door dcj armoede die zy 
celeeden hadden; ^ivierdeels' werden daar reeds 
bedektelyk belpften gedaan , om zelf van den 
Koning, m zynen dienst a^ngmomen te wor- 
den. Het • ïk 

De Prini,;?yne Broeders, de Veldoverften, eo vanden 
de Franfchei), hadden reeds beflooten dieper in Pf^J^^^^a 

Vrankryk te trekken, en zich by den Prins vanaer W^ 
K k 3 Kon- 



0o# N^4erland^l$ B/hrie^ Oadff de 

vrtnkr>*k Kondé ce voegen; tnt^r bier over raabèn zy ifl 

wToe- twist met den gemeenen Krygsiaan , die viiu 

f en om verder (vekken, nnsr op den Diiitfchen bodem 

SmtpTen gevoerd en bdtaald gyn wilde ^ leggende, dar 

toiuitfciien hunnen eed niec tegen Vrankr^, maar tegett 

fdfw'^'den Hertog van Alva ftrekte. Hier tegen (doot 

^rden. gebrek van geld) hielp geen vermanen, bidden 

nog fmeekeuyom nog ^Yal verder ce trekkenden 

te vertoeven dac -er geld kwifoe van 't ConffoBi 

met den Koning ; maar de Konittg van dea 

tweedracht ge waarfchnwd, wilde geéa geld meer 

bieden. Dus was de Prins gedwongen 2yn volk, 

door Ch^npa^ne en Lotteringen^toc by^Sofaac»- 

borg tfs voeren , daar zy iich fche^en,m met 

f^fcSf. Weine betaling verdeelden, De Priqs verkogt 

^gvan's;^yn gefchut en bisigagie te Straatsburg, cnl>6- 

i^'^^^ taalde wat hy kon, Vele Üotven en kwamen 

om door koude en Hoqg water» Die nog dienst 

zogien , lieten «ich te gewilliger van de andere 

overhaalepf om ^t de üer^og van Tweebn^ge 

daar volk voof (ïen Prins van Kpndé aannam, 

van wien zy zich weder lieten a^niienên , by 

welke de Frantchen zich oqk voegden. Een 

deel Ruiters begaven zich in diepst van den Ko^ 

ning van Vrankryfe, 

voornc- Dit moetwiUig én haastig ppbtedcen van H 

^/ko''-^ Krygsvoilk heeft den Prins een ander geluk ver- 

pinginvanhindert: wam dewyl de Kóninginnevan Enge- 

pp ei-" ï^nd zyn Yoomemen vernam om in Vrankryk ttf 

kis, met trekken , dacht zy met (lem eene zaak voor te 

yan(>aS! nemen , ten vpordeele van die vap deli Gods? 

dicnlr^ dienst, en het wederkrygen van de Stad en Lanr 

hnu\ckl de van Calais, >yaar door hy voos zyn vplk be^ 

talinge zoude hebben kunnen hoopen { maar alzo 

hare brieven , die zy aan den Prins gezonde^ 

hadt , door eenen dienaar van haren Afgezant 

(by d?n Koning zyn verblvf houdende) verraden 

" ' ' CT 



/•.«ir' 



CeF\rfirD^</ 



^^'JVJ 




B «il orafgAlQvm fWfHMtt in bmdbi van 4^:K«rf 

I dtnaai van LtHtetinga, die daar een cegenfliydig 

I tttvoofd 09 ver4ichcte , waar mede veel ty^ 

I Mrliep eer *fir aQd#r befpheid konde komen ^y^as 

\ de. Prins. ondercqi^chen al te verre vertrokken^ 

|«n heeft dus dit g^liik verlooren. 
: Op déze wy^e zyn d^ aanQs^en van den Prins 
^ andere Ned$rlaii4«l9 met dien tocht vérgaan 9 
wndiei iets uit te nepbten , w^^r door veel vol^ 
van allerhande foorten, zo door armoede als 
eleride^ géfleeten i§. * ... 

: Daar in is ook g^ftorven Amooi van Lal^n» Decmtf 
'Gnuif van Hoogdmien » Ridder van de orde^j*"**^^ 
4Qor ayn cugen hus een MP^ifng in zyn been ger aerft mee 
k^eic: Ock xsïi 'er Oper andere Nederland- y^^^»»i 
fche Heeien en Edelen 9 ^e met eikanderen el- 
de^ wyn gedrodcen hadden , geftorvf n , waar in . 
zy meendm dat vetgif gewf:p$f moest zyn, wei* 
oige 3Df geene iaar van opkomende: onder ^el* 
kM.\?afi de Heer van Ryfoijejyan 't geflacht van 
va^idet. Noot , :de Jaron va^ .Fteils; , mee meef 
andere, 

-' De Prins, met ryni^3.FQed^s« Lodëwyk e^ daphai 
ÜMi^rik, Graven Van Na^au, hebbeqde omtrent J^^^; 
UËd of twaalf honderd Paerdeti ij} bunn?p dien^»« Broe- 
behouden , hebben zich gevoegd by, en lUy^^^^^ 
(üensc van den. Hertog van Tweebnigge, die,indien»t 
pai behoeve nam.dfn Phrs van I^(^^ en dieS^'', 
van den Godsdienst , een Leger uitrustte ^ met^anxw^jh 
het welk^ zy in den jare i5$9 ;n Vranjcryknaï?'' ^ 
trokken, . . vwnkir*. 

' De UenDQg van Alva, h^ljbende^t^vyan^cn 
ovend met kkine fdiade. gelagen., ^9}%X^ ,(^P 
ptgedre ven, beeit alom zyne ovenyii^ningw ^teh 
verkcBidigen , en is , den twiritigften'vanVJ^in" 
tetmaand , t|ift zynen Zqop «f '$riisfel gckio 
men, hebbende zyn Krygsvolk irf t>??«tdng ge- 
Kk 4 ^ ' legta 



t 



'^öi Nederïanifche Htflmé: 'Onitr de 
legtt'namelyk , de Spanjaarden iran Alonzo dé 
Ulloa, in Maastricht , S Hercogenboscb e& de 
Grave ; dat van Juliaan Roraero te Brusfel en 
Mechelen ; dat van Don Sancio de Londogno 
te Utrecht en Bommel; het Regiment Billi,of 
Robles in Groeningen ; dat van KoUonel Mod^ 
dragon te Deventer; het Hoogduitfche Regiment 
van Lodron te Valenciennes en Antwerpen. Hy 
dankte eenige Duitfche Ruitery en verfcheide 
'Regimenten Walen af. 
©csta- Xe Brusfel heeft hy de Staaten Generaal op 
Laoddu eene bekere wyze vergadert, daar hy voor den 
ftatn aenKonmg verkocht eene tamelyke ibmme gdd of 
^^g fchattinge, uit aanmerking vin degrooce kosten, 
JfchcnTTcn ^^^ veroeediging van de Landen, het Christelyk 
deiTHcr-'* 'Geloof , en den Reomsch Kathdyken Godsr 
J^,^^^*J^^ dienst gedaan , het Welk de Landen zeer ge* 
verceriog: willig deeden. Daar benevens fdionken en ver- 
eerden zy den Hertog van Alva^ met eene gifte 
van hondert en twintig duizend Dukaten, voof 
den dienst die de Landen van hem ontfangen 
hadden , welke hy in *t eerste weigerde; )naar 
•ontfong die' naderhand, en hoopte nu op eene 
tredelyke vereeniging, en in 't werk ftelUhg.van 
;. zynen last, om de Landen onder eene volfedoe 

regeering te hrengen: waarom hy nu ovend de 
De Hcr-^ieuwe Bislbhoppen en InquifiteHreninvoerdSy 
tog voerddaar te vooren zó veel om te doen was geweest, 
li^fdlSp-en de beroerten üitgefprooten waren. Dus heefc 
p^j^jj-hy door den Graaf van Megcn, Qiarles de Brir 
^^lUEtic n-j^pj^y^ Gouverneur van Vriesland, enz. te Leeo^ 
'waardcti ingevoerd, den Bisfchop Cunerum Pe- 
tri , en inzyn ampt bevestigd; de Hertog hadt de 
Bisfchoppen InffruSHt'n mede gegeven hoe zich 
te gedragen ; gedagteekent den veerdenden 
van Slachtmi^md des jaars 1569, inhoudende, 
boe hy daar 'prachtig door 4e Offifiercüi van 



Rig^ring van Koring PM^^ 503 
] /den Koning , van den Adel en Geestelykheid it^- 

: voerd en beëedigdzon worden : hoe de Kerken m 
I ; ./Kloosters te onderzoeken , hec Concili& van Tren- 

c i ffm en de Inquifitie in te voeren , met meer andere 

L ebyzonderhèden^ gelyk die geheele InftruEtU vt 

\: , * lezen is , in ^t Boek van Pia$er Bar CarisfisMns^ . 

s zoon. . 

Te Groeningën werdt ab Bisfehop ingevoerd^ 

i :Heer Jan Knyf^ndte veel tcgenftand ontmoette, 

niet t^enflaande de Ballen van den Paus, en de 

( ï Lastbrieven van den Hert<^ van Alva , eer 

r. de Kloosters va» Adewaard , èn Witte werom, 

\ exi andere bem toegevo^d , met bem konden 

f :over een komsn*. De Hertog is verder met den 

\ Bloédraad voortgevaren , om te vervolgen en, 

tsr dood te brengen» alle die eenigzins aan de 

^voorgaande beroesten mogten fcbulSg zyn , of 

kwalyk van.de Roomfche Kerk gevoelden. Ten 

dien einde badc hy den tweeëntwihdgften van 

Louwmaand, des jaars 1569, een Piraat doen 

afgaan , djtt men de vluditende in geeneriei 

wyze mogte byftaan, nog dat de Huisvrouwen, 

op lyfïbaf^ hare mannen en de afweezige niet ^ 

-zouden mogen bezoeken , zo mni als die over 

•de voorleede oproeren gevlucht of gebannen 

waren ; doende verder veelen tér :d<XKl brenr 

!gen; De eene fbort deedc hy bangoi,verdrin* 

ken of onthalzen , en andere verbreden ; het 

•welk weder veel volk deedt vJuchten , die 

.nu alle hoop van in hun Vaderland te mogen 

woonen verloören, en zocbcen jnèt hunne Huis*. 

•gezinnen eldets de kost te winnen : waar 

door zy alleriianden konsten en handwerken 

Cdie de Nederlanders eigen waren, en elders . 

niet bekend ) . op andere plaatfen ingevoerd De ver- 

hebbens als by voorbeeld ; de Vlamingen zyn raei voipngea 

• • -c» 1 1 1 f 1. van den 

«o grpote menigte m Ëngdand , als hun hef Hertog, 
K k 5 naaste 



5of Ne^flm4fiitêirtlhek; OMihr de 
vensagd Q^sste gdi^cnygecrokkeiiyBodatsy j4aar vele éa 
wcrk^^^^^ die vervallen en onnrottx 

au Neder- |^m.^n, weder opgeregt hdibea^ als Ncarwics^. 
Sandwich , Colcb^ter ^ Maidfton , H^^^P^oq ^ en 
meer andere , daar zy mee eeni^e PrioUegtëp , 
. de oefening van hunnen Godsdienst» |n ét Ne- 
derlandfche en Walfche Taaie , door de ffoedr 
.gunfti^eid van KoningimieËUsabeda, verkree- 
HccBsaigen: en hebhen daar gebiagc.het maken van 
^l^i^baa^en, iaa^, ks^ljanien, moccaden, t^en, 
Engeland gTDvp . ereinea ^ is *t kon alles dar eenigzing 
a^o^^hec '^'^w woUo gemaakt wordc, za dat mendietvaa^ 
Laken jen daar b^ na alleen maakt,, voerende vele ge^ 
ov^r^ee^eedfchai^iên daar toe dienende uic Nederland: 
^^^^^^J9it\\it waacen de Engelichenqaderhafldaeif van 
gdbragt^hnn b^ben leeren. maken. Als öok over twee 
door do ^^dert jaren , door grooce overftroomingen in 
over- Vlaanderen en Nederland, hec volk ver£eeveh 
^J^?™^"j.werdt, ^n in- Engeland vluchtte, brachten zy 
dtrund. daar de konst on> L^nente m^en , ^t welk 
daar gelieel vteemd en nieuw was,gepeesende 
^ch de Ëngelichen geheel met de Landneefin^ 
gè, Schapen.; voeden, en oorlogen; zo dat in 
dien xyd Vlaanderen $n Nederland ^leen de ge^ 
heele waeréld met Lakenen fto^eerden, krygen^ 
de de Wol uit Engeland , als blykt uit de on** 
dedinge cu^de ContraSie^ tusfchen Engeland en 
Nederland , ook by de oude Pt^hikgiën der Stee- 
7eSn"den,.zawelin Engeland als in Nederland, Ge* 
gen uic delyk de Vlamingen het Baai en Saai maken enz, 
dA**M S-iï^ Engeland ingevoerd , en dat Land zeer be* 
dere Lan-voikt hebben, 'ZO h^bén de Hollanders, Zee- 
to^^' landers, Brabanders, en andere daar de kónsten 
der Visrcheryen,en yele andere handwerken ge^ 
bracht: desgelyks in Duit^hland en andere L^-* 
den, daar zy Steeden geboud hebben, die won- 
derlyk bevolk( en vol ne^rige gebragt 2yi|,da- 



Ifoyi da ooodca anooede ^Uoekmoedig eft 

vèfOQftix volk daar tpe dwong , gdyk in ver- 

Icfieide Landen ce 2160 is, Hiec geml Van de ge- 

Yhiditte Ned^lndets Wtffdt niet minder dan op 

honden: doizend bniage^sinnen gefchac , die in 

weemde Landen 09^ hunne taaie, hunne wy- 

^ van Kleederen enz, onderhielden, hoopende 

ftns iweder mar hun Vaderland te keeren, 

^ Ondertttsfchén heeft de Hertog geen geringe sSfcl? 

bekommering door de Koninginne van Enge-£&««faa(4 

imd gekréegen^ waime^ de Hertog over Zee*^**"- 

geld uit Spanje' ogffingi, ge(l:hièdde bet, dat 'er 

#en groot Biscals Sdiip , en vier kfeine (As- 

fiditen ge^o^md} vaode Vrybuicers^of Oorlogr 

fieheepeft iran den Frin$ van Kondé fh Vrankryk 

vervolgt en in de Engelfche Havens gejaagd 

n^eMen, Het geld dat' daar op was, zynde in 

alles omtrent cwee honden duizeniï Pistoolen ^ 

dodi de Spanjaarden zeggen 9 vierhondert dui- 

nnd dukaten, verzocht den Spaanföhen A%e- 

.zanr» Don CueraoDespes,aat) de Koninginne, 

om inet Paspoort zonder gevaar, öV^ land of 

met gewapende Scheepen , te Antwerpen te brenr 

gra, *t welk de Koninginne hem toeftond; maar 

tetwy} de gezand qader befeheid van den 

l^tog yap ^a verwachtte, werdt de Ko- 

nin^nne kennis^ g^g^^en , dat dit celd niet den 

Kottiin^ , biaaml* maljaanfehe KoopUeden vap 

Genua toekwam ,of^ op hun avontuur , *t welk de 

}iéttCQ nogtans , dewyl hemden nood drong ^ 

daehte^ te flaan : waar door de eigenaars vree^ , 

|#nde , liever hadden dat de Koninginne hef 

3E0ude behouden ^ dezelve beter betfbuwende^ 

zyitd^ het gebruik onder alle hooge Overigheid, 

?Jch fn nood te behelpen met al • t gene zy onde<; 

\iv(a gebied vjn^eu, Wanneer c^e Koninginne 

' • ■ ■ on- 



^<4 lMMafi4^MJtêrie:Omkr.ile 

ondervond^ d»c dit.geld bjaondeie Koopfiedte, 

Eensige-en niec (|qq KoQing van Spai^ toekwam, zeide 

üS^^de^ , bet zelve de Itaaljaaaeii ract hunne bewillig 

lipopue- ging c^ wiUea afléenta^ waarom zy bet zelve by 

hi^r voorraad deedt aan Land brengen, <Hn uit hec 

goederen gevasuT def Flranrchen te* z^^ dié het dreigden 

Ld'en^'raet gebeld te willeu haaien* Dit geld uk hec 

Eiigeiand,grooté Schip aan Land zynde, be^mdeinne» 

«l^^e!' gen en vyftig Kisje$ Spaaufcbe Keaaltn , goTde 

||^<^ Afgerot daar tsm aU^n/poed kennis van aaa 

• den Hercc^ ce Brusfel , die « tetftond (oitf de 

Koninginne te dwingen, zonder verder aJcies 

van des Lands Raden , of zioH te infonMerea 

yan de Con$ra£ien of BntP^cmêrsfen tusfcfaea 

Engeland en Nederland) bevel gaf^dea vier ea 

twinrigflien van Wintermaitd^^desc jaars 1568, de 

£ngelu:he. kooplieden t^ Aatw^rp^ en elders 

aan te houden, in *t Engfkcb buis gevangen te. 

zetten , en die met een Va^iid^l Krygstonechoea 

te bewaren. Hy d^edc ook biiune Scjbeepen en 

goederen over^ b^fchryven? die.hy 'nadpijbood. 

ten zynen vpor^eele verkocht, en dit alles zqD'^. 

der in acht te nepien , clat de Koping ook -ve-. 

Ie Onderdanen en Vasfalen ii; Eugf^aud hadc» 

die daar gemeenlyk meer Scheepen ea goede-: 

ren hebben, dan de Eng^9tie<yader*$ IQwlf^ 

gebied* ' ' , ' ! ' ' 

Door hec fqt)ryven van dep Hertog , werdea 
desgelyks in Spanje alle d9 Goederen, der ^^^-^ 
fche Kooplieden ^n Scbeepen aangetK>udeflLJDe! 
ze.tydingin Engeh^d gekomen, heeft de Ko^ 
ninginne hare Onderdanep ^ dlQ daar in .b^laiig 
hd>ben^ toegelaacen, de NederJandfche. KOi^px 
lieden en goederen , tot hunner verzeekeriiig.Qf 
bevrydiqg , ook te doen aanhouden oi in b^ 
waringe ft^lcn, die ool^ meerder ^^he^»enii« 
Zee (nergens van weetende) hebbeu doen aan-. 



k ^Regp^rkig ^M Koning Pfiiüps." §is>f 

^ kometi'; cd 'dus ook doen atohoudcn. De Her* 

^ tog dit merkende , en dat 'er reeds veel meer 

^ Scheepen 9 goederen en PerfooHen in Engeland 

^' ingehouden waren dan hy hadde, en dat het ver^ • ^ 

B^c fchil over *t geld daar niet mede verbeeten , maar 

^ verergert was , zondt terftond den Raadsheer ©eonb*^ 

Si d*Asfonville ah Afgezant naar Engeland^ omdsgte bcT 

Bï deKoninginne mondeling zyne redenen voor te|}fi^gp"„ 

^i dragen: maar de Koniginne vertoornd zynde^de^vuidea ; 

BI wyl hy geene gelo(^rieven vto den Kbningko^nden 

m mede bragt) wilde hem niet hooren, nog van^y^e ko- 

ik wegen den Hertog kennen , hem afwyzende^^Enge- 

en met' haren Raad re handelen : het welk by,^<^ ^^^^ 

weigerde 9 om dae zulks -zynen Last niet inhield^ahap^an 

1 en is dus ongehoord vertrokken. De Koninginned!^«^<>.n* 

jj.o tf iv° villeniet 

9 4eedt hem aanzeggen , dat hoewel haar grootgehoipen 

i ongelyk gefchied was, zy^ echter geenen Oorlog^®'^^ 

; zocht , ten ware de Hertog eent verder begon, 

> gelyk zy ook zelf aan den Koning van Spanje 

f &fareef , met groote klaebten over de haastige 

cmbedacbtzaamheid van den Hertog* 

'Door deze algemeene beflagnemingen aan 
beide zyden, de handeling opgefchort zynde^ 
¥oerde de Engelfche hunne Lakenen en Kar^ 
zaaijen op Hamburg , en hielden daar hunne 
Markten, Daar tegen deedt den Hertog, den 
laatften van Lentemaand des jaars 1569. in Ne-> 
derland verbieden, d«t men met de Engelfchea 
luer handelen mogt door hun eenige goederen 
tpe te zenden, of de Engelfche goederen in Ne- 
defland te brengen, op verbeurte derzelve; alles 
, • by, voorraad, tot dat daar in anders zovi wedden 
voorzien. Verder, dat 'er geene Scheepen zou- 
den ter Zee varen, dan met Volk, Gefchut en 
Oorlogs Voorraad voorzien, enz. Om dit Ge- 
bod wel uit te voeren , heeft hy Onderzoekers 
en Aanbrengers gedeld^die de heUt van de Ver- 
beurd- 



§öt Niièrtdnifcht ttiflWtt i Ö^tdèr de 

beurdthdkiD|eA eouden heBbéft ^ tiUe «bdtlMil 

Enrelfchen zyilde^ het weft: de ÉrtgëfiAen zeef 

j^j^ ^eraroou On^r tódere de^er Ondemiekeri 

keifche' was V eënen Do&or Storteneen oud man 5 büt^ 

Sorirdic^ Rechteti Ductir^i^^^teti tycfc nxi Kon!ng?fi^ 

ip Neder- M Mttia 9 ds iH^td/hiuf In Eügebmd Wii ge- 

&cn- ^««s^ dl« *t*^ C* zytritamoede^ofufttttd) 

gervande tocralk eefië vehicht Bediening begaf^ ditndsu^kt 

Halde'^^ewèn Nedértandiïr taa hebben willen bedtenen; 

hMtigf dog dezéS DtfStór Is dofiorÉyrien medgezel^WlR 

Sa? ** lem Pöffcer^ en èenigfe andere EngeBchen (die 

wcrdtbc-daar öxéde hnnncn vt«de kregen) venraden, en 

EngeiLd" onder vödf^endfel vtfn een Schip ^ daar groö^ 

S^i^^^^d^^^ buit van Engelfche góéderen in souden zyoy 

Verrader tó bb^oeken^ k hy ^aar o)) vast gehouden^ ge-* 

K«^»ni«^-htiurd hebbende eetten Schipper K<»ttelis vait 

Eiken, van Bei^ft op Zoofn , die tfcfa güWH- 

iig liet beweegen om zyn Vaderland van 2ulkè 

treemde Be&>éker5 en Aanbrengers (cynde eenè 

nieuwigheid in den Lande) te Verlosfen , dié 

een zeil opzettende « en hem in Engeland voerde^ 

éaar hy als een der Koninginne ReMten^ Sa« 

menijweerders en Venuders zyns laxié& ter gal- 

ge is verWeézen , waar mede deze Bezoekers be* 

fchaami: Worden. 

Wy zullen den Lezer verder véfrhaalen het ver- 
volg van dezen twist tusfchen Efigisland en Ne^ 
derland, en boe dezelve geëiddtgt Werdt. 
chiapin 0e Konhig heeft iü WjrAmaand , des jèM 
VKeiute jg5p^ i^ Engeland gezonden , den Heere Chü* 
fcefsch phi Vltelli^ Markgraaf vat Citone^ met Do&0f' 
LdSf' Fonk, en Secretaris Ia Torrfe, ora dit aangehoü- ^ 
zonden, de geld weder te hebbett ^ etf de beüagnéBiln- 
gen aan beide zydén üf te doen ; maar zy voer-* 
eten niet veel üft,dewjrl J^yg^nett Verderen last 
badden van de ottgelykért t* herdellen, nog 
i>rd6 te ber^en,^t zulks n£èt fti^r gélchiédèif 

zou? 



Êig/eertng van Koning Ptü^s. 909 
Ma : het welk de Konihginne, dén twimigftefi 
van Wincennaand ook aan den Koning fchreef. 
. De Henog hief door ibecrderverftoort) heeft 
fierker Gebooden doen afkondigen ^ om alle Ën« 
gelfche Lakehen en Waarfcn cè bindeti^ en odk 

feboden ^ dat een iegelyk aanbrengen 200 wae 
cheepen en soederen hy in Engeland ftange^ 
houden hadt,ds of zy vergelding aan de Encel* 
fche *goèderen hebben zouden , het welke mm 
niet gebéurde, om dat zy by gebrek von Confu* 
hatjckt^ onder hun, niet eenparig hunne za^ 
ken vervolgden, met het bebotiden van het be^ 
£it hunner gofederen ^ bnder é^pé algemeené 
borge. 

In den jare 1571 werdc Franfois van Halle- 
wyn, Heere van Swevegem, op die fhik in Ën* 
geland gezonden , met Tomafo Fiesco , Geneefsch 
Koopmn, om alle de aangeboude goederen en 
\ geld op borgtogt te ligten,doch te vergeefscht 
waarom de mrtog alle de Engelfche L^ens en 

Êoedeten voor eenen reddyken prys vetkocht 
éeft, aan Femando Friaa, Spaansch Koopman^ 
en andere, dac in Spanje ook gedaan werdc, tot 
*s Konfaig behoef, met groote muntiureeripg van 
den Koopman , die gehoopt hadc vergeldt^ te 



bmsfdien, door het mdlüicen der Engel- 
fche Lakens nit Nederland, nu eenigé jareti ge* 
duurende,en de Ëngdfdien bevindende dat hun- 
ne markten en verkoopingen te HitabUffg geeli 
aftrek genoeg hadden , van de grooce menigte 
der Ldtenen en Karzaaqen, waar door een groot 
gedeelte hunner Gemeenten hun beflian kre- 
gen, heeft de Koninginne, om de nturmureerin- 
ge in haar Land te verliinderen , in den jare verbond? 
157a, te Blois een nieuw Verbond met Vrank- [J^^^^^^» 
lyk gemaakt^ bevestigd door den Marii^aik vauEngei^ 

Mon^ 



5 1 o Nederlantfcbc ERftorie : Onder 4e 

♦nvnmk.Monttnorw^i, dat zich zeer fterk en wyd uic* 
^^ (bekte ^ de een den anderen byftand beloven^ 
de 9 al waren zy ook om het (luk van den 
Godsdimst bevochten (zynde tot dien tydKo-' 
Hfng Karel in Vertiond met den Prins van Oran- 
je^ om de zaak van Nederland aan te nemen.) 
Onder andere punten was ook Wlooten, dat de 
Ëngelfchen honnén Stapel en Markten zqudea 
hebben in eenipe plaatfen in Vrankryk / mee 

?roote Privilegiën ^ Voordeelen , Vryheden en 
oliën , en groote Verzekerfaeden voor hunne 
goederen ^ wlf in *t Gebied van andere Prin- 
ten : maar dit^ Verbond is^ verzwakt en byna ver* 
nietigd, door defchriklyke moord van Paiys^in 
het zelve jaar , op St. Bsutholomeus dag begaan^ 
zo dat de Ëngelfchen de Franfchen vreesden^ 
en niet dorsten betrouwen: waar door, vier ja- 
ren daar na, in 't jaar 1573, in Grasmaand, zo 
verre is gehandelt, dat het EnfrecoursiofWet- 
bond van Koophandel ^ tusTchen Nederland en 
Engeland,' weder voor twee jaren werdt toegda- 
ten i indien ondatusfcfaen alle ge&hillen niet 
geflist wielden) het welk in 't volgende jaar 
eSk^mst ^574» ^^^^ ^^^ zyden verdragen werdt, zyn- 
wegens de door den Koning daar toe in Engeland ge- 
fchü^ zonden , den Heer van Swevegem, en Meester 
Engeland, Jan Boifchot , Raadsheer en Advokaat Fiskaal ^ 
J^ore-die de rekening üooten , brengende de Engel-^ 
fche Kooplieden in rekening van de goedden 
ohjer- ^^ Onderdanen vm *s Konings Scbeepen^ 
Hngeaf- Schulden, enz. meest aan Nederlanders toeko^ 
^ d^ be.^^^<l6 9 ontfangen te hebben en gemaakt, èt 
^agne- fomme van hondert elf duizend en zes en ze- 
"*°^^'*' ventig ponden, zeventien fcheUkigen , elf pen- 
ningen engelsch of flerlings geld, befaalven de 
bedorve , verloore en geftole goederen , mee 
. fonunige die te goed Koop. verkpcht waren « 

(hocr 



kê^eering van Koning PUtt]^s. 511 
^Oioewelmen Telè ten uicerden verkocbt hadt) 
welte fchadê gereekenc werdi nog wel eens zo 
-veel te bedrage. Hier tegen , voor faec bewa^ 
ren van deze goederen ais anderzins , brachten 
^e Kooplieden in rekening^ elf duidend panden 
^rüngs onkosten : en de Hertog had vah 's 
Konings wegbn ontfangen , tier en feidg éa\* 
send ponden fterlings, endoor den Koning ia 
Spanje eenentwintig duizend zesenzeventig pon« 
den, zeventien fcheUingen, elf penningen fter^ 
liAgs ; 'te fameh vyf en tachtig dnizënd zes en 
zeventig ponden, zeventien fcbellingetif,élf peii;» 
i?ingen (lerlings : waar tegen de Offifièren tet 
rekening brachten , zeven duizend ponden fter* 
lings , voor onkosten van de Goederen te be» 
wmren : zo dat het een tegen het Ander afgenrok*- 
ken , de Engelfche Kooplieden meer van de 
goederen van ^s Konings Oiiderd«ien ontfan** 
gqn hadden (behalven alle fcfaaden^ vanbedor**' 
ve Sdieepeni hun geladen i^efmolseZout, gt- 
lekten^en geftöolen Olie, Olyven ^ Wynen eti 
Fruiten; verkwist > verdronken en verflondefn) 
de fomme vain twee en twindg duizend ponn^ 
den fterlings , elk pond een oiinflen waerdig 
tien guldens. Neerktndsch geld,of by de dricK^n 
een d^^ndeel van een Franfche Zonnekroo)^ 
Deze twee en twindg duizend poodeü fteidingB, 
veel tneer dan twee nondert duizend gulden be« 
lopende , die de Engelfchen boven alle hurniei 
. verliezen^ meer hadden , wèrdt bqflooteo «bt 
ten behoeve van den Koning, en eenige daar dé 
ËngeKitrhe Ststpeliefs aan ver^üden waren , zou- 
dcsi betaalt worden aan de Spaanfche Comtnis-^ 
fdrisfen^ H^ welk de Nedcrlandfche verlie:»n- 
de Ko(^)ieden Jcwalyk beviel , om dot dit inV 
gemeen hun zulks tot vergelding toekwam, zich' 
grootelyks over de ^engheid der KpopÜeden t» 
lUdcBQck h\ Lon- 



;5» Nfdertandfch Wjkrkt OnM ie 

Londen heUag^tïte^ die jnttsr.vBn. de NedeiS 
jandew baddemfg^ongcn y ook van dt ge- 
vluchte «m den Godsdienafc, jt ckr iieibeusd- 
iwcktetrde goeditraü mn: Wedowea en ^t^ 
^en 9. i«^ gevangenemmg die gcdwongea aaoi 
te brei^efi, m hun over te levefcn giooce kmr 
nm r dtM aymee? dan genoeg hndcïcw, wtarom 
2y 2ich bekhngden» dax 29 faet overfcboc nicc 
mogcett kr^B^; miar zaiks bomieo vyand dca 
Hertog rah Alva overieverde. 

ïhs is hec ve^doil tusfchen Engeland en Ne* 
derbmd geffist en verdragen dooi Conoaft, te 
Bristiol in Engeland 9 in den jare 1574, den een- 
encwïndgften Van Oogstmaand , waar door de on- 
derlioge OsMraSen en EntreooursfM werden 
Veveatigd y veilende bet affcheïd v» de lYamen- 
%Qraak ceBmgge in den jare 15669 attea ten 
Lof der giooten voofdecki van hec Ryk van Engeland, 
^Tvm""' « ^^ grooter eer van de loffelyke Koninginne, 
£n£eiftu(i.d*e niets aan aidi genomen;* maar alle de aan- 
tthoode gooren y ter veq;elding!e van hare 
^^pUedoi gcfeaten , en ook over hec aange- 
houden gdd^ waas óver bet verfcb}l'iproot,zich 
met de eigenatcs veniógen heeft; èofg de Ne- 
derfamdfcbe en andere Kooplieden , ak ook de 
Het ver- verdere Onderdanen van den Koning, hebben 
En^ian",^^^ den UéroQg of den Koning tiooit geene 
kofcc^des'vergoecfingé van kinne verliezen konnen kiy- 
oSd«^ gen, welk verHes^en fchade, by deNedeiboi- 
daanen, decs alleen y geredTenc werdc op meer dan cwia* 
J^Toif.'" tig tonnen gonds; 

Dcn goud. Otn weder te keeren tot bet g»ne de Hertog 
van Al va toe zyne verdediging voornam, in r 
begiti van den jare 15^9, om den Prins van 
Oranje in Vrankryk te houden , mi ook kwa- 
^k met Engdand ftaande; beeft hy gecogtde 
vdendfcbap mee Vhmkiyk se Vermeerderen , 
.... ï . vwtr- 



VmarQiD Jiy^ h9QFepde in 4k \\^xo% van Twee-^^ Hc^ 
brugge , eo met hem de Prins vmi Pranje i«i2Pv«7^ 



VraSkryK toog, ten dienste vap den Prins vanjjj^^^^j. 
JCondé 9 m (Se vm dei} Godsdienst , ^efc byin v^« 
den Gratf Piec^r ^« v«n Mansveld gö*<^-tti^eodU- 
4en>niet vyf.en twintig Vaandelen Voeckn^cbr zend 
ten \ Spanjaarden en Dwcfchen ; ccr wee dui^ en*I$*" 
fand PafiNrdeB,toc bulp van den Koning ^d^ om- VMnéer 
treat dien tyd,i» Lentemaand, byjanwk in eenen{f"j^^'*^ 
^d (door zynen Broeder t ^ ioc^ , Hertog 
van Aajott was}deQ Priw van K^ndé óverMief, f^wtA 
dat hy gevangen aa veiilagea Ueef; voszr t^-^Téy^ 
nen Zo^ en de Koning van Navure volyocr- «en. 
daa den Kryg, ia welkca , wanneer de Hi4gi(- 
XHiQt^n met bet volk van den Hertog van Twee- 
lirug^ vergeefsch Poitoa belegen hadden^ ee- 
pen l^g g^chiedde, den derden van Wynipa^nd, 
byr MoncontQuj- , daar zy de nederlaag kregen, 
verliezende raeeat alte hgnne Duiifche Lands-j^Jj*,^^^ 
knechten ; maar Qraaf Lodewyk van Nasfau ^tonrin'*^ 
jaet de andere Ritmeesiers voerden de Duitfcbf Vimkryk, 
Ruitery byna ronder fchad^ dmr van : aan des 
Komngs zyde was ook groo; verlies , daar de 
Markgraaf van Baden d^ bleef ^ die den Prins 
van Oranje laatst gediept had , en nu dien Ko- 
xung diende: ook vele Nederlanders, die aan de 
^eae en andere 2yde in dienst wtrcn« 

De Graaf van Mansyeld , door dkr^ Hertog 
iv^n Alva gezondea ^ werd^ ook in zynén arm 
gewqndt;^ de Heef van La Nove geyangeii; 
m^ t^en Philips Strosfi weder gekste 

Pe rnna van 0»iaje was , eenige dagen 
jyoor den (kg, ia boere kleederen, zeer geheim 
jnet zjn driën, dwars doorVrankryk naarDuitsch* 
iwd vertrokken » dog niet zonder groot gpvaar. 
. In dii jjar 1569 in Btoeimaand , heeft P^s^wjj^*^» 
Pius de Vvfde den Henog van Alva dopr eenen^emr* 
LI a La- 



5H Néürlafafibe WfUrU : Onderde 

f^?^ Legaat te Bmsfel, eed kdsteïyk verguld Zwaerd 
iUvJn^t etanoed', zeer plechtig gewyd, gezonden^ ter 
e^gehci-eere van zyne dapperheid, als een vooraaam 
ïwaerd en voorvechter van den RoomTchen Godsdienst z 
15^ waar over de Spanjaarden en zyn Hofgezin groo- 
te triomf, löet fteekfpeelen en toumooqen, te 
Brusfel bedireveh-hcbbpn. 
HeKo- Omtrent den zelfden tyd heeft deze Paus, 
SSin^Pius de Vyfde, Eüzabeth, Koninginne van En- 
door den' geland, door eene Bulle hi den Ban gedaan ;en 
SJT Ban vervallen verklaard, vemrits haar Ketters onge- 
fedawi. loof , van alle hare vermeehde Konli^^ken , 
Heerlykheden , Waerdigheden en Privi/egien: 
alte den Adel, Vasfalen en Onderdanen der zei* 
i^e ontflaande Van alle Eeden , Plichteh en On- 
derdanigheden , het welke (dewyl het op de 
overwinning van den Hertog van Alva, die nu 
zo vereerd was , gfefchiedde , en geduiirendc 
den twist tusfchen den -Koning , of hem en 
Engeland) werdt genomen als eené ophitfinge, 
om iet tegen Engeland te ondernemen , het 
gene door andere toevallen belet werdt, zodat 
'deze Bulle of Bari weinig kracht deede: alleen 
oijderwonden zich eenige'Róomsch Katholyke 
Priesters en Edelen , de eene met de BuUe in 
Engeland re brengen ,' de andere met den in- 
houd te prediken en gemeen te maken, eeni* 
ge oprber te ftooken ; maar de Koiiinginne 
heeftzealle voorgekomen,- vele gevangen , en 
een deel als Verraders ter dood gebragt. 
z^^Maxi- Dewjl Keizer Maximiliaan in dit jaar menig- 
miiiaan vuldïgc kkchtcn eu Verzoeken van de gevan- 
nen^ur^'êlgcne, gcvluchtte Heeren, Edelen en Nederland 
derm "ders, op verfcheide reizen gehoord hadc , en 
^ro v^'r ziende de ziken gefteld om van den eenen Oor- 
dcNeder-log in den anderen te vallen, met a! het gejie 
*^"* ^dcn laègdurigen kryg mede brengt > he^ hy, 

op 



^egeeriffg vanrKimifÉg PiilipL:\ yif 
'4p -de begeene van vele viedeli/Bvende- Veesten 5g>rcekcn, 

je gezonden, ro^t fphpftelyke /i^ri^Öi> om een^^cfsciu 
beMag aan den Koning te venoonei); .docb.ii^ 
yergeefsch : yizsfX: qp^ ^e .^Qiqg ^X /cfcrift^, ' 
lyk antwoord g^f ^ d|e;doar n^rbftM^illb *$ Hoogst 
duicsch zyn ge^rykt.^, tjiet, aöwwordJt so lïr/Bi^ 
g^>veest, d^ac I)e( CK]t^sJ^^Wf ndc ^Ue^ de' voK 
gende Oorlogen , ^n aU^ wa^fatopp ^n vrede 
veroorzaakÉe. ^ . / . '? - . .; . 

; In dit zelfd^ jaftT. ^i\ dp.MoQren -of Sara-^^^*^ 
geexiQïi , zidf in S{mnjé gnthoudeiide > of wpo-^panje 
öende in het ,K^ingry4c van.Qraxiada (meest op^^J^y"„. 
het gcbexgte) opge^n^^een d^^ di^ur van ge -pen. 
lyaande Christenen zynde , en e^ad^el opencv 
Ijfk hunne Wet van jV^hpmetb^ onderhoudende:^ 
inaar buiten Spanje komende .^ Vjjipnttm^yk hec, 
l^gsyo^c y >yer4enze over^ voor Spanj^rdetK 
^ gea^h^. Deze Moorf n z^gten gafy^ne van he( Juk ' 
ontflagen te zyn , en weder te yerkrygen de ' 
Heerfchapp;; die bunjtie VogrzasMseii over jcagtig 
jaren in Spanje, gehadt badden; n|uur zyn door 
den Koinniandaaor 9 Majo^ v^n K^tiliën , en . 
Don Jan van Ópstenryk ^ zo dopr geweld als. 
ipec listen en geyeinsdbeid) overwonnen, en tot 
ftaven gemaakt. . •_. .- • 

.•De Hertofl; van Alva heeft dit jaar voorgeno^ ^p??? 

, ^ j 1^ 111. van fchat- 

men. en begonnen de vruchïeq:t9 plukken vaa^igccn 
zynen Oorlog , welke waren » groote fcjiattin- ^^^" 
gen op te ftelten, als den honderdften penning^^ * 
van een iegeïyks goederen, 'en den g^duurigen 
tienden penning van alle verkoop^ngen, als wy . 
ia *t vervolg zullen vethaalen. Om daar toe te 
komen, nam hy te baat, de verfchillen die on- ^^^ 
der de Lapden vielen , op de qwtaoï repartitie, ^t^xioü^^- 
of part die elke Provincie van de fchattingenji^^^^i^t*^ 
vpor zyn aandeel .moest opbrengen; want in voor:ciën. 
LI 3 gaan- 



$i6: NeJerïandfd^iTsfióiie: 0na&r 4U 

gstsnde 6ed^ «a ftÜBttkigétl waren ^ t^ 
Vtai«ide«èri diy* belast gewest xofft een i^iO^ 
deel der Slgetaeroe fomme^ die geëisfcTit óf över- 
éengekomèii' was t en Brt^Kind mèt het vierde 
deel: die -vad HoUMd met het ^erde deel Tan 
bM: gehè êic Vkianderes a^een becatkle: die van 
Aitm% en Hene^we elk'maalp het tesde deel 
van die van- Vlaand^eü', ^10 vervolgeBs de 
*idere ftbvintiën. » Tegen de«e quetifatie (pm* 
• Isen die van Braband en Vlaanderen heel ft^k^k, 
'zéggendfc dit die wél in tydèn vto Oeriog mee 
Vrankryk gehróikt xvas , toen die van Artois en He* 
negouwe lüet^ veel Vermbgcën ; maar nu was fam 
«wdéèl \^ een derde en een vierde gedeelce re 
véél. Die van Artois , Hcnegoowè^, Rysfel, 
Dousu , Orchieri, Namen en andere, wüde by 
de oude« qmnfatiën blyven. Om déze zwarig- 
heid weg te itóöien , frees- dé- Hertog den tien- 
den penning; ; ids wy fai *c volgende boek ver* 
haaien zallen* - 

AI20 de ffnlbereningen in de Nederhmden 

door alle de Landen zeer groot Waren , 20 om 

dën Godsdiéflit als overtreedlnge van de PIsh 

katen , hebben vde Officieren overal groote 

fchelmeryen bedreven ; -uit vriendibhap en om 

geld los laatcnde en verfteekende de 'booze, ea 

de' onnooÈéte in der zdver phats téat dood brérf- 

gende, alcemets de namen der goede in de von* 

nisfen veranderende, en dergelyke verwarringen 

meer: zo êat, in Sprokkelmaand, de Heraig 

zelfs, om dergdyken misdaad, te Brusfël deedt 

ophangen. Jan Grovels, Provoost van den Ho- 

^eiïe ve cS Rpode roede ^ Spelle genoemd ^ een wreed 

^ost^MinJensch, die eenige duizenden ter doodt hadt 

misbrui- doenbrengtu : met hem zyn twee vm zyne 

ki^^ dienaars aan de galg gegeezeld , den zevenden 

van Sprokkelmaand, om g^iade zelf gegeven, en- 

de 



4^:IUbeUen om gelfl rry ^w^ Te li^bben^; '\ 

' liebbende daar en tegen weder aadei'e.ter. dood ' 

' tS^^&^. ft^g °^c bet yonnis via d«n Rech-- . 

* ift* ' 1570 

5 In denjare 1570 v heeft de Hei«og«ieiiwe Nieuwe 

Y brjifMM^^ïfi» Vf^or Scfaoolmeesfers;» iroekdrufcruantiL 

« iiersien V^i<>opers gemaalo:^ en de D^cretien 

f wfXk het Ciwsj^itf, van Tcemen itt \ weik ^iöCB^condu^ 

I OeU^a , en wat .des m^er > is4 Ook hebben de tên in't 

^ nieuwe Bis^liöppen te Mechden teq SyModc^"^^ 

« Óf Q^ciife ^^i^efk ^ en Deermm gemankt, ^ ^^^ 

I : lil dk ae^4e jaar, den defrigOeo v» Bloe^ der 

i 9Wtt)d 9 werden in HoUand , door orde van den ^1^^^ 

r Hertog i biapiea *s *Gmvenfa«^e.% vier Pastoren pen te Me« 

. verblijd (9 oni: jdac «y den Hervormden Godsr^^'^^^^- 
dienst toegedaan» en den Roomfchen afgegaan vierPis- 
wareq^ namelyk. Heer Arent Dirksas: Pasrar intorenia 
de Liere^ by JOetf, geventig jami oud.: nog'ljj^^r^d, 
Sybrant Jana^iPKstor te Schagen JiAdnaaii Janss;: 
V^sioi te YsfejuHiOde, en yH<m» Skn6hsr;Pas^ 
tar fie MunMTj» 't welk eeiie groqce bewooi- 
ging en l^ero^nen ondfsr het .valk , ett tenen 
gniwel.van de . Spaaafehe Rjcgeitdng veroor^ 
iBaakie, 

. Ix^ l&k)einiaa|M| rde^jselve»* jten , is W een ^v^^^h 
{tyksdag te Spiets beroepen, jdoorK^OMrlVibuch'^^^'^^^^ 
idUaan den tweeden» daar de flevlucbtcé Ne^^ 
derlandera ; met een gedrukt fmeékfGhdfi:»en ver- 
haal hunner elenden , ncb^ jbdkiaagx hebben \ 
ook iq 't hyiJW^ de Grav^ van Knüeoburg; "%!* 
en V4^n den Qeig» de Gravinoe van Hoom^de 
Heer van Batenbufg en andeac ». ab onder ^ 
Ryk IpweetBH.; 

D^olyka hebbeti riook det piDtesaecrendt vmo^k 
Ryks-Vor5»cn ett Steeden 2ich vcnoont^ tód^SS^^dca 
dende dat d^ RcHffWf Vrede.. wei mcgt cm"*^^ 
derhoudén worden , achtende tot groot «deeltan^cha 
, LI 4 daar 



5 19 IMerüni^che tiiftorU: OhdeTdê 
oiTSdedaar vw , de ongehoorde Tyranny in Nederiandi 
c^ met itiworteBng van eene vteemdeNaEde^waof 
aiciuL van ayfie* Majesteit, het ganfche Ryk^cn voor* 
namelyk de gebuuren, alle vervaariykhad,fcha« 
de en verderf dagelyks te-verwachten ftonden^ 
en dat het vuur verder 2ou komen te branden, 
ivyi 't nu wel te ^ien was , dat bet liiet alleeii 
om den Godsdienst , maar ook oin hét tydely- 
; ke te doen wsbre ; en dewyi zy het daar voor 
hielden , dat de Nederlanden ids Leengoed ook 
aan den Keizer verbonden waren, en ds^ zy 
CofUribmiej indien niet aanftonts , nogtans in 'c 
vervolg, onderworpen zouden zyn, zy daarom 
ook behoorden te genieten de Lahdvrede der/t^- 
Ugióf$si ak ook des Keizctf« bêfchutdog en be<» 
ftherming, zo wet als de andere ; waarom zy 
verzochten, by den-KotUng van Spanje ander* 
maal te willen iiotihouden ^ afe iaaa eeo Vredei^ 
lievend Vorst ^ die metde-DultA:tie Neuttie goede 
gebuurfchap bi^eerd te- houden ; dat hy alle 
vervolging wilde weeren , ^tie Onderdaanén te^ 
igen hun geweeten niet dw$^g:én , nog om den 
Codsdieri^t uit huis en hof.ve^dryven , dewyl 
aan ecne Staatkundige eenlgheid het ganfbhe 
" Chriaténryk. veel" g^kegen a^. In- de Relt- 
' gions vrede was wel beflootéir, dat , zo het ftuk 
van den Godsdienst in verfchil was, zulks door 
j^ervolgingen niet. behoord^sn geëhidigt te woi^ 
4en. Ook klaagden zy , dat- die van Ketden de' 
If*' Nederlanders uitgebannen hckiden om den Her* 
vormden jGodsdi^gt, en wilden op dezelve \vy- ' 
ze ook met hpm» burgers hatidelen, dar meer 
andere wilden navolgen. Tegen dk friieeMchriff 
< en vertoonin^n^ hebben de Gezanten van den 
Hertog van Alva of der Nederlanden gelproo- 
ken en geprotestccrf^ zo dat 'er ni^ op befloo 
tW w^rdt, ^ ... • . -: 



'Regeiring van Koning PhÜipi gJP 
k ' '"Dé Koning, órti de Nederlanden niet geheel 
» te verwoestdi , maar de Katholyken van hun 

f iyf en goeé te vefreéekeren , dat zy vefteurd 

j liadden , volgens 'het vonhis' door hem te Ma* 

t drid, den zesentwintigften vari' Sprokkelmaand ^ 

I in den jaré 151585 gegeven, met advhs van de 
i iieilige Inquijitie^ als hiert?e*vooren verhaald is^ 
É lïeeft eindelyk, eiii de Landen -ook te gewilliger 

II te maken tot het opbrengen van den (f enden 
I penning, te AmWèrpeh 'doen afkondigen, den 

\ zestienden van- Hooimaand , èen generaal P^^*^^^^^ 

i don^ daar rè^dslang te vóoren hoopé toe gége*dts ko- 

I ven was , en ziüks met gi-ootè plechtigheden j^,"f^JJ, 

\ vnat toe- 'de- Hfrtog voor hét Stadhuis eencpen afge* 

ftéllagle had 'dóen maken , met trappen o^*^""^^'^^' 
gaanée , alle met iooA Laken bekleed, waar 
I t)p een Throon 'of Koninglyke ftdel gefteld ; 

was j daar de Hèrtóff als- Koning in zat, vet* • 
geBeMfchapt-mëfe eenige groote Hecreh , -zynde 
He trappen feri de markt met zyne Trauwanten e» 
Soldaten bezeifvop deie wy;ïe Wërdt'dlt pardon 
aigeleezen. De inhoud wa>; ,-, Vermits véle» 
„ zich misgaan hadden, doof verleiding, flech» 
,, tigheid,nieuw$fi;ferigheiden jónghetó, en be^ 
^» reid waren zich té béètepén,eifi de Koning ver- 
>,'fta8n heBbende' de groote genade, die Paus 
99 Piua de vyfde gebruikte ; opende den fchooc 
i, van genade, der -moeder dè heilige Roomfche 
f. Kerke ; ook-béwoogen door (k genade en 
il goedgunffigheden die hy dagélyks van God 
i, onzen, HeeÉö-'emflng, dïé alle Prinfen be- 
1 t, hoorden tö volgen , gèlyk hy votgóns zyne 

I „• goede natuur en genegenheid ook wilde doen^ 

I i, mede in acht- nemende de diensten , cSe de 

I, goede onderdanen, en hunne voorzaaten hem- 
;,'bèwee^en hebben, hééft 'uit groote liefde , 
^1 met ad'yies wn den Hertog vin Alva ena.- 
* LI 5 voor* 



5ac NeArbff9dfcb€ fSfi^ki Qnder ie 

Y^ voorgenomen , alles te vei^vent ea zsn^ Ott^ 
^ derdanm eer mee zoedlgbeid^ea gem^^ cUmi 
^ mee firafheid te j^eeren^ om hun geene oqjv 
^ zaa)( te gey^n. yan w^mhopig de Landen c^ 
pj verlaacen, en volk c^ verwoescen^enz^en ^k^ 
9, alles mee zekere inbinduigen , palen en bepa* 
y, Ungen, zonder ,dac zy nog^ans zullen bchoe^ 
^ ven te verzoeken by2X>n4er Remis. IVIaar die 
^ «enigzins ia de beroenen legen de Plakaceo 
^ of ttulerzins mo^en misdaan hebben ^ mies 
,, berott^ zal gelest; zyn, doende^ binnen twee 
^ maanden na de uicroepinge dezes « zulk. eenQ 
,, onderwerpinge , belofte ^ hfrrl^pinge,, eo 
^ afzweeringe vaq alle dwalingen^ zich ondeiv 
„ werpende te Qntfangen zulM zalige boete » 
^ a}8 haar voorgefleld zal worden .door zulke ^ 
vicM- 1^ die van wegen den Paus daar toemagt zul^ 
Kr" n kn hebben. Uic deze vergiffenis uidlvrittn- 
pscois. ^ de> de Predikanten en Leeraars , fixydeade 
^ tegen den Roomsch Kathdyken Godsdienst; 
^ ook die de. zulke ingebmgt^en in hunne hui* 
^ zen met hun weecet^ ontfangen^geherbergt^of 
^ indoen brengen hebj^^n ; ook aUc Confiftih 
y, rianten en Diaconen ; en die de ^zulke ont- 
^ fangen ) geherbergc^ en in hümne biuzen laten 
^ hanceeren hebben ; ook alle Brandftichters , 
f^ Beeldftonpers .v;an Kloosters^ Kcirkeo, Beei-. 
^y den 5 Autaren, en gewyde pl^gtfen en zaken; 
^ insgelyks alle ballingen» en die aanvoerdersi» 
^ verleiders en hoofden geweest zyn ^ tegen 
^ bet heilig Roomfche Geloof , de Hoogheid en 
^ Gezgg TaQ den Koning , en rust; van den 
A Lande, hebbende onderteek^nd hec Compra^ 
jj tnis^ of Rêqmst dus genoemdi of een^e der- 
5^ gelyke brieven ^ of fchriftem 

rt Verder bleven uitgefloocen , alle die de 
),, laadl^ ieia> met de RtbeUin de wapenen 



;r, iangenohien , of diè f^geftuti htbben i&oc 
,; levensmiddelen 9 geld en ftfiattiflgen , of ffie« 
„ hun mondefthg of fchrtftdyk tegen, ons op 
,, eenigerlei wyae gèhtüldek hebben. <^ 

^ Ook alle Wethouders, Magiftmcen , Rta- 
\^ den^ Offigleren , Ck)uVemeuf& , Pe^fioMris^. ^ 
^fén^ Seciretarisfen van Steeden, Advokaten, 
^ Procureurs , fhds fiers,, Seifanten en ttidem* . 
,, Offi^iereif , om &t zy lifeft elleen behooMen 
,, 'de misdtta£gèn te ftrafën ; maar zelfs aati^ 
,, andere een goed ?ooiiüetId ie geven, Mraar^ 
,; om zy oök ifoeferdèr ftraf dan andere ver«2 
,, dienden: Ook alle dé geiM tfe eenlgzins dtf^ 
^ Ketters aangehangen , <3i 2idi met hon ^e^: 
,; moeid hebben, ten ware eenige van dezelve, 
9, die nóg niet gebannen tf^ , zicii perfoon*' 
,^ Jyk wilde ter zuivering (tellen , of door eei» 
^ Rtquest bmnen zes maanden reemis verzoe- 
,; ken, waar'<>p goiede ftcht zal mogen geno-' 
^ tnen worden^ welvetflaande , dat, om de» 
„ Konings recht niet te veifiesen, dfe dever* 
„ giffbnis genieten, daarom niet gerecbdgd zuU 
,^ fen zyn om te eMrhen , eenige RM$ê ^ > . 
,; fchuld, of aSUe^ \ 2v van den Koaii^, zyne 
9, Domeinen, of van, of op eenSge goederenaan 
„ den Koning VertaHen of toebehoorende, dl 
,^ op de Staaten , Sleeden of Ge«ieemen hef*. 
„' lende, zullende die «flet mogen dsfchen zon* . 
„ der uitgechiikt verlof ^ door Réquest birniea 
„ den tyd van dHe maanden hier na te- veifciy^t 
„gen. ' . 

„ Aangaande de SfMtto, Steeden, GemeeO'^ unden, 
„ ten, CollegWn en Broederfthappen van denfrivtTe"' 
„ Lande, die misdaan iriogten hebben, behoud s^^^n^y» 
„ fle Koning aan zich om orde daar In te ftel-Roni^^ 
„ len , en te bePchikken over hunne gemeen- •^cricit- 
„ de Privilegiën ( onder welk voorwendzel'*"' 

zy 



5fts N^fian4fcbe Hlft^rifi: Onder dB 

y, vf mifickcivrmlfebbep ) of anderaiis naar ^jnt 
jj goeddunken te hitodelen ; maar zo eenige 2ich 
yy wiideni door Rechten zuiverai van hunaen 
,, lasc^ nch. Qiec wiUende onderwerpen ^ die laac 
^ den Koning coeyzulks te mog^ doen ?oor den 
9, Hertog, 2ynen algemeenen Stadhouder enz.* 
, Die P4rdon -w^ c^, vporen door- den:Koning^ 
te Madrid gegeven ^ den ^sdenden van Sladit- 
maand , enrd^ agc laaandea <^gehouden, om. 
«lec lyeeder verlangen aangenomen te worden ; 
Blaar het heeft aan t volk gejsne groote vreu»]e. 
gegeven wanneer h$t wd verihan was, die- 
nende, voor bet meeste gad^lce^als: een (pie-, 
gel , waar in ay i^agen hoe leelyk zy waren , 
l|et gene.zy ce-vppren iMet hadden willen ge* 
loQven, waarom, weinig génisdieid daar uit ge-^. 
volgcis; maar meerder vlucht veFoor^akt heeft. 
Straffe . Tot onderiioud van den Krygst^t heeft Je 
opftanr Hertog giooteJftrengheid getoont-: tegen een 
van de deel van, het .Quitfche Regiment -des- Giaafs^ 
d^5**"* van Lodron, 4at t» Valencyn gelegen, en om. 
va?^ hunne betatog in. ppftjmd gerant was , hunne, 
dron. l^apicains een cyxi Jang gevangen hpudendeiÉr Na 
(tot by alles gcïftild hSide i' en tof de . vergiflfe- 
ni$ door beloften en brieven was gekomen );7n, 
ts te Antwerpen .ontbooden., en yoor de Stad by^ 
het KasGeei komende, werden sy van de Span-' 
. jaards en ruicery omringt, en die 't meeste aan 
hac ftuk banddaadig waren weiden uit hunne 
flagordeni^geiiofpwi, en gebo^B bet geweer ne* 
der te leggen , wordende tot vierenveertig toe 
.voor \ Kasfeet' gehangen en^'onthalst, en andere 
nog op eeaeaiKlere wyzegeftrtft; ' - 

Hier vporen hebben wy verhaald de dpod der 

Koninginne van Spanje, in den jare 1563, en 

* daai: na heefc de Koning van Sfian^e ten huwe- 

- - _ lyk 



Rtgeeting van' Kentng Pütipi. 543 

lyk verzocht , Anna van Oosiénryk , Dochter van 
! Keizer Maximiliaan , zyne Zuster, mits ontdag 

I van den Paus , dewyl zy te na in den bloede 

waren, dat vele in de waereld vreemd dacht, 
voomamelyk dezulke, dfe akn de magt van den 
i Paus twyfeWen , waar door de Kinderen , uit 
I dit huwelyk gebooren , voor onecht mogten ge-« 
^ houden worden. 

\ De Paus verleende dit jaar nog een dergely- 

I ice Büne aan den AwttShertog Karel van Oos- 

1 tenrylf , de jongfte Zoon van Keizer Ferdinand, 

die , in Herfönaand des jaars 1 571 , ook trouwde 
met zyne Zustei^ Dochter Anlia, geboören van 
Alberr, Heitbg van Beyeren,en Karelsr Zuster 
Ferdinands Dochter, by welke deesKarel vete 
ïSnderen' gewonnen h^t^ als de Koninginnen 
van Poolen, vati Spanje, en ook Zoonen. 

De voorfchreve Anna van Oostenryk,al?toe-j^]^^ ^* 
*omende Koninginne, is van den Keizer, in Ytrouwd 
jaar 1570, in' Pfedö-land gezonden, en van dcn^^^^ 
Henog heerlyk ontfangen, ook den negentwin-iyk, die 
ligften van Oogstmaand, feestelyk te Antwerpen^?edeftan. 
binnen gebragt, met groote triomf naar VLandsd^n naar 
ftaat,byzich hebbende bare tweejonfffteBroe^tJêk^ 
ders, de Aardshertogen Albert en Wencelaüs% 
die van dau*, langs Bergen op den Zoom, naar 
Zeeland vertrokken , vzxi waar zy met eene groo- 
te vloot SAoepfeü , den 'vyfoitwimigften vati 
Herfetmaand, nasir^panje voeren. Over deze 
vloot was Admiraal de Graaf van Bo5ra,en was 
fterk zes en twintig Oorlogfchepen , en tien 
Scheepen voor'de pakkagie, waar onder een 
groot Scbip^' was, genoemd Meerten Jansz. groot 
veertienhondert vaten , het welk de Paerden 
öviervoerde , en dit was zo groot en goed vaii 
«eilwejk ,;dat tei alle kleine Scheepen voorby 
zeilde : ook voeseh 'er ndg Koopvaarders mede, 
i ^ ' te 



514 Nedèrl^nJfcbê Hifieriê : Oêder de 

re famen eene vlooc vttt fiegfmig Scbecpen oif» 
mankende. 

Met de Koninginne voeren mede , de Gran 
Prior ^ b«smttrd van den HercDg van Al va «om 
Don Ffancisco de Quamra, Odavio Gonnga, 
Doa CeTare Davidos, BFpederyra Piscare^» mee 
«H^ verfcheide ^Hiwfche Heecen, en de Grvf 
van Arenberg.Nog voeren 'er n^ede naar Spanje, 
tvd twee duisen^iBeeat Waliche Soldaten, on- 
der eeven Vai^delea en zeven Kapitainee , ab 
JUkm^hragoii) Christc^el de Haro, Anretca^Tori^ 
rea , Verdogo , meesc in Nediarlaad getrouwe , 
mee twee Bourg^g^fche Kapitav)s ,oin gefcbenr 
fcoi van den Koning oe ontfangea^ lyndè toen 
eer tyd de Hertog van Alva en de Spanjaar- 
den in humie meeste joverwnaning ea vooc^ 
Ipoéd. 

De Koninginne vtm Engeland badc deze Ko- 
flingljke Bruid 9 door den Ridder Herry Colhaa!, 
doen begroemi , die faawr en den Hmog van 
Alva aanbood ^ alle bele^cheid , en faolpe vaa 
faare Havenen en Convoijen^dae van deae Bruid 
en den Hertog met dankbaarheid werd aange 
nomen , en van haar ook eerlyk werdt volfafaebt : 
wam zy deedc hen langa de Zadipfiw^dQor ag^ 
groote Koninglyke Sebeepen , oqder bec bevej 
van den Lord Chatiea Haii waard ^ gatódefuDa^ 
in Spaqe getakkig aaidccmende, ep genoowt 
zynde , heeft zy den Konftg dri? Zoonen et 
eene Dochter gièaafd^die naeat ^bdbilvea eenea 
Zoon^ niet ksg geleeft hd)bmi; ^ is gehort 
ven m *c jaar rs&s^ zynde eftpe zeer Üefbri^ 
bende Koninginnen haren mao meer aaahai^eAr 
de dan vele andere vrouwen. Keizer Maxkoir 
Haan huweiykte zyne andere Dochter aoec den 
Konmg van Vrankryk, Kard den IX, by wiea 
zy eene Dochter kreeg, die ibK£ 

ia 



Ib^fmring Mn Sjmlng PbiBps. 5^5 

u : Id «fit jsaar 1570, lyn Vf in Nederlaad zeer croote 

grooce wawrvtoeden geweest , met de nieuwcjj'^^ 
C maat , en ^ringvloeden. Op Allerheiligen dagi»ui> 

i lieefc bét des avonds om negen uuren te Ant>'^^ 

£ werpen 20 hoog g»vk>eid , dac de v)oed een 

voet hoger was dan die van het jaar 1530, wan- 
£- ffietr'er tweeenwvetitig Parochien verdronken , 

g en wel twee voeten how^ dan bet was in'dea 

i jare ^55%, en het 2ou (20 *t fchynt) daar veel 

i faooger gevloeid hebben , hidt bee in de Nieuw^ 

fladof eMers , niet ing^rooken; maar het heeft 
j aüe de (ladskelders, beemden ^ binnen en bui- 

ï ten de Stad, en alle laagten gevuld, 20 dat *ef 

I mtallyke beesten en ook menfchen verdronken, 

t Oosterweel, Kiel en Hoboken, (tonden alleen- 

( 4er water. Geladen Scheepen, ja een Huik van 

hondert en vyftig vaten , werdt op de Engel- 
iehe Kaai gefteld. Dee» vloed deedc ontallyke^^ 
fchade door de ganfche Stad , in alIerhandevioedbiiH 
Koopmanfcbappen die nat werden, dies de fcha-^^^^' 
de meer dan op hondert ddzend guldens ge- 
leekent werdt. Aan de gemeene gebouwen vah 
de Stadt, als Sluipen, Kaa^n m Stadsmuuren, . 
achtte men de geleed^ fehade ook wel op bon» 
dertduizend guldens. Hec hoog water veroof'- 
;iaakte by het Oostershuis eene«i brand ^^par 
door twee hüiaenveKeerd- werden , w«ra[p^ 
door het gerief van veel water gebhist ; de 
i^nd was gekomen door een mdsje^dat met 
eenen Lantaem een ichaapskooi wüde ebenen , om 
hondert en twinrig fchapen voor het verdrin- , 
I ien te beiden; doch het water verfmoorden hec 

I meisje, wier lantaem en licht in 't ftrooi dre^^ 

daar den brand docH* veroorzaakt werd. 

In Zeeland heeft de vloed ook overal grooce ' 
ftfaade gedaan, ^s te Rommerswale, Bergen, 
Sirfcingen dat geheel verdronk, zo dat mi^n ovor- 

al 



5S6 Nedèrtandfcbe Hifhrie: XXmhi^ d^ 
al fcheepen uic fnqést eenden om de lieden ^ die 
op hoogcens, boomen en dyken zaten , te halen 
en te fpyCgen. Het Land van Walcheren beeft 
het wel uitgehouden; maar de zoutketek wa* 
ren alom weggedreyeD. Zuidbeveland leed meer 
fchade* - . 

In Holland werden bjiia geheefe Dorpen weg* 
gevoerd) als tot Katwyk en elders; maar allérmeesc 
in Noordholland en Vriesland, en verder tot in 
Denemarken,wel zes of zeven Ptovin9iën belcha* 
digende. Dees bogen vloed is zeer kunstig in { 
JNeerduitfchen ryra befchreeven , . door den ge- ' 
leerden Jaq Fruitiers ^ die alle de fcbade van 
elke Provincie befchryft : bet getal der dooden 
zegt hy omtrent hondert jduizend menicjien ge« 
weest te zyn , eo eene ontelbare meiHgte yan 
beesten. , . , • : 

Ccvoc- De Spanjaaiiden zeiden , l?et was de rechte 
sTan-aar- ^^^^ ^^^ ileiiigen, die zich op hun aUer dag, 
den over" ovcr het ftonoen en «f breeken van hunne 
en fchade'^^^^^^^ » hebben willen wreken ; Oiaar de Ne- 
vanden derlanders oordeelden daar eenvoudiger van ^ 
vloed, meet^ende dat de Heiligen en 3anten niet wraak- 
gierig waren , en dat daarom deze vloeden voor- 
boden van grootcr beroerten waren. 
Hooge ]^^n dient te weeten dat de Nederlanden ^ 
Tn^^islto-gcl^** en uitgeftrekt aan de Spaanfcbe Zee, 
iajid. aeer hooge vloeden onderworpen zyn , die ge- 
meenlyk komen in den Winter , by volle of 
nieuwe Maan , )iiet eenen Noordwesten wind, 
die veelen in voorgaande eeuwen zya overge- 
komen, waar van wy hier. eenige aanmerkelyke 
yerhaalcn zullen. , , . 

In *t jaar 850 , is den Rhyn , die by Katwyk aan, 
Zee zynen uitloop pleeg te hebben , beneffens 
het Vlie , by Dordrecht doorgebrooken ^ en in ' 
en doorgelopen, welken boogea vloed wel de 

groot- 



j^tbbdle i^géwtest/daar de HtstdtÉft vÉntttél'* 

één/lioéWel ^éf^^wdhigè byzqhdeiiièden vao ce* 
i VÊ^éntyru . /* • " - 

^ f In 'r jaar^i iTg, Verdronken inHqlland meesê fn^jw 

t affe «*Ikcine,n»Wbncn befesten, 'dfe xich inct**?^- 

dc' vïiASt ó^' 'geèrie Itoógeplktfen gdiorgcn* 
« MddM. '■ '-'' '^ ;• 

K 'In \ jaar isj^, öftdef Keteef'Ottx> den vier- in't jm« 

sx «en ,- Hep jèhee> VrieslM fcyn onder ,. in' *^' 
ia Wérdc ger^efem dat 'er bondene kuisend mm^ 
5k: fihen vétdrönk^. ,/'».«. 

i, ^ ' !h 't jter 1574, In Wyninaanci ,^ .^fchieddeij^! *'"' 
i « . iii Vldaiiideren'.zedr g;rootejrebade ttóór den Vloed; 
ei -In' \ jaar;ï*46os M^as *ér eöiböc^ vloed, de ^n*ti«>f 

,p Vriefcbè v^Joejl gehóeföd. ' . ?*^ 

m • In 'c ja^ X4ib'i verdtonlcen tésèstn Dorpetf w\ wu 

|ivPordreéht, met vele m^fchert^ en beesten, *4«ö^ 
xk cfèiiiTO 2eg^. dat V cwoe en zeyëndg Dorpen 
^ ver<tfonkerf, • * • * . 

^ ^ 'In \']PlX iJöS^was de hoogeVïoed,St.Gal-^ fa*tiw 
jt . lèn Vteed[*^éioeihd,vi^hijeef men Kabeljauw CU 
0. Wïtting^yooi^.iÖrótoinge vmfc 

^ ^ -fci* 't jsipr ^ i^go'sjV was de VÏoêd ; Cósmi eo J^^^»" 
^ D^tóam Vlbed -genoen^d ,' . die vele Dyketi 

doorbrak^ en^véfel' Volk Verdronk* ' 
k * • In *t jaar istd,-; gefchieddfe -de :jo gctioem^ï"^*^.^ 

\ 'ffe hooge ]«Bc& • ;'''* 

f ' In 't jaar i5^2',gefchiedde dehoogeVloedl iii*t ]•«• 

jv 5t. Pontfaaiis -Vlo^ed genopmd; •'"'* 

^ ^^Eti-de^ert ^rf^rftèn^ in't jaar 155^0', gepoemd in/ijMc 

f Allerholi^eu Vlöéjl , ov* xes , of areven Provin*'*^ 

^ ijli^n^tot iti^ï3ëftéma%m ^ • 

* Gélvk wy-te'vqret^verhaaWiiebbendatdePrini ^^■^^ 
yah Obnjè/iti' 't laait Van hé, jaar' 1568, ttetj* gcVft^ 

% iynê Krygsmagt^oor deh Hertog van Alvauic*^**^* 

' het Land was verdfcvcn ; zo was hy nu nietSïi/* 
t ' lilde Bocklr v 'Mm xy* 



zjOÊia &o<di«r^GrfufLQdewyJk^9» 

f^o pa^ tubersr benefeó&.den .Hmog vmd 

l*wêebrugge , In Vnuokrjfk den Hugepooccn «» 

. 4n KMtn£ vm Ikmstt im ;4kttisc jBjètioldDefiy 

.^datt » ach wel hebban, ktéQg»brqLken,vocv^ 

imüik Graaf Lcxkwyk, iii djai flog nn Mao- 
contour. De Pirins is ceeen den winter weder iBtpr 
Dülenhis^ |a Duitsct£iid g^keurt, r«bende on* 

. bekend dwars door Vrankryk,' daar vaoi aUe.kttOr 
isa vefe gevluc^e.Nederiaade» &y< hem kw%« 
men, en alléii diémt aanboden • to^ Jbuittie hav 

' fteHinge ia \ Videilaod^ en in huivit gpfde»i^ 
zich benMulehde op micklelen 'daat toe fioodig^ 
<!s ichattingen |e vergadere|i , vrienden te. sm» 

' ken, zo bumen a& buiten VLaiids^omKrjgii» 
¥oIk te voet en tjspaecd^in waardgeld bcTproo* 

. len y gereed, te *hcMiaea..Ook was de Piifis^ door 
faad van den Gnurf'^aaCipastiÜoat<>^^^^^ 
oefteliingën uit te geven , om den Oonog tes 
Zet te voeren.,. Dua hebben^ van ,hem voor im 
eerdeinaalv indenjare 1569^ zulke Jbnèyenver^ 
kregen. Jonkheer Adriaan de fiecges. Hoer vi^ 

' polhain « met zynen Broeder Jc^kheer tsm 
de.Berges ^ uif Henegóuwe , de. Baróo vaa 
^ontfalcon , Jfonker Lao(e|oi| v^n Èrederoqde^ 
Jonker Albrecht vim Egmond ^ Bertel Ënseos 
van Monchëda , Adriaw Menninc , Henbjife 

. van Gent , Ruicbaver, Dirk vai) Brenmi , » 
Jan Broek van Amfterdam ^ die met andect 
fcheepvarende lieden aanQnmi^a, eienige Oor* 

. Iogsrcbc»>en toerustten, en vele fdaq^en oamenk^ 
houdende huhiien uitvaart en invaart op de Kua->. 

I ten van Engdwd , te Roebelle! m Vrankryk; 
M de rivier de Elve en de Ëms , 'en pp hec 
Vlk ia Holknd ; ramzoeneerende vele ryl^e 

^ fcheepen, en bekwamen veel geld^ fchoon de 

^^Fiins en de ^^meene 'zaak «ar ia *t eerste 



ItellMr 



I MMfinge) «UiMmiiaBt Mti gededté tan den 

I iwic toekwam. , 

> ^ In 'c vMdèdefl >» 1569» oóiffém ;Oo«t'^«iM^ 
^ «itMid. naittefl dtta febeteen-. ónder h<t ' bdfeid|y^, 

> na den- «oorfthreven Heete van BoftMiti, abe m w.^ 
I ' A^hntnud , véle ^OcMtwaards varende föheepeti «^^^"^ 

I <H« ^ b«MOfil«i to mmoieneeiitettrteeendenrciieepca; 

I Wimer 9jt tfop de 'rivier de ttta gêkówün,"^ 

I M hebbe* 1itfnn^ fdaacs gmt ó^ NestefIMd, 

recht ottey Eaibdéti ; ook èébbcff cy de vaar* 

I 4«K op Bc^en la Ndorwe^eh IkaftgfevaQen en 

f tÊ nnM Ê UtwA i tf betttófltea Wbifam feVHei* 
find, en in dfen WMter hébbenze Amdand &• 

I^MCMUClK ' .... 

Dees Heer van Do&iain, ab hy èétt pOfKt 
ittCfoeiién^dlWKgen, en'eètte groore fomme 
gdds MODiBen hadc , is diMr niédé te Eihbdeh 
tttk fytieTcÜMpen vertrokken , zeggende, éak 
tqf daar oftde w8de naar Dfflenfmrg by den 
Pites'van Orai^ trekken, latende zynenBroe^ 
éÊt Lotfia* ^ Beq^es MndA geld by de Sdiee^ 
pen en in groot gevaar op de Ems, met belojft* 
van weder te kometi/t gene hy niet volbracfu^xö 
dat zyn (tak knalyk uitviel voor Vgemeène be$r. 

Daar werdt Itt den begïmié door de omfcgj- 

'gMde Lafiden en Provin^tfai getwtsr, of de 
rrina vermngt, zolkè beftelbrievenen Cmmk" 
figf$, vd^M de gefthreve Rechten , te^ geveri", 
tytide gaan Séu&erain Heet In de Nederig ; 

den, al \mi hy vréi vWftrAt Ovetheer in tjA 

PiftKdona Vin Ortiqe, en düjrgelykè bybrengini 
^M meer* 

Vhaf over die van ttinibuw op de Elvé 

in Iiaiiden gekregen hebben ^ Jan Broek van 

An^erdam , een Idoekmoedig iftah eti Kapi- 

tain^ dien syals een Zee-iovèr hebben doet! 

M m a ont- 



ff 



530 Nêi^tam^ HifióHe: Omktiè 
onthalsen , *t .wette, iiadeifaaiid dodr^pe Mod^ 
g^^ellen wr^^k 1^ de .Hamhurgjei» ^ewmk«n 
werdc» 
vttSTm* ï^'^ ^ * '*» dw jare- 1570^' lieeft zich de 
bres voert Heer f WiUen de Fieobes, fltewe vrnXumbfes^ 
"S^SJrï^^ï^^<^'^^ Zee begeyQD5-nitt.b€itefe orde,- 
Mg Of» en met toeer gez^llpti J$. Beriel Ënt^s« Hen^ 
fr''!— I?yi? van Geat , eij aod^e Fan. ve^^beide we 
v' tien 9 die 9 in i^eaxfiv^^^ van: deQ jtre .1571^ 
MaxmikendaiQ ^lei^lüc iqnanian^daK iy efin tjA 
ïang iohleldeQ , daarna plpnderden^, e|i mo verlie^ 
fen ; befprongen ook de/Vlopciü Tex^, die 
naar Sjj^qe wilde,^ kieegen dMr4«reenea 
groocen roof* Da;ar nt nam^n gy het Eileod 
Texel in , en verbrandden bec Klooster ^n 't huis 
van den SehoMC. ': . r ; ::Jf 

ïn 't volgehik ja^r. i572,.oa)firenC''LKAams^ 

werden vele vs^ dit Zeeyolk^Cdie* lAen to» 

Watei^azen en Vrybukefs.n0emften>op het 

Vlieland, doordeW^che bea^têtigvan Groe^ 

ningCv. verrast,, v«fe. dopd geflag^i,? en 0m* 

trem dertig van huiprg«vangeq».va0. welke eea 

yder gedwongen we^dc, een faqetB vjtt hime 

^erflagene n3e4gezdlen in d^bandre- dragen, 

^yius werden xy ;mct pypen e» mimiieien in 

ïriomf weggpyoêrd, eni daar 'na onthalsu . 

zoeJtTf* '^^^ de^e yjybuiters zoijdt de Hettog vm 

de vry- Alva ecpigf porl9gfcheepen im,;iie5:Kleifi yoot^r 

ISc^ .^^ ^ om ^dat flf tfrftond ^ako ,d^'buk groot 

land ge- .^n zcer^Veiylo^dig was) aangroeide tot veef^' 

ten^toen te? tyd so^ genpeojd; w^«m de 1-ferr 
tbg naar dé Koninginne' van Engeland ^on^| 
yemaita ajy, zich, -mepstt in Jw^e^ Hav^s mét 
fnondkose , vgior zagen y en ^ hijirinen buii^ . verkocht 
ten , zich hqudphde omtrent , Dpveren , en iq 
de Duinen^ ^^a/.^X allö voorby v»vwde fcheer 



penaanflottgtof zfeb beklagmde^ en dttr over 
biiipe verzotkeode , te meer^^ x>m >dgc d»ir i^ 
tieer Willem Graaf van der. Marie ^ VFyfaeft» 
tt Lumeiyenz^^HeeretotiSeii^im^ïBo^ 
derléid ed Ëtfvoogd ceFsaiiciin0nt.«i)t«.by w^ 
gekomen» waanxa.^ejse Kcmbi^net uit LdSif 
toe den Koning van Spanje ^over^ opd^Ku^ 
een deedc afkondigen en gebieden», dac zy vai) 
haar Land 'zouden trekken , veffeicdmde den 
buit te verkcppen^enbun |eefi2in&.metlevèn$r 
middelen re voorzien , 't welk ^ in den jare 1 5/2»^ 
oorzaak was, dat;;^ dié door den nood gedwon*/ 
gen werdeti des Briel in te memen , ds wy in 
t vervolg verhaalen zullen.. 

Deze Vlooten of Scheepen hebben ter Zee 
eenen grooten hoop Scheeps en ander Kryg3* 
volk gevoed , en de zaken v^n den Prins vati 
Oranje zeer vocdeflyk geweest^ om dat hy daar 
door geld en volk kon gereed houden tpt dlle 
aanflagen ; en alzo hy, in den katften tochl 
des jaars.i568y bevonden hadt , dac dezelve 
hem onnut was geworden^,, door gebrek van 
vaste Steeden pf Plaatfen^beliiwa^mom^er naai^, 
toe te wyken , of te fcboilen y zo befioot h^ 
eenige Zee en Frontierfikeeden tp moeten beko^ 
men, om langs dezelve een Veldleger of Kry^g^ 
volk in 't Land.te kunnen brengen, waaromliy 
door alle middelen overlei, om, de Steeden van 
Overysfel, als Kampen, Deventer, Zwcd, Zutr 
fen, Utrecht, en eenige kletnder l^eeden en 
Plaacfen, behendig ie :>.QveiBiaèsteren; ten dien. 
einde hadt hy op alle die Steeden^ aanflag, ver*, 
fiand of verihndiu>uding binnon dezelve: zo ook. 
op Am(lerdam,£nkhuizenf I:foom, Dordrecht V 
Buuren, en ook op de Steeden v«n iSeeland^- 
als wy zelfs gezien hebben do($f de eigen brie- 
ven van dien Prins , ten dien emde in. grooten 
Mm 3 ^ - ''* mev 



$3ii NêiürUnS^ JfüJMet Onébt^ ék 
mtirigte gefcbréar» en ooderoekaC) m d» 
Perfobneii ^n PtrlboiuigiEn diar hy ten dieft 
dfide op den »\vtn cyd mede handelde, en aW 
^o wy vele ^denehre faler en daar naonid vin^ 
den 9 hebben wy g<ied gedadic dse Uer in m 
iroe^n, zonder dat wy neenen ieniand is den 
irooriang te belcediges« 

Ntoeii be Pmf vuidcn B^tg, Zw9$tr rtt «ien Fritas. 
der genen Dc Gruf^m Eulleakuige 
die den De Gftfen van ^Infau^ det M^ctn Broedeit. 
Oorlog in Be Heef Wffictt nn Loiki, ven den hdlie la Bfodie, 
den im pe Bwoo i'E^qpmêm , QHc «fne ninw tnofdcrt ns ftatt» ' 
I570 en Jpnkér Ruiger vv^ KootfeUir, Heer rm lUmeefg» 
SS7A metBemird van Merodt, Heer van Rnmcn. 
den VrtasM^x 0<»de^o|.van jfclaaitfeolit , Heef viR|Ilr«la6B, 
van Onm-De Heer Jakob ven Duvenvoorde» >y^annond« 
jeaanvin-lle^r Oao van Egaiond» Heere van KenentMUf. 

te Heer van Boxtel, van dfn hnUe van Hoome^ 

Pe Heer van Mansaatt. 

; oTfe de MomtglU, «epre yw NoieOM. 

bnker Albrecht van Hnchcenbroek. 
, ènker Jacob Oo^iier, HiMr vai> Calfla^n, 
. osMT Arenc van den Doipe. 

onk^r PhiBpf en Adolf va&dér Aa. * 

la Heer van LettoiaL 
Pe. lieer van. Cllonel.. 
Uc Heer van Brcdim. • 
>e Heer vin Ootümvaa Otttt. 
Ciarles de tevlu, Heere van Faattnu 
Ctof ea vto der Nott , Heere vaa lüfolrc ant« 
4<triaan de 9trm$» Htm van Dotetat en zm amdeelMiM 

de Tresion. 
©e Heer Chriiiofllv vm Y fftUW», 
*qnktr>ioaa van 2oete .' Hiéere vgn Villaff m HMrtiatapkfoedefa. . 

onker Charley en Lot|is Beifot. 

iker nnaps vêü Mamix, Heere ^m it. Mdaten*. 
Heer van Wei, 
Heer Jaqucf v«n Wyngaarden^ 
Arnoms va» Bi>o0k]iam/ * 

Aiben n$k f^ond. 
Lancelot van Brederode. 

Jonker Jaqucs T^erans'. 
Fieccr en Afil^ Ri{^ea«|« . 
ï;oppe of Poiipejiis UfMna. 
HMikcr Johan Van den Tempel, 
M«««w «teven tao dio Jleig, 
Meester Fiecer de Ryke. 
Meetter Jan BaHni. 
»oAor Jotiaq jnnina.' , 

Heet- 






\ 



AMêêü |Ni(ftt vts'dei Hettfid t Btegbontetier «n Ooriiidie». 



l«ik»liai 



. Hdnler Kant. 

I neineiit» Dtrile eto Th» Volketn. 

I teeitcr Fiodf Tido* ^ 

3Vf|lM, jaaKêlnnis M 

jM(cstcf iteitrictis A||l|ras. 
Itesitrintmit yaie4l« ; 

jn wBKttiky ntero vaD-HMipc* 



Deze en medf andere ^en 3»^ itf drfcht» jj^^^^ 
^ van dien tyd gênaetnd : d^^renbovtn vin-Mabvag, 
den wy meester Jafcob van ^ezenbcke, étnyisj^^^ 
rencionaris der Stad Antwerpen , die toen ^y^jifi'ify 



oamii- 



vcrblyf genomen hadt te Wezel, en alle bewind^ 
inden dienst; van den Prfns van Oranje hadde; etteren wnt 
Verftandhoudinge hield met ide gene^ die met deje? 
bdlellinge ter Zee voeren ^ ooic met andere «vor-^ 
derende geheime fS:hattingen, om geld onder dé 
goedwillige voor den Prins te vergaderen, gelasf 
tende overal OntfangeriycBe goe& fommen van' 
Vieffcheide plftatfen bybrachten « ook btdteo *s' 
I^ndsyds pmc5kbland;,Vi3mkryk én Engeland, 
^ar dleen vde duizeride fauisgezbneft gevlachc 
waren, pees Wezenbeke handdie ook mecj 
den Graaf van den Berg> de Hjeer van Luniel 
tn andere, en voomamelyk met' eenén Hendrik' 
lVesfeIs,die goede middelen vist, om'Zb^heh;^ 
Deventer en Kanwen in te neméfa, en hadden 
tVamen meer aan&nn voor banden ; nmar de* 
ivyl het in dien tyarïó^ ongel<|;t!}i.vas^ wer^ 
den die toen nog niet m 'c weit gêlleld^.dodfi^ 
wel daar na, ak de Hettpg van Ahca «leei^^ 
haat op dch laadde, en.zim meer VyAnden vtr« 
Wekte : want in de jaren i56$> en 1570 tot' 
1572» overielde hy om iyne fdmdngen vm 
Mm 4 hoQ« 



honderdfte , cwindgfte en riehde penntagen ïn 
\. werk te fteilen^ eo zyn Spaansch Krygsvolk^ 
na zorgeloos , wat te vermi^en , vermits zyae 
voorgaande overwinningen. 
Nogcans (leefc ong^lukUk eenen Henn^ de 
' Ruiter van *s Henogenbosch , een (louc kloek- | 

moedig man, met weinig Soldi^ceQ^ .uit. dringen- j 

den nood 9 eenen aan(]«g o{> Locvefïdn voorge^. * 

Qomen^een Kasteel gekgen pp^hetJ^brndvaxi T 

J*53J|JJBQmmeU tusfchen mm en Waal j dit mm hy jj 

neemt hetin , meenende van meer. volk byge(ban te soUea 
vS^L^^ wcfrdeny d^t.door vorst en h<M;e wateren van ^ 

▼fftein inboven ^n beneden de rivier; belet werdt; docl\ ^ 

van wfai- weinig werdt *er van dewn aanflag pntdekt : \ 

lennttncuhier op hebben de Drosftardcn van Gorincbeni' • 

en Woudrichem ^ den twaalfclen .Wn Winter-. ^ 'S 

maand , eenig Krygsvolk van *s Henogenbosch / 

ontbooden^ van wnar gezonden werdt, Kapitatu ' 1 

' Lorenzo Perea • mét drie hondert. Spanjaarden, j/l 

daar deze Drosraarden byvoegdén eehige op- ' 

ffenome zaHkedragers, gevende die tien ituivers ; 

4aags, en zo trokken jsy met df B|ur|;ermeèster$ ^ 

en Schutteryen tot bet beleg van Coeveftein % [ 

doch alzo zy geen fchildwaeht u!tge(leld zagen,, 
merkten zy wel dat 'er weinig vqlk op \ Kas- 
teel moest n^ f wav door zy beflooten om, 
het by nac^c te beklimmen 9 én namen alzo der 
wal en het voortuig in » befqhietende het Kas-' 
teel van donderdags tot dingsdags,neinende het' 
u>en op den inidc&g in. Herman vati jrvn volk 
Verlaten 9. dat op drie na weg liep, bebolwerkte. 
i(ich binnen in *t huis v hebbende een van de 
4rie pog drlehcmdert gulden geld by zich,met; 
tweeK^p,en imderen voorraad 9 die zich bo-' 
ven in 't dak verborg, doch gevahgen werdt:. 
dies Herman mee zyn drien zich zeer verdeedigd 
^efc in. *( binnenib; vai) bet buis ^ waar in de 
* ' : .. ' ■ spaan-* 



p « 'SpUttfithen eiffdelyk rook |;eiludKlehV «it hy^ ach 

I mm een flagzwMHl é& bwfardd kngireiweerd 

I imk^ M ^ 'er wel drie flrhuiteB. im dooden 

ifgevoerd werden, wttr. vm -^er Ytte^ verbrand 
[ waren,. iMc bedden daar de. Teederea tiic, en 

I Teel buikndd in ^daun was, die men sd bnoK 

^êmaiie den vyaod onr deii^bals wierp ,do<di Mjf 
werden :etndelyk lAe ofénralloi : HÓman de 
Ituioer bieefdood^reneenigewtrdett gevangen', 
Ijepynlgd en» ter dood gebragc; alle de dooden 
nebben zy daar metr de* voeten c^waanb ge« 
iiangen. Hec hbofil van Herman de Rnker is 
te 's Hertogenbosch , tot fchande van zynë vrien* 
da en nabeflaandèn^ op. de galg.gefteld« De 
grond van denen aanflag bleef gebdm , en de« 
zelve is te vroeg begonnen. 
V . Hel dunkt en niet zeer bniten .ons voome-,^^ g; 

inen-cè zyn<, te verhalen , hoe (na dat de^ms 
Turk de Venetianen,in dit jaar^ 1571 vaftfino^deï^i*' 
men had het Eiland C^rus >» de twee (toofd-ceaonies. 
ileeden Nicofia en Fatnagusta, met gegreid ge'* 
iwongen hebbende) msfdm Paos Plus da 
Vyfile , den Koning van Sfoc^t en de Itaal- 
jaanfche Vorsten, een Verbond togen den Turk 
gemaakt weidt , dat men bet heilig f^^rbmd^^^^.^ 
noemde, en brachten hunne Magt van Schee«)|eiii^ver- 
pen , Galeien en Krjigsvolk % een. De Paus^^t ^e- 
iadt , onder Matk Amonhis Coluilinia , twaalf Ga-r»*^^ 
leien.' De Venetianen, onder Sebastis^nVene* 
lius , hOndert en agt Galeien , zes troote Ga- 
teasfen en twee groote Sdieepen. De KonmgderBoi^ 
iftn Spaiqe hadt,cnderDcin Joban van Oosten-i^oo^^ 
wj/k , ^en bastaard &Qeder , eenen^chtig Ga-^?"^* 
Mën , met - twint% gnoote Sleepen ; en andere J^^ J^* 
Vorsten naar humle Magt^ zo dat hunne Magttagentir 
met eikond^fi^ beüep, d? Galeien: van Maltn^f^!** 
daa» by,op tweehondert en agc Galeiêa, meczend^fu* 
M 5 zes**' 



M Mg Sofóm ftokkeaan .elkeiyde , «e ümm 
im eu wySig flukkai}fn f4er xtfèooAm feit 
datw<, mee Mg vyf en oriiii|g.gfoooi Scbtepai^ 

nraalf 4t42eiid ittilktticii > indvüeild 
dttfafindBi " 



iHrdmyiUe duiaBnd Bidcfiftea»tti drie èaiimd 

MMur codar ¥eie ftlod^suMkfB tnan Adel iviM% 
dfe MQinH|6 do fluioMu dkf Spju^^ttTdon m 
é^Nêimmim^Amiifómi ifiehdwBlietJdysir 
▼olk wirea 'tr Mg ich^qp^volk en fleroL 

De.Geneiaal yan de^ griieek&emagcwil^ 
Don }ob« Mn Ooitemyk^ iceeds gemüdfênt 
wien (vermits syne jongheid) het befluur htdt« 
Don LouB de R^uemis^ tjoMma09d0é»' Mam 
jmr , die ud^and GcNiviernenr in de Nedctr 
linden werd(, en dav geftorven is. 

Dece Scheepsvlooc mSi zieheden vyfddn vn 
Wymnaipd des jatxs .1571 v cpc Corfv by dtt 
iodenm gevonden^ ak de Tnrkfcbe 2^tm^ mok 
drie hondeit Gakjfti en Sdsepen Jn I^qMC# 
hg, met bevd en wil om de Quitcenen tè fai»^ 
vechten. Zy kuxamen éen zesden derselve mand 
fHt de engten t daar de Ktateekn mu Qct 
Ouisteaen iKflooÉu ookdezelv« xst feelpiingM« 
«n voeem naar Cefalonia: en van daar Vaienite:,^ 
kwamen beide de Zeenuigten eikatadeien m^ 
voorziens fa *t .gezichc5i>y bec Eiland Cbforale* 
De Cbrissenen^sii^ceraMulhaaamide^Qainii 
hec Eibind de v^km Zot <e wbmkn , . wamit 
verdeekl in ner boq>en; de .ecne hooj^ aaa dft 
recfacer z/de was ondec j^ Addrea I>oria ^ éi 
Ie met grottie wimpels en vlaggfcn: de iM^ 
«yde was onder AiB^tp Barbaxign^VMenatt». 



\ ' mètr^e-^Wiavdi \ -ta \ midéen vmt Doü 

I |n, .11^ fluc kbminb Wbnebt de «cliteiliot^ 

4é' hadc 4e Mirkfnaf *vBfl Sc Offoce, ntc wk^ 
f ie ViMD» Dué'jn orde gereed ^ en tik wel 

i nnritia»iddobrlimOveflb^abo<Avu 

I iift met eene Boot ven den eentn tocdüitn' 

I der voer , eo nto in de Adndrials Galei wedt» 

S keert was, lynde de 'Tnikfete Zéemagt reedi 
men fchoots, zo heeft Don laii , ten ttekeA 
i MR den aanvfd, een fchoot gedaan , en ce fge^ 

lyk de Standaaiéden tan den Zeeflttuf^eftott» 
ken: in deneenen fhnidt een Kruc^K^ in 4e« 
anderen de Maagd Muria , de detde hadc de 
wepenen der Bondgenooien. De Admlrads Ga« 
lei vw Don' Jan ^ «adt aan 2yne recbcer zyde 
de Kapltains GakA van den Paus , aan de ffin- 
ketiiand de Kapitaina der Venetianeo^ en neSên» 
die, de Kapitaina van Geiim» waar op de Print 
tan Ftana was ; tttfieïis de aaidere^ de Kapi^ 
fdm ?an Savoye » waar <^ wat de Frtna ven 

UiUno* De iiiterfleefaidéti,aan de rechter Tfd^^ 
befloteo de Kapiodns Galden van Mdta^en dtf 
flinker Ijde met de Kaplcaiiis LomeHne, wftai^ ■ 
«p was Paulo lordano XkdxL Achter de Gm^-kei^?^ 
raU , óf AdHdraati Gdden waren nog «mlere^^^^^ 
cot-oootet. De vrind was den Chrfstenen eers^r^ent 
tegen; maar dndelyl; , na eene (tilte, werdt clePj?^» 
wind den Tulten te^. A» de Hinker sjdewyd^ 
begon eerst de ftrydt omtrent den middag, daar'^*"^ 
j^ den OdMl, een verlooidieUt ItaafMin en' 
vroomfte der Turken ^tegen hadden, dlie drie 
Venedermibhe GaleiSJi nam , daar de PrwMf&f^ 
of Becoi^f der Venetiaaen , Augüilyn Barha* 
r^o, in ayn oüg ^efehoocen werdt i waar vanf 
hy lloff. Ui *t midden, daar Don Johan, Co*^ 
hmma, en Venerfa de Oveiften waren , werdt 
het gefchttt wel drie» vier en vyfateden a%e« 

feboo* 



538 NtürUm^tbè B/latk: Onéer te 

fchooten 9 :ètsi énot dfe hOG^ der Tiirkfdié 
Galeien u^t wel croC Dur weidt nMr .dm 
drie' ouren. IOC.' dett avond gefvoditetu De 
Turkftiie Admiraal was, met den. Admkaal dat 
Ctaistenet:, aan boord geklampt ,*daAr ten laat* 
fiai een Gri^a ibUaac defa AU Basfii jbet ho^d 
•fhieuvr^ dat hy op de-ftang der Vlanexleedt 
zetten, het welk de ov«rwinnii^nf« DeCluria- 
tenen behaalde den zogen, nsec «vetjes van jsevai^ 
den G^eiêp. 'a Anderen daags bevond men dat 
'« tan de lyde der Christenen agt (fadacnd dood 
gd)leveQ waren, met cenigë voortr^elykc haof« 
den; maar daar teg^n vomdt men van de Tur<» 
ken genomen te hebbm, wel twee hondert en 
^^^jdcrtig Gdeiën,grootc en kleine, en vele ver- 
christe- drongen... Van ét Turken zyn'er wel derdg dui- 
""^ zend dood gebleven,en omtrent ze^^duizend gei 
vangen, daar werden wei twaalf d^etid gevan-^ 
gen,Cbristpti flaaven verlor; pok deelde mei> 
vier hondert. metaie ftnkken gefchut voor buii^ 
uit. De Qverften der Turken waren; de Admiii 
iraal Ali 9as&, Atmetbea ^ Overdoe der Janitfa- 
ren, Asfambez., de. Zoon van Barbarosfa, met 
zyneti Zoon Caraqoza, Overftem den AdminuüL 
De Gouverneurs .van Ne^oponté^vanMetelio, 
' van Scio, van Alexandrui, van Rpdes., van Trir 
poli , enz. met Musti^a Celebi , den groocen The-^ 
faunen Onder de gevangenen waren » de twee 
Zoonen van den Ovetfte AUbasfa» Deze.overn 
vrinning heeft het Cbristenryk. eene zonderUn* 
ge deugd ^gedaan : want- anders zon deTuxfc 
iets groots tegen het zelve «^ngeyajigeii heb* 
ben. De Chri^iïenen vervolgden hunne overwinn 
rmx door pneenigbcid met, en wilden den gcF- 
heelen last moestendeel pp. de Venedanen leg- 
gen , €n. in de aanflagen nognm^ zeUs het mees-* 
te gebied hebben, 




'"iS 



J-^Deél. 




'^ Jt^^ 



i Waaneer 4e H$rK>g Y» Alva mi meendo 

^ 'htt in NedtfM W. gdÜB leii * te ein- 
der gebragt: waf ,: keefc, by bedtbht, ^ dat^ 
c^ de Landea -ajilepigskens gevocflyk in de 
de Spa^che dtfpscjb^heid.te tine^en en te 
houden,.daac ni^c meer oq^brakrdtti eene gedu^ 
fi^ ^cïiatangydiehy vpor zy9 venrek nog dachc 
«Q.'te voeren, van dende .eai cwjecigfte penfiinr. 
gen, als eene ihandie tnlioiBsc, behalven buitenr 
céwdne fcbatdng ^ die men aoude mogen op* 
vellen en eifchen al$ d^ andere ja het.gebnük 
fimrén ^ om .d# grooté Ijeieiièigen lebttafea 
^^ te onderfaooden: ivaar ittede wel k^nde uifrt 
cevoerd wofd«a het gene 'er nog magt ontbree-' 
Ken en verder voorvallen. • £p lüeo^gonihan^ 
de de fc^atdng, die yoor xes jaren WW (o^eftaan^ 
|iarlyks no^ cw^^ ^lioenea guJdwa bedroegi 
beh^ven hcHiderdlle ^pepningen «q meer andere , 
èn de groote verbeurd verklaringen., 20 beeft 

I 9e Hertog aan jden Koning ,. vemlds w>en Ou-:^^^*^ 

dér3om,dben s^iflfiiSLtfi.,p^ te mogen ^rqiuva ver- 
van zynen kst , nu' glorie en eere g^iipeg be^^^v» 
haald hebbende , en dat'er een ander in zynuog x^ 
plaats g^oodm n\ogt worden; Ml^ar toe gelm^^'H^. 
Wtfd^^ Hafc^IvSoMedinw^^^ 

, ''^cb nu *t(k *liet^ifêriTek*gerjecd meende, 
\Mk tïs^^kh -(•^tér^^rt^iger gédathtfeiiij^ ,• hi 't " ' 
QoMdèn vaJQ ^tKastoff van iAnlwi^nu: dtt hy 

t)tn. SUftUA o£xfiéêId»vaa \i9o^ü ót> éim ^nM(?- Awa fteid 
f^9fry^fy yfn;lplww^ ^^^ g«ftQ»wen,^4net^5J^j 
wee'óf ahé trappen* opgaande , Y welk ^zeer-kos-cen teken 
telyk gemaakt was i< en ^^göótin door Jaques'^^in. 
Jongeling,van eenige ftukken gefcbut,die Graafni««««' 

Lo- 



$0[ K^ielflIm^èk^iMetGkitrie 

LodcwykifetiidRM» wirM^te dM iig by jtm^ 

iai&ge,iii ViteilaacL' H«e bede was ju^ wr 

^^ dg» Jtngief «n Imié zeer Wd geiykendé ; 

te *c «oU« Innitt, ttebolvME kèt kosTd dacbkot 

m» ,fn«t Zftseti Mchttr «rm, dtir by mede xsk» 

ffSadkk fmaki TMÈ 4d Snd Afft«r«rpen , 4? 

«enen V^Ptdetaohttr , wenltieikde of (oonende dtc 

liy het al üutmiMaai bacR, bébf^eade onder zy 

iM %«ecin t«Mw meoHdt beelden /bediddeade^ 

vqlgetM de: tatleggittg taf» D.<Ain9 IMRmoiias , de 

twee Stttttn de» Landt , den Adddom en de 

Gtmeente of Steeden, ktetKle deC^eestdyUidd 

ift hav gehédt dece bidden ii<dk armen , eif 

inde banden Rjt^tmteny Beurten,* Hamers « 

gebroke Bjien , «n Fakkelen^ daar rtuAt be- 

AiMendc , «1 bet gene tf uitgerecfat hadden : 

jqr hadden aan fcinne <K)r6h Getüe (choote^ 

^, <itk eene maale atn den bab, daar ftrpenten 

tn ftingen dt króopen ; ook eentnom^aai^elfcbt; 

baduideade tie tthhdd ^boosheid ;^eikbdd, eti 

^èMÊKf. Vdor <»p de Péi^alim In «en fteeti 

■ . gehouwen, . 

J^ FerdinarK^ Alvares ^ TokdOyAI- 
^^r vae Duce, Phiiipips H. Hil|)atiift^ 
ïrii^: rumapudBelgasprsefë(^yq\io4 
extinSa ièdidone , Rebeltibus 
pulfis; Religionepröcurata,Ju- 
ititia -culta , ProvuicÜ9 pacem 
firmftrit» Re^ iöptimi ]\linistro 
£delisfimo podtiiixL' 

Dat 



RMffirtHl»«lXflikil^HU^. 94> 



Dat Hl 



;• éromoften Ihenamrdet éikrkei^ 
- ten Kpmrm^ FbrMandb Afoi^ 

va^ Philips de lïêt^ Èaning^ah 

GouvmHmf^ om dat j^ de 9pl^ 

ven 9 den Godsdienst wederge- 
bragt^ de Justitie betracht ^en^s 

op de rechter syde van de Pedellal wts ver* 
beeld een Herder, die nu met zyne fcbapen in 
vrede ter wyiJe^aof^ . W<^V 9? Lfiniwen voor 
hem wegloc^de^ en Uilèn èn'^eermuizen 
wegvliegende, door den fchoopenjilageraat die 
2i€h €»enbaa%le ; en hec kwaed verjaagde, mee 
dit opldirift akxHtMos^ eeihs-iéM is^ de da- 
ftraad ^ die ^ kwaad verjaagd , daar de 
Tkrtog üA zelf by vergel^k. Op de (linker 
zyde was een Autaar met vuur , als een dank* 
crfFer, met dit opfchrift, Deo Patrum no- 
sjTitoRUii, dat is^ den God onfer Vaderen ; 
en daar onder Pistas, dat isj uit Godvruclh 
tigbeid , daar by Tropheën en Overwinnings* 
uekenen van wapenen en wapentuig. Onder 
bet beeld ftond ook » JoNOKLiNGt .opus 



EX «R« CAPTivo; ózt^isr J^dmgs merk 

van a/gewonnen mefooL ; <i 

Van 4it bedd waren ^er twee gemaakt 2yn- 
de hes-aiuiejrerom nasr Sppjelï? voeKm e»^ 
maar* drie* or vier lueirdaar iil, k dk door deit 

gedion , ^ .9911 eenen Jklokgwcer verkochc ^met 

tcvfcl vaii hw tfe t|l0étén vërfiti^tèn, 

-^ Da&r.ii^4^iiitah «eaige^öj^ 2jq üjaodb^d 

ICur^ïbtn]»!''^ tibi JW'Albne'^dÉif' 

■ - ' ' f^eta \Hüt iriftihem ftd* meruêre chicem. 
-'. . . '.-.j':: V;.\A-. ■•':■ V» v 'a . v. . . 



\ \ t \ 



Eif^mnM^ it^jf^fyik. 




> 
I 



•.i 



•a> 



X .1 • 



Mt,l 



'CiKtt